IN Q. CÆCILIUM O R A TIO QUÆ
I. Si quis vestrum, judices, au t eorum qui adsunt. Forte miratur me, qui tot annos in causis judiciisquc publici* Ita sim versatus at defenderim multos, læserim neminem, subito nune mutata voluntate ad accusandum descendere: isr "1 mei consilii causam rationemque cognoverit, una et id quod facio pro babit, et in hæ causa profecto neminem præponendum esse mihi actorem putabit.
Cum quæstor in Sicilia fuissem, judices, itaque ex ea provincia decessissem ut Siculis omnibus jucundam diuturnamque memoriam quæsturæ nominisque mei relinquerem, factum est uti cum summum in veteribus patronis multis, tum nonnullum etiam in me præsidium suis fortunis constitutum esso arbitrarentur. Quare nunc populati atque vexati cuncti ad me publice sæpe venerunt, ut suarum fortunarum <un* nium causam defensionemquc susciperem. Me sæpe esse pollicitura, sæpe ostendisse dicebant, si quod tempus accidisset- quo tempore aliquid ame require
Rent, eommodie eorum "ne non defuturum. Venisse tempus aiebant, non jam ut commoda sua, sed ut vitam salutcmque totius provinciæ defenderem; Sese jam ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima C. Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quas res luxuries in Aagitiis, crudelitas in suppliciis, avaritia in rapinis, superbia in contumeliis edicere potuisset, eas omnes sese hoc uno prætore per triennium pertulisse: rogare et orare ne illos supplices aspernarer quos me incolumi nemini supplices esse oporteret.
II. Tuli graviter et acerbe, radices, in eum me locum adduci ut aut eos homines apes falleret qui opem ame atque auxilium petissent, aut ego, qui me ad defendendos homines ab ineunte adulescentia dedissem, tempore ntque officio coactus ad accusandum traducerer. Dicebam habere eos actorem Q. Cæci* liura, qui præsertim quæstor i" eadem provincia post me quæstorem fuisset. Quo ego adiumento sperabam hanc ame posse molestiam demoveri, id mihi erat adversarium maxime; Nam illi multo mihi hoc facilius remisissent, si istum non noscent, aut si iste
Apud eos quæstor non fuisset. Adductus sum, Judices, officio, fide, misericordia, multorum bonorum
Exemplo, vctcre consuetudine institutoque majorum, ut onus hoc laboris atque officii non ex meo sed ex meorum necessariorum tempore mihi suscipiendum putarem.
Quo in negotio tamen illa me rea, indices, consolatur, quod hacc quæ ridetur esse accusatio mea non potius accusatio, quam defensio est existimanda. Defendo enim multos mortales, multas civitates, provinciam Siciliam totam. Quam ob rem, quia milii unus est accusandus, prope modum manere in instituto meo videor, et non omnino a defendendis hominibus sublevandisque discedere.
Quodsi hanc causam tam idoneam, tam illustrem, tam gTavcm non haberem; Si aut hoc ame Siculi non petissent aut mihi cum Siculis causa tantæ necessitudinis non intercederet, et hoc quod facio me rctpublicæ causa facere profiterer — ut homo singulari cupiditate, audacia, scelere præditus, cujus furta atque flagitSa non in Sicilia solum, sed in Achaia, Asia, Cilicia, Pamphylia, Romæ denique ante oculos omnium maxima turpUsimaque nossemus, me agente in judicium vocaretur — quis tandem esset qui meum consilium "ut factum posset reprehendere? III-
Quid est, pro deum hominumque fidem, in quo ego reipublic ic plus hoc tempore prodesse possim? Quid est quod aut populo Romano gratius esse debeat, aut sociis exterisque nationibus optatius esse possit, aut saluti fortunisque omnium magis accommodatum sit? Populatæ, vexatæ, funditus eversæ provinciæ: socii.Stipendiariique populi Romani afflicti" miseri, jam non salutis spem sed exitii solatium quærunt.
Qui judkria manere apud ordinem senatorium volunt queruntur accusatores se idoneos non habere; Qui accusare possunt judiciorum severitatem desiderant. Populus Romanus interea, tametsi multis incommodis diffioult&tibusque Affectus est, tamen nihil æque in republicA atque illam veterem judiciorum vim gravi* ta temque requirit. Judiciorum desiderio tribunicia potestas efflagitata es t; Judiciorum levitate ordo quoque alius ad res judicandas postulatur; Su dicum culpa atque dedecore etiam censorium nomen, quod asperius antea populo videri solebat, id nunc poscitur, I id jam populare atque plausibile factum est. In hac libidine hominum oocentiss imorum, io populi Romani cotidiana querimonia, judiciorum infamia, totius ordinis offensione, cum hoc unem his tot incommodis remedium esse arbitrarer, nt homines idonei atque integri causam reipublicæ legumque susciperent,
Fateor me salutis omnium "ausa ad cam partem accessisse reipublicæ sublevandæ quæ maxime laboraret.
Nunc, quoniam quibus rebus adductus ad causam accesserim demonstravi, dicendum necessario est de contentione nostra, ut in constituendo accusatore quid sequi possitis habeatis. Ego sic intellego, judices: cum de pecuniis repetundis nomen cujuspiam deferatur, si certamen inter akiquos sit cui potissimum delatio detur, hæc duo in primis spectari oportere: quem maxime velint actorem esse ii quibus factæ esse dicantur injuriæ, et quem minime velit is qui
Eas injurias fecisse arguatur. IV. In hac causa, judices, tametsi utrumque esse arbitror perspicuum, tamen dc utroque dicam, et de eo prius quod apud vos plurimum debet valere, hoc est de voluntate eorum quibus injuriæ factæ sunt, quorum causa judi eium dc pecuniis repetundis est constitutum.
Siciliam provlndam C. Verres per triennium depopulatus esse, Siculorum civitates vastasse, domos exinanisse, fana spoliasse dicitur. Adsunt, queruntur Siculi universi; Ad meam fidem, quam lia bent spectatam jam et diu cognitam, confugiunt; Auxilium sibi per me a vobis atque a populi Romani legibus petunt; Me defensorem calamitatum suarum, me
Ultorem injuriarum, me cognitorem hiris sui, ree
ActOretrt C&USæ totiuS VoluCniftt. UtrUft), Q. Cæcili, hoc dices, me non Siculorum rogatu ad causam accedere? An optimorum fidcUssimorumque sociorum voluntatem apud hos gravem esse non oportere? Si id audebis dicere quod C. Verres, cui te inimicum esse simulas, maxime existimari vult, Siculos hoc ame non petisse, primum causam inimici tui sublevabis, de quo non præjudicium sed plane judicium jam factum putatur, quod ita percrebruit, Siculos omnes actorem
Suæ causæ contra illius Injurias quæsisse. Hoc si tu, inimicus ejus, factum negabis, quod ipse cui maxime hæc res obstat negare non audet, videto ne nimium familiariter inimicitias exercere vide arc. Deinde sunt testes vjri clarissimi nostræ eivltatts, quos omnes ame nominari non est ncecsse: eos qui adsunt appellabo, quos, si mentirer, testes esse impudentiæ meæ minime vellem. Scit is qui est in oomilio, C. Marcellus, scit is quem adesse video, Cn. Lentulus Marcellinus; Quorum Ude atque præ- Sidio Siculi (ttAXimt nituntur, quod omninO Malttel-
Lorum nomini toto ilta provincia adjuncta est. Hi sciunt hoc non modo ame petitum esse, sed ita sæpe et ita vehementer esse petitum ut aut causa mihi suscipienda fuerit aut officium necessitudinis repudiandum. Sed quid ego his testibus utor, quasi res dubia atit dhsctlra sit? Adsunt Homines ex tota provincia nobibssimi, qui præsentes vos orant atque obsecrant, judices, ut In actore causæ suæ deligendo vestrum jud iclum ab suo judicio ne discrepet. Omnium civitatum totius Siciliæ legationes adsunt præter duas civitates; Quarum duarum ai adessent, duo crimina vel maxima minuerentur quæ eum his IS civitatibus C. Verri communicata sunt. At enim cur a mc potissimum hoc præsidium petiverunt? Si esset aubium petissent ame præsidium necne, dicerem cur petissent. Mune vero, cum id ita perspicuum sit ut ocuJis judicare possitis, nescio cur hoc mihi detrimento esse dibeat, si id mihi obiciatur, me M- potissimum esse delectum. Verum id mihi non sunto, judices, et hoc non modo in oratione mea non pono, sed ne in opinione quidem cujusquam relinquo, me omnibus patronis esse præpositum. Non ita es t; Sed unius cujusque temporis, valetudinis, facultatis ad agendum ducta ratio est. Mea fuit semper hæc in hac re voluntas et sententia, quemvis ut hoc mallem de iis qui essent idonei suscipere quam me, me ut mallem, quam neminem.
V. Reliquum est jam ut illud quæramus, cum hoc constet, Siculos a mc petisse, ecquid hanc rem apud
Vos animosque vestros valere oporteat" ecquid auctoritatis spud vos ift suo Sure repetundo socii populi Romani, supplices vestri, habere debeant. Dc quo quid ego plura commemorem? Quasi vero dubium sit quin tota lex de pecuniis repetundis sociorum 18 * constituta sit. Nam civibus cum sunt ereptæ pecuniæ, civili Jere actione et privato jurc repetuntur. Hæc lex socialis es t; Hoc jus nationum exterarum es t; Hanc habent arcem, minus aliquanto nunc quidem munitam qunm antea, verum tamen sl qua reliqua spes est quæ.Sociorum animos consolari possit, ea tota In hac lege posita est. Cujus legis non modo a populo Romano, sed etiam ab ultimis nationibus,
Iampridera severi custodes requiruntur. Quis ergo est qui neget oportere eorum arbitratu lege agi quorum causa lex sit constituta? Sicilia tota si una voce loqueretur, hoc diceret: " Quod auri, quod argenti, quod ornamentorum in meis urbibus, sedibus, delubris fuit, quod in una quaque re beneficio senatus populique Romani juris- habui, id mihi tu, 0. Verres, eripuisti atque abstulisti; Quo nomine abs te sestertium millions ex lege repeto." Si universa, ut dixi, provincia loqui posset, hac vocc uteretur; Quoniam id non poterat, harum rerum actorem quem
Idoneum esse arbitrata est ipsa delegit. In ejus modi re qu isqu ans taro impudens reperletur, qui ad alienam causam, invitis iis <juorum negotium est, accedere aut aspirare audeat? VI. Si tibi, Q. Cæcili, hoc Siculi dicerent: M Te non novimus, nescimus qui sis, num quam tc antea vidimus; Sine nos per cum nostras fortunas defendere cujus fides est nobis cognita "; Nonne id dicerent quod cuivis probare deberent? Nunc hoc dicunt, utrumque sc nossc, alterum se cupere de-
Cur nolint, etiamsi tacent, satis dicunt; Verum non tacent: tamen his invitissimis te offeres? Tamen in aliena causa loquere? Tamen eos defendes qui se ab omnibus desertos potius quam, abs te defensos esse malunt? Tamen iis operam tuacn pollice be re qui te neque velle sua causa nec, si cupias, posse arbitrantur? Cur eorum, spem exiguam reliquarum fortunarum, quam habent in legis et in judtcii severitate positam, vi extorquere conaris? Cur te interponis invitissimis iis quibus maxime lex consultum esse truH? Cur, de quibus In provincia non optime cs meritus, eos nunc plane fortunis omnibus conaris evertere? Cur iis non modo persequendi turis sui, sed etiam deplorandæ calamitatis, adimis potestatem?
Nam te actore quem eorum adfuturum putas, quos
Intellegis non ut per te alium sed ut per aliquem te ipNum ulciscantur laborare?
VII. At enim solum id est, ut me Siculi maxime velint: alterum illud, credo, obscurum est, aquo Verres minime se accusari velit- Ecquis umqu eun tam palam de honore, tam vehementer de salute sua contendit quam ille atque illius amici ne hæc mihi delatio detur? Sunt multa quæ Verres in me esse arbitratur, quæ scit in te, Q. Cæcili, non esse 5 quæ cujus modi in utroque nostrum sint paulo post commemorabo; Nunc tantum id dicam quod tacitus tu mihi assentiare, nullam rem in me esse quam ille contemnat, nullam in te quam pertimescat. Itaque magnus ille defensor ct amicus ejus tibi suffragatur, mc oppugnat; Aperte ab judicibus petit ut tu mihi anteponare, et ait hoc se honeste sine ulla invidis ac tine ulla offensione contendere. " Non enim " inquit " illud peto quod soleo, cum vehementius contendi, impetrare; Reus ut absolvatur non peto, sed ut potius ab hoc quam ab illo accusetur, id peto. Da mihi hoc: concede quod facile est, quod honestum, quod non invidiosum i quod eum dederis, sine ullo plice of Verm In Sicily. Tuo periculo, sine Infamia illud dederis, ut Is absolve
Tur culus ego causa laboro." E t ait idem, ut aliquis metus adjunctus sit ad gratiam, certos esse in consilio quibus ostendi tabellas velit (id esse perfacile); Non enim singulos ferre sententias, sed universos constituere: ceratam uni cuique tabellam dari cera legitima, non illa infami ac nefaria. Atque is non tam propter Verrem laborat quam quod eum minime res tota delectat. Videt enim, si a pueris nobilibus, quos adhuc elusit, si a quadruplatoribus, quos non sine causa contempsit semper ac pro nihilo putavit, accusandi voluntas ad viros fortes spectatosque homines translata ait, sese in judi clis diutius dominari non posse.
VIII. Huic ego homini jam ante denuntio, si ame causam hanc vos agi volueritis, rationem illi defendendi totam else mutandam; Et ita mutandam ut, meliore et honestiore conditione quam qua ipse esse vult, imitetur homines eos quos ipse vidit amplissimos, L. Crassum et M. Antonium, qui nihil se arbitrabantur ad judicia causasque amicorum præter fidem et ingenium adferre oportere. Nihil erit quod me
Cy. I I 40. "2 jigcntc arbitretur judicium sine magno multorum
Periculo posse corrumpi. Ego in hoc judick" mihi Siculorum causam receptam, populi Romani susccp- tam esse arbitror; Ut niih! Non unus homo improbus opprimendus sit, id quod Siculi petiverunt, sed omnino omnis improbitas, id quod populus Romanus iamdiu flagitat, exstinguenda atque delenda sit. In quo ego quid eniti aut quid efficere possim malo tn ditiorum spe relinquere quam in oratione mea ponere.
Tu vere Cæcili, quid potes? Quo tempore aut qua in re non modo specimen ceteris aliquod dedisti, "cd tute tui periculum fecisti? In mentem tibi non venit quid negotii sit causam publicam sustinere, -vitam alterius totam explicare, atque eam non modo in animis judicum sed etiam in oculis conspectuque omnium exponere, sociorum salutem, commoda provinciarum, vim legum, gravitatem jud Jdorum defendere? IX. Cognosce ex me, quoniam hoc primum tempus discendi nactus es, quam multa esse oporteat in co qui altCrUm OCCuSCt; Ex quibus st anum aliquod in te cognoveris, ego jam tibi ipse istuc quod expetis xnca voluntate concedam.
Primum integritatem atque innocentiam dngularem; Nihil est enim quod minus ferendum sit quam rationem ab altero vitæ reposcere eum qui non possit
Suæ reddere. Hic ego de te plura non dicam; Unum illud credo omnes animadvertere, te adhuc a nullis nisi ab Siculis potuisse cognosci; Siculos hoc dicere, cum eidem sint irati cui tu te inimicum esse dicis, sese tamen te actore ad judicium non adfuturos. Quare negent ex me non audies; Hos patere id suspicari quod ncecssc est. Illi quidem, ut est hominum genus nimis acutum ct suspiciosum, non tc cx Sicilia litteras in Verrem deportare velle arbitrantur, sed, quod isdem litteris illius prætura et tua quæstura consignata sit, asportare te velle ex Sicilia litteræ suspicantur.
Deinde aocusatorem firmum verumque esse oportet. Eum ego si te putem cupere esse, facile intellego esse non posse. Nec ea dico quæ, si dicam, tamen infirmare non possis: tc antequam dc Sicilia decesseris in gratiam redisse cum Verre: Potam oncm, scribam et familiarem tuum, retentum esse & Verre in provincia eum tu decederes: M. Cæcilium, fratrem tuum, lectissimum atque ornatissimum adulescentem, non modo non adesse neque tecum tuas injuries persequi, sed esse cum Verre ct cum illo familiaria- ime atque amicissime vivere. Sunt et hæc et ab" in te falsi accusatoris signa permulta, quibus ego nunc non utor; Hoc dico, te, si maxime cupias, tamen
Verum accusatorem esse non posse. Video enim permulta esse crimina quorum tibi societas cum Verre du smodi est ut ca in accusando attingere non audeas
X. Queritur Sicilia tota C. Verrem ab aratoribus, eum frumentum sibi in cellam imperavisset et cum esset tritici modius HS II, pro frumento in modios singulos duodenos sestertios exegisse. Magnum erimen, ingens pecunia, furtum impudens, injuria non ferenda. Ego hoc uno crimine illum condemnem
Ncccsse es t; Tu, Cæcili, quid facies Ϊ Utrum lioc tantum crimen prætermittes an o-biries? Si obicies, idne alteri crimini dabis quod eodem tempore in "adem provincia tu ipse fecisti? Audebis ita accu non possis? Sin prætermittes" qualis erit tua ista.Accusatio, quæ domestici periculi metu certissimi et anax imi criminis non modo suspicionem, verum etiam mentionem ipsam pertimescat?
Emptum est ex senatus consulto frumentum ab Siculis prætore Verre, pro quo frumento pecunia omnt* soluta non est. Grave est hoc crimen in Verrem — grave me "gente, te "ccvwnte nullum; Eras enim tu quæstor, pecuniam publicam tu tractabas; Ex qua, etiamsi cuperet prætor, tamen ne qua de* ductio fieret magna ex parte tua potestas erat. Hujus quoque igitur criminis te accusante mentio nulla fiet; Silebitur toto judicio de maximis et notissimis illius furtis et injuriis. Mihi erede, Cæcili, non potest in accusando socios sere defendere ia qui cum reo criminum societate conjunctus est. S3 Mancipes a civitatibus pro frumento pecuniam exegerunt. Quid? Hoc Verre prætore factum est solum t non, sed etiam quæstore Cæcilio. Quid igitur? Daturus es huic crimini quod et potuisti prohibere ne fieret et debuisti, an totum id relinques? Ergo id omnino Verres in judicio suo non audiet, quod, cum faciebat, quemadmodum defensurus esset non reperiebat.
XI. Atque ego hæc quæ in medio posita sunt commemoro; Sunt alia magis occulta furta, quæ ille, ut istius, Credo, animos atque impetus retardaret,
Benignissimecumquæstorcsuocomraunicavit. Hæc tu scis ad me esse delata; Quæ si velim proferre, facile omnes intellegent vobis inter vos non modo
Voluntatem fuisse conjunctam, sed ne prædam quidem adhuc esse divisam. Quapropter si tibi indicium postulas duri quod tecum una fecerit, concedo, si id lege permittitur; Sin autem de accusatione dicimus, concedas oportet Us qui nullo suo peccato impediuntur quo minus alterius peccata demonstrare possint. 8$ Ac vide quantum interfuturum sit inter meam tuamque accusationem. F.go etiam quæ tu sine Verre commisisti Verri crimini daturus sum quod t" non prohibuerit cum summam ipse haberet potestatem: tu contra ne quæ ille quidem fedt obicies, ne qua ex parte conjunctus cum eo rcpcriarc.
Quid? Illn, Cæcili, contemncndanc tibi videntur esse, sine quibus causa sustineri, præsertim tanta, nullo modo potest? Aliqua facultas agendi, aliqua dicendi consuetudo, aliqua in foro, judiciis, legibus
Aut ratio aut exercitatio? Intellego quam scopuloso difficilique in loco verser. Nam cum omnis arrogantia odiosa est, tum illa ingenii atque eloquentiæ multo molestissima. Quam ob rem nihil dico de meo ingenio; Neque est quod possim dicere, neque, si esset, dicerem. Aut enim id mihi satis est quod est de me opinionis, quidquid est, aut, si id parum est, ego majus id commemorando facere non possum. *
XII. De te, Cæcili — jam meherculc hoc extra hanc -contentionem certamenque nostrum familiariter tecum loqu-ar — tu ipse quem ad modum existimes vide etiam atque etiam, " t tu te colUge, et qui ais et quid facere possis- considera. Putasne te posse de maximis acerblssimisque rebus, cum causam so doram fortunasque provinciæ, jus populi Romani,gravitatem judidi legumque susceperis, tot res tam graves, tam varias, voce, memoria, consilio, ingenio sustinere? 3a Putasne te posse quæ C. Verres in quæstura, quæ in legatione, quæ in prætura, quæ Romæ, quæ in Italia, quæ in Achaia Asia Pamphyliaque pecearit, ea, quem ad modum locis temporibusque divisa sint, sic criminibus et oratione distinguere? Putasnc te posse, id quod in hujus modi reo maxime necessarium est, facere ut quæ ille libidinose, quæ nefarie, quæ crudeliter fecerit, ca æque acerba et indigna videantur esse his qui audient atque illis visa sunt qui
Senserunt? Magna sunt ea quæ dico, mihi crede; Noli hæc contemnere. Dicenda, demonstranda, explicanda sunt omnia; Causa non solum exponenda, sed etiam graviter copioseque agenda est. Perficiendum est, si quid agere aut perficere vis, ut homi nee te non solum audiant, verum etiam libenter studiosi que audient. In quo si te multum natura adiuvaret; Si optimis a pueritia disciplinis atque artibus studuisses, et in his elaborasse"; Si litteras Græcas Athenis, non Lilybæi, Latinas Romæ, non {□ Sicilia didicisses: tamen esset magnum tantam causam, tam exspectatam, et diligentia consequi ct memoria complecti et oratione exponere et voce ac viribus sustinere.
Fortasse dices, " Quid ergo? Hæc in te sunt omnia? " Uti nam quidem essent t verum tamen ut esse possent magno studio mihi a pueritia est elaboratum. Quodsi ego hæc propter magnitudinem rerum ac difficultatem assequi non potui, qui in omni vita nihil aliud egi, quam longe tu te ab his rebus abesse arbitrare, quas non modo antea numquam cogitasti, sed ne nunc quidem cum in eas ingrederis quæ ct #1 quantæ sint suspicari potes i XIII. Ego, qui, sicut omnes sciunt, in foro judlciisque ita verser ut ejusdem ætatis aut nemo aut pauci plurcs causas defenderint, et qui omne tempus quod mihi ab amicorum negotiis datur in his studiis laboribusqitc consumam, quo paratior ad usum forensem promptSurque esse possim, tomen ita deoe mihi velim propitios ut, cum illius temporis mihi venit in mentem quo dic citato reo mihi dicendum sit, non solum commoveor animo, sed
Etiam toto- corpore perhorresco. Lain nunc mente et
Cogitatione prospicio quæ tum studia hominum, qui oon cursus futuri sint; Quantam exspectationem magnitudo judicii sit allatura; Quantam auditorum mul* titudioem C. Verris infamia concitatura; Quantam denique audientiam orationi meæ improbitas illius factura ait. Quæ eum cogito, jam nunc timeo quid nam pro offensione hominum qui illi inimici infensique sunt, ct exspectatione omnium et magnitudine rerum,
Dignum eloqui possim. Tu horum nihil metuis, nihil cogitas, nihil laboras. Si quid ex veter c aliqua oratione, Jovem ego optimum nuixmum aut Vellem, n fieri potuijtet, indice* aut aliquid eiu&modi, ediscere potueris, prædare tc paratum in judicium venturum arbitraris.
Ac si tibi nemo responsurus esset, tamen ipsam causam, ut ego arbitror, demonstrare non posses. Nunc ne illud quidem cogitas, tibi cum homine disertissimo et ad dicendum paratissimo, futurum esse certamen, qulcum modo disserendum, modo omni ratione pugnandum certandumque sit. Cujus ego ingenium ita laudo ut noo pertimescam, ita probo ut mc ab co delectari facilius quam decipi putem posse. XIV. Numquam ille me opprime t consilio, numquam ullo artificio pervertet, numquam ingenio mc suo labefactare atque infirmare conabitur, Novi omnea hominis petitiones rationesque dicendi; Sæpe in isdem, sæpe in contrariis causis versati sumus. Ita contra me itle dicet, quamvis sit ingeniosus, ut nonnullum cti&m dc suo Ingenio indicium fieri arbitretur. 45- Te vero, Cæcili, quem ad modutn sit "lusurus, quam omni ratione jact&turus, videre i&m videor; Quotiens ille tibi potestatem optionemque facturus sit ut eligas utrum velis, factum esse necne, verum esse an falsum: utrum dixeris, id contra te futurum. Qui tibi æstus, qui error, quæ tenebræ, di immortales, erunt homini minime malo! Quid cum accusationis tuæ membra dividere cœperit, et in digitis suis singulas partes causæ constituere? Quid cum unum quid* que transigere, expedire, absolvere? Ipse profecto metuere incipies ne innocenti periculum facessieris. "Θ Quid cum oommiserari, conqueri et ex illius invidia deonerare aliquid et in te traic cre cœperit f commemorare quæstoris cum prætore necessitudinem constitutam, morem majorum, sortis religionem — poterisne ejus orationis subire invidiam? Vide modo, etiam atque etiam considera. Mihi enim videtur periculum fore ne ille non modo verbis te obruat, sed gestu ipso ac motu corporis præstringat aciem ingenii tui, tcque a*b institutis tuis cogitationibusque
Abducat. Atque huiuscc rei indicium i&m -continuo video futurum. Si enim mihi hodie respondere ad hacc quæ dico potueris, si ab isto libro, quem tibi magister ludi nescio qui ex alienis orationibus com* positum dedit, verbo uno discesseris, posse te et illi quoque ju dicto non deesse et causæ atque officio tuo satisfacere arbitrabor. Sin mccum in hac prolusione nihil fueris, quem te in ipsa pugna cum acerrimo adversario fore putemus?
XV. Esto; Ipse nihil est, nihil potest: at venit paratus cum subscriptoribus exercitatis et disertb Est tamen hoc aliquid" tametsi non est satis; Omnibus enim rebus U qui princeps in agendo est ornatissimus et paratissimus esse debet Verum tamen L. Appuleium esse video proximum subscriptorem, hominem non ætate sed usu forensi atque exercitatione ti.Ro- 48 nem. Deinde, ut opinor, habet T. Alienum, hunc tamen ab subselliis; Qui quid in dicendo posset, num quara satis attendi; In clamando quidem video eum esse bene robustum atque exercitatum. In hoc spes tuæ sunt omnes; Hic, si tu eris actor constitutus, contendet in dicendo quantum potest, sed consulet laudi ct existimationi tuæ, et ex eo quod ipse potest in dicendo aliquantum remittet, ut tu tamen aliquid
1 Habet Alienum vas*: A\ l '. Ebtrkardeonjtctvrtt (A* i&it o/T., cauitd by habet prtudiny. Esse vidcare. U tin actoribus- Græcis fieri videmus, sæpe illum, qui est secundarum aut tertiarum partium, cum possit aliquanto clarius dicere quam ipse primarum, multum summittere, ut ille princeps quam maxime excellat: sic factet Alienus; Tibi serviet, tibi lenocinabitur, minus aliquanto contendet quam 4*9 potest. Jam hoc considerate, cujus modi accusatores in tanto judi clo simus habituri, cum et ipse Alienus ex ea facultate, si quam habet, aliquantum detracturus sit, et Cæcilius tum denique se aliquid futurum putet si Alienus minus vehemens fuerit et sibi primas in dicendo partes concesserit. Quartum quem sit habiturus non video, nisi quem forte ex illo grege moratorum qui subscriptionem sibi postularunt cui-
Cumque vos delationem dedissetis; Ex quibus alienissimis hominibus ita paratus venis ut tibi hospes aliquis sit recipiendus. Quibus ego non sum tantum honorem habiturus ut ad ea quæ dixerint certo loco aut singillatim uni cuique respondeam; Sic breviter, quoniam non consulto sed casu in eorum mentionem Incidi, quasi præteriens satisfaciam universis. X"V 1. Tantane vobis inopia videor esse amicorum ut mihi non ex his quos mecum adduxerim, sed de populo, subscriptor addatur? Vobis autem tanta inopia reorum est ut mihi causam præripere oooemini, potius
Quam aliquos ad columnam Mæniam vestri ordinis reos reperiatis? ''Custodem/* inquit, " TulUo me ΦΙ apponite." Quid? Mihi quam muttis custodibus opus erit, si te semel ad meas capsas admisero t qui pon solum ne quid enunties, sed etiam ne quid auferas, custodiendus eis. Sed de isto custode toto Sic votis brevissime respondebo: non esse hgf tales viros commissuros ut ad causam tantam, ame susceptam, mihi creditam, quisquam subscriptor me invito aspirare possit; Etenim fides mea custodem repudiat, diligentia speculatorem reformidat.
Verum ut ad te, Cacciti, redeam: quam multa te deficiant vides; Quam multa sint ia tc quæ reus nocens in accusatore suo cupiat ease profecto iara intellegis. Quid ad hæcdld potest? Non enim quæro quid tu dicturus sis; Video mihi non te s"d hunc librum esse responsurum, quem monitor tuus hic te net: qui, si te recte monere volet, suadebit tibi ut hinc discedas neque mihi verbum ullum respondeas. Quid enim dices? An id quod dictitas, injuriam tibi fecisse Verrem? Arbitror; Neque enim esset veri simile, cum omnibus Siculis faceret injuriæ, te illi M unum eximium cui consuleret fuisse. Sed eeteri Siculi ultorem suarum injuri&rum invenerunt: tu,
Dum tuas injurias per te. Id quod non potes, persequi conaris, id agis ut ceterorum quoque injuriæ sint impunitæ atque inultæ. Et hoc te præterit, non id solum spectari solere, qui debeat, sed etiam illud, qui possit ulcisci; In quo utrumque sit, cum superiorem esse; In quo alterutrum, in eo non quid U 0i velit, sed quid facere possit, quæri solere. Quod sl ei potissimum census permitti oportere accusandi pote* statem cui maximam C. Verres ini oriam fecerit: utrum tandem ccnscs hoc indices gravius ferre oportere, te ab Illo esse læsum, an provinciam Siciliam esse vexatam ac perditam 1 Opinor, concedes multo hoc et esse gradus et ab omnibus ferri gradus oportere. Concede igitur ut tibi anteponatur in accusando provincia; Nam provincia accusat, cum is agit causam quem sibi illa defensorem sui luris, ultorem injuriarutn, actorem causæ totius adoptavit. XVII. At eam tibi C. Verres fecit injuriam quæ ceterorum quoque animos posset alieno Incommodo commovere. Minime. Nam id quoque ad rem pertinere arbitror, qualis injuria dicatur quæ causa inimicitiarum proferatur. Cognoscite ex me; Nam iste eam profecto, nisi plane nihil saplt, numquam proferet. Agonis quædam est Lilybætana,* liberta ♦S Veneris Erycinæ, quæ mulier ante hunc quæstorem copiosa plane et locuples fuit. Ab hac præfectus Antonii quidam symphoniacos servos abducebat per injuriam, quibus se in classe uti velle dicebat. Tum illa, ut moa in Sicilia est omnium Veneriorum et eorum qui n Venere se Uber averunt, ut præfecto illi religionem Veneris nomine obiceret, dixit et se ct
Sua Veneris esse. Ubi hoc quæstori Cæcilio, viro optimo et homini æquissimo, nuntiatum est, vocari ad se Agottidcm jubet: judicium dat statim Si parti tam te et tua Venerit ette dixi tte. Ludfcant recuperatores id quod necesse era t; Neque enim erat cuiquam dubium quin illa dixisset. Iste in possessionem bonorum mulieris intrat; Ipsam Veneri in servitutem adiudic&t; deinde bona vendit, pecuniam redigit. Ita dum pauca mancipia Veneris nomine Agonis ac religione retinere vult, fortunas omnes Ubertatemque suam istius injuria perdidit. Lilybæum Verres venit postea; Rem cognoscit, factum improbat; Cogit quæstorem suum pecuniam, quam ex Agonidis bonis redegisset, eam mulieri omnem adnumerare et red- 6' dere. Est adhuc, id quod vos omnes admirari video, non Verres sed Q. Mucius. Quid enim facere potuit
Elegantius ad hominum existimationem, æquius ad levandam mulieris calamitatem, vehementius ad quæstoris libidinem cœrcendam? Summe hæc omnia mihi videntur esse laudanda. Sed repente e vestigio ex homine tamquam aliquo Circæo poculo factus est Verres; Redii ad se atque ad mores suos. Nam ex illa pecu qia magnam partem ad se vertit, mulieri reddidit quantulum visum est.
XVIII. Hic tu si læsum te a V-erre esse dices, patiar et concedam: si injuriam tibi factam quereris, defendam et negabo. Denique de injuria quæ tibi facta ait neminem nostrum graviorem vindicem esse oportet quam te ipsum cui facta dicitur. Si tu cum illo postea in gratiam redisti, si domi illius aliquotiens fuisti, si ille apud te postea cenant, utrum tc perii diosum an prævaricatorem existimari mavis? Video esse neccssc alterutrum; Sed ego tecum in co non
Pugnabo quo minus utrum velis eligas. Quodsi ne iniunac quidem quæ tibi ab illo facta sit causa remanet, quid habes quod possis dicere quam ob rem non modo mihi, sed cuiquam, anteponare? Nisi forte illud, quod dicturum tc esse audio, quæstorem illius fuisse. Quæ causa gravis esset, si certares mccum uter nostrum illi amicior esse deb eret: in contentione suscipiendarum inimicitiarum ridiculum est putare causam necessitudinis ad inferendum periculum jus- <50 tam videri oportere. Etenim si plurimæ a tuo prætore injurias accepisses, tamen eas ferendo majorem laudem quam ulciscendo m crcrcre; Cum vero nullum illius in vita rectius factam sit quam id quod tu injuriam appellas, hi statuent hanc causam, quam ne in alio quidem probarent, in te justam ad necessitudinem violandam videri? Qui si summam injuriam ab illo accepisti, tamen, quoniam quæstor ejus fuisti, non potes cum sine ulla vituperatione accusare \ si vero non ulla tibi facta est injuria, sine scelere eum accubare non potes. Quare, cum incertum sit dc injuria, quemquam esse horum putas qui non malit te sine vituperatione quam cum scclcrc discedere?
XIX. Ac vide quid differat inter meam opinionem ac tuam. Tu cum omnibus rebus inferior sis, hac una in re tc mihi anteferri putas oportere, quod quæstor illius fueris: ego, si superior ceteris rebus esses, hanc unam ob causam te accusatorem repudiari putarem oportere. Sic enim a majoribus nostris accepimus, prætorem quæstori suo parentis loco esse oportere; Nullam neque lus liorem neque graviorem eausam necessitudinis posse reperirt quam conjunctionem sortis, quam provinciæ, quam offici!, quarn publici
Muneris societatem. Quam ob rem si jurc eum posses accusare, tamen, cum is tibi parentis numero fuisset,
Id pie facere non posses; Cum vero neque ini uri am acceperis et prætori tuo periculum crees, fatearis ncccssc est te illi ini ustum impiumque bellum inferre conari. Etenim ista quæstura ad eam rem valet, ut elaborandum tibi in ratione reddenda $i( quam "pb rem cum cui quæstor fueris ao cuses, non ut ob eam ipsam causam postulandum sit ut tibi potissimum accusatio detur. Neque fere u-tnquam venit in con tenltonCrti de accusando qui quæstor fuisset, quin
Repudiaretur. JU quenequeL.Phikm iinO.Serri lium nom inisdeferendipotestasest data, neque M. Aurelio Scauro in L. Flaccum, neque Cn. Pompeio in T. Albucium; Quorum nemo propter indignitatem repudiatus est, sed ne libido violandæ necessitudinis auctoritate judicum comprobaretur. Atque ille Cn. Pompeius ita cum C. Julio contendit ut tu mecum; Quæstor enim Albucii fuerat, ut tu Verris; Julius boo securo auctoritatis ad accusandum afferebat, quod, ut hoc tempore nos ab Siculis, sic tum ille ab Sardis rogatus ad causam accesserat.
Semper hæc causa plurimum valuit, semper hacc ratio accusandi fuit honestissima, pro sociis, pro salute provinciæ, pro exterarum nationum commodis inimicitias suscipere, ad periculum accedere, operam, M studium, laborem interponere. XX. Etenim si probabilis est eorum causa qui ini uri as suas persequi volunt — qua in re dolori suo, non rei publicæ commodis serviunt — quanto illa causa honestior, quæ non solum probabilis videri sed etiam grata esse debet, nulla privatim accepta injuria sociorum atque amicorum populi Romani dolore atque injuriis com moveri? Nuper cum in P. Gabinium vir fortissimus et innocentiasimue L. Piso delationem nominU postularet, c t contra Q. Cæcilius peteret, isque sc vetere" inimicitias jam diu susceptas persequi diceret, cum auctoritas et dignitas Pisonis valebat plurimum, turn illa erat causa jusUssima, quod eum sibi Achæi patronum adoptarent.
Etenim cum lex ipsa de pecuniis repetundis sociorum atque amicorum populi Romani patrona sit, iniquum est non eum legis judiciique actorem idoneum maxime putari quem actorem causæ suæ socii dcfcnsorcmquc fortunarum suarum potissimum esse voluerunt. An quod ad commemorandum est honestius, id Ad probandum non multo rideri debet æquius? U tra igitur est splendidior, utra iSIu strior commemoratio," Accusavi eum cui quæstor fueram, quicum ræ sors consuctudoquc majorum, quicum mc deorum hominumque judicium conjunxerat" an "Accusavi rogatu sociorum atque amicorum, delectus sum ab universa provincia qui ejus jura fortunasque defenderem *'? Dubitare quisquam potest quin honestius sit eorum causa apud quos quæstor fueris, quam cum cujus quæstor fueris accusare?
Clarissimi viri nostræ civitatis temporibus optimis hoc sibi amplissimum pulcherrimumque ducebant, ab Iv ospitibus clientibusque suis, ab exteris nationibus quæ in amicitiam populi Romani dicionemque essent, ini orias propulsare eommque fortunas defendere. M. Catonem illum Sapientem, clarissimum virum et prudentissimum, cum multis graves inimicitias gessisse accepimus propter Hispanorum, apud quos con*
Sui fuerat, ini uri as. Nuper Cn. Domitium scimur M. Silano diem dixisse propter unius hominis. Ægri* Neque enim magis animos hominum nocentium res umquam ulla commovit quam hæc majorum consuetudo longo intervallo repetita ac relata, sociorum querimoniæ delatæ ad hominem non inertissimum, susceptæ ab eo qui videbatur eorum, fortunas fide
Diligentiaque sua posse defendere. Hoc timent homines; Hoc laborant; Hoc institui, atque adeo institutum referri ac renovari, moleste ferunt. Putant fore uti, sl paulatim hæc consuetudo serpere æ prodire cœperit, per homines honestissimos virosque fortissimos, non imperitos adulescentulos aut illius modi quadruplatore*, leges judiciaque administrentur.
Cujus consuetudinis atque instituti patres majores* que nostros non pænitebat tum cum P, Lentulus is qui princeps senatus fuit, accusabat M \ Aquilium subscriptore C. Rutilio Rufo, aut cum P. Africanus, homo virtute, fortuna, gloria, rebus gestis amplissimus, posteaquam bis consul " t censor fuerat, L. Cottam in Su dicium vocabat. Lure tum florebat populi Romani nomen; Jure auctoritas hujus imperii civitatisque maiestas gravis habebatur. Nemo mirabatur in Africano illo, quod In me nunc, homine parvis opibus ac facultatibus prædito, simulant a ese mirari,
Cum moleste ferunt: " Quid sibi iste vult? Accusatoremne sc existimari, qui antea, defendere consueverat, nunc præsertim, "a jam ætate, cum ædilitatem petat? " Ego vero et ætatis non modo meæ sed multo etiam superioris et honoris amplissimi puto esse et accusare improbos et miseros calamitososque defendere. E t pro-fccto aut hoc remedium est ægrotæ ac prope desperatæ rei publicæ, ludlcitsque corruptis ac contaminatis paucorum vitio ac turpitudine, homines ad legum defensionem judiciorumque auctoritatem quam honestissimos ct integerrimos diligentissimosque accedere; Aut, si ne hoc quidem prodesse
Poterit, profecto nulle umquam medicina his tot 7R incommodis rcpcrictur. Nulla salus rei publicæ major est quam cos qui alterum accusant non minus de laude, de honore, de fama sua quam illos qui accusantur de capite ac fortunis suis pertimescere. Itaque semper ii diligentissime laborloslssimeque accusarunt qui sc ipsos in discrimen existimationis venire arbitrati SUnt.
XXII. Quam ob rem hoc statuere, judiccs, debetis, Q. Cæcilium, de quo nulla unquam opinio fuerit nullaque in hoc ipso judicio exspectatio futura sat, qui neque ut ante collectam famam conservet neque uti reliqui temporis spem confirmet laborat, non nimis hanc causam severe, non nimis accurate, non nimis diligenter acturum. Habet enim nihil quod in offensione deperdat; Ut turpissime flagitloeisslmeque discedat, nihil de suis veteribus ornamentis requiret. 7S A nobis multos obsides habet populus Romanus, quo" ut incolumes conservare, tueri, confirmare ac recuperare possimus, omni ratione erit dimicandum. Habet honorem quem petimus; Habet spem quam propositam nobis habemus; Habet existimationem multo sudore, labore vigiliisque collectam; Ut, si in bac causa nostrum officium ac diligentiam probaverimus, hæc quæ dixi retinere per populum Romanum Incolumia ac salva possimus, ii tantulum offensum titubatumque sit" ut ea quæ singillaUm ac diu collecta 7 3 sunt uno tempore universa perdamus. Quapropter, tu dices, vestrum est deligere quem existimetis facillime posse magnitudinem causæ æ judicii sustinere fide, diligentia, consilio, auctoritate. Vos si mihi Q. Cæcilium anteposueritis, ego me dignitate superatum non arbitrabor: populus Romanus ne tam honestam, tam severam diligentemque accusationem neque vobis placuisse neque ordini vestro placere arbitretur, providete*