I. Quad m t optandum maxima, tudites, et quod unum ad invidiam vestri ordinis Infamiamque judiciorum sedandam maxime pertinebat, id non humano consilio sed prope divinitus datum atque oblatum vobis summo reipublicæ tempore videtur. Inveteravit enim jam opinio perniciosa reipublicæ nobisque periculosa, quæ non modo Romæ sed etiam apud exteras nationes omnium sermone percrebruit, f>U judicits quæ nunc sunt pecuniosum hominem, quam-
Vis sit nocens, neminem posse damnari. Nunc in ipso discrimine ordinis judiciorumquc vestrorum, cum sint parati qui contionibus et legibus hanc invidiam senatus inflammare conc ntur, reus In judkium adductus est C. Verres, homo vita atque factis omnium jam opinione damnatus, pecuniæ magnitudine sua spe ac prædicatione absolutus. Huic ego causæ, judices,cum summa voluntate et exspectatione populi Romani actor accessi, non ut augerem invidiam ordinis, s"d ut infamiæ communi succurrerem. Ad* duxi enim hominem in quo reconciliare existimationem judiciorum amissam, redire in gratiam cum populo Romano, satis facere exteris nationibus possetis; Depeculatorem ærarii, vexatorem Asiæ atque Pamphyliæ, prædonem juris urbani, labem atque
Perniciem provinciæ Sic juæ. De quo si voa severe ac religiose judicaveritis, auctoritas ea quæ in vobis remanere debet hærebit: sin istius ingentes divitiæ judiciorum religionem veritat mique perfregerint ego hoc tamen assequar, ut judicium potius reipubUcæ quam aut reus judicibus aut accusator reo defuisse videatur.
II. Equidem ut de me confitear, judiccs, cum multæ mihi a O. Verre insidiæ terra marique factæ sint, quas partim mea diligentia devitarim, partim amicorum studio officioque reppulerim, numquam tamen neque tantum periculum mihi adire visus sum neque
Tanto opere pertimui, ut nunc In ipso judkrio. Neque tantum me exspectatio accusationis meæ concursu aque tantæ multitudinis, quibus ego rebus vehementissime perturbor, commovet quantum istiua insidiæ nefariæ, quas uno tempore mihi, vobis, M \ Glabrioni prætori, populo Romano, sociis, exteris
Nationibus, ordini, nomini denique senatorio facere conatur; Qui ita dictitat, Hs esse metuendum qui quod ipsis solis satis ewet suiripuissent, se tantum rapuisse ut id multis satis esse possit; Nihil esse tam sanctum quod non violari, niliil tam munitum quod non expugnari pecunia possit.
Quodsi quam audax est ad conandum tam esset obscurus in agendo, fortasse aliqua in re nos aliquando fefellisset. Verum hoc adhuc percommode cadit, quod cum Incredibili ejus audacia singularis stultitia conjuncta est. Nam ut apertus in corripiendis pecuniis fuit, sic in spe corrumpendi judicii perspicua sua consilia conatusque omnibus fecit. Semel ait se in vita pertimuisse, tum cum primum reus ame factus sit; Quod, eum e provincia recens esset, invbdiaque et infamia non recenti sed vetere m" diuturna flagraret, tum ad judlcium corrumpendum tempus alienum <3 offenderet. Itaque cutn ego diem inquirendi in Siciliam perexiguam postulavissem, invenit iste qui sibi in Achaiam biduo breviorem diem postularet; Non ut is idem conficeret diligentia et industria sua quod ego xneo labore et vigiliis consecutus sum; Etenim ille Achaicus inquisitor ne Brundisium quidem pervenit, ego Siciliam totam quinquaginta diebus sic obii ut omnium populorum privatorumque litteras injuriasque cognoscerem: ut perspicuum cuivis esse posset hominem ab isto quæsitum esse, non qui reum suum adduceret, sed qui meum tempus obsideret.
JU. Nunc homo audacissimus atque amentissimus hoc cogitat. I nte llegit mc ita paratum atque instructum in judiciurn venire ut nom modo in auribus vestris,sed in oculis omnium,sua furta atque Aagitia defixurus sim. Videt senatores mallos esse testea audaciæ suæ, videt multos equites Romanos; Frequentes præterea cives atque socios, quibus ipse insignes injurias fecerit; Videt etiam tot tam graves ab amicissimis civitatibus legationes cum β publicis auctoritatibus convenisse. Quæ cum ita sint, usque eo de omnibus bonis male existimat, usque eo senatoria judicia perdita profligataque esse arbitratur, ut hoc palam dictitet, non sine causa se cupidum pecuniæ fuisse, quoniam in pecunia tantum præsidium experiatur "ssc: sese, id quod difficillimum fuerit, tempus ipsum emisse judkii sui, quo cetera facilius emere postea posset; Ut, quoniam criminum vim subterfugere nullo modo poterat, pro-
Cellam temporis devitaret. Quodsi non modo in causa, verum in aliquo honesto præsidio aut in alicujus eloquentia aut gratia, spem aliquam coi *
CrCERO locas set, profecto non hæc omnia col liberet atque aucuparetur; Non usque eo despiceret contemne* retque ordinem senatorium, ut arbitratu ejus de* li geretur ex senatu qui reus fieret, qui, dum hic quæ opus essent compararet, causam interea ante eum diceret.
Quibus ego rebus quid iste speret et quo animum intendat facile perspicio; Quam ob rem vero se confidat aliquid perficere posse, hoc prætore et hoc coatSUo.Intdlcgercnon possum. Unum illud intellego, quod populus Romanus in reiectione judicum judicavit, ea spe istum fuisse præditum ut omnem rationem salutis in pecunia constitueret, hoc erepto præsidio ut nullam sibi rem adi umento fore arbitraretur.
IV. Etenim quod est ingenium tantum, quæ tanta facultas dicendi et copia, quæ btius vitam, tot vitiis flagitiisque convictam, jam pridem omnium voluntate judicioque damnatam, aliqua ex parte post sit defen-
Derc? Cujus ut adulescentiæ maculas ignominiasque præteream; Quæstura, primus gradus honoris, quid aliud habet in se ntsi Cn. Carbonem spoliatum a quæstore suo pecunia publica, nudatum et proditum consulem, desertum exercitum, rel teUm provinciam, sortis necessitudinem religionemque violatam? Cujus legatio exitium fuit Asiæ totius et Pamphyliæ; Quibus in provinciis multas domos, plurimas urbes, omnia fana depeculatus est, tura cum in Cn. Dolabellam suum scelus illud pristinum renovavit et instauravit quæstorium, cum eum, cui et legatus et pro quæstore fuisset, et in invidiam suis m alcflciis adduxit et in ipsis periculis non solum deseruit sed etiam
Cujus prætura urbana ædium sacrarum fuit publieorunvquc operum depopulatio, simul in lure dicum lo bonorum possessionumque contra omnium instituta addictio et condonatio.
Lara vero omnium vitiorum suorum plurima ct maxima constituit monumenta c t indicia in provincia Sicilia; Qunm iste per triennium ita vexavit ac perdidit ut ea restitui in antiquum statum nullo modo possit, vix autem per multos annos innoccntcsque prætores aliqua ex parte recreari aliquando posse
Videatur. Hoc prætore Siculi neque suas leges neque nostra senatus cunsulta neque communia jura tenuerant; Tantum quisque habet in Sicilia quantum hominis avarissimi ct libidinosissimi aut imprudentiam subterfugit aut satietati superfuit. V. Nulla res per triennium nui ad nutum istius judicata es t; Nulla * res tam patria cujusquam atque avita fuit quæ non ab eo, imperio istius, abjudicaretur. Innumerabile pecuniæ ex aratorum bonis novo nefarioque instituto coactæ; Socii fidelissimi in hostium numero existl mati; Cives Romani servilem in modum cruciati et necati; Homines nocentlssimi propter pecunias judicio Ube rati, honestissimi atque integerrimi, absentes rei facti, indicta, causa, damnati et eiccti; Portus munitissimi, maximæ tutissimæque urbes, piratis prædonibusque patefactæ; Nautæ militesque Siculorum, socii nostri atque am id, fame necati; Classes optimæ atque opportunissimæ cum magna ignominia popuU Romani amissæ ct perditæ.
Idem iste prætor monumenta antiquissima, partixn regum locupletissimorum, quæ illi ornamento urbibus esse voluerunt, partim etiam nostrorum imperatorum, quæ victores civitatibus Siculis aut dederunt aut reddiderunt, spoliavit nudavitque omnia. Neque hoc solum in statuis omamentisque publicis fecit, sed etiam delubra omnia sanctissimis religionibus consccrata depeculatus es t; Deum denique nullum Siculis, qui ei paullo magis adfabre ntque antiquo artificio factus videretur, reliquit. In stupris vero et flagitiis nefarias ejus libidines commemorare pudore deterreor; Simul illorum calamitatem commemorando augere nolo quibus liberos coniugesquc suas
Integras ab istius petulantia conservare non licitum
Est. At enim hæc ita commissa sunt ab isto ut non cognita sint ab omnibus. Hominem esse arbitror neminem, qui nomen istius audicr it, quin facta quoque ejus nefaria commemorare possit; Ut milii magis timendum sit ne multa crimina prætermittere quam ne qua in istum fingere existimer. Neque enim mihi videtur hæc multitudo, quæ ad audiendum convenit, cognoscere ex me causam voluisse, sed ea quæ scit mccum recognoscere.
VI. Quæ cum ita sint, iste homo amens ac perditus alia ræcum ratione pugnat. Non id agit, ut alicujus eloquentiam mihi opponat; Non gratia, non auctoritate cujusquam, non potentia nititur. Simulat his sc rebus confidere; Sed video quid agat, neque enim agit occultissime. Proponit inania mihi nobilitatis, hoc est hominum arrogantium, nomina — qui non tam me impediunt quod nobiles sunt quam ad* luvant quod noti su n t; Simulat se eorum præsidio confidere, cum interea aliud quiddam jam diu male chinetur. Quam spem nunc habeat in manibus et quiit moliatur brCvitCr jam, judiccs, vobis exponam: sed prius ut ab initio res ab eo constituta sit, quæso, cognoscite.
Ut primum e provincia rediit, redemptio est hujus judicii facta grandi pecunia. Mansit in condicione atque pacto usque ad eum finem dum judices relecti eunt: postca quam rcicctio judicum facta est, quod ct in sortitione istius spem fortuna populi Romani, ct in reiiciendis judicibus mea diligentia istorum impudentiam vicerat, renuntiata est tota 1? Condicio. Præclare se res habebat. Libelli nominum vestrorum consiliique hujus in manibus erant omnium; Nulla nota, nullus eoior, nullæ sord-es videbantur his sententiis adlinS posse; Eum Iste repente ex alacri atque læto sic erat humilis atque demissus ut non modo populo Romano, sed etiam sibi ipse.Condemnatusvideretur. Ecce autem repente his diebus paucis,comitiis consularibus factis, eadem illa vetera consilia pecunia majore repetuntur, eædemque vestræ famæ fortunisque omnium insidiæ per eosdem homines comparantur. Quæ res primo, judices,pert enui nobis argumento indi doque patefacta est: post aperto suspicionis introitu ad omnia intima istorum consilia sine ullo errore pervenimus, ia VII. Nam ut Hortensius consul designatus domum reducebatur e campo cum maxima frequentia ac multitudine, fit obviam casu ei multitudini C. Curio; Quem ego hominem honoris potius quam contumeliæ causa nominatum volo, etenim ea dicam quæ ille, si com- * * sum prom ised. Memorari noluisset, non tanto in conventu tam aperte palamquc dixisset; Qune tamen ame pedetentim cautoque dicentur, ut eC amicitiæ nostræ et digni-
Tatis illius habita ratio esse intellegatur. Videt ad ipsum fornicem Fabianum in turba Verrem; Appellat hominem ct ei voce maxEm*gratulatur i ipsi Hortensio, qui consul erat factas, propinquis necensariisque cius, qui tum aderant, verbum nullum facit; Cura hoc consistit, hunc amplexatur, hunc jubce sine cura esse. " R en u ntio in qu it "tib ite hodiernis comitiis esse abv.Lutum." Quod cum tam mulli homines honcatiwirtii audis stnt. Stati ju ad me defertur; Immo vero, ut quisque me viderat narrabat. Aliis, illud indignum, aliis ridiculum videbatur: ridiculum iis qui istius c*u*nm in testium fide, in criminum ratione, in ju* tlicum potestate, non in comitiis consularibus, positam arbitrabantur; Indignum iis qui altius perspiciebant ct bone gratulationem ad judicium corrumpendum
Spectare videbant. Etenim sic ratiocinabantur, sic hr>nc*-tUsimi homines inter se et tnccum loquebantur, aperte jam ac perspicue nulla esse judicio. Qui reus pritlU' jam ipse se condemnatum putabat, i* postea quani defensor cius comul est factus absolvitur? Quid igitur? Quod tota. Sicilia, quod omnes Siculi, omnes negotiatores, omnes publicæ priva tueque litteræ Itomac sunt, nihilne id valebit? Nihil, invito 8() consule designato. Quid? Judlces non crimina, non tesU*,oon e xlstimstiofta" populi Romani sequentur? Non; Omnia in unius potestate ac moderatione vertentur. VIII. Vere loquar, judlces: vehementer me hæc res commovebat. Optimus enim quisque ita loquebatur, Iste quidem tibi eripietur, sed nos non tenebimus judicia diutius; Etenim quis poterit Verre
Absoluto de transferendis ju dictis recusare? " Erat omnibus molestum; Neque eoe tam istius hominis perditi subita lætitia quam hominis amplissimi nova gratulatio commovebat. Cupiebam dissimulare me Id moleste ferre; Cupiebam animi dolorem vultu tegere et taciturnitate celare.
Kcce autem illis ipsis diebus, cum prætores de signati sortirentur et M. Metello obtigisset ut b de pecuniis repetundis quæreret, nuntiatur mihi tantam Isti gratulationem esse factam ut is domum quoque
Mitteret qui uxorii suæ nuntiarent. Sane ne hæc qu idean res mihi placebat; Neque tamen tanto opere quid in hac sorte me tuend um mihi esset intellegebam. Unum illud ex hominibus certis, ex quibus omnia compcri, reperiebam: fiscos complures cum pecunia Siciliensi a quodam senatore ad equitem Romanum esse translatos, ex his quasi x. fiscos ad senatorem illum relictos esse comitiorum meorum nomine, divisores omnium tribuum noctu ad istum vocat oe. 23 Έ χ quibus quidam, qui se omnia mea causa debere.Arbitrabatur, eadem illa nocte ad me venit; Demonetrat, qua iste oratione usus esset; Commemorasse astum quam libcraliter cos trætasset, et jam anteit cum ipse præturam petisset, et proxumis consula ritu s practoriisquc comitiis; Deinde continuo case pollicitum quantam vellent pecuniam si me ædilitate deiccisscnt. Hic alios negasse audere, alios respondisse non putare id perfici posse', inventum tamen esse furtem amicum ex eadem familia, Q. Verrem Romilia, cx optima divisorum disciplina, patris istius discipulum atque amicum, qui HS quingentis millibus depositis id se perfecturum polliceretur; Et fuisse tamen nonnullos qui se une facturos esse dicerent. Quæ cum ita essent, sane btnivolo animn me ut magno opere caverem præmonebat.
IX. Sollicitabar rebus maximis uno atque eo perexiguo tempore. Urgebant comitia, et in his ipsis oppugnabar grandi pecunia: instabat judicium; Ci quoque negotio Asci Sicilienses minabantur. Agere quæ ad judicium pertinebant libere comitiorum metu deterrebar; Petitioni toto animo servire propter Indicium non licebat; Minari denique divisoribus ratio non erat, proptcrca quod cos intellegere videbam me hoc judi eio districtum atque obligatum
Futurum. Atque I ipso tempore Siculis denuntiatum esse audio primum ab Hortensio domum ad illum
Ut venirent; Siculos sane in eo liberos fuisse, qui quam ob rent arcesserentur eum intellegerent, non venisse. Inter ca comitia nostra, quorum iste se, ut ceterorum hoc anno comitiorum, dominum ease arbitrabatur, haberi cœpta sunt. Cursare iste homo -potens cum filio blando et gratioso circum tribus; Paternos amicos, hoc est divisores, appellare omnes et convenire. Quod cum esset intellectum et animad- -versum, fecit animo libentissimo populus tto manus -ut, cujus divitiæ me de fide deducere non potuissent, ite ejusdem pecunia de honore deicerer. M Postca quam illa petitionis magna cura liberatus sum, animo ooepi multo magis vacuo ac soluto nihil aliud nisi de judicio agere et cogitare. Rcperio, judiccs, hæc ab istis consilia inita et constituta, ut, quacumque opus esset ratione, res Ita duceretur ut apud M. Metellum prætorem causa diceretur. In eo esse hæc commoda: primum M. Metellum amicissimum; Deinde Hortensium consulem non solum, sed etiam Q. Metellum, qui quam isti sit amicus, attendite; Dedit enim prærogativam suæ voluntatis cius modi ut isti pro prærogativis jani reddidisse
Videatur. An mc taciturum tantis dc rebus existimavistis? Et me, in tanto rekpublicæ exlstimatiomsque meæ periculo, cuiquam "onsiilturum potiuy quam officio et dignitati meæ? — Arcessit alter consul designatus Sioulos; Veniunt nonnulli, proptcrca quod L. Metellus esset prætor in Si cilio. Cum iis itn loquitur: æ consulent esse; Fratrem suum alterum Siciliam provinciam obtinere, alterum esse quæsi turum de pecuniis repetundis; Verri ne noceri possit f-S multis rationibus esse provisum. X. Quid est, quæso, Metelle, judi eium corrumpere, si hoc non est testes præsertim Siculos timidos homines et adflictos, non solum auctoritate deterrere, sed etinm consulari metu et duorum prætorum potestate? Quid faceres pro homine innoccnte ct propinquo, cum propter hominem perditissimum atque alietiUsinmm dc officio ac dignitate decedis, c t committis ut quod ille dictitat alicui qui te ignorat verum esse videatur? SS Nam hoc Verrem dleere alebant, te non fato, ut ceteros ex vestra familia, sed opera sua, consulem factum. — Duo igitur consules eC quæsitor erunt ex illius voluntate.
Hominem in quærendo nimium diligentem, nimium servientem populi existimationi, M Glabrionem; Accedet nobis etiam illud. Judex est M. Cæsonius, collega nostri accusatoris, homo in rebus judicandis spectatus ct cognitus, quem minime expediat esse in proptcrca quod jam antea, cum judex in lu niano consilio fuisset turpbfltnum illud facinus non solum graviter tulit, sed etiam in medium protulit. Hunc judiccm ex Kalendis Januariis non habebimus;
Q. Manlium et Q. Cornificium, duos severissimos atque integerrimos judiccs, quod tribuni plebis tura erunt, judi ees non habebimus; P. Sulpicius, judex tristis et integer, magistratum ineat necesse est Nonis Decembribus; M. Crepereius, ex acerrima illa equestri familia et disciplina, L. Cassius, ex familia cum ad ceteras res tum ad judicandum severissima, Cn. Tremelllw, homo summa religione et diligentia, tres hi homines veteres tribuni militares sunt designati; Ex Kalcndis Januariis non judicabunt. Metelli locum, quoniam is huic ipsi quæstioni præfuturus est. Ita secundum Kalendas Januarias, et prætore c t prope toto consilio commutato, magnas accusatoris minas magnamque judicii exspectationem ad nostrum arbitrium libi-
Di nemque eludemus. Nonæ sunt hodie Sextiles; Hora octava convenire cœpistis; Hunc diem jam ne numerant quidem. Dcccm dies sunt ante ludos votivos quos Pompeius facturus est; Hi ludi dies quindecim auferent; Deinde continuo Romani conscquentur. Ita prope diebus interpositis tum denique se ad ea quæ a nobis dicta erunt responsuros esse arbitrantur; Deinde se ducturos et dicendo et
Bribed by Aulus Cluentius excusando facile ad ludos Victoriæ; Cum his plebei oe esse conjunctos, secundum quos aut nulli aut pauci dies ad agendum futuri sunt. I u defessa ac re* prætorem esse venturam. Quem ego hominem, si ejus fidei diffisus essem, judicem non retinuissem;
XI. Nunc ego, judiee", jam ros consulo quid mihi faciendum putetis; Id enim consilii mihi profecto taciti dabitis quod egomet mihi necessario capiendum intellego. Si utar ad dicendum meo legitimo tempore, mei laboris industriæ diljgeritiæque capiam fructum, et ex accuratione perficiam ut nemo um quatn post hominum memoriam paratior, vigilantior, composit k>r ad hi dicium venisse videatur. Sed in hac laude industriæ meæ reus ne elabatur summum periculum est. Quid est igitur quod fieri possit? Non obscurum, 3 3 opinor, neque absconditum. Fructum istum laudis qui cx perpetua oratione percipi potuit in alia tem* pora reservemus: nunc hominem tabulis, testibus,
Privatis publi ciaque litteris auctoritatibusque ao cusemus. Rea omnis mihi tecum erit, Hortensi. Dicam aperte. Si te mecum dicendo ac diluendis criminibus In hac causa contendere putarem, ego quoque in accusando atque in explicandi* criminibus operam consumerem. Nunc, quoniam pugnare contra me instituisti non U nex tua natura quam ex istius tcm|>ore et causa, nec esse est istius modi rationi S4 aliquo consilio obsistere. Tua ratio est ut secundam binos ludos mihi respondere incipias: mea, ut ante primos ludos comperendinem. Ita fiet ut tua ista ratio existimetur astuta, meum hoc consilium necessarium.
XII. Verum illud quod institueram dicere, mihi rem tecum esse, hujus modi est. Ego cum hanc causam Siculorum rogatu recepissem, idque mihi amplum at præclarum existimassem, eos velle meæ fidei diligentiæque periculum facere qui innocentiæ abstincntiacquc fecissent: tum, suscepto negotio, majus mihi quiddam propt sui, in quo meam in rcmpublicamvoluntatem populus Romanus perspicere S3 posset. Nara illud mihi nequaquam dignum in dustria conatuque meo videbatur, istum ame in judicium iain omnium judicio condemnatum vocari, nisi Ista tua Intolerabilis potentia, ct ca cupiditas qua per hoscc annos in quibusdam judiciis usus es, etiam in istius hominis doperati causa interponeretur. Nunc vero, quoniam hæc te omnis dominatio regnumque judiciorurn tanto opere delectat, et sunt homines quos libidinis infami æq ue suæ neque pudeat neque tædeat, qui quasi de industria in odium offensionpmriue pupuli Romani irruere videantur, hoc me profiteor suscepisse magnum fortasse onus et mihi periculosum, venim tamen dignum in quo omnes nervos ætatis industri&cque meæ contenderem, æ Quoniam totus ordo paucorum improbi tate ct audaci" premitur et urgetur infamia judiciorurn, profiteor huic generi hominum me inimicum accusatorem, odiosum, assiduum, acerbum adversarium. Hoc mihi sumo, hoc mihi deposco, quod agam in magistratu, quod agam ex eo loco, ex quo me populus Romanus ex Ka tendis Januariis seeum agere de republica ac de hominibus improbis voluit; Hoc munus ædilitatis meæ populo Romano amplissimum pulcherrimumque polliceor. Moneo, prædico, ante denuntio: qui aut deponere aut accipere aut recipere aut polliceri aut "equestres Aut interpretes corrumpendi judicii sulent esse, quique ad hanc rem aut potentiam aut impuden-
Tlam suam professi sunt, abstineant in hoc judido Ϊ-7 manus animosque ab hoc scelere nefario. XI il Erit turn consul Hortensius cum summo imperio et potestate, ego autem *ed"Us, hoc est" paulo amplius quam privatus: tamen hæc hujus modi res est quam me acturum esse polliceor, ita populo Romano grata atque jue unda, ut ipse consul in hac causa præ me minus etiam, si fieri possit, quam privatus esse videatur.
Omnia non modo commemorabuntur, sed etiam expositis certis rebus agentur, quæ inter decem annos, postraqu&m judida ad senatum translata sunt, in rebus judicandis nefarie flagitioseque facta sunt.
Cognoecct ex me populus Romanus quid sit quam ob rem, cum equester ordo io dicaret, annos prope quinquaginta continuos in nullo, judiees,* equite Romano judica ntc nc tenuissima quidem suspirio acceptæ pecuniæ ob rem judicandam constituta sit; Quid sit quod, judiciis ad senatorium ordinem translatis, subia Uque populi Romani in unum quemque vestrum potestate, Q. Calidius damnatus dixerit minoris HS triciens prætorium hominem honeste non posse damnari; Quid sit quod, P. Septimio senatore damnato Q. Hortensio prætore de pecuniis repetundis, lis æstimata sit oo nomine quod ille ob rom 3$ judicandam pecuniam accepisset; Quod in C. Herennio, quod in C. Popilio, senatoribus, qui ambo peculatus damnati sunt, quod in M. Atilio, qui de maiestate HH damnatus est, hoc planum factum est, eos pecuniam ob rem judicandam accepisse; Quod inventi sunt senatores qui C. Verre prætore urbano sortiente exirent in eum reum quem incognita causa condemnarent; Quod inventus est senator qui, cum judex esset, in eodem judicio c t ab reo pecuniam ædperet quam judicibus divideret et ab accusatore ut reum
Damnaret. Jam vero quo modo illam labem ignominiam calamitatemque totius ordinis conquerar, hoc factum esse in hac civitate, cum senatorius ordo judicaret, ut diseoloribus signis juratorum hominum sententiæ notarentur? Hæc omnia me diligenter æve reque acturum esse polliceor.
XIV. Quo me tandem animo fore putatis, ei quid in hoc ipso judicio intellexero simili aliqua ratione esse violatum atque commistum? Cum præsertim planum facere multis testibus possim 0. Verrem in Sicilia, multis audientibus, sæpe dixisse se habere hominem potentem cujus fiducia provinciam spoliaret; Neque sibi soli pecuniam quærere, sed ita triennium illud præturæ Siciliensis distributum habere ut teeum præclare agi diceret si uniua anni quæstum in rem suam converteret, alterum patronis et defensoribus traderet, tertium ilium uberrimum quæatuosissimuraque annum totum judicibus reservaret.
Ex quo mihi venit in mentem illud dicere quod apud
M'. Glabrionem nuper cum in reiciendis judicibus commemorassem intellexi vehementer populum Romanum commoveri: me arbitrari fore uti nationes exteræ legatos ad populum Romanum mitterent ut lex de pecuniis repetundis judiriumque tolleretur; Si enim judicia nulla sint, tantum unum quemque ablaturum putant quantum sibi ac liberis suis satis esse arbitretur: nune, quod ejus modi Judicia sint, tantum unumquemque auferre quantum sibi,patronis, advocatis, prætori, Judicibus satis futurum sit; Hoc profecto infinitum esse: se avarissimi hominis cupiditati satisfacere posse, noccntissimi victoriæ
Non posse. O commemoranda judicia pracclaramque existimationem nostri ordinis, cum socii populi Romani judicia dc pecuniis repetundis fieri nolunt, quæ a majoribus nostris sociorum causa comparata sunt! An iste umquam de se bonam spem habuisset, nisi de vobis malam opinionem animo Imbibisset? Quo majore etiam, si fieri potest, apud vos odio esse debet quam est apud populum Romanum, cum in avaritia, scelere, periurio vo& sui similes esse arbitretur.
XV Cui loco, per deos immortales, ludie e", consulite ac providete. Moneo prædJcoque id quod intellego, tempus hoc vobis divinitus datum esse ut odio, invidia, infamia, turpitudine totum ordinem line of arg ument''
Ube retU. Nulla in judiciis severitas, nulla religio, nulla denique i&m existimantur esse judicia. Itaque a populo Romano contemnimur, despicimur: gravi 4" diuturnaque jam flagramus infamia. Neque enim ullam aliam ob causam populus Romanus tribuniciam potestatem tanto studio requisivit; Quam cum poscebat, verbo illam poscere videbatur, re vera judicia poscebat. Neque hoc Q. Catulum, hominem sapientlssimum atque amplissimum, fugit, qui Cn. Pompeio, viro fortissimo et clarissimo, de tribunicia potestate referente cum esset sententiam rogatus, hoc initio est summa cum auctoritate usus, patres conscriptos judi cLa male ct flagitiose tu eri: quodsi in rebus judtcandis populi Romani existimationi satis facere voluissent, non tanto opere homines fuisse tribuni- 45ciam potestatem desideraturos. Ipse denique Cn. Pompeius cum primum contionem ad urbem consul designatus habuit, ubi (id quod maxime exspectari videbatur) ostendit se tribuniciam potestatem restituturum, factus est in eo strepitus et grata contionis admurmuratio. Idem In eadem contione cum dixisset populatas vexatasque esse provincias, judkia autem turpia et flagitiosa fleri; Ei rei se providere ac consulere velle: tum vero non strepitu, sed maximo
Clamore, suam populus Romanas significavit voluntatem. Ii XVI. autem homines in "pecufc sunt; Observant quem ad modum sesc unusquisque vestrum gerat in retinenda religione conscrvandisquc legibus. Vident adhuc post legem tribuniciam unum senatorem vel tenuissimam esse damnatum; Quod tametsi non reprehendunt, tamen magno opere quod laudent non habent; Nulla est enim laus ibi esse integrum ubi nemo est qui aut possit aut canetur
Corrumpere. Hoc est indicium in quo vos de reo, populus Romanus de vobis judicabit. In hoc homine statuetur possitne senatoribus judicanttbu* homo noccntissimus pecuniasistimusque damnari. Deinde est cius modi reus in quo homine nihil sit præter summa peccata maximamque pecuniam; Ut, si liberatus sit, nulla alia suspicio nisi ca quæ turpissima aliis recte factis, non denique aliquo mediocri vitio, tot tantaque ejus vitia sublevata esse videbuntur.
Postremo ego causam sic agam, Judices, ejus modi res, ita notas, ita testatas, ita magnas, ita manifestas proferam, ut nemo a vobis ut istum absolvatis per gratiam conatur contCiKfcre, Habeo autem certam viam atque rationem qua omnes illorum conatus
Investigare et consequi possim; Ita res me agetur ut in eorum co-nsiliis omnibus non modo aures hominum, sed etiam oculi populi Romani interesse videantur. 4Ό Vos aliquot jam per annos conceptam huic ordini turpitudinem atque infamiam detere ac tollere potestis. Constat inter omnes, post hæc constituta judicia quibus nunc utimur, nullum hoc splendore atque hac dignitate consilium fuisse. Hic si quid erit offensum, omnes homines non jam ex eodem ordine alios magis idoneo", quod fieri non potest, sed alium omnino ordinem ad res judicandas quærendum 6Ό arbitrabuntur. XVII. Quapropter primum ab dis immortalibus, quod sperare mihi videor, hoc idem, judices, opto, ut in hoc judicio nemo improbus præter eum qui jampridem inventus est reperiatur; Deinde, si plurcs improbi fuerint, hoc vobis, hoc populo Romano, judices, confirmo, vitam mehereule mihi prius quam vim perseverantiamque ad illorum improbitatem persequendam defuturam. 5) Verum quod ego laboribus periculis inimicitiisque meis tum cum admissum erit dedecus severe me persecuturum esæ polliceor, id nc accidat, tu tua sapientia, auctoritate, diligentia, M*. Glabrio, po-tes providere. Suscipe causam judiciorum; Suscipe causam severitatis, integritatis, fidei, religionis: suscipe causam senatus, ut is hoc judido probatus cum populo Romano et in laude et in gratia esse possit. Cogita quo loco sis, quid dare populo Romano, quid reddere majoribus tuis debeas; Fac tibi paternæ legis Aciliæ veniat in mentem, qua lege populus Romanus de pecuniis repetundis optimis judkiis
SeveriasimUque judicibus usus est. Circumstant te summæ auctoritates, quæ tc oblivisci laudis domesticæ non sinant, quæ te noctes diesque commoneant fortissimum tibi patrem, sapientissimum avum, gravissimum socerum fuisse. Quare si Glabrionis patris sim et acrimoniam ccpcris ad resistendum hominibus audacissimis, si ari Scævolæ prudentiam ad prospiciendas insidias quæ tuæ atque horum famæ comparantur, si soceri Scauri constantiam ut ne quis te de vera et certa possit sententia demovere: intelleget populus Romanus integerrimo atque honestissimo prætore delectoque consilio nocenti reo magnitudinem pecuniæ plus habuisse momenti ad suspicionem criminis quam ad rationem salutis.
XVIII. Milii certum est non committere ut in hac causa prætor nobis consiliumque mutetur. Non patiar rem in id tempus adduci ut quos adhuc seni designatorum consulum non moverunt, cum cos novo exemplo universos arcesserent, eoe tum lictores consulum vocent: ut homines miseri, antea socii atque amici populi Romani, nunc servi ac supplices, non modo jus suum fortunasque omnes eorum imperio amittant, rerum etiam deplorandi juris sui potesta-
Tem non habeant. Non sinain profecto, causa ame perorata, quadraginta diebus interpositis, tura nobis denique responderi cum accusatio nostra in oblivionem diuturnitatis adducta sit; Non committam ut tum res judicctur cum hæc frequentia totius Italiæ Roma discesserit, quæ convenit uno tempore undique comitiorum ludorum censendique causa. Hujus indicii ct laudis fructum et offensionis periculum vestrum, laborem soliicitudincmque nostram, scientiam quid agatur, memoriamque quid quoque dictum sit,
Omnium puto esse oportere. Faciam hoc non novum, sed ab iis qui nunc principes nostræ civitatis sunt ante fartum, ut testibus utar statim: illud α me novum, jucliccs, cognoscetis, quod ita testes constituam ut crimen totum explkcm; Ubi id interrogando argumentis atque oratione firmavero, tum testes ad crimen accommodent: ut nihil inter illam usitatam accusationem atque hanc novam intersit, nisi quod in illa tum cum omnia dicta sunt testes dantur, hic in singulas res dabuntur: ut illis quoque eadem interrogandi facultas argumentandi dicendi que ait. SS quis erit qui perpetuam orationem aoeusationemque desideret, altera actione audiet: nunc id quod facimus (ea ratione facimus, ut malitiæ illorum consilio nostro occurramus) necessario fieri &0- intellegat. Hæc primæ actionis erit accusatio. Dicimus C. Verrem, cum multa libidinose, multa crudeliter in cives Romanos atque in socios, multa in deos hominesque nefarie fecerit, tum præterea quadringentiens sestertium ex Sicilia contra leges abstulisse. Hoc testibus, hoc tabulis privatis publicis que auctoritatibus ita vobis planum faciemus ut hoc statuatis, etiamsi spatium ad dicendum nostro com modo vacuosque dies habuissemus, tamen oratione longa nihil opus fuisse. Dixi.