M. Tullius Cicero: Actio Secunda in Verrem, Liber Secundus

Divinatio in Cæcilium Actio I Actio II Liber I Actio II Liber II Actio II Liber III Actio II Liber IV Actio II Liber V

[1]1 I. M ulta milii necessario, judices, prætermittenda sunt, ut possim aliquo modo aliquando de his rebus quæ meæ fidei commissæ sunt dicere. Rcccpi enim causam Siciliæ; Ea me ad hoc negotium provincia attraxit. Ego tam en, hoc onere suscepto et recepta causa Siciliensi, amplexus animo sum aliquanto amplius. Suscepi enim causam totius ordi niSi sus* cepi causam rei publicæ,quod putabam tum denique recte judicari posse si non modo reus improbus adduceretur, sed etiam diligens ct firmus accusator

[1]1 Ad judicium veniret. Quo mihi maturius ad Siciliæ causam veniendum est, relictis ceteris ejus furtis atque flagitiis, ut et viribus quam integerrimis agere et ad dicendum temporis satis habere possim

A tque antequam de incommodis Siciliæ dico, pauca mihi ridentur esse de provinciæ dignitate, vetustate, utilitate dicenda. Nam cum omnium sociorum proviociarumque rationem diligenter habere S9* debetis, tum præcipue Siciliæ, ludlces, plurimis justissimisquc dc causis, primum quod omnium nationum exterarum princeps Sicilia se ad amicitiam fidemque populi Romani applicavit. Prima omnium, id quod ornamentum imperii est, provincia est appellata. Prima docuit majores nostros quam præ ciarum esset exteris gentibus imperare. Sola fuit ea fide benivolcntiaque erga populum Romanum ut civitates ejus insuLæ, quæ semel in amicitiam nostram venissent, numquam postea deficerent, plcracque autem et maxime illustres in amicitia perpetuo manerent.

[8]8 Itaque majoribus nostris in Africam ex hac provincia gradus imperii factus es t; Neque enim t" n facile opes Carthaginis tantæ concidissent nisi illud et rei frumentariæ subsidium et receptaculum classibus nostris pateret. II. Quare P. Africanus, Carthagine deleta, Siculorum urbes signis monumentisque pulcherrimis exornavit, ut quos victoria populi Romani maxime lætari arbitrabatur, apud eos monu-

[4]4 Menta victoriæ plurima collocaret. Denique ille ipse M. Marcellus, cujus in Sicilia virtutem hostes, misericordiam victi, fidem ceteri Siculi perspexerunt, non solum sociis in eo bello consuluit, verum etiam superatis hostibus temperavit. Urbem pulcherrimam Syracusæ, quæ cum manu munitissima esset tum tod natura terra ac mari clauderetur, cum vi consilioque cepisset, non solum incolumem passus est ease, sed Ita reliquit ornatam ut esset idem monumentum victoriæ" mansuetudinis, continentiæ, cum homines viderent et quid expugnassct et quibus pepercisset et quæ reliquisset. Tantum ille honorem habendum Siciliæ putavit ut ne hostium quidem urbem ex sociorum insula tollendam arbitraretur, β Itaque ad omnes res sic illa provincia semper usi sumus ut, quicquid ex sese posset efferre, id non apud eoe nasci sed domi nostræ conditam putaremus. Quando illa frumentum quod deberet non ad diem dedit? Quando id quod opus esse putaret non ultro pollicita est? Quando id quod im peraretur recusavit? Cato Sapiens cellam penariam rei publicæ nostræ, nutricem plebis Romanæ Siciliam nominabat. Nos vero experti sumus Italico maximo dif&cillimoque bello Siciliam nobis non pro penaria cella, sed pro ærario illo majorum vetere ac referto fuisse; Nam sine ullo sum ptu nostro coriis tunicis frume otoque suppeditando maximo* exercitus nostros fi vestivit, aluit, armavit. III. Q uid? Illa quæ for* sitan ne sentimus quidem, judices, quanta sunt I quod multf? Locupletioribus ciribus Utimur, quod habent propinquam fidelem fructu osamqu e pro* vinciam, quo facile excurrant, ubi libenter negotium g eran t; Quos illa partim mercibus suppeditandis cum quæstu compendioque dimittit, partim retinet, ut arare, ut pascere, ut negotiari libeat, ut denique sedes ac domicilium collocare; Quod commodum non mediocre rei publicæ est, tantum civium numerum

[98]98 Tam prope ab domo tam Ί Ι* * frueluosJsque rebus

[7]7 Detineri. Kt quoniam quasi quædam prædia populi Romani sunt vectigalia nostra atque provinciæ, quem ad modum vos propinquis vestris prædiis maxime delectamini, sic populo Romano jucunda suburbanit as est huiu&cc provinciæ.

Lam vero hominum ipsorum, ju dicos, ca patientia virtus frugalitasquc est ut proxime ad nostram disciplinam illam veterem, non ad hanc quæ nunc increbruit, videantur accedere. Nihil ceterorum simile Græcorum; Nulla desidia, nulla luxuries; Contra summus labor in publicis privatbque rebusi summa parsimonia, summa diligentia. Sic porro nostros homines diligunt ut iis solis neque publicanus β neque negotiator odio sit. Magistratuum autem nostrorum injurias ita multorum tulerunt ut numquam ante hoc tempus ad aram legum præsidiumque vestram publico consilio confugerint; Tametsi et illum annum pertulerant qui sic eos afflixerat ut satvi esse non possent, nisi C. Marcellus quasi aliquo fato venisset, ut bis ex eadem familia salus Siciliæ constitueretur, et postea M. Antonii infinitum illud imperium senserant. Sic a majoribus suis acceperant, tanta populi Romani in Siculos esse beneficia ut etiam injurias nostrorum hominum perferendas ptitafent. SOO

[9]9 In neminem civitates ante hunc testimonium publice dixerunt. Hunc denique ipsum pertulissent, si humano modo" si usitato more" si denique uno aliquo in gcncrc pcccasset. Sed cum perferre non possent luxuriem, crudelitatem, avaritias", superbiam, cum omnia sua commoda, jura, beneficia senatus populique Romani unius scelere ac libidine perdidissent, hoc statuerunt, aut istius injurias per vos ulcisci ac persequi, aut, si vobis indigni essent visi quibus opem auxiliumque /erretis, urbes ac sedes suas relinquere, quandoquidem agros jam ante istius injuriis exagitati LO reliquissent. IV. Hoc consilio L. Metello legationes unirem e petiverunt ut quam primum isti succederet; Hoc animo totiens apud patronos de suis miseriis deplorarunt; Hoc commoti dolore postulata consulibus, quæ non postulata sed in istum crimina viderentur esse, ediderunt. Fecerunt etiam ut met cujus fidem contincntiamquc cognoverant, prope de vitæ meæ statu dolore ac lacrimis suis deducerent, ut ego Istum accusarem; Aquo mea longissime ratio voluntasque abhorrebat; Quamquam in hac causa multo plures partes mihi defensionis

[11]11 Quam accusationi* suscepisse videor. Postremo dos homines ex tota provincia nobilissimi primique

At quem ad modum, judices Yc nerunt i Videor enim mihi liberius apud vos iaro pro Siculis loqui debere quam forsitan ipsi velint; Saluti enim potiut eorum consulam quam voluntati. Ecquem existimatis umquam ulla in provincia reum absentem contra inquisitionem accusatoris tuitis opibus, tanta cupiditate esse defensum? Quæstores utriusque provinciæ qui isto prætore fuerant cum fascibus mihi

[12]12 Præsto fuerunt; His porro qui successerunt, vehementer istius cupidi, liberalitcr ex istius cibarios tractati, non minus acres contra me fuerunt. Videte quid potuerit qui quattuor in una provincia quæstores studiosissimos defensores propugnatoresque habuerit, prætorem vero cohortemque totam sic studiosam ut facile appareret non tam illis Siciliam, quam inanem offenderant, quam Verrem ipsum, qui plenus decesserat, provinciam fuisse. Minari Siculis, st decre* vissentlcgationcs quæ contra istum dicerent, minari, si qui essent profecti; Aliis, st laudarent, benignissime promittere, gravissimo" privatarum rerum testes, quibus nos præsentibus denuntiavimus, cos vi custodiisque retinere.

[13]13 V. Quæ cum omnia facta sint, tamen unare solam scitote esse civitatem, Mamertinam, quæ publice legatos qui istum laudarent miserit. Ejus autem legationis principem, civitatis nobilissimum civem, C. licium, juratum dicere audistis isti navem onera riam maximam Messanæ esse publice coactis operis ædificatam; Idemque Mamertinorum legatus, istius laudator, non solum istum bona sua, verum etiam sacra deosque penates a majoribus traditos, ex ædibus suis eripuisse dixit. Præclara laudatio, cilTtt duabus in rebus legatorum una opera consumitur, in lau* dando atque repetendo! A tque ea ipsa civitas qua ratione isti amica sit dicetur certo loco. Reperiet ls enim, quæ causæ bcnivolcntiac Mamertinis erga istum sint, eas ipsas causas satis justas esse damnationis. Alia civitas nulla, judice*, publico consilio

[14]14 Laudat. Vis ili* summi imperii tantum potuit apud perpaucos homines, non civitates, ut aut levissimi quidam ex miserrimis desertlssimisque oppidis invenirentur qui injussu populi ac senatus proficiscerentur, aut ii qui contra istum legati decreta erant, et testimonium publicum mandataque acceperant, vi ac metu retinerentur. Quod ego in paucis tamen usu venisse non moleste Udi, quo reliquæ tot et t*nt*e et tam graves civitates, tota denique Sicilia plus auctori tatis apud vos haberet, cum videretis nulla vi retineri, nullo periculo prohiberi potuisse quo minus experirentur eequid apud vos querimoniæ valerent antiis quis simorum fidclisslmorumque sociorum. Nam quod fortasse non nemo vestram audierit, istum a Syracusanis publice laudari, id tametsi priore actione cx He raclii Syracusani testimonio cujus enodi esset cognovistis, tamen vobis alio loco ut se tota res habeat, quod ad eam civitatem attinet, demonstrabitur. Intellegetis enim nullis hominibus quemquam tanto odio quanto istum Syracusanis et esse et fuisse.

VI. At enim istum Siculi soli persequuntur: cives Romani qui in Sicilia negotiantur, defendunt,diligunt, salvum esse cupiunt. Primum, si ita e&act, tamen vos in hac quæstione dc pecuniis repetundis, quæ sociorum causa constituta "st lege judkioque sociali, JS sociorum querimonias audire oporteret. Sed intellegere potuistis priore actione cives Romanos honestissimos ex Sicilia plurimos maximis de rebus, ct quas ipsi accepissent injurias et quas scirent esse aliis factas, pro testimonio dicere. Kg-o hoc quod intellego, judices, sic confirmo. Videor mihi gratum fecisse Siculis quod eorum injurias meo labore, inimicitiis, periculo sim persecutus: non minus hoc gratum me

[949]949 Nostris civibus intellego fecisse, qui hoc existimant. Suris libertatis rerum fortunarutn-quc sunrum salutem

[17]17 In istius damnatione consistere. Quapropter de istius prætura Siciliensi non reCuso quin Ha me audiatis ut, si cuiquam generi hominum, sive Siculo rum sive nostrorum cirium, si cuiquam ordini, sive aratorum sive pecuariorum sive mercatorum, probatus sit, si non horum omnium communis hostis prædoque fuerit.SicuiquamdenSquelnreumquam ulla tempera verSt, ut vos quoque ei temperetis.

Qui simul atque ei sorte provincia Sicilia obvenit, stAtim Romæ et ab urbe antequam profugeretur, quærere ipse secum et agitare cum suis cœpit quibmn&tn rebus in ea provincia maximam uno anno pecuniam facere posset. Nolebat io agendo discere tametsi non provinciæ rudis erat et tiro, sed Siciliæ paratus ad prædam meditatusque venire cupiebat. 16 0 Præclare conic ctum a vulgo in illam provinciam omen communis famæ atque sermonis, cum ex nomine istius quid iste in provincia facturus esset perridicule homines augurabantur! Etenim quis dubitare posset — cum istius in quæstura fugam et furtum recognosceret, cum in legatione oppidorum fanorumque spoliationes cogitaret, cum videret in foro latrocinia præturæ — qualis iste in quarto actu improbitatis futurus esset? VII. Atque ut m-tellcgatis- cum Romæ quæsisse non modo genera furandi sed etiam nomina certissima, accipite argumentum quo facilius dc singulari ejus impudentia existimare possitis. Illo omine urbano ad evencrxiam pror inciam venerit) istum in Italia conscripsisse arbitror, nam simul atque e navi egressus est ded it: Halæsinus ad se Dio continuo veniret; Se do hereditate velle oognoeccre quæ ejus filio a propinquo homine Apollodoro

[20]20 Laphironc venisset. Ea erat, judices, pergrandis pecunia. Hic est Dio, judices, nunc beneficio Q. Metelli civis Romanus factus; De quo multis viris primariis testibus multorumque tabulis robis priore actione satis factum est HS dccicne numerata esse ut eam causam in qua ne tenuissima quidem dubitatio posset esse isto cognoscente obtineret; Præterea greges nobilissimarum equarum abactos, argenti vestisque stragulæ domi quod fuerit esse direptum: ita HS decicns Q. Dionem quod hereditas ci venisset, St nullam aliam ob causam, perdidisse. Quid? Hæc hereditas quo prætore Dionis filio venerat? Eodem quo Anniæ, P. Annii senatoris filiæ, eodem quo M. Liguri senatori, C. Sacerdote prætore. Quid f tum nemo molestus Dioni fuerat? Non plus quam Liguri, Sacerdote prætore. Quid? Ad Verrem quis detulit? Nemo, nisi forte existimatis ei quadrupla tores ad fretum præsto fuisse. VIII. Ad urbem cum esset, audivit Dioni cuidam Siculo permagnam venisse hereditatem; Heredem statuas jussura esæ in foro ponere 't nisi posuisset. Veneri Erycinæ esse multatum. Tametsi poeitæ essent ex testamento, tamen putabat, quoniam Veneris nomen esset,

[22]22 Causam calumniæ se reperturum. Itaque apponit qui petat Veneri Erycinæ illam hereditatem. Non enim quæstor petit, ut est consuetudo, Is qui Erycum montem obtinebat: petit Nævius Turpio quidam, istius excursor ct emissarius, homo omnium ex illo conventu quadruplatorum deterrimus, C. Sacerdote prætore condemnatus inluriarum. Etenim erat ejus modi causa ut ipse prætor, cum quæreret calumniatorem, paulo tamen consideratiorem reperire non posset. Hunc hominem Veneri absolvit, sibi condemnat. Maluit videlicet homines peocare quam deo*, "e potius a Dione quod non licebat quam

[23]23 Venerem quod non debebatur auferre. Quid ego hic nunc Sex. Pompeii Chlori testimonium recitem, qui causam Dionis egit, qui omnibus rebus interfuit, hominis honestissimi, tametsi civis Romanus virtutis causa jam diu est, tamen omnium Siculorum primi ac nobilissimi? Quid ipsius Q. Cæcilii Dionis, hominis

31 + probatissimi ac pndentissimj? Quid L. Cæcilii, L. Liguris, T. Manlii, L. Caleni? Quorum omnium testimoniis dc hac Dionis pecunia confirmaturo est. Dixit hoc idem M. Lucullus, sc de his Dionis incommodis pro hospitio quod sibi cum eo esset fam

[24]24 Ante cognosse. Quid? Lucullus, qui tum in Macedonia fuit, melius hæc cognovit quam tu, Hortensi, qui Romæ fuisti, ad quem D io confugit, qui de Dionis ini uriis gravissime per litteras eum Verre questus es? Nova tibi hæc sunt, inopinata? Nunc primum hoc aures tuæ crimen accipiunt? Nihil c* Dione, nihil ex socru tua, femina primaria, Servilia, vote re Dionis hospita, audisti? Nonne multa mei testes quæ tu scis nesciunt? Nonne tc mihi testem in h"><; Crimine eripuit non istius innocentia sed legis exceptio? Recita, tveuLLt,,

. IX. Satisne vobis magnnm pecuniam Venerius homo, qui e Chelidonis sinu in provinciam profectus esset, Veneris nomine quæsisse videtur?

[25]25 Accipite aliam in minore pecunia non minus impudentem calumniam. Sosippus et Philocratcs fratres sunt Agyrinenses. Horum pater abhinc duo et XX. annos est mortuus; In cujus testamento, quodam loco si commissum quid esset, multa erat Veneri. Ipso viccnsimo anno, cum to t interea prætores, tot quæstores, tot calumniatores in provincia fuissent, hereditas ab hia Veneris nomine petita es t Causam Verres cognoscit; Pecuniam per Vulcatium accipit, fere ad IIS cccc. Milia, abduobusfratribus — multorum testimonia audistis antea. Vicerunt Agyrinenses fratres it& ut egentes inanesque discederent. 6 X. A t enim ad Verrem pecunia ista non pervenit. Qu&e est Ista defensio? Utrum asseveratur in hoc an tem ptatur? Mihi enim res nova est. Verres calumniatorem apponebat, Venrcs adesse jubebat, Verres cognoscebat, Verres judicabat, pecuniæ maximæ dabantur, qui dabant causas obtinebant. Tu mihi ita defendas: " Non est lata Verri numerata pecunia"? Adiuvo te; Mei quoque testes idem dicunt; Volcatio dicunt dedisse, Quæ vis erat In Volcatio tanta ut HS cccc. Milin duobus hominibus aufrrret? Ecquis Volcatio, si su a sponte venisset" unam libellam dedisset? V eniat nunc, experiatur tecto recipiet nemo. At ego amplius dico. HS quadringentiens cepisse te arguo contra leges, nego tibi ipsi ullum nummum esse numeratum; Sed cum ob tu a decreta, ob edicta, ob im perata, ob judicia pecuniæ dabantur, non erat quærendum cujus manu

[27]27 Numerarentur, sed cujus iniu rta cogerentur. Comites illi tui delecti manus erant tuæ; Præfecti, scribæ, accensi, medici, haruspices, præcones manus erant tuæ; Ut quisque tc maxime cognatione, affinitate,

[518]518 Necessitudine aliqua nttipgibat, Ita maxim? Manu" tua putabatur; Cohors tota illa, quæ plus mali Siciliæ dedit quam sl centum cohortes fugitivorum fuissent, tua manus sine controversia fuit. Quicqu Ui ab horum quopiam captum est, id non modo tibi datum sed tua manu numeratum judi can nec esse est. Nam si hanc defensionem probabitis, Non accepit ipse," licet omnia de pecuniis repetundis Su dicia tollatis. Nemo umquam reus tam nocens adducetur qui ista defensione non possit uti. Etenim cum Verres utatur, quis erit umquam posthac reus tam perditus qui non ad Q. Mucii innocentiam referatur ai cum isto conferatur? Neque nunc tam mihi isti Verrem defende re videntur quam in Verre defensionis temptare rationem. T t Qua de re, indices, magno opere vobis providendum est; Pertinet hoc ad summam rem publicam et a-d existimationem ordinis nostri salutemque sociorum. Si enim innocentes existimari volumus, non solum noe sed etiam nostro" comite" præstare debemus. XI. Primum omnium opera danda est ut eos nobiscum educamus qui nostræ famæ capitique consulant; Deinde, sl in hominibus eligendis noe spes amicitiæ fefellerit, ut vindicemus, misso" faciamus, semper ita vivamus ut rationem reddendam

CICE-BO DObts arbitremur. Africani est hoc, hominis liberalia* "im" — verum tamen ea libcralit&s eat probanda quæ td 3inc periculo existimationis est, ut in illo fu it; Cum ab eo quidam vetus assectator es numero amicorum non impetraret uti se præfectum in Africam doceret, et id ferret moleste, "Noli*'mquit"m irari si tu hoc ame non impet tas iego jam pridem ab eo cui meam existimationem caram fore arbitror peto ut mecum præfectus proficiscatur, et adhuc impetrare non possum." Etenim re vera multo magis est petendum ab hominibus, si salvi et honesti esse volumus, at eant nobiscum in provincias", quam in beneficii loco deferendum. Sed tu, cum et tuos amicos in pro vinciam quasi in prædam imitabas, et cum Us ac per eos prædabare, et eos in contione anulis aureis dooabas, non statuebas tibi non solum de tuis sed etiam de illorum factis rationem esse reddendam? 3U Cum hos sibi quæstus constituisset magnos atque uberes ex his causis quas ipse instituerat cum consilio, hoc est cum sua cohorte, cognoscere, tum illud infinitum genus invenerat ad innumerabilem pecu ni am corripiendam. XII. Dubium ncmtni est quin omnes omnium pecuniæ positæ sint in eorum pote state qui judicia dant et eorum qui judicant, quin nemo vestrum possit ædes suas, nemo fundum, nemo bona patria obtinere, si, cum hæc a quopiam vestrum 9*4 petit* sint, prætor improbus, cui nemo intercedere possit, det quem velit Judicem, judfcx nequam ct

[31]31 Levis quod prætor jusserit judi eet. Si vero illud quoque accedet, ut prætor in ea verba judicium det ut vel L. Octavius Salbus judex, homo et juris ct officii peri Ussimus, non possit aliter judicare, — si cogere P. Servilium Q. Catulo fundum restituere, "ut condemnare cum qu-cm non oporteat? Ejus modi totum jus prætorium, ejus modi omnis res judiciaria fuit in SidUa per triennium V ene prætore. Decreta ejus modi: si ejus modi: qui cives Romani erant, sl Siculi essent, cum Siculos eorum legibus dari oporteret; Qui

[32]32 Siculi, si cives Romani essent. Verum, ut totum germs amplectamini Judiciorum, prius itim Siculorum, deinde istius instituta cognoscite.

[324]324 XIII. Siculi hoc jure sunt ut quod civis cum dvc ag at domi certet suis legibus; Quod Siculus cum Siculo non ejusdem civitatis, ut de eo præto r ludi cca ex P. Rupilii decreto, quod is de decem legatorum sententia statu it, quam illi legem Rupiliam vocant, sortiatur. Quod privatus populo petit aut populus a privato, senatus cx aliqua civitate qui judicet datu r, cum ahem ac civitates rciectæ sunt. Quod d v ts Romanus a Siculo petit, Siculus judex, quod Siculus a cive Romano,civis Rom anus datur. C et erarum rerum selecti judices ex conventu civium Rom anorum proponi solent. In te r aratores et decu judicia fiunt. S3 Hæc om nia isto prætore non modo perturbata sed plane et Siculis et civibus Rom anis erep ta su at. Prim um suæ leges: quod civis cum civi ageret, au teum judicem quem com modum erat, præconem, haruspicem, medicum suum da ba t; Au t, si legibus era t judi eium constitutum et ad civem suum Judicem VCnerant, libere civi judicare non licebat. Edictum enim hominis cognoscite, quo edicto om nia judicia redegerat in suam potestatem ssi re aru m * * for Sicily,

[886]886 Propositi ex negotiatoribus judices nulli. Hacc copia quam dico judicum cohors, non Q. Scævolæ — qui tamen de cohorte sua dare non solebat — sed C. Verris. Cujus modi cohortem putatis hoe principe fuisse? Sic, ubi ridetis edictum st outo root eum quoque ostendam, st quando sit datus, coactu istius quod non senserit judic&sse. Ex tege Rupilia sortitio nulla, nisi cum nihil intererat istius; Lege Hieronica judkia plurimarum controversiarum sublata uno nomine om nia; Dc conventu ac negotiatoribus nulli judices. Quantam potestatem habuerit videtis: quas res gesserit cognoscite, te XIV. Heraclius est, Hieronis filius, Syracusanus, homo in primis domi suæ nobilis, et ante hunc prætorem vel pecuniosissimus Syracusanorum, nane, nulla alia calam itate nisi Istius avaritia atque Injuria, m pauperrimus. Huic hereditas ad HS facile tridens venit testamento propinqui sui Hcraclii, plena domus cælati argenti optimi multæque stragulæ vestis pretiosorumque mancipiorum, quibus in rebus istius cupiditate* * et insanias quis ignorat i Erat Io sermone res, magnam Heraclio pecuniam relictam; Non

[34]34 Tactile, argento, veste, mancipiis futurum. Audit hæc etiam Verres, et primo illo suo leniore artificio Hora chum aggredi oon atur, ut cum roget inspicienda quæ non reddat. Deinde a quibusdam Syracusanis admonetur — hi autem quidam erant affines istius, quorum iste uxores numquam alienas existimavit, Cleomenes et Æschrio, qui quantum apud istum et quam turpi de causa potuerint ex reliquis criminibus intellegetis — hi, ut dico, hominem admonent rem esse præclaram, refertam omnibus rebus; Ipsum autem He radium hominem esse majorem natu, non promptissimum; Cum præter Marcellos patronum, quem suo jure adire aut appellare posset, habere neminem; Esse in eo testamento quo ille heres esset scriptus ut statuas in palæstra deberet ponere. "Faciemus ut palæstritæ negent ex testamento esse positas, petant hereditatem, quod cam palæstræ

[37]37 Commissam esse dicant." Placuit ratio Verri: nam hoc animo providebat, cum tanta hereditas i" controversiam venisset judlcioquc peteretur, fieri non posse at sine præde ipse discederet. Approbat consilium; Auctor est ut quam primum egere incipient, horni* * nemque id ætatis minime litigiosum quam tumultuosissime adoriantur. Scribitor Heraclio dica. XV. Primo mirantur omnes improbitatem calumniæ: deinde qui Istum nossent partim suspicabantur, partim plnnc videbant, adic ctum esse oculum hereditati, Interea dies advenit quo dic seseex instituto se lege Rupilia dicas sortiturum Syrie usis iste edixerat. Paratus ad hanc dicam sortiendam venerat; Tum eum docet Her ælius non poise eo die sortiri, quod lex Rupilia vetaret diebus xxx. Sortiri dicam quibus scripta esset; Dies xxx. Nondum fuerant. Sperabat Heraclius, si illum diem effugisset, ante alteram sortitionem Q. Arrium, quem provincia tum maxime exspectabat,

[38]38 Successurum. Iste omnibus dicis diem distulit, et eam diem constituit at hanc Hers clij dicam sortiri post dies xxx. Ex lege posset. Postea quom ea dies venit, iste incipit simulare se velle sortiri. Heraclius cum advocatis adit c t postulat ut sibi cum palæstritis, hoc est cum populo Syracusano, æquo jure disceptare liceat. Adversarii postulant ut in "w ass rem judices dentur, ex iis civitatibus quæ in id forum convenirent electi, qui Verri viderentur: HerucKus contra, ut indices elege Rupilia dentur, ut ab institutis superiorum, ab auctoritate senatus, ab jure

[39]39 Omnium Siculorum nc recedatur. XVI. Quid ego istius in jure dicundo libidinem et scelera demonstrem? Quis vestrum non ex urbana (uria dictione cognovit? Quis umqunm isto prætore Chelidone invita lege agere potuit? Non istum, ut non neminem, provincia corrupit: idem fuit qui Romæ. Cum id quod omnes intellegebant dicaret Hericiius, jus esse certum Siculis inter se quo jure certarent, legem esse Rupiliam quam P. Rupilius consul de decem legatorum sententia dedisset, hanc omnes semper tn Sicilia consules prætoresque servasse: negavit se judices elege Rupilia sortiturum, quinque judi cce, quos commodum ipsi fuit, dedit.

[40]40 Quid hoc homine facias? Quod supplicium dignum libidine ejus invenias? Præscriptum tibi cum esset, homo deterrime et impudentissime, quem ad modum judices inter Siculos dares; Cum imperatoris populi Romani auctoritas, legatorum decem, summorum hominum, dignitas, senatus consultum intercederet, cujus consulto P. legatorum sententia leges in Sicilia constituerat; Cum omnes ante te S3* prætorem Rupilias leges ct in ceteris rebus et in judiciis maxime servassent: tu ausus es pro nihilo præ tua præda to tres sanctissimas ducere? Tibi nulla lex fuit, nulla religio, nullus existimationis pudor, nullus judicii metus? Nullius apud tc gravis auctoritas, nullum exemplum quod sequi velles?

[41]41 Verum, ut institui dicere, quinque judkibus nulla lege, nullo instituto, nulta reiectione, nulla sorte, ex libidine istius datis, non qui causam cognoscerent, sed qui quod imperatum esset judicarent, co die nihil actum, est, adesse jubentur postridie. XVII. Heraclius interea, cum omnes insidias fortunis suis a prætore fleri videret, capit consilium de amicorum et propinquorum sententia non adesse ad judicium. Itaque illa nocte Syracusis profugit. Iste postridie mane, cum multo maturius quam umquam antea jur rexisset, judices citari jubet. Ubi comperit Hcradium non adesse, cogere incipit eos ut absentem Herodium condemnent. Illi eam commonefaciunt ut, si sibi videatur, utatur instituto suo, ncc cogat ante horam decimam de absente secundum præsentem ipse Ct ejus amici et consiliarii moleste ferre cœperunt Hcraclium profugisse i putabant absentis damnationem, præsertim tantæ pecuniæ, multo invidiosiorem fore quam si præsens damnatus esset. Eo ""cedebat quod judices elege Rupilia dati non erant; Multo etiam rem turpiorem fore ct iniquiorem visum iri intellegebant. Itaque hoc dum corrigere vult, apertior ejus cupiditas improbitasque facta est. Nam illis quinque judicibus uti sese negat; Jubet, id quod initio lege Rupilia fieri oportuerat, citari Hera* cliutn et eos qui dicam scripserant; Ait sc judi-ce? Ex lege velle sortiri. Quod ab eo pridie, cum multis lacrimis cum oraret atque obsecraret, He radius Impetrare non potucr&ti id ei postridie venit in mentem, ex lege Rupilia sortiri dicas oportere. Educit ex urna tres; His ut absentem Hcraclium condemnent imperat; Itaque condemnant.

[43]43 Quæ, malum, ista fuit amentia E Ecquando te rationem factorum tuorum redditurum putasti? Ccquando his de rebus tales viros audituros existi* masti? Petatur hereditas ea, quæ nulla debetur, in prædam prætoris? Interponatur nomen civitatis? Imponatur honestæ civitati turpissima persona calumniæ? Neque hoc solum, sed ita res agatur ut ne simulatio quklem æquitatis ulla adhibeAtur? Nam, per deos immortales, quid interest utrum prætor imperet vique cogat aliquem de suis bonis omnibus decedere, an huluscc modi judicium det, quo judicio

[339]339 Indicta causa fortunis omnibus everti necesse ait? #4 XVEII. Profecto enim negare non potes te ex lege Rupilia sortiri judkes debuisse, cum præsertim Her acUus id postularet. Sin lllud dices, te Heraclii voluntate ab lege receedsw, ipse te impedies, ipse adesse noluit, cum ex eo numero judkes haberet quos postularet? Deinde tu cur post illius fugam judkes alios sortitus es, si cos qui erant antea dati utrittsque dederas voluntate? Deinde ceteras dicas orares Illo foro M. Postumius quæstor sortitus es t; Hanc solam tu illo conrcntu reperiere sortitus. As Rigo, inquiet aliquis, donavit populo Syracusano illam hereditatem. Primum, si Id confiteri veKm, tamen istum condemnetis necesse es t; Neque enim permissum est ut impune nobis liceat, quod alicui eripuerimus, id alteri tradere. Verum ex Ista repe rietis hereditate ita istum prædatum ut perpauca occulte fecerit; Populum Syracusanum in maximam invidiam sua infamia, alieno præmio pervenisse paucos Syracusanos, cos qui nunc se publice laudatio nis causa venisse dicunt, et tunc participe" prædæ fuisse et nunc non ad istius laudationem, sed ad communem litium æstimationem venisse. Postea quom damnatus "st absens, non solum illius hereditatis de qua ambigebatur, quæ erat IIS triciens, sed omnium bonorum paternorum ipsius Heraclii, quæ non minor erat pecunia, palæstræ Syracusanorum, hoc est <3 Syracusanis, possessio traditur. Quæ est ista præ tura? Eripis hereditatem quæ venerat a propinquo, venerat testamento, venerat legibus; Quæ bona is qui testamentum fecit huic HcracUo, aliquanto ante quam est mortuus, omnia utenda ac possidenda tradiderat; Cujus hereditatis, cum ille aliquanto ante te prætorem esset mortuus, controversia fuerat nulla, mentionem fecerat nemo. XIX. Venum esto: eripe hereditatem propinquis, da palæstritis, prædare (n bonis alienis nomine civitatis, everte leges, testamenta, voluntates mortuorum, jura vivorum: num etiam patriis Iteraclium bonis exturbare oportuit? Qui simul ac profugit, quam impudenter,quftin palam, quam acerbe,di immortales, illa bona direpta sunt 1 quam illa res calamitosa Heraclio, quæstuosa Verri, turpis Syracusanis, miseranda omnibus videbatur! Nam illud quidem statim curatur, ut quicquid cælati argenti fuit in Illis bonis ad istum deferatur, quicquid Corinthiorum vasorum, stragulæ vestis; Hæc nemo dubitabat quin non modo ex illa domo capta et oppressa, verum Sii ex tota provincia, id istum comportari nec esse cssct. Mancipia quæ voluit abduxit, alia divisit; Auctio facta est, in qua cohors istius invicta dominata est. 4? Verum illud est prædarum. Sjræusani qui præfuerant his Heraclii bonis verbo redigendis, rc dispertiendis, reddebant conus negotiorum rationem io enatu. Decebant scyphorum paria comptura, hydrias argenteas pretiosas, vestem stragulam multam, mancipia pretiosa data esse Veni. Dicebant quantum cuique cius jussu nummorum esset datum; Gemebant Syracusani, sed tamen patiebantur. Repente recitatur uno nomine HS occ. Jussu prætoris data. Fit maximos clamor omnium, noo modo optimi cujusque, neque eorum quibus indignum semper visum erat bona privati populi nomine per summam injuriam erepta; Verum etiam ipsi illi auctores injuriæ et ex aliqua porticula socii prædæ ac rapinarum clamare cœperunt sibi ut haberet hereditatem. Tantus in curia clamor factus est ut

[49]49 Populus concurreret. XX. Res ab omni conventu cognita celeriter isti domum nuntiatur. Homo inimicus iis qui recitassent, hostis omnibus qui æclnmasscnt, exarsit iracundia ac stomacho. Verum tamen fuit tum sui dissimilis. Nostis os hominis nostis audaciam; Tamen tum rumore populi et cUmorc et manifesto furto grandis pecuniæ per turbatus est- Ubi se collegit, vocat ad sc Syracusanos; Qui non posset negare ab iltb pecuniam datam, non quæsivit procul alicunde (neque enim probaret), sed proximum, pæne alterum filium, quem illam pecuniam diceret abstulisse; Ostendit sc reddere coacturum. Qui po&teaquam Id audivit, habuit et dignitatis et ætatis et nobilitatis suæ rationem; Verba apud senatum fecit, docui! Ad se nihil pertinere* de isto id quod omnes videbant neque ille quidem obscure locutus est. Itaque illi Syracusani statuam postea statuerunt; Et is, ut primum potuit, istum 40" reliquit dc provinciaque decessit. E t tamen aiunt eum queri solere non num quara se miserum quod non suis, sed suorum,peccatiscriminibusqueprematux. Triennium provinciam obtinuisti; Gener, lectus adulescens, unum annum tecum fuit; Sodales, viri fortes, legati tui primo anno te reliquerunt; Unus legatus P. Tadius qui erat reliquus non ita multusn tecuftrt fuit qui it semper una fuisset, t*men Summa cura cum tuæ, tum multo etiam magis suæ famæ pepercisset. Quid est quod tu alios accuses? Quid est quam ob rem putes te tuam culpam non modo derivare in aliquem sed communicare cum altero SO posse? Numerantur Π1& HS rcc. Syracusanis. Ba quem ad modum ad istum postea per pseudothyrum revertantur tabulis vobls testibusque, judkes, planum faciam

XXI. Ex ha? Iniquitate i$Uu? Et improbitate, judkes, quod præda ex illis bonis ad multos Syracusanos invito populo senatuque Syracusano venerat, illa scelera per Thcomnastum et A eschrtoncm et Dionysodorum ct Cleomenem invitissima civitate illa facta sunt: primum ut urbs tota spoliaretur, qua de re alius mihi locus ad dicendum est constitutus; Ut omnia signa iste per eos homines quos nominavi, omne ebur ex ædibus sacris, omnes undique tabulas pictas, deorum denique simulacra quæ vellet auferret: deinde ut in curia Syracusis, quem locum illi /3οι λ"ι~ rijpioi' nomine appellant, honestissimo loco et apud illos clarissimo, ubi illius ipsius M. Marcelli, qui cum Syracusanis locum, quem eripere belli ac victoriæ lege posset, conservavit ac reddidit, statua ex acre facta est, ibi inauratam istius et alteram filio statuam ponerent, ut, dum istius hominis memoria maneret, senatus Syracusanus sine lacrimis ct gemitu in curia

[51]51 Esse non posset. Per eosdem istius furtorum injuria rum uxorumque socios istius imperio Syracusis Marcellia tolluntur, maximo gemitu luctuquc civitatis; Quem illi diem festum cum recentibus beneficiis 0. Marcelli debitam reddebant, tum generi,nomini, familiæ Marcellorum maxima voluntate tribuebant. Mithridates in Asia, cum eam provinciam totam occupasset, Mucia non sustulit; Hostis, et hostis in ceteris rebus nimis ferus et immanis, tamen honorem hominis deorum religione consecratum violare noluit. Tu Syracusanos unum diem festum Marcellis impertire noluisti, per quos illi adepti sunt ut ceteros

[62]62 Dies festos agitare possent. A t vero præclarum diem illis reposuisti Verria ut agerent, et ut ad eum diem quæ sacris epulisque opus essent in complures annos locarentur. Lam in tante istius impudentia remittendum aliquid videtur, ne omnia contendamus, ne omnia cum dolore agere videamur. Nam næ dies, vox, latera deficiant si hoc nunc vociferari velim, quam miserum indignumque sit istius nomine apud eos diem festum esse qui $e istius opera funditus exstinctos esse arbitrentur. O Verria præclara 1 quo accessisti, quæso, quo non attuleris tecum istum diem! Etenim quam tu domum, quam urbem adusti, quod fanum denique, quod non eversura atque extersum reliqueris? Quare appel len tur sane ista Verria, quæ non ex nomine sed ex manibus naturaque tua constituta esse rideantur.

[63]63 XXII. Quam facile serpat Injuria et peccandi con- Bidis oppidum est tenue sane non longe a Syracusis. Hic longe primas civitatis est Epicrates quidam. Huic hereditas RS quingentorum milium venerat a muliere quadam propinqua, atque ita propinqua ut ea etiamsi intestata esset mortua Epicratem Bidinorum legibus heredem esse oporteret. Recens erat illa res quam ante demonstravi de Heraclio Syracusano, qui bona non perdidisset nisi ei venisset hereditas. Huic quoque Epicrati venerat, ut dixi, hereditas. 4 Cogitare cœperunt ejus inimici nihilo minus eodem prætore hunc everti bonis posse quo Heraclius esset eversus. Rem occulte instituunt, ad Verrem per cius interpretes deferunt. Ha causa componitur ut item palæstritæ Bidens es peterent ab Epicrate hereditatem, quem ad modum palæstritæ Syracusani ab Heraclio petivissent. Numquam vos prætorem tam palæstricum vidistis; Verum ita palæstritas defendebat ut ab illis ipse unctior abiret. Qui statim, quod præsens esset, jubet cuidam amicorum suorum numerari HS Res occultari satis non potuit; Per quendam eorum qui interfuerant fit Epicrates certior. Primo neglegere et contemnere- cœpit, quod causa prorsus quod disputari posset nihil habebat. Deinde cum de Heraclio cogitaret et istius libidinem nosset, commodissimum putavit esse de provincia clam abire; Itaque fecit" profectui est Regium, XXIII, Quod ubi auditum est, æstuare illi qui pecuniam dederant, W* potare nihil agl posse absente Epicrate. Nam Hcraclius tamen adfuerat, curo primo sunt dati judices: de hoc qui antequam aditum in jus esset, antequam mentio denique controversiæ facta esset ulla, discessisset, putabant nihil agi posse. Homines Regium proficiscuntur,Epicratem conveniunt; Demon strant id quod ille sciebat, se HS dedisse; Rogant eum ut sibi Id quod ab ipeb abisset pecuniæ curet, ab sese caveat, quemadmodum velit, de illa hereditate M eum Epicrate neminem e"e acturum. Epicrates homines multis verbis ab se male acceptos dimittit Redeunt illi Regio Syracusas; Queri cum multis, ut fit, incipiunt se EIS nummum frustra dedisse. Res percrebruit et in ore atque sermone omnium cœpit esse. Verres refert illam suam Syracusanam; Ait se velle de illis HS cognoscere; Advocat multos. Dicunt Bidini Volcatio se dedisse; Illud non addunt, jussu istius. Volcatium vocat, pecuniam referri imperat. Volcatius animo æquissimo nummos affert, qui nihil amitteret, reddit inspectantibus 6 7 multis: Bidini nummos auferunt. Dicet aliquis, Quid ergo in hoc Verrem reprehendis, qui non modo ipse jurnonestjSed ne alium quidem passus "st esse? A tte ndite; Jam intellegetis hanc pecuniam, quæ via modo visa est exire ab isto, eam semita revertisse. Q u id en im de bu it pra eto r fa ce re, cu m co nsilio re co gn ita cu m co m pe ris se t su um co mite m ju ris, de cre ti, ju dic ii co rru m pe n di ca us a — qu ain re ip siu sp ra eto ris ca pu te xis tim atio qu ea ge re tu r — pe cu nia mo c ce pisse, B id in os au te m pe cu nia m co ntra pra eto ris fa ma mac fo rtu na s de dis se? No ne tiri eu m qu ia c ce pis se ta nim ad v e rtis se t, et in co s qu id ed is se n t? T u qu iin stitu era sin eo sa nim ad v erte re qu i pe rp era m ju dic as sc n t, qu od sa ep ep er im pr ud en tia m fit, ho sp ate ris im pu ne dis ce de re qu io b tu um de cre tu m ob tu um ju die lu m pe cu nia ma ut da n da ma ut ac c ip ie n da m (68 pu ta ra n t? V o lc a tiu sid em ap ud t c po s te a fu it, eq ue s R o ma nu s, ta n ta ac ce pta ig no min ia; Na m qu id es t tu rp ju sin ge nu o, qu id in in us lib ero d ig nu m, qu am in co n v en tu ma xim oc o gi am ag is tra tu fu rtu m re d de re? Q ui si eo an im oe ss et qu on on mo do eq ue s R o ma nu ss ed qu iv is lib er de be te ss e, as p ic ere te po s te an on po tu is se t; In im ic us, ho stis es se t ta nta co n tu me lia ac ce pta, nisi te cu m tu m co llu sis se te t tu æ po tiu se xis tim atio ni se rv is se t qu am su æ. Q ui qu am U bi A m icus, no n mo do tu ra fu er it qu am diu te cu min pro v in cia fu it, v eru me tia m nu n c sit cu mia ma ce te ris am ic is re lic tu sc s, et tu in te lle gis c t no se xis tim are po ssu mu s. A n ho c so lu ma r gu me ntu me st nih il is to im pru de nte fa ctu m, qu od V o lc a tiu se in on su c ce n su!'? Qu od is te æ qu ein V olen tiu m ne qu ein B id in os an im-S 6 ad v e rtit? E st ma gn um ar gu me ntu m; Maximum, quod altis ipsis Bidinis, quibus iste iratus esse debuit, aquibus compcrit, quod jure agere eum Epicrate nihil possent etiamsi adesset, idcirco suum decretum pecunia esse tem ptatum: lis, inquam, ipsis non modo illam hereditatem quæ Epicrati venerat, sed, ut in Heraclio Syracusano, itera in Hoc (paulo etiam atrocius, quod Epicrates appellatus omnino non erat) bona patria fortunasque ejus Bidinis tradidit. Ostendit enim novo modo" si quis quid de absente peteret, se auditurum. Adeunt Bidini, petunt hereditatem procuratores postulant ut se ad leges suas rciciat aut ex lege Rupilia dicam scribi jubeat. Adversarii non audebant contra dicere; Exitus nullus reperiebatur. Insimulant hominem fraudandi eausa discessisse: postulant ut bona βΟ possidere jubeat. Debebat Epicrates nullum nummum nem ini; Amici si quis quid peteret judi eium se passuros, judicatum solvi satis daturos esse dicebant. XXV. Cum omnia consilia frigerent, admonitu istius insimulare cœperunt Epicratem litteræ publicas corrupisse, aqua suspicione ille aberat plurim um; Actionem cius rei postulant. Amici recusare ne quod judi eium neve ipsius cognitio, illo absente, de existimatione ciut constitueretur; Et simul idem illud " 8 postulare non desistebant, ut se ad leges tuas reiceret.

[61]61 Iste amplam occasionem mactus, ubi videt esse aliquid quod amici absente Epicrate nollent defendere, asseverat se ejus rei in primis actionem esse daturum. Cum omnes perspicerent ad istum non modo illos nummos qui per simulationem ab isto " jeran t revertisse, sed multo etiam plures eum postea nummos abstulisse, amici Epicratem defendere destiterunt. Iste Epicratis bona Bidinos omnia possidere et sibi habere jussit; Ad illa HS milia hereditaria accessit ipsius antiqua IIS quindeciens pecunia. Utrum res ab Initio ita ducta est, an ad extremum ita perducta, an ita parva est pecunia, an is homo Verres, ut hæc quæ dixi gratis facta esse videantur? Β 2 Hic nunc de miseria Siculorum, judices, audite. E t Heraclito* ille Syracusanus et hic Bidinus Epicrates expulsi bonis omnibus Romam venerunt: sordidati, -maxima barba et capillo, Romæ biennium prope fuerunt. Cum L. Metellus in provinciam profectus est, tum isti bene commendati cum Metello una proficiscuntur. Metellus, simul ac venit Syracusas, utrumque rescidit, et de Epicrate et de Heracl lo. In utriusque bonis nihil erat quod restitui posset, "2 nisi "I quid moveri loco non potuerat. XXVI. Fecerat hoc egregie primo adventu Metellus, ut omnes istius mi urias, quas modo posset, rescinderet et irritas faceret. Quod Her actium restitui jusserat ac non restituebatur, quisquis erat eductus senator Syn occasionem calumniæ: amplam i/ rnd αίοκι (ao Pttrrio*, s6o eu sanus ab Her ælio, duci jubebat, l toque permulti ducti sunt. Epicrates quidem continuo restitutus est. Alio judicia Lilybæi, alta Agrigenti, alia Panhormi restituta sunt. Census qui isto prætore sunt habiti non servaturum se Metellus ostenderat: decumas quas iste contra legem Hieronicam vendiderat sese venditurum Hieronica lege edixerat. Omnia erant Metelli ejus modi ut non tam suam præturam gerere quam istius præturam retexere videretur. Simul

[64]64 Atque ego in Siciliam veni, mutatas est. Venerat ad eum illo biduo Lactilius- quidam, homo non alienus a litteris, itaque eo iste tabellario semper usus est. Is epistulas complures attulerat, in his unam domo quæ se omnia Verris ceusa velle, sibi cum eo amicitiam cognationemque esse. M irabantur omnes hoc ei tum denique in mentem venisse, postca quam tam multis eum factis decrctisquc jugulasset; Erant qui putarent Lac tilium legatum a Verre venisse qui gratiam amicitiam cognaUonemque commemoraret. Ex illo tempore a civitatibus laudationes petere, testes non solum deterrere verbis sed etiam vi retinere cœpit. Quod nisi ego meo adventu illius conatus aliquantum repressissem, et apud Siculos non Metelli sed Glabrionis litteris ac lege pugnassem, tam multos huc es evocare non potuissem. XXVII. Verum quod institui dicere, miserias cognoscite sociorum. Het ælius ille et Epicrates longe mihi obviam cum suis omnibus processerunt, venienti Syracusas egerunt gratiæ flente*, Romam decedere mecum cupiverunt. Quod erant mihi oppida complura etiam reliqua quæ artire vellem, constitui cum hominibus quo dic mihi Messanæ præsto essent. Eo mihi nuntium miserunt se a prætore retineri. Quibus ego testimoni um denuntiavi, quorum edidi nomina Metello, cupidissimi veniendi, maximis inJuriis affecti, adhuc non venerunt. Hoc jure sunt socii ut iis ne deplorare quidem de suis incommodis liceat. 66!Am Heraclii Centuripini, optimi nobillssimique adulescentis, testimonium audistis: aquo HS- c. milia per calumniam malitiamquc petita sunt. Iste pœnis compromissisque interpositis HS cccc. Milia extorquenda curavit; Quodque judicium secundum Hcraclium de compromisso factum erat, cum civis Centuripinus inter duos cives diiudicasset, id irritum jussit esse, eumque ludlcem falso judicas sc judicavit; In senatu esse,locis commodisqucpublicis uti vetuit; Ai quis cum pubw&ct, edixit seæ judicium injuriarum non daturum; Quicquid ab eo peteretur, judkem de sua cohorte daturum, ipsi autem nullius actionem rei

[67]67 Sese daturum. Quæ istius auctoritas tantum valuit SH ut neque illum pub aret quisquam, cum prætor io provincia sua verbo permitteret, re hortaretur, neque quisquam ab eo qui equam peteret, cum iste calumniæ licentiam sua auctoritate ostendisset; Ignominia autem illa gravis tam diu in illo homine fuit quam diu Ute in prov inda mansit. Hoc inic cto metu judkibus novo more, nullo exemplo, ecquam rem putatis esse in Sicilia nisi ad nutum istius judtcatam? Utrum id solum videtur esse actum, quod est tamen actum, ut hæc Hcraclio pecunia eriperetur? An etiam illud, in quo præda erat maxima, ut nomine judiciorum omnium bona atque fortunæ in tetius unius essent potestatem? Ml XXVIII. Jam vero in rerum capitalium quæstionibus quid ego unam quamque rem colligam et causam? Ex inultis similibus ea sumam quæ maxime improbitate excellere videbuntur.

Sopater quidam fuit Halicyensis, homo domi suæ C\im primis locuples atque honestus. I* ab inimicis suis apud O. Sacerdotem prætorem rei capitalis cum accusatus esset, facile eo judkio est liberatus. Huic eidem Sopatro idem inimici ad C. Verrem, cum is Sacerdoti successisset, ejusdem rei nomen detulerunt. Res Sopatro facilis videbatur, et quod erat innocens Ctquod Sacerdotis judicium improbare istum ausurum non arbitrabatur. Citatur reus; Causa agitur Syra*

[560]560 Cusis; Crimina tractantur ab accusatore ea quæ erant antea non solum defensione verum etiam judicio βΟ dissoluta. Causam Sopatri defendebat Q. Minucius, eques Romanus in primis splendidus atque honestus, vobisque, judiccs, non ignotus. Nihil erat "n causa quod metuendum aut omnino quod dubitandum videretur. Inter ca istius Ubertus et accensus Timarchides, qui est, id quod ex plurimis testibus priore actione didicistis, rerum hujusce modi omnium transactor et administer, ad Sopatrum venit; Monet hominem ne nimis judicio Sacerdotis et causæ suæ confidat; Accusatores inimicosque ejus habere in animo pecuniam prætori dare; Prætorem tamen ab salute malle accipere, et simul malle, si fieri posset, rem judicatam non rescindere. Sopater, cum hoc ilU improvisum atque inopinatum accidisset, commotus est sane, neque in præsentia Timarchidi quid responderet habuit, nisi se consideraturum quid sibi esset faciendum; Et simul ostendit se in summa difficultate esse nummaria. Post ad amicos rettulit; Qui cum ei fuissent auctores redimendæ salutis, ad Timarchidem venit. Expositis suis difficultatibus hominem ad HS perducit, camque ci pecuniam

[70]70 Numerat. XXIX. Posteaquam ad causam dicendam ventum est, tum vero sine metu, sine cura omnes erant qui Sopatrum defendebant. Crimen nullum erat" res erat judicata, Verres nummos acceperat; Quis posset dubitare quidnam esset futurum? Res 86β nio die non peroretur; Judicium dimittitur. Iterirm ad Sopatrum Timareliidos venit; Ait accusatores ejus multo majorem pecuniam prætori polliceri quam quantum hic dedisset: proinde, si siperct, videret. Homo, quamquam erat ct Siculus et reus, hoc w t, et jure iniquo et tempore adverso, ferre tam en atque audire diutius Timarchidem non potuit. "F ac ite " inquit " quod vobis lib et; Daturus non sum amplius." Idcm que hoc amicis ejus et defensoribus videbatur; Atque eo etiam magis quod iste, quoquo modo se in ea quæstione præbebat, tam en in consilio habebat homines honestos e conventu Syracusano, qui Sacerdoti quoque in consilio fuerant tum cum est idem hic Sopater absolutus. Hoc rationis habebant, facere eoi nullo modo posse ut eodem crimine, eisdem testibus, Sopatrum condemnarent idem homines qui antea absolvis 7L sent. Itaque hac una spe ad judicium venitur. Quo poste aquam est ventum, eum in consilium frequentes convenissent idem qui solebant, et hac una spe tota defensio Sopatri niteretur, consilii frequentia et dignitate, et quod erant, ut dixi, idem qui antea Sopatrum eodem illo crimine liberarant, cognoscite hominis apertam ac non modo non ratione sed ne dissimulatione quidem tectam improbitatem et audaciam. M. Petilium, equitem Romanum, quem hn bebat in consilio, jubet operam dare, quod rei privatæ jutlex esset. Petilius recusabat, quod suos

[570]570 Amicos, quos sibi in consilio esse vellet, ipse Verres retineret in consilio. Iste tam o liberalis negat se quemquam retinere eorum qui Petilio vellent adesse. Itaque discedunt omnes; Nam ceteri quoque impe* trant ne retineantur, qui se velle dicebant alterutri eorum qui tum illud judicium habebant adesse. Itaque iste solus cum sua cohorte nequissima?2 Relinquitur. Non dubitabat Minucius, qui Sopatrum defendebat, quin iste, quoniam consilium dimisisset, illo die rem illam quæsiturus non esset, cum repente jubetur dicere. Respondet " Ad quos?" "A d me," inquit, "si tibi idoneus videor qui dc homine Siculo ac Græculo judicem." Idoneus es," inquit, " sed pervellem adessent ii qui adfuerant antea causamque cognorant." " Dic,*' inquit, " illi adesse non possunt." " Nam hercule,' ' inquit Minucius, " me quoque Petilius ut sibi in consilio adessem rogavit "; T3 et simul a subselliis abire cœpit. Iste iratus hominem verbi" vehesnentioribue prosequitur, atque el gravius etiam minari cœpit quod in se tantum crimen invidiamque conflaret. XXX. Minucius, qui Syracusis sic negotiaretur ut sui juris dignitatisque meminisset, et qui sciret se ita in provincia rem augere oportere ut ne quid de libertate deperderet, homini quæ risa sunt, et quæ tempus illud tulit et causa, respondit; Causam sese dimisso atque ablegato consilio defensurum negavit. Itaque a subselliis discessit; Idemque hoc prÆter Siculos ceteri

[378]378 [74]74 Sopatri amici advocatiquc fecerunt. Iste, quam quam est incredibili importunitate et audacia, tamen subito solus destitutus pertimuit et conturbatus es t; Quid ageret, quo se verteret nesciebat. Si dimisisset eo tempore quæstionem, post, illis adhibitis in consilium quos ablegaret, absolutum iri Sopatrum videbat; Sin autem hominem miserum atque innocentem ita eondemnasset, eum ipee prætor sine consilio, reus autem sine patrono atque advocatis fuisset, judiciumque C. Sacerdotis rescidisset, in* vidiam se sustinere tantam posse non arbitrabatur. Itaque æstuabat dubitatione, versabat se ut raraque In partem, non solum mente verum etiam corpore, ut omnes qui aderant Intellegere possent in animo ejus metum cum cupiditate pugnare. Erat hominum conventus maximus, summum silentium, summa exspectatio quonam esset ejus cupiditas eruptura; Crebro $e accensus demittebat ad aurem 7 Timarchides. Tum iste aliquando " Age, dic 1" inquit. Reus orare atque obsecrare ut cum consilio cognosceret. Tum repente iste testea citari jubet; Dicit unus et alter breviter; Nihil interrogatur; Pneeo pronuntiat. Iste, qua$i metueret ne Petilius privato illo judicio transacto aut prolato cum ceteris in consilium reverteretur, ita properans de sella exsilit, hominem innocentem, a C. Sacerdote ul^ulutum, indicta causa, dc scatentia scribæ medici haruspicisque condemnat.?Β XXXI. Retinete, retinete hominem in civitate, judiccs; Parcite et conservate, ut sit qui vobiscum res judicet, qui in senatu sine ulla cupiditate de bello et pate sententiam ferat, Tametsi minus id quidem □obis, minus populo Romano laborandum est, qualis istius in senatu sententia futura sit. Quæ enim ejus auctoritas erit? Quando iste sententiam dicere audebit aut poterit? Quando autem homo tantæ luxuriæ atq uc desidiæ nisi Februario mense aspirabit in curiam? Verum veniat sane; Decernat bellum Cretensibus, liberet Byzantios, regem appellet Ptolemæum; Quæ vult Hortensius, omnia dicat et sentiat: mbnus hæc Ad nos, minus ad vitæ nostræ discrimen, minus ad fortunarum nostrarum periculum 7? Pertinent. Illud est capitale, illud formidolosum, illud optimo cuique metuendum, quod iste, ex hoe Indicio "i aliqua vi se eripuerit, in indicibus sit neccssc est, sententiam de capite civis Romani ferat, sit in cius exercitu signifer qui imperium judiciorum tenere vult. Hoc populus Romanus recusat, hoc ferre non potest: clamat permittitque vobis ut, si istis hominibus delectemini, si ex eo genere spl en dorem ordini atque ornamentum curiæ constituere velitis, habeatis sane istum robis cum senatorem: etiam de vobis judicem, si vultis, habeatis: de se homines, si qui extra istum ordinem sunt, quibus ne reiciendi quidem amplius quam, trium judicum præclaræ leges Corneliæ faciunt potestatem, hunc hominem tara crudelem, tam 7S sceleratum, tam nefarium nolunt judicare. XXXI1. Etenim si illud est flagitiosum, -quod mihi omnium rerum turpissimum maximeque nefarium videtur, ab rem judicandam pecuniam accipere, pretio habere addictam fidem et religionem, qunnto illud flagitiosius, improbius, indignius, eum aquo pecuniam ob absolvendum acceperis condemnare, ut nc prædonum quidem prætor in fide retinenda consuetudinem conservet! Scelus est accipere ab reo: quanto magis ab accusatore, quanto etiam sceleratius ab utroque! Fidem cum proposuisses venalem In provincia, valuit apud te plus is qui pecuniam majorem dedit: concedo; Forsitan aliquis aliquando ejus modi quid plam fecerit. Cum vero fidem ac religionem tuam jam alteri addictam pecunia accepta habueris, postea eandem adversario tradideris majore pecunia, utrumque falles, et trades cui voles, et ei quem 7Λ fefelleris ne pecuniam quidem reddes? Quem milu tu Bulbum, quem Staienum? Quod umquam hujusce modi monstrum aut prodigium audivimus aut vidimus, qui cum reo transigat, post cum accusatore decidat, honestos homines, qui causam norint, ableget a consilioque dimittat, ipse solus reum absolutum aquo pecuniam acceperit condemnet, pccuniamque non reddat? Hunc hominem in judicum numero habe* * bimus? Hic alteram decuriam senatoriam judex obtinebit? Hk de capite Ubero iodk-abit? Linie ia didatis tabella committetur? Qoam iste non modo cera veram etiam unguine, si visum erit, notabit. XXXIII. Quid enim borum se negat fecisse? Illud videlicet unam, quod nec csse est, pecuniam accepisse. Quidni iste neget? At eques Romanus, qui Sopatrum defendit, qui omnibus ejus consiliis rebusque interfuit, Q. Minucius, i oratus dicit pecuniam datam, juratus dicit Timarcbidem dixisse majorem pecuniam ab accusatoribus dari. Dicent boc multi Siculi, dicent omnes Halicyenses, dicet etiam prætextatus Sopatri filius, qui ab isto homine crudelissimo pah-e innocentissime pecuniaque patria

[81]81 Privatus est. Verum si dc pecunia testibus planum facere non possem, illud negare poeses aut nunc negabis, te consilio tuo dimisso, viris primariis qui in consilio C. Sacerdoti fuerant tibique esse solebant remotis dc re judicata judicavisse? Teque eum quem C. Sacerdos adbibito consilio causa cognita absolvisset eundem remoto consilio causa incognita condemnasse? Cum hæc confessus eris, quæ in foro palam Syracusis in ore atque in oculis provinciæ gesta sunt, negato tum sane, si voles, t c pecuniam accepisse; Reperies, credo, aliquem qui, cum hæc quæ palam gesta sunt rideat" quærat quid, tu oocuitc egeris, aut qui dubitet utrum malit meis testibus an tuis

[82]82 Dixi jam ante me non omnia istius quæ in hoc genere essent enumeraturum, sed electurum ea quæ maxime excellerent. XXXIV. Accipite nunc aliud cius facinus nobile et multis locis sæpe commemoratum, et ejus modi ut in uno omnia maleficia inessc videantur. Attendite diligenter; Invenietis enim id facinus natum a cupiditate, auctum per stuprum, crudelitate perfectum atque co-nelusum. Antea multis propter summam virtutem summamque nobilitatem, nunc propter suam calamitatem atque istius insignem injuriam" omnibus notus. Hujus hospitio Verres cum esset usus, et cura apud eum non solum Thermis sæpenumero fuisset sed etiam habitasset, omnia domo ejus abstulit quæ paulo magis animum cujuspiam aut oculos possent commovere. Etenim Sthenius ab adulescentia paulo studiosius hacc compaxarat, supellectilem ex ære eleganti oram, et Deliacam ct Corinthiam, tabulas pictas, etiam argenti bene facti, prout Thermitani hominis facultates ferebant, satis. Quæ, cum esset in Asia adulescens, studiose, ut dixi, comparabat, non tam suæ delectationis causa quam ad invitationes adventusque nostrorum hominum, amicorum atque

[882]882 C1CF.R0 domam dos exornatam atque instructam fere tam iste reddiderat nudam atque inanem: verum tamen dolorem suum nemini im pert iebat: prætoris injurias 8S tacite, hospitis placide ferendas arbitrabatur. Interea iste cupiditate illa sua nota atque apud omnes pervagate cura signa quædam pulcherrima atque antiquissima Thermis in publico posita vidisset, adamavit; A Sthenio petere eoepit ut ad ea tollenda operam suam profitere tuT seque adiuvarct. Sthenius vero non solum negavit, sed etiam ostendit fieri id nullo modo posse ut signa antiquissima, monumenta P. Africani, ex oppido Thermitanorum incolumi illa civitate imperioque populi Romani tollerentur, θβ XXXV. Etenim ut simul Africani quoque humanitatem et æquitatem cognoscatis, oppidum Himeram Carthaginienses quondam ceperant, quod fuerat in primis Siciliæ clarum et ornatum. Scipio, qui hoc dignum populo Romano arbitraretur, bello confecto socios sua per nostram victoriam recuperare, Siculis omnibus Carthagine capta quæ potuit restituenda curavit. Himera deleta, quos cives belli calamitas reliquo* fecerat, ii se Thermis collocarent in Udem agri finibus neque longe ab oppido antiquo; Hi se patrum fortunem ac dignitatem recuperare arbitrabantur cum illa majorum ornamenta in eorum oppido

[87]87 Collocabantur. Erant signa ex acre complura: in his eximia pulchritudine ipsa Himera, in muliebrem fig ura m ha bitu m qu e fo rm ata, ex op p id in o min ee t flu min is. E ra te tia m S te sic ho ri po eta es ta tu a,

In cu rv a, eu m lib ro, su m mo, ut pu ta n t, a rtific io fa c ta; Qu i fu it H im era e, se de te st et fu it to ta G ra ec ia su m mo pr op te rin ge n ju m ho no re et no min e. H æ cis te ad in sa nia m co n cu p iv era t. E tia m, qu od pa en ep ra ete rii,c ap ella qu æ da me st, ea qu id em mire, ut etia m no s,q ui ru de s ha ru m re ru m su mu s,in te lle ge re po ssu mu s, sc ite fa cta c t v en us te. H æ ce ta tia S c ip io no n ne g le ge nte ra bie ce ra t, ut ho mo in te lle ge n s V e rre sa u fe rre po ss et, se d T he rm ita na s re stitu er at: no n qu o ip se ho rto sa ut su bu rb an um au t lo cu mo m nin o u bi ea po ne re t nu llu m ha be re t; Se d qu od, ai do mu ma b stu lis se t, no n diu S c ip io nis ap pe lla re ntu r, se de o ru ma d qu osc u cn qu e illiu s mo rte v en is se n t; Nu n ciis lo cis po sita su n tu t mih is em pe r S c ip io nis fo re v id ea ntu rita qu ed ic an tu r.

[88]88 XXXVI. Hæc cum Iste posceret agcrcturque ea re sin se na tu, S th cn ju s v e he me ntis sim er es titit, multtquc, ut in primis Siculorum jn dicendo copiosus es t, co m me mo ra v it: urb em re lin qu er e T he rm ita nis es se ho ne s tius qu am pa ti to lli ex ur be mo nu me nta ma io ru m, sp o lia ho s tiu m, be ne fic ia cla rissim i v iri, in dic ia so cie ta tis po pu li R o ma ni atq ue am ic itia e. 88fr Commotf animi sunt omni am; Repertas est nemo quin mori diceret satius esse. Itaque hoc adhuc oppidum Verres invenit prope solum in orbe terrarum unde nihil ejus modi rerum de publico per vim, nihil occulte, nihil imperio, niliil gratia, nihil pretio poeset auferre. Verum haicC ejus cupiditates exponam alio loco; Nunc ad Sthenium revertar, gs Iratus iste vehementer Sthenio et incensus hospitium ei renuntiat, domo ejus emigrat — atque adeo exit, nam jam ante emlgrarat. Eum autem sLatini inimicissimi Sth enii domum suam invitant, ut animum ejus in Sthenium inflammarent ementiendo aliquid et criminando. Hi autem erant inimici Agathinus, homo nobilis, ct Dorothcus, qui habebat in matrimonio Callidamam, Agathini cius filiam; De qua iste audierat, itaque ad generum Aga thini migrare maluit. Una nox intercesserat cum iste Dorothcum sic diligebat ut diceres omnia inter eos esse communia, Agathinum ita observabat ut nttquem affinem atque propinquum; Contemnere ettaxn signum illud i ii meræ jam videbatur, quod eum mutto magis figura

[90]90 Ct lin lamenta hospitæ delectabant. XXXVII. Itaque hortari homines cœpit ut aliquid Sthenio periculi crearent criminisquc confingerent. Dicebant se illi nihil habere quod dicerent. Tum iste iis aperte ostendit c t confirmavit eoa in Sthenium quic quid vellent, simul atque ad se detulissent,probaturos. Itaque illi non procrastinant; Sthenium statim educunt, aiunt ab eo litteras publicas esse corruptas. Sthenius postulat ut, cum secum sui cires agant de litteiis publicis corruptis, eiusque rei legibus Thermitanorum actio sit; Senato squ eet populus Romanus Thermitanis, quod semper in amicitia fideque mansissent, urbem agros legesque suas reddidisset; Publiusque Rupilius postea leges ita Siculis ex senatus consulto dc decem legatorum sententia dedisset ut cives inter sese legibus suis agerent; Idemque hoc haberet Verres ipse in edicto: ut de his omnibus

[91]91 Causis se ad leges re iceret. Iste homo omnium æquissimus atque a cupiditate remotissimus se cogniturum esse confirmat; Paratura ad causum dicendam venire hora nona lubet. Non erat obscurum quid homo improbus ac nefarius cogitaret; Neque enim ipse satis occultaret, nec mulier tacere potuerat. Intellectum est id istum agere ut, cum Sthenium sine ullo argumento ac sine teste damnasset, tum homo nefarius dc homine nobili atque id ætatis tuoque hospite virgi? Supplicium crudelissime $ameret Quod cum esset perspicuum, de amicorum hospitumque suorum sententia Thermis Sthenius Romam profugit; Hiemi ductibus que sese committere maluit quam non istam communem Siculorum tempestatem calamitatemque vitaret.

[92]92 XXXVIir. Iste homo certus c t diligens ad horam

[590]590 Nonum præsto es t; Sthenium ciuri jubet. Qnem posteaquam videt non adesse, dolore ardere atque iracundia furere cœpit; Venerios domum Sth enii mittere, equis circum apros cius villasquc dimittere. Itaque dum exspectat quidnam sibi certi afferatur, ante horam tertiam noctis de foro non discedit. Postridie mane descendit; Agathinum ad seæ vocat, jubet eum de litteris publicis in absentem Sthenium dicere. Erat ejus modi causa ut ille ne sine adversario quidem apud inimicum i "dicem reperire posset A3 quid diceret; Itaque tantum verbo posuit Sacerdote prætore Sthenium Ut teras publicas corrupisse. Vix ille hoc dixerat cam iste pronuntiat -

; Bonaque "jus statim cœpit vendere; Et vendidisset, si tantulum moræ fuisset quo minus fr ei pecunia illa numeraretur, E a posteaquam nurne* rata est, contentus hac iniquitate non fuit; Palam de sella ac tribunali pronuntiat ei quis dare omnibus audientibus sc id non esse facturum, neque se usque eo Sthenic* esse inimicum ut eum rei capitalis affinem esse diceret. Hic tum repente Pacilius quidam, homo egens et levis, accedit; Ait, si liceret, absentis nomen deferre se velle. Iste vero et licere et fleri solere, et se recepturum; Itaque defertur. Edicit statim ut K-alendis Decembribus adsit Sthcnius Syracusis.

[85]85 Hic, qui Romam pervenisset, satisque feliciter anni jam adverso tempore navigasset, omniaque habuisset æquiora et placabiliora quam animum prætoris atque hospitis, rem ad amicos suos detulit; Quæ, ut erat Acerba atque indigna, ale videbatur omnibus. XXXIX. Itaque in senatu continuo Cn. Gellius consules faciunt mentionem placere statui, patribus conscriptis videretur,

; Causam Sthcnii totam et istius crudeli* tatera et iniquitatem senatum docent Aderat in senatu Verres pater istius, et flens unum quemque senatorum rogabat ut Alio suo parceret; Neque tamen multum proficiebat, erat enim summa voluntas senatus. Itaque sententiæ dicebantur, S * 59+

Κοκ Ko die transigi ni hil potuit, quod et id temporis erat et ille pater istius invenerat homines qui dicendo tempus consumerent. Postea senex Verres defensores atque hospites omnes Sth enii convenit; Rogat eos atque orat ne oppugnent filium suam; De Sthenio ne laborent; Confirmat lis curaturum se esse ne quid ei per filium suum noceretur, se homines certos ejus rei causa in Sid liam et terra et mari esse missurum. Et erat spatium dierum fere triginta ante Kalendæ Decembres, quo die iste ut

[07]07 Syracusie Sthenius adesset edixerat. Commoventur amici Sth enii; Sperant fore ut patria litteris nuntiisque filius ab illo furore revocetur. In senatu postea causa non agitur. Veniunt ad istum domestici nuntii littcrasque a patre aficrunt ante K alendas Decembres, cum isti etiam tum de Sthenio in integro tota, res esset j eodemque ei tempore de eadem re litteræ complures amultis ejus amicis ac necessariis afferuntur. XL. Hic iste, qui præ cupiditate neque officii sui neque periculi neque pietatis neque humanitatis rationem habuisset ura quara. Neque In eo quod monebatur auctoritatem patris neque in eo quod rogabatur voluntatem anteponendam putavit libidini suæ, mane Kalendis Decembribus ut edixerat 0 8 SthenJum citari (ubet. — Si abs te btam rem parens 39t> tuus alicujus amici rogatu benignitate aut ambitione adductus pegisset, gravissima tamen apud te voluntas patris esse debuisset} cum vero abs te tui capitis causa peteret hominesque certos domo misisset, hique to te™pore ad te venissent eum tibi in integro tota res esset, ne tum quidem te potuit, si non pietatis, at salutis tuæ ratio ad officium sanitatemque re* ducere? — Citat reum; Non respondit. Citat accusatorem; Attendite, quæso, judi ees, quanto opere istius amentiæ fortuna ip$a adversata #it, et simul videte quiSthcnii eausam casus adiuverit; Citatus accusator, M. Pacilius, nescio quo casu non respondit, non

[119]119 Adfuit. Si præsens Sthcnius reus esset factus, si manifesto in maleficio teneretur, tamen, cum accusator non adesset, Sthenium condemnari non oporteret. Etenim, si posset reus absente accusatore condemnari, non ego a Vibone Veliam parvulo navigio inter fugitivorum ac prædonum ac tua tela venissem, quo tempore omnie illa mea festinatio fuit eum periculo capitis, ob eam causam, ne tu ex reis extmercre si ego ad diem non adfuissem. Quod igitur tibi erat in tuo judicio optatissimum, mc cum citatus essem non adesse, cur Sthenio non putasti prodesse oportere, cum cius accusator non adfuisset? Itaque fecit ut exitus principio

[898]898 Sim illim us re pe r ir etu r: qu em ab se nte m re um fe ce ra t, cu ma b se nte ac cu sa to re co n de m na t. " X t,I. N u ntia ba tu r illi prim is illis te m po rib us id quod, pa te r qu o qu ea d cu m plu rib us v erb is sc rip se ra t, ag ita ta m re me ss ein se na tu; Etia min co ntio ne trib u nu m ple bis de ca us a S th en ii M. P alic& num es se qu es tu m; Po stre mo me ip su ma pu d ho c co lle g ju m trib u no ru m ple bis, cu me o ru mo m n ju me dic to lic er et R o ma eq ue m qu am es se qu i re ic ap ita lis con* de m na tu se ss et, eg is se ca us am S th cn ii, et cu m re mita ex po su is se m qu em ad mo du m nu n ca pu d v os, do cu iss c m qu e ha n c da m na tio ne m du ci no no po rte re, x trib u no sp le bis ho c sta tu is se, id qu ed eo m n ju m se nte ntia pr on u ntia tu me sse, κ ο κ JUPEDIHI EDICTO QUO ΜΓΚυβ Rr IICRRET ROMÆ ESSE.

[101]101 Cum hæc ad istum afferrentur, pertimuit aliquando et commotus est; Vertit stilum in tabulis suis, quo facto causam omnem evertit suam; Nihil enim sibi reliqui feciit quod defendi aliqua ratione posset. Nam si ita defenderet," Recipi nomen absentis licet; Hoc fieri in provincia nulla lex vetat," mala et improba defensione, verum aliqua tamen uti videretur; Postremo illo desperatissimo perfugio uti posset, se imprudentem fecisse, existimasse id licere; Quamquam hæc perditissima defensio est, tamen aliquid

[400]400 Dirt videretur. Tollit ex Ubulb id quod erat, c t facit ©oram delatum esse.

[102]102 XLII. Hic videtc in quot sc laqueos induerit, quorum ex nullo se umquam expediet. Primum, Ipse in Skilia sæpe et palam de loco superiore dixerat, et in sermone multis demonstraret, licere nomen recipere absentis, se exemplo fecisse quod fecisset. Hæc eum dictitasse priore actione et Sex. Pompeius Chlorus dixit, de cujus virtute antea commemoravi, et Cn. Pompeius Theodorus, homo et Cn. Pompeii clarissimi viri judkio plurimis maxirmsquc io rebus mus, et Posides Macro Soluntinus, homo sumina nobilitate, existimatione, virtute ornatissimus; Et hac actione quam voletis multi dicent, et qui et isto ipso audierunt viri primarii nostri ordinis, et alii qoi interfuerunt eum absentis nomen reciperetur. Deinde Romæ, cum res esset acta in senatu, omnes Utius amici, in his etiam pater ejus hoc defendebat, licere fieri, sæpe esse factum, istum quod fecisset altorum etcemplo institutoque fecisse.

[103]103 Dicit præterea testimonium tota Sicilia, quæ in communibus postulatis civitatum omnium consulibus edidit, rogare atque orare patres conscriptos ut statuerent ne absentium nomina reciperentur.

[402]402 CICRRO Qua de re Cn. Lentulum, patronum Siciliæ, clarissimum adulescentem, dicere audistis Siculos, cum ee causam quæ sibi in senatu pro his agenda esset docerent, de Sthettii calamitate questos esse, propterque hanc ini uri am quæ Sthenio facta esset eos statuisse ut hoc quod dico postularetur.

[104]104 Quæ cum ita essent, tantane amentia præditus atque audacia fuisti ut in re tora clara, tam testata, tam abs te ipso pervulgata, tabulas publicas corrumpere auderes? At quem ad modum corrupisti? Nonne ita at omnibus nobis tacentibus ipsæ tuæ te tabulæ condemnare possent? Cedo, quæso, codicem; Circumfer, ostende. Vidctisne totum hoc nomen, coram ubi facit delatum, esse in litura? Quid fuit istic antea scriptum? Quod mendum ista litura correxit? Quid a nobis, judices, exspectatis argumenta hujus criminis? Nihil dicimus; Tabulæ sunt in medio, quæ sc oorruptas atque interlitas case clamant. Ex istis etiam tu rebus effugere te posse confidis, cum te nos non opinione dubia sed tuis vestigiis persequamur, quæ tu in tabulis publicis expressa ac recentia reliquisti? Is mihi etiam Sthenium litteras publicas corrupisse causa incognita judicavit, qui defendere non poterit se non in ipsius Sthe nil nomine litteras publicas corrupisse Ϊ KMJ XL1I1. Videte porro aliam amentiam; Videte ut, dum expedire sese vult, induat. Cognitorem ascribit Sthenio; Quem? Cognatum aliquem aut prop inm quum? Non. Thermitanum aliquem, honestum hominem ac nobilem? Ne id quidem. At Siculum, in quo aliquis splendor dignitasque esset? Neminem. Quid igitur? Civem Romanum. Cui hoc probari potest? Cum esset Sthenius- civitatis suæ nobilissimus, amplissima cognatione, plurimis amicitiis, cum præterea tota Sicilia multum auctoritate et gratia posset, invenire neminem Siculum potuit qui pro ac cognitor fieret? Hoc probabis? An ipse civem Romanum maluit? Cedo cui Siculo, cum ia reus fieret, civis Romanus cognitor factus umquam sit. Omnium prætorum litteras qui ante te fuerunt profer, explica: sl unum inveneris, ego hoc tibi, quem ad modum in tabulis scriptum habes, ita gestum

[107]107 Esse concedam. At, credo, Sthenius hoc sibi amplum putAvit, eligere ex civium Romanorum numero, ex amicorum atque hospitum suorum copia, quem cognitorem daret. Quem delegit? Quis in tabulis scriptus est? C. F. Palatina. Non quæro quis hic sdt Claudius, quam splendidus, quam honestus, quam idoneus propter cujus auctoritatem et dignitatem Sthenius ab omnium Siculorum consuetudine discederet et civem Romanum cognitorem daret. Nihil horum quæro; Fortasse enim Sthenius non splendorem hominis sed familiaritatem secutus est. Quid? Si omnium mortalium Sthenio nemo inimicior quam hic C. Claudius eum semper tum in his ipsis rebus et temporibus fuit, si de litteris corruptis contra venit, si contra omni ratione pugnavit, utrum potius pro Sthenio Inimicum cognitorem esse factum an te ad SthenH periculum inimici CiliS nomine abusum esse credemus?

[108]108 XLIV. Ac ne qui forte dubitet cujus modi totum sit negotium, tametsi jam dudum omnibus istius improbitatem perspicuam esse confido, tamen paulum etiam attendite. Videtis illum subcrispo capillo, nigrum, qui eo vultu nos intuetur ut sibi ipsi peracutus esse videatur, qui tabulas tenet, qui scribit, qui monet, qui proximus est. Is est 0. Claudius, qui in Sicilia sequester istius, interpres, confccto-r negotiorum, prope collega Timarchidl numerabatur, nunfi obtinet eum locum ut vix Apronio illi de familiaritate concedere videatur, et qui se non Timarchidi sc-d

[108]108 Ipsius Verris collegam et socium esse dicebat. Duex omni numero delegerit cui hanc cognitoris falsi improbam personam imponeret, quem et huic Inimicissimum ct sibi amicissimum esse arbitraretur. Hic vos dubitabitis, judiccs, tantam istius audaciam, tantam crudelitatem, tantam injuriam vindicare? Dubitabitis exemplum illorum judicum sequi qui dnm mito Cn. Dolabella damnationem Philo demi Opuntii resciderunt, quod is non absens reus factus esset, quæ res iniquissima et acerbissima est, sed cum ei legatio jam Romam a suis civibus esset data? Quod illi judiccs multo in leviore causa statuerunt æquitatem secuti, vos id statuere in gravissima causa, præsertim aliorum auctoritate jam confirmatum, dubitabitis?

[110]110 XLV. At quem hominem, O. Verres, tanta tam insigni injuria affecisti? Quem hominem absentem de litteris corruptis causa incognita condemnasti? Cujus absentis nomen recepisti? Quem absentem non modo sine crimine et sine teste verum etiam sine accusatore damnasti? Quem hominem? Di immortales 1 non dicam amicum tuum, quod apud homines clarissimum est, non hospitem, quod sane* ti ssimum est; Nihil enim minus libenter de Sthenio commemoro, nihil aliud ia eo quod reprehendi possit invenio, nisi quod homo frugalissimus atque integerrimus te, hominem plenum stupri flagitii sceleris, domum suam invitavit; Nisi quod qui -0. Marii, Cn. Marcelli, L. Sisennæ, tui defensoris, ceterorum virorum fortissimorum hospes fuisset atque esset, ad eum numerum clarissimorum hominum tuum quoque nomen ascripsit.

[111]111 Quare de hospitio violato et de tuo isto scelere nefario nihil queror: hoc dico, non its qui Stheni ura norunt, hoc est, nemini eorum qui in Sicilia fuerunt; Nemo enim ignorat quo hic in civitate

[410]410 Na splendore, que apud omnes Siculos dignitate atque existimatione sit: sed ut illi quoque qui In ea provincia non fuerunt intellegere possint in quo homine tu statueris exemplum ejus modi, quod cum propter iniquitatem rei tum etiam propter hominis dignitatem acerbum omnibus atque in

[112]112 Tolerandum videretur. XLVI. Eatne Sthcnius is qui, omnes honores domi suæ facillime cum adeptus esset, amplissime ac magnificentissime gessit; Qui oppidum non maximum maximis ex peeunia sua locis communibus monumentisque decoravit; Eoius de meritis in rem publicam Thermitanorum Siculosque universos fuit ænea tabula fixa Thermis in curia, in qua publice erat de hujus beneficiis scriptum et incisum? Quæ tabula tum imperio tuo revulsa, nunc ame tamen deportata est, ut omnes hujus honores inter suos ct amplitudinem possent cognoscere.

[113]113 Eatne hic qui apud Cn. Pompeium, clarissimum virum, cum accusatus esset, quod propter C. Marii familiaritatem ct hospitium contra rem pe blicam sensisse cum inimici et accusatores cius dicerent, cumque magis invidioso crimine quam vero arcesseretur, ita a Cn. Pompeio ab"olutus eat ut in eo ipso judicio PoinpciM hunc hospitio suo dig ni ssimum statueret? Ita porro laudatus defensusque ftb omnibus Siculis, ut idem Pompeius non ab homine solum, æd etiam a provincia tota,

[412]412 E hujus absolutione inire gratiam arbitraretur? Postremo, cstne hic qui ct animum in rem pub* licam habuit cius modi, et tantum auctoritate apud suos cives potuit, ut perficeret in Sicilia soius te prætore, quod non modo Siculus nemo, sed ne Sicilia quidem tota potuisset, ut ex oppido Thermis nullum signum, nullum ornamentum, nihil ex sacro, nihil de publico attingeres, cum præsertim et essent multa præclara et tu omnia ooncupisses? Denique nunc vide quid Inter te, cujus nomine apud Siculos dies festi agitantur et præclara illa Venia celebrantur, cui statuæ Romæ stant inauratæ, a Communi Siciliæ, quem ad modum inscriptum videmus, datæ — vide, inquam, quid inter te et hunc Siculum, qui abs te est patrono Siciliæ condemnatus, intersit. Hunc civitates ex Sicilia permultæ testimonio suo legationibusque ad eam rem missis publice laudant: tc, omnium Siculorum patronum, una Mamertina civitas, socia furtorum ac flagiliorum tuorum, publice laudat — ita tamen r>ovo more ut legati lædant, legatio laudet; Ceteræ quidem civitates publice litteris, legationibus, testimoniis accusant, queruntur, arguunt si tu absolutus sis, se funditus eversas esse arbitrantur.

XLVII. Hoc de homine ac de hujus bonia etiam in Eryco monte monumentum tuorum flagitiorum crudelitatisquc posuisti, in quo Sth enii Thermitani nomen ascriptum est Vidi argenteum Cupidinem eum lampade. Quid tandem habuit argumenti aut rationis res quam ob rem in eo potissimum Sthenianum præmium poneretur? Utrum hoc signum cupiditatis tuæ, an tropæum necessitudinis atque hospitii, an amoris indicium case voluisti? Faciunt hoc homines quos In summa nequitia non solum libido et voluptas, verum ctaam ipsius nequitiæ fama delectat, ut multis in locis notas ac vestigia suorum lHflagitiomm relinqui velint Ardcbat amore illius hospitæ, propter quam hospitii jura violaret; Hoc non solum sciri tum, verum etiam commemorari semper volebat; Itaque ex illa ipsa re quam accusante Agathino gesserat Veneri potissimum deberi præmium statuit, quæ illam totam accusationem judiciumque conflaret. Putarem te gratum In deos si hoc donum Veneri non de Sthe nil bonis dedisses sed de tu is: quod faccTe debuisti, præsertim cum tibi illo ipso anno a Chelidone venisset hereditas.

[117]117 Hic ego, si hanc causam non omnium Siculorum rogatu recepissem; Si hoc ame muneris non uni veru provincia poposcisset; Si me animus atque amor in rem publicam existimatioque offensa nostri ordinis ac judiciorum non hoc facere cœgisset; Atque hæc una causa fuisset, quod ac nicum atque hospitem meum Sthcnium, quem ego in quæstura mea singulariter

[416]416 Dilexisscm, dc quo optime existimassem, quem io provincia existimationis meæ studiosissimum cupidis simus nque cognosscm, tara crudeliter scelerate ne fa rieque trac tasse* tam en digna causa videretur cur inimicitias hominis improbissimi susciperem, ut

[116]116 Hospitis salutem fortunasque defenderem. Feeerunt hoc multi apud majores nostros; Fecit etiam nuper homo clarissimus Cn. Domitius, qui M. Silanum consularem virum accusavit propter Ægri tornari Transalpini hospitis injurias. Putarem me idoneum qui exemplum sequerer humanitati* atque officii, pro pone remque spem meis hospitibus ac necessariis quo tutiorem sese vitam nseo præsidio victuros esse arbitrarentur. Cum vero in communibus injuriis totius provinciæ Sth enii quoque causa contineatur, multique uno tempore ame hospites atque amici publice privatimque defendantur, profecto vereri non debeo ne quis hoc quod facio non existimet me summi officii ratione impulsum coactumque suscepisse.

Χ ΙΛ ΊΙΙ. Atque ut aliquando de rebus ab isto cognitis judicatisquc et de judiciis datis dicere de sistamus, et, quoniam facta istius in his generibus infinita sunt, nos modum aliquem et finem orationi nostræ criminibusque faciamus, pauca ex alii* Ι1Θ generibus sumemus. Audistis ob jus dicendum Q. Varium dicere p-rocuratorcs suos isti centum et triginta milia nummum dedisse; Meministis Q.

[418]418 Varii testimonium, remque hanc totam C- Sacerdotia, hominis ornatissimi, testimonio comprobari. Scitis Cn. Sertium, M. Modium, equites Romanos, seacentos præterea cives Romanos multasque Sicui oe dixisse se isti pecuniam ob jus dicendum dedisse. De quo crimine quid ego disputem, cura Id totum positum sit in testibus? Quid porro argumenter, qua de re dubitare nemo possit? An boc dubitabit quisquam omnium, quin is venalem in Sicilia juris* dictionem habuerit qui Romæ totum edictum atque omnia decreta vendiderit? Et quin is ab Siculis ob decreta interponenda pecuniam acceperit qui M. Octavium Ligurem pecuniam ob jus dicendum popo* 120scerit? Quod enim iste præterea genus pecuniæ cogendæ præteriit? Quod non ab omnibus aliis præteritum excogitavit? Ecqua res apud civitates Siculas expetitur, in qua aut honos aliquis sit aut potestas aut procuratio, quin eam rem tu "d tuum quæstura nundinationemque hominum traduxeris? XL1X. Dicta sunt priore actione et privatim ct publice tes-timonia; Legati Centuripini Halæsini Catinenses Panhormitanique dixerunt, multarum præterea civitatum, inm vero privatim plurimi. Quorum testimonii" cognoscere potuistis tota Sicilia per triennium neminem ulla in civitate senatorem factum esse gratis, neminem ut leges eorum sunt suffragiis, neminem nisi istius imperio aut

[420]420 Litteris; Atque in his omnibus senatoribus cooptandis non modo suffragia nulla fuisse, sed ne genera quidem spectata esse ex quibus in eum ordinem cooptari liceret, neque census neque ætates neque cetera ISI Siculorum jura valuisse; Quicumque senator voluerit fieri, quamvis puer, quamvis indignus, quamvis cx co loco ex quo non Uceret, si Is pretio apud istum idoneos vinceret,* * factum esse semper; Non modo Siculorum nihil hac valuisse leges, sed ne ab senatu quidem populoque Romano datas. Quas enim leges sociis amicisque dat is qui habet imperium t populo Romano, auctoritatem legum dandarum ab senatu, eæ debent et populi Romani et senatus existimari.

[122]122 Halæsini, pro multis et magnis suis majorumque suorum in rem publicam nostram meritis atque beneficiis suo jure, nuper, L. Licinio Q. Mucio consulibus, cum haberent inter se controversias dc senatu cooptando, leges ab senatu nostro petiverunt. Decrevit senatus honorifico senatus consulto ut Us 0. Claudius Appii filius Pulcher prætor de senatu cooptando leges conscriberet. C. Claudius, adhibitis omnibus Halæsinis dedit, in quibus multa sanxit de ætate hominum, ne qui minor triginta annis natus; De quæstu, quem qui fecisset ne legeretur; De censu, de ceteris rebus. Quæ omnia ante istum prætorem et nostrorum magistratuum auctoritate et Halæsinorum summa voluntate valuerunt. Ab isto et præco qui voluit Istum ordinem pretbo mercatus est, et pueri annorum senum septenumque denum senatorium nomen nundi nali sunt; Et quod Halæsini, antiquissimi ct fidelissimi socii atque amici, Romæ impetraranC, ut apud se ne suffragiis quidem fieri liceret, id pretio ut fieri posset c-ffccit.

[123]123 L, Agrigentini de senatu cooptando Scipionis leges antiquas habent, in quibus et illa eadem sancta sunt et hoc amplius: eum Agrigentinorum duo genera sint, unum veterum, alterum colonorum quos T. Ma ntius prætor ex senatus consulto de oppidis Siculorum deduxit Agrigentum, cautum est in Scipionis legibus ne plures essent in senatu ex colonorum numero quam ex vetere Agrigentinorum. Iste, qui omnia jura pretio cxacquasset omniumque rerum dilectum atque dU crimen pecunia sustulisset, non modo illa quæ erant ætatis ordinis quæstusque permiscuit, sed etiam in his duobus generibus cirium

[124]124 Novorum veterumque turbavit. Nam cum esset ex veterum numero quidam senator demortuus, et ciun ex utroque genere par numerus reliquus esset, veterem cooptari necesse erat legibus, ut is amplior numerus esset. Quæ cum ita se res haberet, tamen ad istum emptum venerunt ilium locum senatorium non solum veteres verum etiam novi. Fit ut pretio

[424]424 Novus vincat litterasque a prætore afferat Agrigentum. Agrigentini ad istum legat oe mittunt, qui cum leges doceant consuetudinemque omnium annorum demonstrent, ut iste intellegeret ei se illum locum vendidisse cui ne commercium quidem esse oporteret. Quorum oratione iste, cum pretium i&m accepisset,

[126]126 Nc tantulum quidem commotus est. Idem fecit Heracleæ. Nam eo quoque colonos P. Rupilius deduxit, legesque similes de cooptando senatu et dc numero veterum ac novorum dedit. Ibi non solum iste ut apud ceteros pecuniam accepit, sed etiam genera veterum ac novorum numerumque permiscuit. LI. Nolite exspectare, dum omnes obeam oratione mea civitates: hoc uno complector omnia, neminem tsto prætore senatorem fieri potuisse nisi qut isti pecuniam dedisset. Ι2β Hoc idem transfero in magistratus, curationes, sacerdotia; Quibus in rebus non solum bominura lura sed etiam deorum immortalium religiones omnes repudiavit. Syracusis lex est de reUgione, quæ in annos singulos lovis sacerdotem sortito capi jubeat, quod apud M<* amplissimum sacerdotium potatur; 1 27 Cum suffragiis tres ex tribus generibus creati sunt, res revocatur ad sortem. Perfecerat iste imperio ut pro suffragio Theomnastus familiaris sum Ju tribus illis renuntiaretur; In sorte, cui imperare non poterat, exspectabant homines quidnam acturus sortiri, jubet extra sortem Theomnastum renuntiari. Negant id Syracusani per religiones sacrorum ullo modo fieri posse; Fas denique negant "sse. Jubet iste sibi legem recitari. Recitatur; In qua scriptum erat, ut, quot m erit renuntiati, tot io hydriam sortes coniccrcntur; Cuium nomen exisset, ut is tube ret id sacerdotium. Iste Homo ingeniosus et peracutus " Optimo M inquit, " nempe, scriptum ita eat, renuntiati erunt. Quot ergo " inquit " sunt renuntiati?" Respondent " Tres." " Nura quid igitur oportet nisi tres sortes conici, unam educi?" " Nihil." Conici jubet tres in quibus omnibus scriptum esset nomen Thcomnasti. Fit clamor maximus, cum id unire rsis indignum ac nefarium rideretur. Ita loris illud uccrdotium amplissimum per hanc rationem Theo*

[128]128 LII. Ccphaloedi mensis est certos, quo mense sacerdotem maximum creari oporteat. Ejus honoris cupidus Artemo quidam, Cliroachias eo* gnomine, homo sane locuples et domi nobilis; Sed is fieri nullo modo poterat si Herodotus quidam adesset; Ei locus ille atque honos in illum annum ita deberi putabatur ut ne Climachias quidem contra diceret.

Ad istum defertur, et istius more deciditur — toreumata sane nota ac pretiosa auferuntur. Hen^

[426]426 Dotus Romæ era t; Satis putabat sc ad comitia tempore Tenturum $i pridie venisset. Iste, ne aut alio mense ac fas erat comitia haberentur aut Herodoto præsenti honos adimeretur (id quod iste non laborabat, C limæ hias minime volebat), excogitat — dixi tam dudum, non est homo acutior quisquam, nec fuit — excogitat, inquam, quem ad modum mense illo legitimo comitia haberentur nec tamen Herodotus

[120]120 Adesse posset. Est consuetudo Siculorum ceterorumque Græcorum, quod suos dies mensesque congruere volunt cum solis lunæque ratione, ut non numquam, si quid discrepet, eximant unum aliquem diem, aut summum biduum, ex mense, quos illi exæresimos dies nominant; Item non numquam uno dic longiorem mensem faciunt aut biduo. Quæ cum iste Cognedset novus astrologus, qui non tam cæli rationem quam cælati argenti duceret, eximi jubet non diem ex mense, sed ex anno unum dimidiatumque mensem, hoc modo ut, quo die verbi causa esse oporteret Idus Januarias, eo die Ka tendas Martias proscriberet; Itaque iit. Omnibus recusantibus ct plorantibus. Dies is erat Irgitimus comitiis habendis; Eo modo sacerdos renuntiatus

[190]190 Est. Herodotus cum Roma revertitur, diebus, ut ipse putabat, quindecim ante comitia, offendit eum mensem qui consequitur mensem comitialem, comitiis jam abhinc triginta diebus habitis. Tunc Cepha iSO ut reliqui menses in suam rationem reverterentur. Hoc si Romæ fieri posset, certe aliqua ratione expugnasset iste ut dies xxxv. Inter binos ludos tollerentur, per quos solos Judicium fieri posset.

[131]131 L1II. lam vero censores quem ad modum isto prætore in Sicilia creati sint operæ pretium est cognoscere. Ille enim est magistratus apud Siculos qui diligentissime mandatur a populo propter hanc causam, quod omnes Siculi cx censu quotanniy tributa conferunt, in censu habendo potestas omnis æstimationis habendæ summæque faciendæ censori permittitur. Itaque et populus cui maxime fidem suarum rerum habeat maxima cura deligit, et propter magnitudinem potestatis hic magistratus a 13S populo summa ambitione contenditur. In ea rc iste nihil obscure facere voluit non in sortitione fallere, neque dies de fastis eximere. Nihil sane vafre nec malitiose facere conatus est, sed, ut studia cupiditatesque honorum atque ambitiones ex omnibus civitatibus tolleret, quæ res evertenda.E rei publicæ solent esse, ostendit sese in omnibus civitatibus 1J3 censores esse facturum. Tanto mercatu prætoris indicto, concurritur undique ad latum Syracusas j fiagrabat domus tota prætoria studio bominum et cupiditate: ncc mirum, omnibus comitiis tot civitatum unam in dumum revocatis, tantaque ambitione * provinciæ totius in uno cubiculo inclusa. Requisitis palam pretiis et licitationibus factis, discribebat censores binos in singulas civitates Timarchides. Is suo labore suisque accessionibus, hujus negotii atque operis molestia, consequebatur ut ad istum sine ulla sollicitudine summa pecuniæ referretur. Lam hic Timarchides quantum pecuniam fecerit plane adhuc cognoscere non potuistis; Verum tamen priore actione quam varie, quam improbe prædatus esset multorum testimoniis cognovistis.

[134]134 LIV. Sed ne miremini qua ratione hie tantum apud istum libertus potuerit, exponam vobis breviter quid hominis sit, ut et istius nequitiam qui Illum sccum habuerit, eo præsertim numero ac loco, et calami tatem provinciæ cognoscatis. Γη mul jeram eorrup* telis, et in omni ejus modi luxuria atque nequitia, mirandum in modum reperiebam hunc Timarchidem ad istius flagitiosas libidines singularemque nequitiam natum atque aptum fuisse, investigare, adire, appellare, corrumpere, quidvis facere in ejus modi rebus quamvis callide, quamvis audacter, quamvis impudenter; Eundem mira quædam excogitasse genera furandi; Nam ipsum Verrem tantum avaritia semper hiante atque imminente fuisse, ingenio et cogitatione nulla, ut qul cquid sua sponte faciebat, item ut vos Romæ cognovistis, eripere potius quam fallere vide-

[135]135 Retur. Hæc vero hujus erat ars et malitia miranda. Quod acutissime totaprovindn η uld cuique accidisset, quid cuique opus esset, Indagare et odorari solebat; Omnium adversarios, omnium inimicos diligenter cognoscere, colloqui, attem ptaro; Ex utxaquc parte causas voluntates perspicere, facultates et copias; Quibus opus esset metum offerre, quibus expediret spem ostendere; Accusatorum et quadruplatorum quicquid erat habebat in potestate; Quod cuique negotii -conflaro volebat nullo labore faciebat; Istius omnia decreta, imperia, litteræ peritissime et ster Istius cupiditatum, verum etiam ipse sui meminerat, neque solum nummos si qui isti exciderant tollere "olebat, ex quibus pecuniam maximam fecit, sed etiam voluptatum flngitiorumque istius ipse reliquias colligebat. Itaque in Sicilia non Athenionem, qui nullum oppidum cepit, sed TimarchJdem fugitivum omni bua oppidis per triennium scitote regnasse, in Timarchidi potestate sociorum populi Romani antiq uis simorum atque amicissimorum liberos, matres familias, bona fortunasque omnes fuisse. Is igitur, ut dico, Timarchides in omnes civitates accepto pretio censores dimisit: comitia isto prætore cento-rurti ne simulandi quidem causa fuerunt.

[137]137 I,V. Jam hoc impudentissime: palam, licebat enim videlicet legibus, singulis censoribus denarii treceni* ad statuam prætoris imperati sunt. Censores cxxx. Facti $unt; Pecuniam illam ob censuram contra legea clam dederunt; Hæc denarium xxxix. Milia palam salvis legibus contulerunt in statuam. Primum, quo tantam pecuniam? Deinde, quam ob rem censores ad statuam tibi conferebant? Oido aliqui censorum est, collegium, genus aliquod hominum? Nam aut publice civitates istos honores habent,aut, si homines, ut aratores, ut mercatores, ut navicularii: censores quidem qui magis quam ædiles? Ob beneficium? Ergo hoc fatebere, abs te hæc petita esse(nam empta non audebis dicere)? Te eos magistratus hominibus beneficii, non rei publicæ causa permisisse? Hoc cum tute fateare, quisquam dubitabit quin tu istam apud populos provinciæ totius invidiam atque offensionem non ambitionis neque beneficiorum collocandorum, ecd pecuniæ conciliandæ cauta susceperis?

[138]138 Itaque illi censores fecerunt idem quod in nostra re publica solent ii qui per largitionem magistratus adepti sunt: dederunt operam ut ita potestatem gererent ut illam lacunam rei familiaris explerent. Sic census habitus est te prætore ut eo censu nullius civitatis res publica posset administrari; Nam locupletissimi cujusque censum extenuarant, tenuissimi auxerant. Itaque in tributis imperandis tantum oneris plebi imponebatur ut, etiamsi homines tacerent, res ipsa illum censum repudiaret; Id quod

[1]1 Thit i* f'etenen't emendatione/aut si genera tim homines.

[438]438 Intellegi facillime re ipsa potest. LVI. Nam L. Metellus, qui, posteaquam ego inquirendi causa in Siciliam reni, repente Lælii" adventu istius non modo amicus verum etiam cognatus factus est — b, quod videbat istius censu stari nullo modo posse, eum censum observari tussit qui viro fortissimo atque innocentissimo Sex. Peducæo prætore habitus esset. Erant enim tum censores legibus facti, delecti a. suis civitatibus; Quibus, ei quid commisissent, pœnæ ΙΪ9 legibus erant constitutæ. Te autem prætore, quia censor aut legem metueret, qua non tenebatur, quoniam creatus lege non erat, aut animadversionem tuar", cum id quod ab" te emerat vendidisset? Teneat jam sane meos testes Metellus, cogat alios laudare, sicut in muttis conatus est; Modo hæc faciat quæ facit. Quis enim umquam tanta a quoquam contumelia, quis tanta ignominia affectus est? Qui nto quoque anno Sicilia tota censetur; Erat censa prætore Peducæo; Quintus annus cum in te prætorem incidisset, censa denuo es t; Postero anno L. Metelli" menti on em tui census fieri vetat, censores dicit dc integro Ubi creari plac-crc, inter ca Peducæanum censum observari jubet. Hoc si tuus inimicus tibi fecisset, tamen, si animo æquo provincia tulisset, inimici judicium grave videretur. Ferit amicus recens et cognatus voluntarius; Aliter enim, UO i provinciam retinere, si salvus ipse in provincia NO vellet esse, facere non potuit. LVII. Exspectas etiam quid hi judicent? Si tibi magistratum abrogasset, minore ignominia te affecisset quam cum ca quæ magistratu gessisti sustulit atque irrita jussit esse. Neque in hac re sola fuit ejus modi, sed, antequam ego In Siciliam veni, in maximis rebus ac plurimis. Nam ct Heraclio Syracusanos tuos illos palæstritas bona restituere jussit, " t Epicrati Bidinos, ct pupillo Drepanitano A. Claudium; Et, nisi mature Læti liu? In Siciliam cum Ut teris venisset, minus xxx. Diebus Metellus totam triennii præturam tuam rescidisset.

[141]141 Et quoniam de ca pecunia quam tibi ad statuam censores contulerunt dixi, non mihi prætermittendum videtur ne illud quidem genus pecuniæ conciliatæ quam tu a civitatibus statuarum nomine cœgisti. Video enim ejus pecuniæ summam esse pergrandem, ad HS viciens; Tantum conficietur ex testimoniis et litteris civitatum. E t iste hoc concedit nec potest aliter dicere: quare cujus modi putamus esse illa quæ negat, cum. Hæc tara improba sint quæ fatetur f Quid enim vis constitui? Consumptam esse omnem istam pecuniam 1n statuis? Fac ita esse: tamen hoc ferendum nullo modo est, tantam, a sociis pecuniam auferri ut omnibus in angiportis prædonis improbissimi statua ponatur, qua vix tuto transiri posse

[441]441 [142]142 Videatur. LV III. Verum ubi tandem aut in quibus statuis ista tanta pecunia consumpta est f Consumetur, inquies. Scilicet exspectemus legitimum illud quinquennium; Si hoc intervallo non consumpserit, tum denique nomen ejus de pecuniis repetundis statuarum nomine deferemus. Reus est maximis plurimisque criminibus in tu dicium vocatus, HS viciens ex hoc uno genere captum videmus: si condemnatus eris, non, opinor, id ages ut ista pecunia in quinquennio consumatur in statuis; Sin absolutus eris, quis erit tam amens qui te ex tot tantisque criminibus elapsum post quinquennium statuarum nomine arcessat? Ita si neque adhuc consumpta est ista pecunia et est perspicuum non consumptum iri, licet jam intellegamus inventam esse rationem quare et iste IIS videns ex Hoc uno genere conciliarit et ceperit, et ceteri,si hoc a vobis erit comprobatum, quam volent magnas hoc nomine pecunias capere possint; Ut jam videamur non a pecuniis capiendis homines absterrere sed., cum genera quædam pecuniarum capiendarum comprobavimus, honesta nomina turpissimis rebus im

[143]143 Ponere. Etenim si C Verres HS c. milia populum, verbi gratia Centuripinum, poposcisset, caroquc ab iis pecuniam abstulisset, non, opinor, esset dubium quin euro, cum id planum fieret, condemnari necesse esset. Quid? Si eundem populum HS cc. Milia poposcit, eaque cœgit atque abstulit, oiun idcirco absolvetur, quod ascriptum est eam pecuniam datam 44* statuarum nomine? Non, opinor; Nisi forte id agimus, non ut magistratibus nostris moram accipiendi, sed ut sociis causam damli afl Vire videamur.

Quod $i quem statuæ magno opere delectant, et si quis carum honore et gloris ducitur, is hæc tamen constituat ncccsse est: primum, averti pecuniam domum non placere; Deinde, ipsarum statuarum modum quendam esse oportere; Deinde illud, certe

[144]144 Ab invitis exigi non oportere. LIX. Ac de avertenda pecunia quæro abs te utrum ipsæ civitates solitæ sint statuas tibi faciendas locare ei cui possent optima conditione locare, an aliquem procuratorem præficere qui statuis faciendis præeeset, an tibi, an cui tu imperasse*, adnumerare pecuniam. Nam si per eos statuæ fiebant aquibus tibi iste honos habebatur, audio; Sin Timarchidi pecunia numerabatur, desine, quæso, simulare te, cum in manifestissimo fuisse.

Quid vero? Modum statuarum haberi nullum placet

[145]145 Atqui habeatur necesse est. Etenim sic considerate. Syracusana civitas, ut eam potissimum nominem, dedit ipsi statuam — est honos; Et patri — bella hæc pietatis et quæstuosa simulatio; Et filio — ferri hoc potest, hunc enim puerum non oderant. Verum quotiens et quot nominibus a Syracusanis statuas auferes i Ut in foro statuerent abstulisti, ut in curia,

[446]446 CrCERO cœgisti; Ut pecuniam conferrent In eu sUtuaa quæ Romæ ponerentur imperasti: ut idem darent homines aratorum nomine — dederunt; Ut idem pro parte in com mute Siciliæ conferrent — etiam id contulerunt. Una civitas eum tot oominibus pecuniam contulerit, idemque hoc civitates ceteræ fecerint, nonne res ipsa ros admonet ut putetis modum aliquem huie cupiditati constitui oportere? Quid? Si hoc voluntate sua nulla civitas fecit, si omnes imperio, metu, vi" malo adductæ tibi pecuniam statuarum nomine contulerunt, per deoe immortales, nuxn cui dubium esse poterit quin, etiamsi statuerit accipere ad statuas Ucere, idem tamen statuat eripere certe non licere?

[146]146 Primum igitur in hanc rem testem totam Siciliam citabo, quæ mihi una voce statuarum nomine mænam pecuniam per vim coactam esse demonstrat. Nam legationes omnium eiv tutum In postulatis communibus, quæ fere omnia ex tuis injuriis nata sunt, etiam hoc ediderunt, DE PROVINCIA DECESSISSET, POEJ4 CERENTUR. LX. Tot prætores In Sicilia fuerunt, totiens apud majores nostros Siculi senatum adierunt, totiens hac memoria: tamen hujusce novi postulati genus atque principium

[147]147 Tua prætura attulit. Quid enim tam novum non solum re sed genere ipso postulandi Ϊ Nam cetera 4*8 quæ sunt In isdem postulatis de injuriis tuis sunt novi, sed tamen non novo modo postulantur. Rogant et orant Siculi patres conscriptos ut nostri magistratus posthac decumas lege Hieronica vendant. Tu primus contra vendideras: audio. Ne in cellam quod imperatur æstiment: hoc quoque propter tuos ternos denarios nunc primum postulatur, sed genus ipsum postulandi non eat novum. Ne absentis nomen recipiatur: ex SthenU calamitate et tua natum est injuria. Cetera non oolligam. Sunt omnia Siculorum postulata, ejus modi ut crimina -collecta in unum te reum esse videant urj quæ tamen omnia novas injurias habent, sed postulationum formulas usitatas: hoc postulatum de statuis ridiculum ease videatur ei

[148]148 Qui rem sententiamque non perspiciat. Postulant enim, non uti ne cogantur statuere. Quid igitur? Ut ipsis ne liceat. Quid est hoc? Petis ame, quod in tua potestate est, ut Id tibi facere ne liceat: pete potius ne quis te invitum polliceri aut facere Cogat. " Nihil egero " inquit; " Negabunt enim omnes se cœgisse; Si me salvum esse vis, mihi impone istam vim ut omnino mihi ne liceat polliceri. Ex tua prætura primum hacc est nata postulatio; Qua cum utuntur, hoc significant atque ndeo aperte ostendunt, in Book JU. H

[450]450 G ese statuas tuas pecuniam, metu ac malo coactos. Invitissimos contulisse. Confiteri? Vide et perspice qua defensione sis usurus; Nam intelleges hoc- tibi de statuis confitendum esse. LXI. Mihi enim renuntiatur ita constitui a tub patronis, hominibus ingeniosis, causam tuam, et ita eoe abs te institui et doceri: ut quisque cx provincia Si cilio gravior homo atque honestior testimonium vehementius dixerit, sicuti multi primarii viri multa dixerunt tc statim hoc istis tuis defensoribus dicere, " Inimicus est propterea quod arator est." Itaque uno genere, opinor, circumscribere habetis in animo genus hoc aratorum" quod eos infenso animo atque inimico venisse dicatis quia fuerit in decumis iste vehementior. Ergo aratores inimici omnes et adversarii sunt? Nemo eorum est, quin perisse te eupiat? Omni cvo præclare te habes cum is ordo atque id hominum genus quod optimum atque honestissimum est, aquo uno et samma rei publicæ et illa provincia maxime continelfiO tur, tibi est inimicissimum? Verum esto; Alio loco de aratorum animo et injuriis videro; Nunc,quod mihi abs tc datur, id accipio, eos tibi ease inimicissimos. Nempe ita dicis, propter decumas. Concedo: non quærn lure an injuria sint inimici. Quid ergo? Illæ quid sibi statuæ equestres inauratæ volunt, quæ populi Romani oculos animosque maxime offendunt, propter ædem Volcani? Nam Inscripturo esse video

Quandam ex his statuis aratores dedisse. Si honoris causa statuam dederunt, intrnki non sunt; Credamus testibus; Tum enim hui tori tuo, nunc jam religioni " a $ comulunt- Sin autem metu coacti dederunt, confiteare nec esse est te in provincia pecunias statuarum nomine per vim ac metum cœgisse. Utrum tibi commodum est elige.

[161]161 LXII. Equidem libenter hoc jam crimen de statuis relinquam" ut mihi tu illud concedas quod tibi honestissimum est, aratores tibi ad statuam honoris tui causa voluntate sua contulisse. Da mihi hoc, jam tibi maximam partem dcfcnskmis præcideris; Non enim poteris aratores tibi iratos esse atque inimicos dicere.

[0]0 Causam singularem! O defensionem miseram ac perditam! Nolle hoc accipere reum ab accusatore, et eum ream qui prætor in Sicilia fuerit, aratores ei statuam sua voluntate statuisse, aratores de eo bene existimare, amicos esse, salvum cupere I Metuit ne hoc vos existimetis; Obruitur enim aratorum testi-

[163]163 Moniis. Utar eo quod datur. Certe hoc vobis ita judieandutn est, eoe, qui isti inimicissimi stmt, ut ipse: existimari vult, ad istius honores atque monumenta pecuniam voluntate sua non contulisse. Atque ut hoc totum facillime intellegi possit, quem voles eorum testium quos produxero, qui ex Sicilia testes sunt,

[454]454 Sive togatum $iv" Siculum, rogato, et eum qui libi inimicissimus "sse videbitur, qui se spoliatum abs te dicet, ecquid suo nomine in tuam statuam contulerit: neminem reperte* qui neget; Etenim

[103]103 Omnes dederunt. Quemquam igitur putas dubitaturum quin is quem tibi inimicissimum esse oporteat, qui abs te gravissimas inlurios acceperit, pecuniam statuæ nomine dederit vi atque imperio adductus, non officio ac voluntate? Et hujus ego> pecuniæ, judiccs, quæ permagna est impudentis* si meque coacta ab invitis, non habui rationem neque habere potui, quantum ab aratoribus, quantum ab negotiatoribus qui Syracusis, qui Agrigenti, qui Panhormi, qui Lilybæi negotiantur, esset coactum. Eam jam intellegitis ipsius quoque confessione ab invitissimis coactam esse.

[164]164 L X Iil. Venio nunc ad civitates Siciliæ, de quibus facillime judicium fieri voluntatis potest. An etiam Stcruli inviti contulerunt? Non est probabile. Etenim sic 0. Verrem præturam in Sicilia gessisse constat ut, cum utrisque satis faccrc non posset, et Siculis et togatis, officii potius in socios quam ambitionis in cives rationem duxerit. Itaque cum non solum istius insulæ sed etiam aoTsiu inscriptum vidi Syracusis. Hoc quantum est? Ita magnum ut Latine uno verbo exprimi non possit. Is est nimirum sorsa.

[456]456 Qui salutem dedit. Hujus nomine etiam dies festi agitantur, pulchra illa Verrio, non quasi Marcellia, sed pro Marcelliis, quæ illi istius jussu sustulerant. Hujus fornix in foro Syracusis est, in quo nudus filius stat, ipse autem ex equo nudatam ab se provinciam prospicit Hujus statute loci" omnibus, quæ hoc demonstrare videantur, prope modum non minus multas statuas istum posuisse Syracusis quam abstulisse. Huic etiam Romæ videmus in basi statuarum maximis U lterii incisum aco u urat 1M sictUAB. Quam ob rem qui hoc probare potes cuiquam, tantos honores habitos esse ab invitis? LXIV. Hic tibi etiam multo magia quam paulo ante in aratoribus videndum et considerandum est quid velis. Magna res est utrum tibi Siculos publice privatimque amicos an inimicos existimari velis. & inimicos, quid te futurum c rt? Quo confugite? Ubi nitere? Modo aratorum, honestissimorum hominum ac locupletissimorum, c t Siculorum ct civium Romanorum, maximum numerum &bs te abalienasti: nunc de Siculis civitatibus quid ages? Dices tibi Siculos esse amicos? Qui poteris? Qui, quod nullo in homine antea fecerant, ut in cum publice testimonium dicerent, cum præsertim ex ea provincia eundem nati sint complures qui ibi prætores fuerunt, duo soli absoluti, hi nunc veniunt cum litteris, veniunt cum mandatis, veniunt cum testimoniis publicis. Qui, si te publice laudarent, tam en id more potius suo quam

[408]408 Merito tue facere viderentur, hi, qum de tul$ factU publice conqueruntur, nonne hoc indicant, tantas esse injurias ut multo maluerint de suo more

[156]156 Quam de tuis moribus non dicere? Confitendum est igitur tibi necessario Siculos inimicos case, qui quidem in te gravissima postulata consulibus ediderint, et me ut hanc causam salutisque suæ defensionem sus* cipe rem obsecrnrint qui cum a prætore prohiberentur, a quattuor quæstoribus impedirentur, omnium minas atque omnia pericula præ salute sua levia duxerint; Qut priore actione ita testimonia graviter vehementerque dixerint ut Artemonem Centuripinum legatum ct publice testem Q. Hortensius accusatorem, non testem, esse diceret. Etenim ille cum propter virtutem et fidem cum Androne, homine honestissimo ct certissimo, tum etiam propter eloquentiam legatus a suis civibus electus est, ut posset multas istius et varias injurias quam apertissime vobis planissimcque explicare.

LXV. Dixerunt Halæsini, Catinenses, Tyndaritani, Hennenses, Herbitenses, Agyrinenses, Netini, Segestani — enumerare omnes non est necesse. Scitas quam multi et quam multa priore actione in dix erin t; Nunc ct illi ct reliqui dicent. Omnes denique hoc in hac causa intellegent, hoc animo esse Siculos ut, si in istum animadversum non sit, sibi 4ΰθ relinquenda* domos ac sedes suas et ex Sicilia decedendum atque adeo fugiendum esse arbitrentur. Hos homines tu persuadebis ad honorem atque amplitudinem tuam pecunias maximas voluntate sua contulisse? Credo, qui te in tu a civitate incolumem esæ nollent hi monumenta tuæ formæ ac nominis in suis civitatibus esse cupiebant. Res declarabit ut cupierint. Jamdudum enim mihi nimium tenuiter Siculorum erga te voluntatis argumenta colligere videor, utrum statuas voluerint tibi statuere an coacti sint

[108]108 Dc quo homine auditum eat umq uaro, quod tibi accidit" ut cius in provincia statuæ in locis publicis positæ, partim etiam in ædibus sacris, per vim et per universam multitudinem dciccrcntur? Tot homines in Asia nocentes, to tin Alnea, to tin Hispania, Gallia, Sardinia, tot in ipsa Sidlia fuerunt: "equo de homine hoc umquam audivistis? Novum "st, judices; In Siculis quidem et in omnibus Græcis monstri simile. Non crcdcrcm hoc dc statuis nisi tacente# rcvulsasquc vidissem, proptcrca quod apud omnes Grac cœ hic mos est, ut honorem hominibus habitum in monumentis ejusmodi nonnulla religione deorum consecrari

[160]160 Arbitrentur. Itaque Rhodii, qui prope soli bellum illud superius cum Mithridate rege gesserint, omnesque ejus copias accrrimumque impetum mœnibus, litoribus classi busque suis exceperint tamen, cum ei

[468]468 Regi inimici præter ceteros essent, statuam ejus, quæ erat npud ipsos in celeberrimo urbis loco, æ tum quidem inipsisurbispericulisattigerunt. Ac forsitan vi* convenire videretur, quem ipsum hominem cuperent evertere, ejus effigiem simulacnimque servare; Sed tamen videbam, apud eos cum essem, et religionem esse quandam in his rebus a majoribus traditam, et hoc disputari, cum statua se ejus habuisse temporis rationem quo posita esset, cum homine ejus quo gereret bellum atque hostis esset. LXVI. Videtis Igitur consuetudinem rclsgionemque Græcorum, quæ monumenta hostium in bello ipso soleat defendere, eam summa in pace prætoria populi

[160]160 Romani statuis præsidio non fuisse. Tauromenitani, quorum est civitas fœderata, homines quietissimi, qui maxime ab injuriis nostrorum magistratuum remoti consuerant esse præsidio fœderis, hi tamen istius evertere statuam non dubitaverunt; Qua abtccta basim tamen in foro manere voluerunt, quod gravius in Istum fore putabant si scirent homines statuam ejus a Tauromenitanis osse delectam, quam si nullam umquam positam esse arbitrarentur. Tyndaritani dciecerunt in foro" ct eadem dc causa equum inanem reliquerunt. Leontinis, misera in civitate atque inani, tamen istius in gymnasio statua deiecta est. Nam quid ego de Syracusanis loquar? Quod non est pro*

[64]64 Prlum Syracusanorum, <sed pt Illorum et eoram une conventus illius ac prope totius provinciæ. Quanta illuc multitudn, quanta vis hominum convenisse "licebatur tucn cum statuæ sunt illius dcicetac ct eversæ! At quo loco (celeberrimo ac religiosissimo, ante ipsum Serapim, in primo aditu vestibuloque templi I Quo<! Nis-i Metellus hoc tam graviter egisset atque illam retn imperio cdictoquc prohibuisset, vestigium statuarum istius in tota Sicilia nullum esset relicture. I (i i Atque ego hoc non vereor, ne quid horum non modo impulsu verum omnino adventu meo factum esse videatur. Omnia Ut* nnte facta sunt non modo quam ego Siciliam verum etiam quam iste Italiam att (git. Dum ego in Sicilia Sum,, nulla statua delecta est. Postea quam illinc decessi quæ sunt gesta cognoscite. LxVll. Centuripinorum senatus decrevit popul usquc jussit ut, quæ statuæ C. Verria ipsius ct patris et filii essent, eas quæstores demoliendas locarent, dumque ea demolitio fieret, senator*" ne minus triginta adessent. Videte gravitatem civitatis ct dignitatem. Neque eas in urbe sua statuas esse voluerunt quas inviti per vim atque imperium dedissent, neque ejus hominis in quem ipsi cum gravissimo testimonio publice, quod numquam antea, Romam mandata legatosque misissent; Et id granus, esse putarunt si publico consilio quam st per vim

[102]102 Multitudinis factum esse videretur. Cum hoc con-

[466]466 Allio statuas Centuripini publiee sustulissent, audit Metellus; Gravitcrfert; Evocat ad se Centuripinorum magistratus et decem primos; Nisi restituissent statuas vehementer minatur. Illi ad senatum renuntiant; Statuæ, quæ istlu* causæ nihil prodessent, reponuntur; Decreta Centuripinorum quæ de statuis erant facta non tolluntur.

Hic ego aliud alii oon cedo: Metello, homini sapienti, prorsus non possum ignoscere si quid stulte facit. Quid? Ille hoc putabat Verri criminosum fore, ai statuæ ejus essent deiectæ, quod sæpe vento aut aliquo casu fieri solet? Non erat -in hoc neque crimen ullum neque reprehensio. Ex quo igitur crimen atque accusatio nascitur? Ex hominum

[103]103 Judicio et voluntate. LXVI1I. Ego, si Metellus statuas Centuripinos reponere non cœgisset, hacc dicerem z Videte, judices" quantum et quam acerbum dolorem sociorum atque amicorum animis inusserint istius injuriæ, cum Centuripinorum amicissima ac fidelissima civitas, quæ tantis officiis cum populo Romano coni uncta est ut non solum rem publicam nns-tram sed etiam in quovis homine privato nomen ipsum Romanum semper dilexcrit, ea publico consilio atque auctoritate judicarit C. Verris statuas esse in urbe sua non oportere. Recitarem decreta Centuripinorum;

[468]468 Fime possem; Commemorarem decem milt* civium esse Centuripinorum, fortissimorum fidelissimorum que sociorum; Eos omnes hoc statuisse,monumentum IM istius in sua civitate nullum esse oportere. Hæc tum dicerem, si statuas Metellus non reposuisset! Velim quærere nunc ex ipso Metello quidnam sua vi et auctoritate mihi ex hac oratione præciderit. Eadem opinor omnia convenire, Neque enim, si maxim e statuæ delectæ essent, ego eas vobis possem iaccntcs ostendere: hoc uno uterer, civitatem tam gravem judicasse statuas 0. Verris demoliendas, Hoc mihi Metellus non eripuit; Hæc etiam addidit, ut quererer, si mihi videretur, tam iniquo jure sociis atque amicis imperari ut iis ne in suis quidem beneficiis libero judi eio uti liceret; Vos rogarem utconicc turam faceretis qualem in his rebus in me L. Metellum fuisse putaretis, in quibus rebus obesæ mihi posset, cum in hæ re tam aperta cupiditate fuerit, in qua nihil obfuit. Sed ego Metello non irascor, neque ei suam purgationem eripio, qua ille apud omnes utitur, ut nihjl malitiose neque consulto fecisse videatur.

[106]106 LXI.X. Lain igitur est ita perspicuum ut negare non po">is nullam tibi statuam voluntate cujusqtiam datam, nullam pecuniam statuarum nomine nisi vi expressam et coactam. Quo quidem in crimine non ♦70 illud solum intellegi volo, te -ad statu&s HS vieien* cœgisse, sed multo etiam illud magis, quod simul demonstratum est quantum odium in te aratorum, quantum omnium Siculorum sil et fuerit. In quo quæ vestra defensio futura siteoniectura assequi non queo. '* Oderunt Siculi: togatorum enim causa. 1 Ββ multa fcci." At hi quidem acerrimi inimici sunt " Inimico? Habeo cive? Romano?, quod sociorum commoda ac jura defendi." At socii in hostium numero sese abs te habitos queruntur. " Aratore? Inimici sunt propter decumas." Quid? Qui agros imm unca liberosque arant, cur oderunt? Cur Halæsini? Cur Centuripini? Cur Segestani? Cur Halicyenses? Quod genus hominum, quem numerum, quem ordinem, proferre possum qui te non oderit, sive civium Romanorum sive Siculorum? U t, etiamsi causas cur te oderint non possim dicere, tamen illud dicendum putem, quem, omnes mortales oderint, eum vobis 10*7 quoque odio esse oportere. An hoc dicere audebis, utrum de te aratores, utrum denique Siculi universi bene existiment, aut quo modo existiment, ad rem id non pertinere? Neque tu hoc dicere audebis, neo, si cupias, licebit; Eripiunt enim tihi istam orationem contemnendorum Siculorum atque aratorum statuæ illæ equestres, quas tu paulo ante quam ad urbem venires poni inscribique jussisti, ut omnium inimicorum tuorum animos accusatoriunque

[168]168 Tardares. Quis enim tibi molestus esset, aut quis ap* ♦7 β pell are te au de re t, cu m v id er et sta tu as ab ne g otia * to rib us, A ba ra to rib us, ac o m mu ni S ic ilia ep os ita s? Q uo de st aliu din illa pro v in cia ge nu s ho min um? Nu llu m. E rg oa bu n iv ers ap ro v in cia, ge n cra tim qu ea sin gu lis eiu sp a rtib us, no nso lu m dilig itu rse de tia mo rn atu r. Q uis hu n ca ttin ge re au de at? P ote s ig itu r dic ere nih il tib io be ss eo po rte re ara to ru m, ne g otia to ru m S ic ulo ru m qu eo m n ju m te stim o mia, cu ro eo ru m no min ib us in sta tu ar um in sc rip tio ne ap po sitis o m ne m te sp era ris in v id ia ma tq ue in fa mia m tu am po sse ex stin gu er et ao qu o ru m tu au cto rita te sta tu as co ho ne sta re tu as co na tu se s, eo ru meg od ig nita te accusationem meam comprobare non potero?

[189]189 S hi fo rte qu od ap ud pu b lic an os gra tio su s fu is ti, in ca re sp es te a liq ua co n so la tu r. Q ua eg ra tia ne qu id tib i pro de sse po ss et eg o me ad ilig en tia pe rfe ci, ut etia mo be ss ed eb er et tu tu as ap ie ntia cu ra sti. E te nim re m to ta m, ju dic es, b re v ite r co gn os cite. L X X. In sc rip tu ra S ic ilia ep ro ma gis tro es t qu id am L. C u rp im diu s, qu ie t su i qu æ rtu sc au sa, et fo rta ss eq uo d so cio ru min te re ss ea r b itr ab atu r, be ne pe nitu sin is tiu sfa milia rita te m se se de dit. Is cu m pr æ to re m circ um o m nia fo ra se cta re tu r ne qu ea be o um qu am dis ce de re t, in ca mia m v en era t co n su etu din em in v en de n dis is tius de cre tis et ju d icii* tra mig en d ls qu en eg o tii" ut pro pe alte r 'f lm arc h id es nu me ra re tu r; 1T0 hoc erat etiam capitalior, quod Idem pecunias iis

Qui ab isto aliquid mercabantur fænori dabat. Ea autem fac neratio erat ejus modi, judkcs, ut etiam is quæstus huic "ederet; N&m quas pecuniæ ferebat iis expensas quibuscum contrahebat, ea" aut scribæ istius aut Timarchidi aut etiam isti ipsi referebat acceptas. Idem præterea pecunias istius extraordinarias grandes suo nomine fænerabatur. Hic primo Cnrpinatius, in istius familiaritatem tantam, pervenisset, aliquotiens ad socios litteras de istius itriorii" miserat. Canuleius vero, qui in portu Syracusis operas dabat, furta quoque istius permulta nominatlm ad socios perscripserat, ea quæ sine portorio Syracusis erant exportata; Portum autem et scripturam eadem societas habebat. Ita factum est ut essent permulta quæ ex societatis litteris dicere in istum et proferre possemus.

[172]172 Verum accidit ut Carpinatius, qui jam cum isto summa consuetudine, præterea re ac ratione conl unctus esset, crebras postea litteras ad socios de istius suminis officiis in rem communem beneficiisque mitteret. Etenim cum iste omnia quac cumque Carpinatius postulabat facere ac decernere solebat, tum ille etiam plura scribebat ad socios, ut, si posset, quæ antea scripserat, ea plane exstingueret. Ad extremum vero, cum iste jam decedebat, ejus modi money to his victims. Litterm ad eoe mfalt ut huic frequentes obviam prod irent, gratias egerent, facturo * se sl quid Imperasset studiose pollicerentur. Itaque socii fecerunt vetere instituto- publicanorum, non quo Istum ullo honore dignum arbitrarentur, sed quod sua interesse putabant se memores gratosque existimari; Gratias isti egerunt, Carpi naUum sæpe ad se de ejus odi ei is

[173]173 Litteras misisse dixerunt. LXXI. Iste cum respondisset ea se libenter fecisse, operasque Carpinatii magno opere iau dasset, dat amico suo cuidam negotium, qui tum magister erat cius societatis, ut diligenter emret Atque prospiceret ne quid esset in, litteris sociorum quod contra caput suum atque existimationem valere posset. Itaque ille, multitudine sociorum remota, decumanos convocat, rem defert. Statuunt illi atque decernunt ut eæ litteræ quibus existimatio O. Verris læderetur removerentur operaque daretur ne ea res C. Verri fraudi esse posset.

[174]174 Si ostendo hoc decrevisse decumnnos, si planum facio hoc decreto remotas esæ litteras, quid exspectatis amplius? Possumnc magis rem judicatam afferre, magis reum condem nation in judsdum adducere? At quorum judicio condemnatum? Nempe eorum quos ii qui severiora judicia desiderant arbitrantur res 47" judic arc oportere [publicanorum ju dicio]; Quo* vide Ucct nunc populus judiccs poscit, do quibus, ut cos judices habeamus,legem ab homine non nostri generis, non cx equestri loco profecto, sed nobilissimo, prœt quasi senatores publicanorum, removendas de medio litteras ccnsucrunt. Habeo ex iis qui adfuerunt quos producam, quibus hoc committam, homines honestissimos ac locupletissimos, istos ipsos principes equestris ordinis, quorum splendore vel maxime istius qui legem promulgavit oratio et causa nititur. Venient in medium, dicent quid statuerint. Profecto, sl recte homines novi, non mentientur; Litteras enim communes de medio removere potuerunt, fidem suam et religionem removere non possunt. Ergo equites Romani, qui te suo judicio condemnarunt, horum judicio condemnari noluerunt. Vos nunc utrum illorum judicium an voluntatem sequi malitis con- Πβ LXXII. Ac vide quid te amicorum tuorum studium, quid tuum consilium, quid sociorum voluntas adiuvet. Dicam paulo promptius; Neque enim jam vereor ne quis hoc me magis accusatorie quam libere dixisse arbitretur. Si istas litteras non decreto decumanorum magistri removissent" tantum possem in te dieere quantum in litteris invenissem: nunc, decreto isto facto litterisque remotis, tantum mihi licet dicere quantum possum, tantum judici suspicari quantum velit. Dico te maximum pondus auri, argenti, eborls, purpuræ, plurimam vestem Melitensem, plurimam stragulam, multam Deliacam supellectilem, plurima rasa Corinthia, magnum numerum frumenti, vim mellis maximam Syracusis exportasse; His pro rebus quod portorium non esset datum,litteras d socios misisse L. Canuleium, qui in portu operas

[177]177 Daret. Snt isne magnum crimen hoc videtur? Nullum, opiwr, malus. Qui Id defendet Hortensius? Postulabit ut litteras Canuleii proferam? Crimen ejus modi nisi litteris confirmetur inane esse dicet i Clamabo litteras remotas esse de medio, decreto sociorum erepta mihi esse istius indicia ac monumenta furtorum. Aut hoc contendat numquam esse factum, aut omnia tela excipiat necesse est. Negas esse factum? Placet mihi Ut* defensio; Descendo; Æqua enim contentio, æquum certamen proponitur. Producam testee, et producam plures eodem tempore; Quoniam tum cum actum est una fuerunt, nunc quoque una sint; Cum interrogabuntur, obligentur non solum juris jur undi atque existimationis 43? Π8 periculo, sed cttun communi in ter se conscientis. Si planum fit hoc ita quem ad modum dico esse factum, num poteris dicere, Hortensi, nihil in istis fuisse litteris quod Verrem læderet? Non modo id non dices, sed ne illud quidem tibi dicere Ucebit, tantum quantum ego dicam non fuisse. Ergo hoc vestro consilio et gratia perfecistis, ut, quem ad modum paulo ante dixi, et mihi summa facultas ad accusandum daretur, et judici libera potestas ad credendum.

[179]179 LXXIII. Quod cum ita sit, nihil fingam tamen. Meminero me non sumpsisse quem accusarem, sed recepisse quos defenderem; Vos ex me causam non ame prolatam, sed ad me delatam, audire oportere; Me Siculis satis esse facturum si quæ cognovi in Sicilia, quæ accepi ab ipsis, diligenter exposuero; Populo Romano, st nullius vim, nullius potentiam pertim uero; Vobis, si facultatem vere atque honeste Judicandi fide et diligentia mea fecero; Mihixnet, si ne minimum quidem de meo curriculo vitæ, quod ISO mihi semper propositum fuit, decessero. Quapropter nihil " t quod metuas nequidinteeonfingam. Btiam quod lactcrc habes; Multa enim, quæ scio ate esse commissa, quod aut nimium turpia aut parum credibilia sunt, pr æterm ittam; Tantum agam de hoc toto nomine societatis. U ti am scire possis, quæram decretumne sit. Cum id invenero, quæram rc-

[484]484 Mot æne sint litteræ? Cura id quoque eonrtablt, vos Uni hoc, me tacito, intclh-gelis: si illi qui hoc is-tius causa decreverunt equites Romani nunc idem in eum judices essent, Utum sine dubio condemnarent, de quo litteras eæ quæ istius furta indicarent et ad ac missas et suo decreto remotas scirent esse. Quem igitur ab iis equitibus Romanis qui istius causa cupiunt omnia, qui ab eo benignissime tractati sunt, condemnari necesse esset, is a vobis, judi cce, ulla via aut ratione absolvi potest?

Ac ne forte ea quæ remota de medio atque; Erepta nobis sunt omnia ita condita fuisse atque Sta abdite latuisse videantur ut hæc diligentia quam ego ame exspectari maxime puto nihil eorum Investigare, nihil assequi potuerit: quæ consilio aliquo aut ratione inveniri potuerunt inventa sunt, indices; Manifestis in rebus hominem jam teneri videbitis. Nam quod in publicanorum causis vel plurimum ætatis meæ versor vehementerque illum oidioem observo, satis commode mihi videor eorum, consuetudinem usu

[182]182 Tractandoqu-ecognosse. LXXIV. Itaque ut hoc com peri, remotas esso litteras societatis, habui rationem eorum annorum per quos iste in Sicilia fuisset: deinde quæsivi, quod m t inventu facillimum, qui per eosdem annos magistri illius societatis fuissent, apud quoe tabulæ fuissent. Sciebam enim hAnc magistrorum qui tabulas haberent consuetudinem esse, ut cum tabulas novo magistro traderent, exempla litterarum ipsi habere non nollent. Itaque ad L". Vibium, equitem Romanum, virum primarium, quem reperto" bam magistrum fuisse eo ipso anno qui mihi maxime quærendus erat, prunum veni. Sane homini præter opinionem improviso incidi. Scrutatus sum quæ potui et quæsivi ornnis; Inveni duos solos libellos, a L. Canuleio missos sociis ex portu Syracusis, io quibus erat scripta ratio mensium complurium rerum exportatarum istius nomine sine portorio; Itaque

[163]163 Obsignavi statim. Erant hacc ex eodem genere quod ego maxime genus ex sociorum litteris reperire cupiebam; Verum tantum inveni, judices, quod apud vos quasi exempUcausaproferrepossem. Sed tamen quicquid erit in his libellis, quantulumcumqnc vide* bitur esæ, hoc quidem certe manifestum erit ida ceteris ex hoc conjecturam facere debebitis. Recita mihi, quæso, hunc primum libellum, deinde illum alterum, C NI.

Non quæro unde cccc. Amphoras mellis habueris, unde tantum Melitensium, unde quinquaginta tricliniorum lectos, unde tot candelabra; Non, inquam, ism quæro unde hacc habueris, sed quo tantum tibi opus fuerit, id quæro. Sed tan tumne Melitensium, quasi etiam amicorum uxores,

[498]498 Tantum, lectorum, quasi omnium istorum vilia*

[184]184 Ornaturus e" cs? LXXV. E t cum liacc paucorum mensium ratio in his libellis sit, facite ut vobis triennii totius veniat in mentem. Sic contendo; Ex his parvis libellis, apud unum magistrum societatis repertis, vos jam conjecta ra assequi posse cujus modi prædo iste in illa provincia fuerit, quam multas cupiditates, quam varias, quasn Infinitas habuerit, quantam pecuniam non solum numeratam verum etiam In hujusce modi rebus positam confecerit. 1W Quæ vobis alio loco planius explicabuntur; Nunc hoc attendite. H b exportationibus quæ recitatæ sunt scribit HS ux. Socios perdidisse ex viccnsima portorii Syracusis. Pauculis igitur mensibus, ut hi pusilli -et contempti libelli indicant, furta prætori*, quæ essent HS duo dedens, ex uno oppido solo exportata sunt. Cogitate nunc, cum illa Sicilia tit, hoc est insula quæ undique exitus maritimos habeat, quid 6X Ceteri* locis exportatum pu te ti s qu id Agrigento, quid Lilybæo, quid Panhormo, quid Thermis, quid Halæsa, quid Catina, quid ex ceteris oppidis; Quid vero Messana, quem iste sibi locum maxime tutum arbitrabatur, ubi animo semper soluto liberoque erat, quod sibi iste Mamertinos delegerat ad quos omnia quæ aut rUUgentJus servanda aut occultius exportanda erant deportaret. Hia inventis libellis ceteri remuti et diligentius sunt reconditi; Nos tam en, ut omne" intellegant hoc

[490]490 Nos sine cupiditate agere, his ipsis libellis contenti sumus. Ι&β LXXVI. Nunc ad sociorum tubulas accepti et expensi, quas removere honeste nullo modo potuerunt, et ad amicum tuum Cerpinatium revertemur. Inspiciebamus Syracusis a Carpinatio confectas tabulas societatis, quæ significabant multis nominibus eos homines versuram & Carpinatio fecisse qui pecunias Verri dedissent. Quod erit vobis luce clarius, judices, cum eos ipsos produxero qui dederunt; Intellegetis enim jua tempora per quæ, cum essent in periculo, pretio sese redem erant cum societatis tabulis non solum consulibus verum etiam IM mensibus convenire. Cum hæc maxime cognosce remus et in manibus tabulas haberemus, repente aspicimus lituras ejus modi quasi quædam vulnera tabularum recentia. Sta tiro suspicione offensi ad ea ipsa nomina oculos animumque transtulimus. Erant acceptæ pecuniæ c. r.; Sic tam en ut usque ad alterum R litteræ constarent integræ, reliquæ omnes essent in litura. Alterum, tertium, quartum, permulta erant ejusdem modi nomina. Cum manifesto res flagitiosa litura tabularum atque insignis turpitudo teneretur, quærere incipimus de Carpinatio quisnam is esset Verrucius quicutn tantæ pecuniæ rationem haberet. Hærere homo, versari, rubere. Quod lege ex-

[498]498 Cipi untur tabulæ publicanorum quo minus Romam deportentur, ut res quam maxime clara et testata esse posset, in jus ad Metellum Carpinatium voco, tabulasque societatis in forum defero. Fit maximus concursas hominum, et* quod erat Car pin atii nota cum isto prætore societas ac fac neratio. Summe exspectabant omnes quidnam in tabulis

[188]188 Teneretur. LXXVII. Rem ad Metellum defero, m" tabulas perspexisse sociorum; In his tabulis magnam rationem C. Vcrrucii permultis nominibus esse; Meque hoc perspicere ex consulum mensiumque ratione" hunc Verruci uro neque ante adventum C* Verris neque post decessionem quicquam cum Carpi natio TatioroUhabuUse. Postulo ut mihi respondeat qui sit Ls Vcrrucius, mercator an negotiator an arator an pecuarius, in Skrilia sit an jam decesserit. Clamare omnes ex conventu neminem umquam in Sicilia fuisse Verrucium. Ego instare ut mihi responderet quis esset, ubi esset, unde esset: cur seirus societatis qoi tabulas conficeret semper in Vcrrucii nomine certo

[189]189 E* loco- mendosus esset. Atque hæc postulabam, non quo illum cogi putarem oportere ut ad ea mihi responderet invitus, sed ut omnibus istius furta, illius flagitiom, utrimque audacia perspicua esse posset. Itaque illum in jure metu conscicntiaquc peccati mutum atque exanimatum æ vix rivum &* relinquo tabulas in foro, summa hominum frequentia, exscribo S adhibentur in scribendo cx conrenlu viri primarii, litteræ lituræque oinnea assimulatæ et

[190]190 Expressæ de tabulis in libros transferuntur. Hæc omnia summa cura et diligentia recognita et collate et ab hominibus honestissimis obsignata sunt.

Si Carpinatius tum mihi respondere noluit,responde tu mihi nunc. Verres, quem esse hunc tuum pæne gentilem Vcrrucium putes. Fieri non potest ut. Quem video te prætore in Sicilia fuisse, c t quem ex ipsa ratione intellego locupletem fuisse, cum tu ia tua provincia non cognoveris. A tque adeo, ne hoc aut longius au t obscurius c$a po*stt, procedite in medium atque explicate descriptionem imaginemque tabularum, ut omnes mortales istius avaritiæ non jam vestigia sed ipsa cubilia videre possint.

[191]191 LXXVIII. Videtis? Videtis primas litteras integras? Videtis extremam partem nominis, codam illam Verrinam tam quam in luto demersam css-c in litura? Sic habent se tabulæ, indices, ut videtis. Quid exspectatis quid quæritis amplius h Tu ipse, Verres, quid sedes? Quid moraris? Nam aut exhibeas nobis Vcrrucium necessc est au t tc Vcrrucium esse fateare.

Laudantur oratores veteres, Crassi illi et Antonii, quod crimina dilucTC dilucide, quod copiose reorum causas d cfend cre solerent Nimirum illi non ingenia ♦!W> solum hts patronis -sed fortuna etiam præstiterunt. Nemo enim tum ita peccabat ut defensioni Vocum non relinqueret; Nemo ita vivebat uft nulla ejus vitæ para summæ turpitudinis esset expers; Nemo ita in manifesto peccato tenebatur ut, eum impudens fuisset in facto, tum impudentior videretur si negaret.

[102]102 Nunc vero quid faciat Hortensius? Avaritia eoe crimina frugalitatis laudibus deprecctur i At hominem flagitiosissimum, libidinosissimum nequissimumque defendit. An ab hoc ejus infamia ac nequitia vestros animos in aliam partem fortitudinis commemoratione traducat? At homo inertior, ignavior, magis vir inter mulieres, impura inter viros mulier cula, proferri non potest. At mores commodi. Quis contumacior? Quis inhumanior? Quis superbior? At hæc sine cujusquam mato. Qu.U acerbior, quis insidiosior, quis crudelior umquam fuit? In hoc homine atque in ejus modi causa quid facerent omnes Crassi et Antonii? Tantum, opinor, Hortensi: ad causam non accederent, neque in alterius impudentia sui pudoris existimationem amitterent. Liberi enim ad causas solutique veniebant, neque committebant ut, si impudentes in defendendo esse noluissent, Ingrati in deserendo existimarentur.

Index