Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus pastor ab Amphryso, vos, silvæ amnesque Lycæi. Cetera, quæ vacuas tenuissent carmine mentes, omnia jam vulgata: quis aut Eurysthea durum aut inlaudati nescit Busiridis aras? Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim tollere humo victorque virum volitare per ora. Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit, Aonio rediens deducam vertice Musas; Primus Idumæas referam tibi, Mantua, palmas, et viridi in campo templum de marmore ponam propter aquam, tardis ingens ubi flexibus errat Mincius et tenera prætexit harundine ripas. In medio mihi Cæsar erit templumque tenebit: illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi cursibus et crudo decernet Græcia cæstu. Ipse caput tonsæ foliis ornatus olivæ dona feram. Jam nunc sollemnis ducere pompas ad delubra juvat cæsosque videre juvencos, vel scæna ut versis discedat frontibus utque purpurea intexti tollant aulæa Britanni. In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto Gangaridum faciam victorisque arma Quirini, atque hic undantem bello magnumque fluentem Nilum ac navali surgentis ære columnas. Addam urbes Asiæ domitas pulsumque Niphaten fidentemque fuga Parthum versisque sagittis; Et duo rapta manu diverso ex hoste tropæa bisque triumphatas utroque ab litore gentis. Stabunt et Parii lapides, spirantia signa, Assaraci proles demissæque ab Jove gentis nomina, Trosque parens et Trojæ Cynthius auctor. Invidia infelix Furias amnemque severum Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis immanemque rotam et non exsuperabile saxum. Interea Dryadum silvas saltusque sequamur intactos, tua, Mæcenas, haud mollia jussa: te sine nil altum mens incohat. En age segnis rumpe moras; Vocat ingenti clamore Cithæron Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum, et vox adsensu nemorum ingeminata remugit. Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas Cæsaris et nomen fama tot ferre per annos, Tithoni prima quot abest ab origine Cæsar. Seu quis Olympiacæ miratus præmia palmæ pascit equos, seu quis fortis ad aratra juvencos, corpora præcipue matrum legat. Optima torvæ forma bovis cui turpe caput, cui plurima cervix, et crurum tenus a mento palearia pendent; Tum longo nullus lateri modus: omnia magna, pes etiam, et camuris hirtæ sub cornibus aures. Nec mihi displiceat maculis insignis et albo, aut juga detrectans interdumque aspera cornu et faciem tauro propior, quæque ardua tota et gradiens ima verrit vestigia cauda. Ætas Lucinam justosque pati hymenæos desinit ante decem, post quattuor incipit annos; Cetera nec feturæ habilis nec fortis aratris. Interea, superat gregibus dum læta juventas, solve mares; Mitte in Venerem pecuaria primus, atque aliam ex alia generando suffice prolem. Optima quæque dies miseris mortalibus ævi prima fugit; Subeunt morbi tristisque senectus et labor, et duræ rapit inclementia mortis. Semper erunt quarum mutari corpora malis: semper enim refice ac, ne post amissa requiras, ante veni et subolem armento sortire quotannis. Nec non et pecori est idem dilectus equino: tu modo, quos in spem statues summittere gentis, præcipuum jam inde a teneris impende laborem. Continuo pecoris generosi pullus in arvis altius ingreditur et mollia crura reponit; Primus et ire viam et fluvios temptare minacis audet et ignoto sese committere ponti, nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix argutumque caput, brevis alvus obesaque terga, luxuriatque toris animosum pectus. Honesti spadices glaucique, color deterrimus albis et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere, stare loco nescit, micat auribus et tremit artus, collectumque premens volvit sub naribus ignem. Densa juba, et dextro jactata recumbit in armo; At duplex agitur per lumbos spina, cavatque tellurem et solido graviter sonat ungula cornu. Talis Amyclæi domitus Pollucis habenis Cyllarus et, quorum Grai meminere poetæ, Martis equi biiuges et magni currus Achilli. Talis et ipse jubam cervice effundit equina coniugis adventu pernix Saturnus, et altum Pelion hinnitu fugiens implevit acuto. Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut jam segnior annis deficit, abde domo, nec turpi ignosce senectæ. Frigidus in Venerem senior, frustraque laborem ingratum trahit, et, si quando ad prœlia ventum est, ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, incassum furit. Ergo animos ævumque notabis præcipue: hinc alias artis prolemque parentum et quis cuique dolor victo, quæ gloria palmæ. Nonne vides, cum præcipiti certamine campum corripuere, ruuntque effusi carcere currus, cum spes adrectæ juvenum, exsultantiaque haurit corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto et proni dant lora, volat vi fervidus axis; Jamque humiles jamque elati sublime videntur æra per vacuum ferri atque adsurgere in auras. Nec mora nec requies; At fulvæ nimbus harenæ tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum: tantus amor laudum, tantæ est victoria curæ. Primus Ericthonius currus et quattuor ausus jungere equos rapidusque rotis insistere victor. Frena Pelethronii Lapithæ gyrosque dedere impositi dorso, atque equitem docuere sub armis insultare solo et gressus glomerare superbos. Æquus uterque labor, æque juvenemque magistri exquirunt calidumque animis et cursibus acrem, quamvis sæpe fuga versos ille egerit hostis et patriam Epirum referat fortisque Mycenas, Neptunique ipsa deducat origine gentem. His animadversis instant sub tempus et omnis impendunt curas denso distendere pingui, quem legere ducem et pecori dixere maritum, florentisque secant herbas fluviosque ministrant farraque, ne blando nequeat superesse labori invalidique patrum referant jejunia nati. Ipsa autem macie tenuant armenta volentes, atque, ubi concubitus primos jam nota voluptas sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent. Sæpe etiam cursu quatiunt et sole fatigant, cum graviter tunsis gemit area frugibus, et cum surgentem ad Zephyrum paleæ jactantur inanes. Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat. Rursus cura patrum cadere et succedere matrum incipit. Exactis gravidæ cum mensibus errant, non illas gravibus quisquam juga ducere plaustris, non saltu superare viam sit passus et acri carpere prata fuga fluviosque innare rapacis. Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, speluncæque tegant et saxea procubet umbra. Est lucos Silari circa ilicibusque virentem plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo Romanum est, œstrum Grai vertere vocantes, asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis diffugiunt armenta; Furit mugitibus æther concussus silvæque et sicci ripa Tanagri. Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras Inachiæ Juno pestem meditata juvencæ. Hunc quoque (nam mediis fervoribus acrior instat) arcebis gravido pecori, armentaque pasces sole recens orto aut noctem ducentibus astris. Post partum cura in vitulos traducitur omnis; Continuoque notas et nomina gentis inurunt, et quos aut pecori malint summittere habendo aut aris servare sacros aut scindere terram et campum horrentem fractis invertere glæbis. Cetera pascuntur viridis armenta per herbas: tu quos ad studium atque usum formabis agrestem jam vitulos hortare viamque insiste domandi, dum faciles animi juvenum, dum mobilis ætas. Ac primum laxos tenui de vimine circlos cervici subnecte; Dehinc, ubi libera colla servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos junge pares, et coge gradum conferre juvencos; Atque illis jam sæpe rotæ ducantur inanes per terram, et summo vestigia pulvere signent. Post valido nitens sub pondere faginus axis instrepat, et junctos temo trahat æreus orbis. Interea pubi indomitæ non gramina tantum nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem, sed frumenta manu carpes sata; Nec tibi fetæ more patrum nivea implebunt mulctraria vaccæ, sed tota in dulcis consument ubera natos. Sin ad bella magis studium turmasque ferocis, aut Alphea rotis prælabi flumina Pisæ et Jovis in luco currus agitare volantis, primus equi labor est animos atque arma videre bellantum lituosque pati, tractuque gementem ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis; Tum magis atque magis blandis gaudere magistri laudibus et plausæ sonitum cervicis amare. Atque hæc jam primo depulsus ab ubere matris audeat, inque vicem det mollibus ora capistris invalidus etiamque tremens, etiam inscius ævi. At tribus exactis ubi quarta accesserit æstas, carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare compositis, sinuetque alterna volumina crurum, sitque laboranti similis; Tum cursibus auras tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis æquora vix summa vestigia ponat harena: qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris incubuit, Scythiæque hiemes atque arida differt nubila; Tum segetes altæ campique natantes lenibus horrescunt flabris, summæque sonorem dant silvæ, longique urgent ad litora fluctus; Ille volat simul arva fuga simul æquora verrens. Hinc vel ad Elei metas et maxima campi sudabit spatia et spumas aget ore cruentas, Belgica vel molli melius feret esseda collo. Tum demum crassa magnum farragine corpus crescere jam domitis sinito; Namque ante domandum ingentis tollent animos, prensique negabunt verbera lenta pati et duris parere lupatis. Sed non ulla magis viris industria firmat quam Venerem et cæci stimulos avertere amoris, sive boum sive est cui gratior usus equorum. Atque ideo tauros procul atque in sola relegant pascua post montem oppositum et trans flumina lata, aut intus clausos satura ad præsepia servant. Carpit enim viris paulatim uritque videndo femina, nec nemorum patitur meminisse nec herbæ dulcibus illa quidem inlecebris, et sæpe superbos cornibus inter se subigit decernere amantis. Pascitur in magna Sila formosa juvenca: illi alternantes multa vi prœlia miscent vulneribus crebris; Lavit ater corpora sanguis, versaque in obnixos urgentur cornua vasto cum gemitu; Reboant silvæque et longus Olympus. Nec mos bellantis una stabulare, sed alter victus abit longeque ignotis exsulat oris, multa gemens ignominiam plagasque superbi victoris, tum quos amisit inultus amores, et stabula aspectans regnis excessit avitis. Ergo omni cura viris exercet et inter dura jacet pernox instrato saxa cubili frondibus hirsutis et carice pastus acuta, et temptat sese atque irasci in cornua discit arboris obnixus trunco, ventosque lacessit ictibus, et sparsa ad pugnam proludit harena. Post ubi collectum robur viresque refectæ, signa movet præcepsque oblitum fertur in hostem: fluctus uti medio cœpit cum albescere ponto, longius ex altoque sinum trahit, utque volutus ad terras immane sonat per saxa neque ipso monte minor procumbit, at ima exæstuat unda verticibus nigramque alte subiectat harenam. Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque et genus æquoreum, pecudes pictæque volucres, in furias ignemque ruunt: amor omnibus idem. Tempore non alio catulorum oblita leæna sævior erravit campis, nec funera vulgo tam multa informes ursi stragemque dedere per silvas; Tum sævus aper, tum pessima tigris; Heu male tum Libyæ solis erratur in agris. Nonne vides ut tota tremor pertemptet equorum corpora, si tantum notas odor attulit auras? Ac neque eos jam frena virum neque verbera sæva, non scopuli rupesque cavæ atque obiecta retardant flumina correptosque unda torquentia montis. Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus et pede prosubigit terram, fricat arbore costas atque hinc atque illinc umeros ad vulnera durat. Quid juvenis, magnum cui versat in ossibus ignem durus amor? Nempe abruptis turbata procellis nocte natat cæca serus freta, quem super ingens porta tonat cæli, et scopulis inlisa reclamant æquora; Nec miseri possunt revocare parentes, nec moritura super crudeli funere virgo. Quid lynces Bacchi variæ et genus acre luporum atque canum? Quid quæ imbelles dant prœlia cervi? Scilicet ante omnis furor est insignis equarum; Et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci Potniades malis membra absumpsere quadrigæ. Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem Ascanium; Superant montis et flumina tranant. Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis (vere magis, quia vere calor redit ossibus), illæ ore omnes versæ in Zephyrum stant rupibus altis, exceptantque levis auras, et sæpe sine ullis coniugiis vento gravidæ (mirabile dictu) saxa per et scopulos et depressas convallis diffugiunt, non, Eure, tuos neque solis ad ortus, in Borean Caurumque, aut unde nigerrimus Auster nascitur et pluvio contristat frigore cælum. Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt pastores, lentum destillat ab inguine virus, hippomanes, quod sæpe malæ legere novercæ miscueruntque herbas et non innoxia verba. Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, singula dum capti circumvectamur amore. Hoc satis armentis: superat pars altera curæ, lanigeros agitare greges hirtasque capellas; Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni. Nec sum animi dubius verbis ea vincere magnum quam sit et angustis hunc addere rebus honorem; Sed me Parnasi deserta per ardua dulcis raptat amor; Juvat ire jugis, qua nulla priorum Castaliam molli devertitur orbita clivo. Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum. Incipiens stabulis edico in mollibus herbam carpere ovis, dum mox frondosa reducitur æstas, et multa duram stipula filicumque maniplis sternere subter humum, glacies ne frigida lædat molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras. Post hinc digressus jubeo frondentia capris arbuta sufficere et fluvios præbere recentis, et stabula a ventis hiberno opponere soli ad medium conversa diem, cum frigidus olim jam cadit extremoque inrorat Aquarius anno. Hæ quoque non cura nobis leviore tuendæ, nec minor usus erit, quamvis Milesia magno vellera mutentur Tyrios incocta rubores. Densior hinc suboles, hinc largi copia lactis; Quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, læta magis pressis manabunt flumina mammis. Nec minus interea barbas incanaque menta Cinyphii tondent hirci sætasque comantis usum in castrorum et miseris velamina nautis. Pascuntur vero silvas et summa Lycæi, horrentisque rubos et amantis ardua dumos, atque ipsæ memores redeunt in tecta suosque ducunt et gravido superant vix ubere limen. Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis, quo minor est illis curæ mortalis egestas, avertes, victumque feres et virgea lætus pabula, nec tota claudes fænilia bruma. At vero Zephyris cum læta vocantibus æstas in saltus utrumque gregem atque in pascua mittet, Luciferi primo cum sidere frigida rura carpamus, dum mane novum, dum gramina canent, et ros in tenera pecori gratissimus herba. Inde ubi quarta sitim cæli collegerit hora et cantu querulæ rumpent arbusta cicadæ, ad puteos aut alta greges ad stagna jubebo currentem ilignis potare canalibus undam; Æstibus at mediis umbrosam exquirere vallem, sicubi magna Jovis antiquo robore quercus ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra; Tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus solis ad occasum, cum frigidus æra Vesper temperat, et saltus reficit jam roscida luna, litoraque alcyonen resonant, acalanthida dumi. Quid tibi pastores Libyæ, quid pascua versu prosequar et raris habitata mapalia tectis? Sæpe diem noctemque et totum ex ordine mensem pascitur itque pecus longa in deserta sine ullis hospitiis: tantum campi jacet. Omnia secum armentarius Afer agit, tectumque laremque armaque Amyclæumque canem Cressamque pharetram; Non secus ac patriis acer Romanus in armis iniusto sub fasce viam cum carpit, et hosti ante exspectatum positis stat in agmine castris. At non qua Scythiæ gentes Mæotiaque unda, turbidus et torquens flaventis Hister harenas, quaque redit medium Rhodope porrecta sub axem. Illic clausa tenent stabulis armenta, neque ullæ aut herbæ campo apparent aut arbore frondes; Sed jacet aggeribus niveis informis et alto terra gelu late septemque adsurgit in ulnas. Semper hiems, semper spirantes frigora Cauri; Tum Sol pallentis haud umquam discutit umbras, nec cum invectus equis altum petit æthera, nec cum præcipitem Oceani rubro lavit æquore currum. Concrescunt subitæ currenti in flumine crustæ, undaque jam tergo ferratos sustinet orbis, puppibus illa prius, patulis nunc hospita plaustris; Æraque dissiliunt vulgo, vestesque rigescunt indutæ, cæduntque securibus umida vina, et totæ solidam in glaciem vertere lacunæ, stiriaque impexis induruit horrida barbis. Interea toto non setius ære ningit: intereunt pecudes, stant circumfusa pruinis corpora magna boum, confertoque agmine cervi torpent mole nova et summis vix cornibus exstant. Hos non immissis canibus, non cassibus ullis puniceæve agitant pavidos formidine pennæ, sed frustra oppositum trudentis pectore montem comminus obtruncant ferro graviterque rudentis cædunt et magno læti clamore reportant. Ipsi in defossis specubus secura sub alta otia agunt terra, congestaque robora totasque advolvere focis ulmos ignique dedere. Hic noctem ludo ducunt, et pocula læti fermento atque acidis imitantur vitea sorbis. Talis Hyperboreo Septem subiecta trioni gens effrena virum Riphæo tunditur Euro et pecudum fulvis velatur corpora sætis. Si tibi lanitium curæ, primum aspera silva lappæque tribolique absint; Fuge pabula læta; Continuoque greges villis lege mollibus albos. Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse, nigra subest udo tantum cui lingua palato, reice, ne maculis infuscet vellera pullis nascentum, plenoque alium circumspice campo. Munere sic niveo lanæ, si credere dignum est, Pan deus Arcadiæ captam te, Luna, fefellit in nemora alta vocans; Nec tu aspernata vocantem. At cui lactis amor, cytisum lotosque frequentis ipse manu salsasque ferat præsepibus herbas: hinc et amant fluvios magis, et magis ubera tendunt et salis occultum referunt in lacte saporem. Multi etiam excretos prohibent a matribus hædos, primaque ferratis præfigunt ora capistris. Quod surgente die mulsere horisque diurnis, nocte premunt; Quod jam tenebris et sole cadente, sub lucem: exportant calathis (adit oppida pastor), aut parco sale contingunt hiemique reponunt. Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una velocis Spartæ catulos acremque Molossum pasce sero pingui. Numquam custodibus illis nocturnum stabulis furem incursusque luporum aut impacatos a tergo horrebis Hiberos. Sæpe etiam cursu timidos agitabis onagros, et canibus leporem, canibus venabere dammas; Sæpe volutabris pulsos silvestribus apros latratu turbabis agens, montisque per altos ingentem clamore premes ad retia cervum. Disce et odoratam stabulis accendere cedrum galbaneoque agitare gravis nidore chelydros. Sæpe sub immotis præsepibus aut mala tactu vipera delituit cælumque exterrita fugit, aut tecto adsuetus coluber succedere et umbræ (pestis acerba boum) pecorique aspergere virus fovit humum. Cape saxa manu, cape robora, pastor, tollentemque minas et sibila colla tumentem deice! Jamque fuga timidum caput abdidit alte, cum medii nexus extremæque agmina caudæ solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis. Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis squamea convolvens sublato pectore terga atque notis longam maculosus grandibus alvum, qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum vere madent udo terræ ac pluvialibus Austris, stagna colit ripisque habitans hic piscibus atram improbus ingluviem ranisque loquacibus explet; Postquam exusta palus terræque ardore dehiscunt, exsilit in siccum, et flammantia lumina torquens sævit agris asperque siti atque exterritus æstu. Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos neu dorso nemoris libeat jacuisse per herbas, cum positis novus exuviis nitidusque juventa volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens, arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis. Morborum quoque te causas et signa docebo. Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber altius ad vivum persedit et horrida cano bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhæsit sudor, et hirsuti secuerunt corpora vepres. Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri perfundunt, udisque aries in gurgite villis mersatur, missusque secundo defluit amni; Aut tonsum tristi contingunt corpus amurca et spumas miscent argenti vivaque sulpura Idæasque pices et pinguis unguine ceras scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen. Non tamen ulla magis præsens fortuna laborum est quam si quis ferro potuit rescindere summum ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo, dum medicas adhibere manus ad vulnera pastor abnegat et meliora deos sedet omina poscens. Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa cum furit atque artus depascitur arida febris, profuit incensos æstus avertere et inter ima ferire pedis salientem sanguine venam, Bisaltæ quo more solent acerque Gelonus, cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum, et lac concretum cum sanguine potat equino. Quam procul aut molli succedere sæpius umbræ videris aut summas carpentem ignavius herbas extremamque sequi, aut medio procumbere campo pascentem et seræ solam decedere nocti— continuo culpam ferro compesce, priusquam dira per incautum serpant contagia vulgus. Non tam creber agens hiemem ruit æquore turbo quam multæ pecudum pestes. Nec singula morbi corpora corripiunt, sed tota æstiva repente, spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem. Tum sciat, ærias Alpis et Norica si quis castella in tumulis et Iapydis arva Timavi nunc quoque post tanto videat, desertaque regna pastorum et longe saltus lateque vacantis. Hic quondam morbo cæli miseranda coorta est tempestas totoque autumni incanduit æstu et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, corrupitque lacus, infecit pabula tabo. Nec via mortis erat simplex; Sed ubi ignea venis omnibus acta sitis miseros adduxerat artus, rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se ossa minutatim morbo conlapsa trahebat. Sæpe in honore deum medio stans hostia ad aram, lanea dum nivea circumdatur infula vitta, inter cunctantis cecidit moribunda ministros; Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos, inde neque impositis ardent altaria fibris, nec responsa potest consultus reddere vates, ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri summaque jejuna sanie infuscatur harena. Hinc lætis vituli vulgo moriuntur in herbis et dulcis animas plena ad præsepia reddunt; Hinc canibus blandis rabies venit, et quatit ægros tussis anhela sues ac faucibus angit obesis. Labitur infelix studiorum atque immemor herbæ victor equus fontisque avertitur et pede terram crebra ferit; Demissæ aures, incertus ibidem sudor et ille quidem morituris frigidus; Aret pellis et ad tactum tractanti dura resistit. Hæc ante exitium primis dant signa diebus: sin in processu cœpit crudescere morbus, tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo ilia singultu tendunt, it naribus ater sanguis, et obsessas fauces premit aspera lingua. Profuit inserto latices infundere cornu Lenæos; Ea visa salus morientibus una. Mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti ardebant, ipsique suos jam morte sub ægra (di meliora piis, erroremque hostibus illum!) Discissos nudis laniabant dentibus artus. Ecce autem duro fumans sub vomere taurus concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem extremosque ciet gemitus. It tristis arator mærentem abiungens fraterna morte juvencum, atque opere in medio defixa reliquit aratra. Non umbræ altorum nemorum, non mollia possunt prata movere animum, non qui per saxa volutus purior electro campum petit amnis; At ima solvuntur latera, atque oculos stupor urget inertis ad terramque fluit devexo pondere cervix. Quid labor aut benefacta juvant? Quid vomere terras invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi munera, non illis epulæ nocuere repostæ: frondibus et victu pascuntur simplicis herbæ, pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu flumina, nec somnos abrumpit cura salubris. Tempore non alio dicunt regionibus illis quæsitas ad sacra boves Junonis et uris imparibus ductos alta ad donaria currus. Ergo ægre rastris terram rimantur, et ipsis unguibus infodiunt fruges, montisque per altos contenta cervice trahunt stridentia plaustra. Non lupus insidias explorat ovilia circum nec gregibus nocturnus obambulat: acrior illum cura domat; Timidi dammæ cervique fugaces nunc interque canes et circum tecta vagantur. Jam maris immensi prolem et genus omne natantum litore in extremo ceu naufraga corpora fluctus proluit; Insolitæ fugiunt in flumina phocæ. Interit et curvis frustra defensa latebris vipera et attoniti squamis astantibus hydri. Ipsis est ær avibus non æquus, et illæ præcipites alta vitam sub nube relinquunt. Præterea jam nec mutari pabula refert, quæsitæque nocent artes; Cessere magistri, Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus. Sævit et in lucem Stygiis emissa tenebris pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, inque dies avidum surgens caput altius effert. Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes arentesque sonant ripæ collesque supini. Jamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo, donec humo tegere ac foveis abscondere discunt. Nam neque erat coriis usus, nec viscera quisquam aut undis abolere potest aut vincere flamma; Ne tondere quidem morbo inluvieque peresa vellera nec telas possunt attingere putris; Verum etiam invisos si quis temptarat amictus, ardentes papulæ atque immundus olentia sudor membra sequebatur, nec longo deinde moranti tempore contactos artus sacer ignis edebat.