M. CICERO M. MARIO
Si et dolor aliquis corporis aut infirmitas valetudinis tuæ tenuit, quo minus ad ludos venires, fortunæ magis tribuo, quam sapientiæ tuæ sin hæc, quæ ceteri mirantur, contemnenda duxisti, cum per valetudinem posses, venire tamen utrumque lætor, et sine dolore corporis te et animo valuisse, cum ea, quæ sine causa mirantur neglexeris modo, ut constiterit fructus tui quo quidem perfrui mirifice cum esses in ista amœnitate pæne solus Neque tamen dubito, quin tu ex cubiculo tuo, ex quo Stab janam perforando patefecisti^ scenam^ per eos dies matutina tempora spectiunculis^ consumpseris cum interea, qui te reliquerant, spectarent communes mimos semisomni. Reliquas vero partes diei tu consumebas his delectationibus, quas ipse ad arbitrium tuum compararas nobis autem eraht ea perpetienda, quæ Sp. Mæcius probavisset.
Omnino, quæris, ludi apparatissimi, sed non tui stomachi conjecturam enim facio de meo. Nam primum honoris causa scenam redierant quos ego honoris causa de scena decessisse arbitrabar. Deliciæ vero tuæ, noster Æsopus, ejusmodi ut desinere per omnes homines jurare cum cœpisset, vox eum defecit in loco, sciens FALLO. Quid ego aha narrem Nosti enim runt, quod solent mediocres Apparatus enim spectatio tollebat omnem hilaritatem, quo quidem apparatu non dubijo, quin animo æquissimo carueris. Quid enim delectationis habent sexcenti muh in Clytæmnestra aut in Equo Trojano craterarum milia aut armatura varia peditatus et equitatus in
Benedict Stabianum senum codd. Stabianum sinum
Runt, delectationem nullam attulissent. Quod tu per eos dies operam dedisti Protogeni tuo,duinmodo
Quidvis potius, quam orationes meas ne tu haud paullo plus, quam quisquam nostrum, delecta-
Habuisti. Non enim te puto Græcos aut Oscos ludos desiderare præsertim cum Oscos ludos vel senatu vestro spectare Græcos non ames, ut ne ad villam quidem tuam via Græca Nam quid ego te athletas putem desiderare, qui gladiatores contempseris in quibus ipse Pompeius confitetur se et operam et oleum perdidisse. Reliquæ sunt venationes binæ per dies quinque magnificæ, nemo negat. Sed quæ potest homini esse polito delectatio, cum aut homo imbecillus a valentissima bestia laniatur, aut præclara bestia venabulo transverberatur Quæ tamen, videnda sunt, sæpe
Neque nos, qui hæc spectavimus, quidquam novi vidimus. Extremus elephantorum dies in quo admiratio magna vulgi atque turbæ, delectatio nulla Quin etiam misericordia quædam consecuta est atque opinio ejusmodi, esse quamdam
Belluæ cum genere humano societatem. His ego tamen diebus ludis ne forte videar non modo beatus, sed omnino dirupi me pæne facilem populum haberem, quam Æsopus habuit, libenter mehercule artem desinerem tecumque et cum similibus viverem. Nam me cum antea tædebat, cum et ætas et ambitio me hortabatur, et licebat denique, quem nolebam, non defendere, turn vero hoc tempore nulla Neque enim fructum uUum exspecto, et cogor nonnumquam homines non optime de me meritos, rogatu
Eorum, qui bene meriti sunt, defendere. Itaque quæro causas omnes aliquando vivendi arbitratu meo teque et istam rationem et laudo vehementer et probo quodque nos minus hoc fero animo æquiore, quod, Romæ tamen neque nos lepore tuo neque te qui est me) meo
Propter molestissimas occupationes meas quibus me relaxaro (nam, ut plane exsolvam, non postulo), te ipsum, qui multos annos aliud commentaris, docebo profecto, quid humani tev Tu mihi modo istam imbecillitatem valetudinis tuæ
Mecum simul concursare Hæc ad te pluribus verbis quam non abundantia, sed amoris erga quod me quadam epistola subinvitaras, memoria tenes, ut ad te aliquid ejusmodi scriberem, quo minus te prætermisisse ludos pœniteret. Quod assecutus sum, gaudeo minus, hoc me tamen consolor, quod posthac ad ludos venies, nosque neque in epistolis relinques meis spem aliquam delectationis tuæ.
Mandatum tuum curabo diligenter. Sed homo acutus mandasti potissimum, cui expediret, venire quam plurimo. Sed eo multum, quod præfinisti, quo ne pluris emerem. Quod mihi permisisses, qui mens amor in te confecissem cum coheredibus nunc, cum tuum pretium novi, ilhcitatorem potius ponam, quam minoris veneat. Sed de joco Tuum negotium agam,
Debeo, diligenter, De Bursa te gaudere certo scio sed nimis verecunde mihi gratularis. Putas enim, ut propter hominis sordes minus me magnam illam lætitiam putare. Credas mihi velim, magis me hoc, quam morte lætatum. Primum enim malo quam deinde potius amici quam calamitate. In primisque me
Tantum studium bonorum me contra incredibilem contentionem poten-
Oderam multo pejus hunc, quam ilium ipsum Clodium. Ilium enim oppugnaram, hunc defenderam. Et cum omnis respublica meo capite discrimen habitura, magnum quiddam nee sua sponte, sed eorum qui me stante stare non poterant simiolus animi causa me, quem inveheretur, delegerat persuaseratque nonnulhs meis, me emissarium semper Quamobrem valde jubeo gaudere te magna gesta Num quara ulh fuerunt, quam qui sunt eum contra tantas opes aquo indices erant, condemnare. Quod Nos multitudine celebritate judiciorum novis legibus distinemur, ut quotidie vota faciamus, ne
Ut quam primum videre possimus.
Persæpe mihi de communibus
Quibus annos versamur, sa bimur, mentem venire temporis, quo proxime fuimus una quin etiam ipsum diem memo-
Nam Idus Maias, Lentulo Marcello cum Pompeianum bellum, periculum meum commovebat. Quo tempore profecto me quoque conturbatum, ut non explicarem, quid optimum Pudori tamen malui famæque quam meæ rationem ducere. Cujus me mei non tam propter periculum meum, quam propter multa, quæ quo veneram. Primum neque magnas neque deinde extra ducem crudeles, ut ipsam victoriam horrerem maximum autem æs alienum amplissimorum virorum. Quid quæris boni præter causam. Quæ cum vidissem, desperans victoriam, primum cœpi suadere pacem, cujus fueram semper auctor deinde, cum ab ea sententia Pompeius valde abhorreret, suadere
Ut bellum duceret. Hoc interdum probabat et in ea sententia videbatur et fuisset fortasse,
Quadam ex pugna cœpisset militibus con-
Ex eo tempore summus nuUus imperator Signa, tirone et exercitu, cum legionibus robustissimis contulit. Victus, tur-
Pi ssime amissis etiam solus Hunc ego mihi finem nee putavi, cum integri pares non fuissemus, fractos superiores Discessi ab eo in quo aut in acie cadendum aut in aliquas insidias incidendum, aut deveniendum in victoris manus, aut ad lubam confugiendum, aut capiendus tamquam locus aut consciscenda mors voluntaria. Certe præterea, te victori noUes, aut non auderes, committere. Ex omnibus autem quæ incommodis tolerabilius præsertim innocenti, ubi nulla adjuncta est turpitudo addo etiam, cum ea urbe careas, in qua nihil quod videre possis sine dolore Ego cum meis quidquam nunc cujusquam etiam in meis esse malui. Quæ acciderunt, omnia
Dixi futura. Veni domum, non quo optima \'ivendi condicio esset sed tamen, esset aliqua forma reipublicæ, tamquam in patria ut essem, nulla, tamquam in Mortem mihi cur consciscerem, causa nulla visa est cur optarem, multæ. Vetus est enim, ubi non qui jueris, non esse cur Sed tamen vacare culpa magnum est solatium, præsertim cum habeam duas quibus me sustentem, optimarum artium scientiam et maximarum rerum gloriam; Quarum altera mihi vivo numquam eripietur,
Altera ne mortuo quidem. Hæc ad te verbosius et molestus quod te cum mei turn reipubhcæ cognovi amantissimum. Notum omne meum consi Hum esse volui, ut primum scires me numquam voluisse plus quemquam posse, quam universam rempubhcam postea autem quam ah cujus culpa tantum valeret unus, ut obsisti non posset, me voluisse pacem amisso exercitu et eo duce, in quo spes fuerat uno, me voluisse etiam reliquis omnibus postquam non potuerim, mihi finem fecisse nunc autem, hæc civitas civem esse me non, exsulem esse non incommodiore quam Rhodum aut Mitylenas me contulissem. Hæc tecum coram malueram sed quia longius volui per
Eadem, ut haberes, quid diceres, quando in vituperatores meos Sunt enim, cum meus interitus fuerit reipublicæ profuturus, criminis loco putent quod \ivam. Quibus ego certo non videri multos perisse me audissent, quamvis iniqua pace, honeste tamen viverent armis enim non causa Habes epistulam verbosiorem quam Quod videri putabo, mihi longiorem remiseris. Ego, quæ expediero, brevi tempore ut spero, videbo.
A. Kal. in Cumanum veni cum Libone tuo vel nostro potius. In Pompeianum stattm cogito, sed faciam ante te certiorem. Te cum semper valere cupio, turn certe, dum hie sumus. Vides enim, quanto post una futuri simus. Quare, quod constitutum cum podagra habes, fac ut in alium diem differas. Cura igitur^ ut valeas, et me hoc biduo aut triduo exspecta.
CICEBO D. CÆSARI IMPER.
Vide, quam mihi persuaserim, te me esse alterura, non modo in his rebus, quæ ad me ipsum, sed etiam in quæ ad meos pertinent. C. Trebatium cogitaram, quocumque exirem, mecum ducere, ut eum meis omnibus studiis, beneficiis quam ornatissimum domum reducerem. Sed posteaquam et Pompei commoratio diuturnior erat, quam putaram, et mea quædam tibi non ignota dubitatio aut impedire profectionem meam videbatur aut certe tardare, vide, quid mihi sumpserim, — cœpi velle, ea Trebatium exspectare ate, quæ sperasset ame. Neque mehercule minus ei prolixe de tua voluntate promisi, quam
Era^i solitus de mea polliceri. Casus vero mirificus quidam intervenit, quasi vel testis opinionis meæ vel sponsor humanitatis tuæ. Nam cum de hoc ipso Trebatio cum Balbo nostro loquerer accuratius domi meæ, mihi dantur aquibus mis scriptum M. Rufum, mihi commendas, ut quod non fortuitum, sed divinum mittendum duxerim. Hunc, mi Cæsar, velim omni tua comitate complectare, ut omnia, quæ per me adduci, meos conferre unum hunc De quo homine hæc spondeo non vetere verbo meo, quod cum ad de Milone
Sed more Romano, quo modo homines non locu untur probiorem hominem, meliorem virum, pudentiwem neminem. Ac-
Memoria, summa Hiia ego neque tribunatum, neque præfecturam, neque
Certum nomen peto benevolentiam tuam hberalitatem peto neque impedio, quo minus,
Totum denique hominem trado de manu manum tuam istam
Præstantem. Sumus enim quamquam per te vix varum, ut video, Cura, ut valeas, et me, ut amas, ama.
CICERO TREBATIO
In omnibus meis quas ad Cæsarem aut ad Balbum mitto, legitima quædam est accessio commendationis tuæ, nee ea vulgaris, sed cum aliquo insigni indicio meæ erga te benevolentiæ. Tu modo ineptias et desideria Urbis et urbanitatis depone, quo consilio profectus id assiduitate et virtute consequere. Hoc tarn ignoscemus nos amici, quam ignoverunt Medeæ,
Quæ Corinthum arcem altam habebant, matronæ
Opulentæ, optimates quibus manibus gypsatissimis persuasit, ne
Verterent, quod abesset a patria nam
Multi suam rem bene publicam procul
Qui domi ætatem propterea sunt improbati. Quo in numero tu certe te extrusissemus. Sed plura scribemus Tu, qui cavere caveto, quando Medeam agere semper memento
CICERO TREBATIO
Ego te commendare non quid pro-
Ex te cupio. Spem maximam habeo Balbo, ad quern de te diligentissime sæpissime
Soleo non me accipere In Britannia esse audio neque neque et ad nos quam primum recurras. Sin autem sine Britannia tamen assequi, quod volumus, possumus,
Eo adiuvabit meus, multum Balbus, mihi crede, tuus pudor labor plurimum. Imperatorem liberalissimum, ætatem opportunissimam, commendationem certe singularem habes, ut unum timendum ne ipse defuisse videare.
CICERO TREBATIO
Ad me Cæsar perhumaniter, nondiim te
Esse familiarem propter occupationes sed certo Cui quidem ego quam mihi gratum esset futurum, quam plurimum te
Cognovi præproperam quandam festinationem tuam, et simul sum admiratus, cur tribunatus commoda, dempto præsertim labore contempseris. Querar cum Vacerra Manilio nam
Quando te ab eo sapere Quin tu urges istam occasionem facultatem, qua melior numquam reperietur. Quod de Preciano jureconsulto, ego te non desino commendare. BritAnnicas exspecto.
M. CICERO TREBATIO neque ego ad te duobus mensibus scripseram. Quia cum Quinto, meo, non quo mitterem aut darem, nesciebam. Cupio quid agas ubi hiematurus. Equidem cum Cæsare, sed ad eum propter luctum^ sum ausus
Ad Balbum tamen Tu deesse
Verumtamen (rideamus sum enim ate invitatus) subinvideo ultro te etiam arcessitum ab eo, ad quern non propter superbiam
Sed propter occupationem aspirare non possunt.
Sed tu in epistula mihi de rebus, quæ mehercule mihi non minori curæ sunt, quam meæ. Valde metuo, ne frigeas in hibe mis quamobrem camino luculento utendum censeo idem Mucio et Manilio placebat, præsertim qui sagis non abundares. Quamquam vos nunc calere audio quo quidem nuntio valde mehercule de te timueram. Sed tu in re militari multo es cautior, quam in advocationibus, qui neque in Oceano natare volueris, studiosissimus homo natandi, neque spectare essedarios, quern antea ne andabata quidem de* fraudare poteramus. Sed jam sumus, Ego de te ad Cæsarem quam diligenter scripserim, tute quam sæpe, ego. Sed mehercule jam intermiserara, ne viderer hberalissimi hominis meique amantissimi voluntati erga me Sed tamen
Quas proxime dedi, putavi esse hominem commonendum. Id Quid profecerim, me velim certiorem, et simul de toto statu tuo consi hisque omnibus. Scire enim cupio, quid agas, quid exspectes, quam longum istum tuum discessum a nobis futurum putes. Sic enim persuadeas velim, unum mihi esse solatium, quare possim pati te esse sine nobis, esse id emolumento sciam sin autem id non duobus nobis est me, qui te non Romam attraham, qui non hue advoles. Una mehercule nostra vel severa vel jocosa congressio pluris quam non modo hostes, sed etiam fratres nostri Hædui Quare omnibus de rebus fac ut quam primum sciam.
CICERO TREBATIO
Nisi ante Roma profectus esses, nunc earn certe relinqueres. Quis enim, tot interregnis, jure consultum desiderat Ego omnibus, unde petitur, hoc consili dederim, ut a singulis interregibus binas advocationes postulent. Satisne videor abs te
Jus didicisse Sed heus tu, quid agis Ecquid
Video enim te jam jocari per Hæc signa meliora sunt, quam meo Tusculano. Sed quid scire cupio. Consuli quidem te a Cæsare
Sed ego ab consuli mallem. Quod aut aut futurum putas, perfer istam militiam et permane ego enim desiderium tui spe tuorum commodorum consolabor sin autem sunt inaniora, recipe te ad nos. Nam aut hie aliquid aliquando aut, minus, una mehercule coUocutio nostra pluris
Quam omnes Samarobrivæ, Denique, cite te rettuleris, sermo nuUus diutius frustra abfueris, non modo Laberium, sed etiam sodalem nostrum Valerium pertimesco. Mira enim persona induci potest Britannici jure consulti. Hæc ego non rideo, quamvis tu rideas, sed de re severissima tecum, ut soleo, jocor. Remoto joco, hoc amicissimo animo præcipio, ut, mea com nostri desiderium, honestatem et facultates tuas augeas sin autem frigebunt, recipias te ad nos. Omnia tamen, quæ et tua virtute profecto et nostro summo erga te studio consequere.
Mirabar, quid esset, quod tu mihi litteras mittere intermisisses. Indicavit mihi Pansa meus, Epicureum te esse factum. O castra præclara Quid tu fecisses, te Tarentum, et non Samarobrivam misissem lam tum mihi non placebas, cum idem
Intuebare, quod et Selius^ familiaris meus. Sed quonam modo jus civile defendes, cum omnia tua causa facias, non civium Ubi porro erit formula fiduciæ, ut inter bonos bene agier oportet Quis enim est bonus, qui facit nihil, nisi sua causa Quod jus statues coMMUNi dividundo, cum commune nihil possit esse apud eos, qui omnia voluptate sua metiuntur Quomodo autem tibi placebit, jovem lapidem jurare, cum scias Jovem iratum esse nemini posse Quid porro populo Ulubrano, statueris ttoAiof him
Non oportere Quare plane a nobis de-
Moleste fero sin Pansæ assentari commodum
Ignosco. Modo scribe aliquando ad nos, quid agas, et a nobis quid aut curari
M. CICERO TBEBATIO
Adeone me iniustum esse existimasti, ut irascerer, quod parum mihi constans et nimium cupidus dee edendi viderere, ob eamque causam me arbitrarere ad te iamdiu non misisse Mihi perturbatio animi quam primis perspiciebam, molestiam Neque ulla causa intermissionis epistolarum, quod, ubi plane nesciebam. Hie tu me etiam insimulas, nee satisfactionem meam accipis Audi, Testa mi. Utrum superbiorem te pecunia an quod te
Puto te malle a Cæsare consuli, quam inaurari. Si vero utrumque quis te feret præter me, qui
Omnia ferre possum Sed, ut ad rem redeam, te
Invitum non esse vehementer gaudeo ut
Erat molestum, hoc est jucundum. Tantum metuo, ne artificium tuum parum prosit. Nam,
Non ex manum consertum, sed mage
Rem repetunt. At tu non soles^ ad vim faciundam adhiberi, neque est quod illam exceptionem in interdicto pertimescas QUOD TU PRIOR VI HOMINIBUS ARMATIS NON VENERIS Scio enim, te non esse procacem in lacessendo. Sed, ut ego quoque te aliquid admoneam de vestris cautionibus, Treviros vites censeo. Audio capitales esse. Mallem auro, ære, argento essent. Sed jocabimur. Tu ad me de rebus omnibus scribas velim quam diligentissime.
Chrysippus Vettius, Cyri architecti libertus, ut te non immemorem putarem mei salutem enim
Manum ex jure conserere = " make aqui gravere ad me dare, homini præsertim prope domestico. Quod scribere minus multi jam, te advocate, causa cadent
Dabo operam, ut veniam ante, quam plane ex animo tuo æstivorum timor
Quidem perlibenter audita ex eodem Chrysippo, te esse Cæsari familiarem. Sed mehercule mallem,
Quod erat æquius, de rebus ex quam sæpissime cognoscere. Quod certe tu maluisses benevolentiæ, quam litium jura per-
Sed hæc sumus, tuo more, non-
Etiam nostro. Te valde amamus, nosque ate amari cum volumus, turn etiam confidimus.
CICERO TREBATIO
Potest — moleste ferebam antea, te in\'itum
Libenter. Neque enim mea commendatione te non delectari patiebar, et nunc angor quidquam sine me esse jucundum. Sed hoc tamen malo ferre nos desiderium, quam te non quæ spero, consequi. Quod vero in C, Mati, suavissimi doctissimique hominis, familiaritatem non
Potest, quam valde gaudeam qui fac ut te quam maxime diligat Mihi crede, ex provincia potes, quod jucundius deportare. Cura ut valeas.
M. CICERO TREBATIO
In Equo Trojano esse in extremo, sero Tu tamen, mi vetule, non sero. Primas rabiosulas sat fatuas dedisti. Deinde, quod in Britannia non nimis "^lAo^ewpov te præbuisti, plane non reprehendo. Nunc vero hibe mis intectus mihi Itaque te commovere non curas,
Ego cenitarem, Cn. Octavio, familiari tuo, non defuissem. Cui tamen dixi, cum me aliquoties invitaret " Oro te, quis tu es " Sed mehercules, extra jocum, homo bellus est vellem eum tecum
Abduxisses. Quid agatis, et ecquid in Italiam venturi
Hac hieme, fac plane sciam. Balbus mihi confirmavit te divitem futurum. Id utrum Romano more locutus bene nummatum te futurum, an, quomodo Stoici dicunt, omnes esse qui cælo terra frui possint, postea videro. Qui istinc veniunt, superbiam tuam accusant, quod negent te percontantibus respondere. Sed tamen est quod gaudeas. Constat enim inter omnes, neminem te uno Samarobrivæ juris peritiorem esse.
CICERO D. TREBATIO
Ex tuis et Quinto fratri gratias egi et te aliquando collaudare possum, quod jam videris certa aliqua in sententia constitisse. Nam primorum mensium tuis vehementer commovebar, quod mihi interdum (pace tua dixerim) levis in Urbis urbanitatisque desiderio, interdum piger, interdum timidus in labore militari, sæpe autem etiam, quod
De haul en ate alienissimum subimpudens videbare. Tam- 1am attulisses, pecunia ablata, domum redire properabas nee in mentem veniebat, eos ipsos, qui cum syngraphis venissent Alexandriam, num-
Mum adhuc nullum auferre potuisse. Ego, mei commodi rationem ducerem, te mecum esse maxime vellem. Non enim mediocri afficiebar vel voluptate ex consuetudine nostra, vel utilitate ex consilio atque opera tua. Sed cum te ex adulescentia tua in amicitiam et fidem meam contulisses, semper te non modo tuendum mihi, sed etiam augendum atque ornandum putavi. Itaque quoad opinatus sum, me in provinciam exiturum, quæ ad te ultro attulerim, meminisse te credo. Posteaquam mea mutata ratio
Cum viderem me a Cæsare honorificentissime tractari et unice hominisque liberalitatem incredibilem et singularem fidem nossem, te commendavi et tradidi, ut gravissime diUgentissimeque potui. Quod ita accepit et mihi sæpe
Et et verbis et re ostendit, mea commendatione sese valde esse commotum. Hunc tu virum nactus, me aut sapere aliquid aut velle tua causa putas, ne dimiseris qua te forte res aliquando ofFenderit, cum aut occupa-
UUum umquam reperturum. Hoc, quemadmodum vos idem assequere ego enim renovabo commendationem, sed tempore. Sic habeto, non majori esse curæ, ut tuus ame discessus quam fructuosissimus
Quam mihi. Itaque, quando vestræ cautiones infirmæ sunt, Græculam misi cautionem chirographi mei. Tu me velim de ratione certiorem ego enim ignavissimo cuique maxi-
Mam fidem habeo. Sed, ut ad epistolas tuas redeam, cetera miror quis solet eodem exemplo plures dare, qui sua manu Nam quod palimpsesto, laudo equidem parsimoniam. Sed miror, quid chartula quod delere malueris, quam hæc non scribere, forte tuas formulas. Non enim puto te meas epistolas delere, frigere ne chartam quidem suppeditare lam tua culpa qui verecundiam tecum
Et non hie nobiscum Ego te Balbo, cum ad vos more Romano commendabo. Tu, intervallum longius mearum litterarum, ne admiratus eram enim abfuturus mense Has in Pomptino, cum ad villam M. Æmili Philemonis devertissem, ex qua jam audieram fremitum clientium meorum, quos quidem tu mihj Nam Ulubris honoris mei causa vim maximam ranunculorum se commosse constabat. Cura, ut valeas. Idus April, de Pomptino.
Epistolam tuam, quam accepi ab L. Arruntio, conscidi innocentem nihil enim habebat, quod non vel in contione recte legi posset. Sed et Arruntius
Te mandasse aiebat, et tu ascripseras. Verum illud esto. Nihil te ad me postea scripsisse demiror, præsertim tam no rebus.
CICERO TREBATIO
Vide, quanti apud me jure id quidem non enim te amore vinco. Verumtamen quod præsenti prope subnegaram, non tribueram certe, id absenti debere non potui. Itaque, ut primum Velia navigare cœpi, institui Topica Aristotelea conscribere, ab ipsa Urbe commonitus, amantissima Eum librum misi Rhegio, scriptum quam planissime res Sin quædam videbuntur obscuriora, cogitare debebis, nullam artem posse. Non longe num vestrum ex cognosci potest qui quamquam plurimi sunt, doctorem tainen lumenque^ desiderant. Quamquam tu attente sæpius, per te omnia eo nsequere, ut certe Ut vero etiam tione eo nsequere. In qua quidem nos te continebimus, redierimus salva ofFenderimus.
Kal. Sext Rhegio.
CICERO TREBATIO
Amabilior mihi Velia quod te ab ea amari. Sed quid ego dicam quem quis non amat Rufio, medius tuus desiderabatur, ut esset unus e Sed ego non reprehendo, qui ilium ad ædificationem tuam traduxeris. Quamquam enim Velia non quam Lupercal, tamen malo, quam hæc omnia. Tu, me audies, quem has paternas possessiones tenebis Manutius usumque Egnatius nonnumquam Lamhinus.
Quid enim Velienses verebantur), neque Halet hem nobilem amnem nee Papirianam domum Quamquam quidem habet lotum, aquo etiam advenæ quein tamen multum Sed primis opportunum præsertim tempori-
Habere perfugium, primum eorum urbem, quibus carus deinde tuam domum tuosque agros eaque remote, amœno idque etiam mea sine periculo facere posse, Si bonorum Turpiliæ possessionem Q. Cæpio prætor ex suo mihi negare aiebat Servium, tabulas testamenti esse eas, quas instituisset qui factionem testamenti non habuerit hoc idem Ofilium dicere tecum se locutum negabat, meque rogavit, ut se et causam suam commendarem. Nee vir melior, mi Testa, nee mihi amicior P. quisquam te tamen excepto. Gratissimum igitur mihi ad eum ultro veneris eique polhcitus sed, me amas, quam primum. Hoc te vehementer etiam atque etiam rogo.
CICERO TREBATIO
LUuseras heri inter scyphos, quod dixeram, confactum esset, recte agere. Itaque, domum bene potus seroque redieram, tamen id caput, ubi hæc controversia notavi, et descriptum misi ut quod tu neminem sensisse dicebas, Sex. Ælium, M'. Brutum sensisse. Ego tamen Scævolæ et Testæ assentior.
Tantum quod ex Arpinati veneram, cum mihi a
Annua postulare Sed mi omnia
Ad eam summam, quam volueram. Ac tamen
Quæ emisse non solum rata mihi
Sed etiam grata plane enim non modo sed etiam amore usum, quæ
Hominem, ut ego semper omni
Elegantissimum, quæ me digna cœmisse. Sed velim maneat Damasippus
Tu autem ignarus mei, quanti ego genus omnino signorum omnium non æstimo,
Cum Musis Metelli comparas. Quid primum ipsas ego Musas numquam tanti putassem, atque fecissem Musis omnibus approbantibus. Sed tamen erat aptum bibliothecæ studiisque congi-uens. Bacchis vero ubi apud me locus At pulchellæ sunt. Novi optime, et sæpe Nominatim signa mihi nota mandassem, probassem. Ea enim signa ego emere quæ ad similitudinem gymnasiorum exornent mihi palæstra locum. Martis vero signum quo mihi pacis auctori Gaudeo nullum Saturni signum
Hæc enim duo signa putarem mihi æs alienum Mercuri mallem aliquod
Puto, cum Avianio transigere possemus. Quod destinaras te delectat, habebis autem sententiam mutasti, ego habebo
Ista quidem summa ne ego multo libentius emerim deversorium Tarracinæ, ne semper hospiti molestus sim. Omnino mei video esse culpam, cui plane res certas mandaram itemque luni, quem puto notum A\jani familiarem. Exhedria quædam mihi nova sunt instituta in porticula Tuscu-
Ea volebam ornare, Etenim, quid generis istiusmodi me delectat, pictura delectat. Sed tamen, mihi sunt habenda, velim me ubi quando arcessantur, quo genere vecturæ. Enim Damasippus sententia non manebit, aliquem pseudodamasippum vel cum
Jactura reperiemug. Quod ad me de domo iterum, jam ego mandaram meæ
Ea enim hora acceperam tuas Egeram etiam cum tuo quod ut
Ut autem, quam tuas has proximas quæsivi de mea sed opinor Cassium non multum Earn porro negare audere, cum abesset enim profectus Hispaniam Dexius), absente insciente migrare. Est mihi gratissimum, ate æstimatam consuetudinem vitæ victusque primum, ut earn domum sumeres, ut non modo prope me, sed plane mecum habitare posses deinde ut migrare tanto opere Sed ne vivam, sum. Itaque omnia experiar. Video enim, quid mea quid utriusque nostrum. Quid egero, faciam ut Tu ad omnia quando
CICERO D. M. FADIO GALLO
Amoris quidem quoquo me vestigia, vel proxime de Tigellio. Sensi enim ex tuis valde te laborasse, Amo igitur voluntatem. Sed pauca de Cipius (opinor) olim, non omnibus dormio ego non omnibus, mi Galle, servio. Etsi quæ est hæc servitus Olim, cum regnare mabamur, non tam ab uUis, quam hoc tempore observer a familiarissimis Cæsaris omnibus præter istum. Id ego in pono, non ferre ho minera pestilentiorem patria sua eumque addictum jam tum puto esse Calvi Licini Hipponacteo præconio.
At vide, quid succenseat. Phameæ causam receperam, ipsius quidem causa. Erat enim mihi sane familiaris. Ad me venit dixitque judicem operam dare constituisse eo ipso die, quo de P.
Hipponax Ephesus (546-520 wrote lampoons
Consilium necesse Respondi, modo me posse quem alium diem sumpsisset, me non defuturum. Autem, qui
Nepotem bellum tibicinem habere bonum cantorem^, ame, ut mihi videbatur,
Habes Sardos alium nequiorem. Cognosti meam causam iniquitatem. Catonem tuum mihi Cupio enim Me adhue non turpe utrique nostrum
Quod epistulam conscissam Salva domi cum Quod autem me mones, valde gratum idque ut semper
Manum de tabula magister adest quam putaramus. Vereor, ne inCatonium^ Catoninos. Mi
Cave putes quidquam quam tuæ partem ab eo loco, cetera labuntur. Secrete hoc audi tecum habeto ne Apellæ quidem, liberto tuo, dixeris. Præter duo nos loquitur isto modo nemo bene malene, videro sed quidquid nostrum Urge igitur, nee transversum unguem (quod aiunt) a Is enim est dicendi opifex. Atque equidem aliquantum jam etiam noctis assumo.
CICERO D. GALLO
In Tusculano, 697.
Cum decimum jam diem graviter ex intestinis laborarem, neque qui mea opera uti volebant, me probarem non valere, quia febrim non haberem, fugi in Tusculanum, cum quidem biduum ita jejunus fuissem, ut ne aquam quidem gustarem. Itaque confectus languore et fame, magis tuum officium desideravi quam abs te requiri putavi meum. Ego autem cum omnes morbos reformido, tum, in quo Epicurum tuum Stoici male accipiunt, quia dicat, 8v(rovpiKa KOI SvcrevrepiKa molesta esse, quorum alterum morbum edacitatis esse putant, alterum etiam turpioris intemperantiæ. Sane iVTepiav pertimueram. Sed visa est mihi vel mutatio, vel animi etiam relaxatio, vel ipsa fortasse
Jam senescentis morbi remissio profuisse. Attamen, ne mirere, unde hoc quomodove commiserim, lex sumptuaria, quæ videtur
Ea mihi fraudi Nam dum volunt
Terra nata, quæ lege excepta sunt, honorem adducere, fungos, herbas omnes condiunt, ut possit esse suavius. In eas cum incidissem cæna augurali apud Lentulum, tanta me Sidppoia ut hodie primum videatur cœpisse consistere. Ita ego, qui me et murænis abstinebam, a beta et a malva deceptus sum. Posthac erimus cautiores. Tu tamen cum audisses ab Anicio enim me nauseantem), non modo mittendi causam justam habuisti, sed etiam Ego hie cogito commorari, quoad me reficiam. Nam et et corpus amisi. Sed, morbum depulero, ut spero,
CICERO FADIO GALLO
Miror, cur me accuses, cum facere non
Quod tamen non debebas. Ego enim in consulatu observaram. Et fore, ut te Cæsar restituat. Multa tu quidem sed nemo credit. Tribunatum plebei dicis te mea causa petisse. Utinam semper esses tribunus intercessorem non quæreres. Negas me audere, quod sentiam, dicere. Quasi cum impudenter me
Rogares, parum fortiter responderim. Hæc scripsi, ut isto ipso in genere, in quo aliquid posse
Te nihil esse cognosceres. Quod humaniter mecum questus esses, libenter me et facile purgassem non enim ingrata mihi sunt, quæ fecisti sed, quæ scripsisti, molesta. Me autem, propter quern ceteri liberi sunt, liberum non visum demiror. Nam falsa fuerunt, quæ tu ad me, ut detulisti, quid ego debeo vera, tu es optimus quid mihi populus Romanus debeat.
M. CICERO D. CURIO
Memini, cum mihi desipere videbare, quod cum
Potius viveres, quam nobiscum erat enim multo domicilium hujus urbis (cum quidem hæc
Aptius humanitati et suavitati tuæ, quam tota Peloponnesus, nedum Patræ. Nunc contra et vidisse mihi multum cum prope desperatis his rebus te in Græciam et hoc tempore non solum sapiens, qui hinc sed etiam beatus. Quamquam quis, qui aliquid sapiat, nunc esse beatus
Potest Sed, quod tu, cui licebat, pedibus es consecutus, ut esses,
Ubi nee Pelopidarum, (nosti cetera) nos idem propemodum consequimur amicorum, quæ hoc etiam frequentius, quam solebat, quod quasi avem albam videntur bene sentientem civem videre, abdo me in bibliothecam. Itaque opera tanta, quanta fortasse tu senties. Intellexi enim ex tuo sermone quodam, cum meam mæstitiam et desperationem accusares domi tuæ,
Te ex meis Ubris animum meum desiderare. Sed mehercule et turn rempublicam lugebam, quæ non solum suis erga me, sed etiam meis erga se beneficiis erat mihi vita et hoc tempore, quamquam me non ratio solum consolatur, quæ plurimum debet valere, sed etiam quæ quoque mederi
Tamen doleo, rem communem esse dilapsam ut ne spes quidem, melius ah quando fore, relinquatur. Nee vero nunc quidem culpa in eo in cujus potestate omnia sunt (nisi forte id ipsum esse non debuit), sed alia casu, alia etiam nostra culpa acciderunt, ut de præteritis non querendum. Reliquam spem nuUam video. Quare ad prima redeo. Sapienter hæc reliquisti, consilio feliciter,
S.v.b.E. Sum enim tuus, Se Attici nostri. Ergo fructus est tuus, mancipium
Quod quidem inter senes cœmptionales venale proscripserit, egerit non multum. At nostra prædicatio quanti est, nos, quod simus, quod habeamus, quod homines existimemur, id omne abs te habere Quare, Cicero mi, persevera constanter nos conservare et Sulpici successori nos de meliore nota commenda, quo facilius tuis præceptis obtemperare possimus, teque ad ver libentes videre et nostra refigere deportareque tuto possimus.
Sed, amice magne, noli hanc epistulam Attico ostendere sine eum errare et putare me virum bonum esse, nee solere duo parietes de eadem fidelia involvi
CICERO CURIO
Ego vero jam te nee hortor nee rogo, ut domum redeas quin hinc ipse evolare cupio et aliquo pervenire,
Ubi nee Pelopidarum nomen nee audiam. Incredibile quam turpiter mihi facere videar, qui rebus intersim. Ne tu videris multo ante providisse, quid impenderet cum hinc pro-
Quamquam hæc etiam auditu acerba sunt, tamen audire tolerabihus est quam videre. In campo eerte non cum hora secunda comitiis quæstoriis Q. Maximi, quem consulem esse dicebant, posita esset quo mortuo nuntiato, sublata lUe autem, qui comitiis
Esset auspicatus, centuriata habuit consulem hora septima renuntiavit, qui usque ad Kalendas Jan. esset quæ erant futuræ mane somnum non Hæc videntur. Non enim ades quæ lacrimas non
Quid, cetera scribam Sunt enim numerabilia generis ejusdem quæ quidem ego non ferrem, me philosophiæ portum contulissem
Haberem socium studiorum meorum Atticum nostrum quando proprium mancipio nexu, meum autem usu contentus sum. Id enim cujusque proprium, quo quisque atque Sed hæc
Qui Græciam cum legionibus missus maximo meo enim homo non ingratus meque vehementer observat. Ad eum de eamque epistulam cum hac conjunxi quam quomodo acceperit mihi carus esses. Quod quoniam uterque nostrum consecutus reliquum ut certemus inter nos quibus æquo animo vel \incam te vel vincar abs Acilio non fuisse nee esse meas dari
Facile patior. Sulp iei opera intellego ex tuis non multum opus fuisse propter tuas res ita contractas, ut, quemadmodum nee caput nee pedes. Equidem vellem, uti pedes haberent, ut aliquando redires Vides enim exaruisse jam veterem urbanitatem ut Pomponius noster suo lure possit dicere,
Nos pauci retineamus gloriam antiquam Atticam, Ergo nos succedimus. Veni igitur, quæso, ne tamen semen urbanitatis una cum republiea intereat.
M. CICERO D. VOLUMNIO
Quod sine prænomine familiariter, ut debebas, ad me epistolam misisti, primum addubitavi, num a Volumnio senatore esset, quocum mihi est magnus usus deinde evrpaireXia litterarum ut intellegerem tuas Quibus omnia periucunda fuerunt præter quod parum diligenter possessio salinarum mearum ate procuratore defenditur. Ais enim, ut ego discesserim, omnia omnium etiam Sestiana, me
Quid tu pateris non defendis non Equidem sperabam notata me
Genera dictorum meorum, ut cognosci sua sponte possent. Sed quando tanta fæx Urbe, ut tarn quod non ahcui venustum ridiculum cetera, quæ sunt ame secundo hbro de Oratore per Antoni personam disputata de evTe xva arguta apparebunt, ut Sacramento contendas, mea non Nam de
Quod quereris, multo laboro minus. Trahantur per me pedibus omnes vel Sehus eloquens, ut probare se hberum non Urbanitatis possessionem, amabo, quibusvis
Defendamus qua te unum metuo, contemno
Derideri putas Nunc demum intellego
Te sapere. Sed, mehercules, extra jocum, valde mihi tuæ facetæ elegantesque visæ
Quamvis ridicula essent, sicut erant, mihi tamen risum non moverunt. Cupio enim nostrum ilium amicum in tribunatu quam plurimum habere gravi-
Idque cum ipslus causa (est mihi, ut in amoribus), turn mehercule etiam reipublicæ. Quam quidem, quam\'is in me ingrata amare non desinam. Tu, mi Volumni, quando et mihi vides esse gratum, scribe ad me quam sæpissime de rebus urbanis, de republica. Lucu ndus est mihi sermo litterarum tuarum. Præterea Dolabellam, quem ego perspicio et judico cupidissimum esse atque amantissimum mei, cohortare et confirma et redde plane meum. Non mehercule quo quidquam desit sed quia valde cupio, non videor nimium laborare.
M. CICERO D. VOLUMNIO
Quod declamationibus nostris cares, damni
Quod Hirtio invideres, eum amares, non erat causa invidendi, forte ipsius eloquentiæ magis, quam, quod me audiret, invideres. Nos enim plane, mi suavissime Volumni, aut sumus, aut nobis quidem displicemus, gregalibus quibus te plaudente vigebamus, amissis ut etiam, quando aliquid dignum nostro nomine emisimus, ingemiscamus, quod hæc ut Philoctetes apud Accium,
Sed tamen omnia mihi erunt, tu veneris, hilariora quamquam venis, ut ipse intellegis, in maximarum quasi concursum occupationum quas ut volumus, exceperimus, ego vero multam salutem et foro dicam et curiæ vivamque tecum multum et cum communibus nostris amatoribus. Nam et Cassius tuus et Dolabella noster, vel potius uterque noster, studiis iisdem tenentur et meis æquissimis utuntur auribus. Opus est hue limatulo et polito tuo judicio, et interioribus quibus sæpe verecundiorem me in loquendo Mihi enim judicatum modo hoc Cæsar aut patietur aut volet, deponere illam jam personam, in qua me sæpe prob avij ac me totum in abdere tecumque et cum ceteris earum studiosis honestissimo otio perfrui. Tu vellem. Ne veritus esses, ne pigrius^ legerem tuas
Mihi (quemadmodum longiores forte misisses ac velim posthac statuas, tuas mihi longissimas quasque gratissimas fore. Paravi, qui omnia persequeretur, ut verear, ne nimium arguta hæc sedulitas videatur. Tametsi tu quam quam omnibus per equæ domi gerantur, tamen hoc te deprecor, ne meum hoc officium arrogantiæ condemnes, quod hunc laborem delegavi non quin mihi suavissimum et occupato ad bendas, ut tu pigerrimo, tuæ memoriæ dare operam, sed ipsum volumen, quod ut ego me excusat. Nescio cujus non modo perscribere hæc, sed omnino animadvertere. Omnia enim sunt senatusconsulta,
Fabulæ, rumores. Quod exemplum minus te ne molestiam cum impensa mea exhibeam, fac me certiorem. Quid pubhca majus actum quod minus commode persequi et quemadmodum actum
Quæ existimatio secuta, quæque de eo spes diU genter perscribemus. Ut nunc nulla magno opere exspectatio Nam rumores de comitiis Transpadanorum Cumarum tenus caluerunt Romam cum. Venissem, ne tenuissimam quidem auditionem de ea re accepi. Præterea Marcellus, quod adhuc de successione provinciarum Galliarum, et Kalendas ut mihi ipse eam relationem, sa nequam eos sermones expressit, qui de eo turn fuerant, cum Romæ nos
Essemus. Tu Pompeium, ut volebas, qui visus et quam orationem habuerit tecum, quamque ostenderit voluntatem enim aliud sentire et neque tantum valere ingenio, ut non
Appareat, quid cupiat), fac mihi perscribas. Quod ad Cæsarem, crebri et non de eo rumores sed susurratores dumtaxat veniunt equitem per-
Quod opinor certe factum est septimam legionem vapulasse ipsum apud Bellovacos circumsederi, interclusum ab reliquo exercitu neque adhuc
Quidquam neque hæc incerta tamen vulgo jactantur, sed inter paucos, quos tu palam secreto narrantur. At Domitius, cum manus ad os
Apposuit Te Kal. lunii subrostrani (quod foro toto maximus rumor te a Q. Pompeio itinere occisum. Ego, qui scirem, Q. Pompeium misererer non sum commotus et hoc mendacio, qua pericula impenderent, ut de-
Town, Pompey He command ed fungeremur, optavi. Plancus qxiidem tuus Ravennæ
Et magno congiario donatus a Cæsare nee beatus nee bene instructus Tui omnibus vigent.
CÆLIUS CICERONI
Certe, inquam, absolutus est me præsente pronuntiatum et quidem omnibus ordinibus, et singulis in uno quoque ordine sententiis. Ride modo, inquis. Non, mehercules. Nihil enim umquam tarn præter opinionem, tam quod videretur omnibus indignum, accidit. Quin ego, cum pro amieitia validissime faverem et me jam ad dolendum præparassem, postquam factum obstupui et mihi visus sum captus esse. Quid putas Clamoribus
Maximis judices corripuerunt, et ostenderunt, plane esse, quod non posset. Itaque relictus lege Licinia in majore esse periculo videtur. Accessit hue quod postridie ejus absolutionem in theatrum Curionis Hortensius puto ut suum gaudium gauderemus. Hie
Clamor tonitruum, rudentum Hoc magis animadversum quod intactus a pervenerat Hortensius ad senectutem sed turn bene, ut in totam vitam et pœniteret eum jam De republica quod bam, habeo. Marcelli impetus resederunt, non in competitorem nobilem et nobilem agentem. Nam M. Octavius, Cn. Et C. Hirrus mecum Hoc ideo quod te propter Hirrum, nuntium nostrorum comitiorum exspectaturum. Tu tamen simul ac me designatum ut curæ
Quod ad pantheras rogo. Syngrapham Sittianam commendo. Commentarium rerum ba narum primum dedi L. Castrinio Pæto, secundum
Estne et sæpe, quod negaras dens curaturum mitto Est, quidem perferuntur, quas do. Atque hoc eo diligentius
Quod, cum otiosus sum, plane, ubi delectem otiolum meum, habeo. Tu cum Romæ hoc mihi certum ac jucundissimum vacanti negotium erat, tecum id tempus consumere idque non mediocriter desidero, ut non modo mihi solus esse, sed Romæ, te profecto, soKtudo videatur facta et qui (quæ mea neglegentia est) multos sæpe dies ad cum hie eras, non accedebam, nunc quotidie non esse
Ad quem cursitem, discrucior. Maxime vero, ut te dies noctesque quæram, competitor Hirrus curat. Quomodo ilium putas auguratus tuum competitorem dolere et dissimulare me certiorem quam se candidatum de quo, ut, quem optas, quam primum nuntium accipias, tua medius magis quam mea causa cupio. Nam, forsitan cum locupletiore fiam.I Sed hoc usque eo suave ut, acciderit, tota vita risus nobis deesse non possit. Est tanti est mehercule. Octavius odia,^ quæ Hirrum premunt, quæ permulta sunt, sublevat.
Quod ad Philotimi liberti officium et bona Milonis attinet, dedimus operam, ut et Philotimus quam honestissime Miloni absenti eiusque necessariis faceret, et secundum ejus fidem et sedulitatem existimatio tua conservaretur. Illud nunc ate peto,
(Ut spero) otiosus, aliquod ad nos, ut intellegamus nos tibi curæ esse, crvvrayfia conscribas. Qui
Istuc, inquis, in mentem venit, homini non inepto Opto^ aliquid ex tarn multis tuis monumentis exstare, quod nostræ amicitiæ memoriam posteris quoque prodat. Cujusmodi velim, puto, quæris. Tu citius, qui omnem nosti disciplinam, quid maxime conveniat, excogitabis. Genere tamen, quod et ad nos pertineat, et quamdam, ut versetur inter manus, habeat.
M. CÆLIUS D. M. CICERONI
Invideo tam multa quotidie, quæ mirere, istuc perferuntur. Primum absolutum Messal- 1am deinde eumdem condemnatum C. Marcellum consulem factum M. Calidium a repulsa postulatum a Galliis duobus P. Hoc non invideo, caruisse te pulcherrimo spectaculo, et Lentuli Cruris repulsi VTi ltum non vidisse. At qua spe, quam certa opinione descenderat quam ipso diffidente Dolabella Et
Hercules, nostri equites acutius vidissent, pæne
Concedente adversario superasset. Illud te non arbitror miratum, Servæum, designatum tribunum plebis, condemnatum cujus locum C. Curio petiit. Sa nequam incutit multis, qui eum facilitatemque ejus non norunt, magnum metum sed, ut spero et volo, et ut se fert ipse, bonos et senatum malet. Totus, ut nunc est, hoc scaturit. Hujus voluntatis initium et causa est, quod eum non mediocriter Cæsar, qui solet infimorum hominum amicitias qualibet impensa adjungere, valde contempsit. Qua in re mihi videtur illud perquam venuste cecidisse, quod a reliquis quoque usque eo est animadversum, ut Curio, qui nihil consilio ratione et in sidus usus videretur in evitandis eorum qui se intenderant adver-
Genus valentes dico. Has ego htteras eo majore misi intervallo, quod comitiorum dilationes occupatiorem me habebant, et exspectare in dies exitum cogebant, ut, confectis omnibus, te facerem certiorem. Ad Kalendas Sextiles usque exspectavi. Prætoriis moræ quædam inciderunt. Mea porro comitia quern eventum sint habitura, nescio. Opinionem quidem, quod ad Hirrum attinet, incredibilem ædihim. Cæsar. Lium plebis comitiis nacta sunt. Nam M. Cœlium Vinicianum mentio fatua, quam deriseramus olim, et promulgatio de dictatore subito et deiectum magno clamore insecuta Inde Hirrum cuncti jam non faciendum Spero te
Et de nobis, quod et de quod
Vix sperare ausus auditurum. De republica jam novi quidquam exspectare desieramus sed cum senatus habitus esset ad Apollinis Kalend. Sext., et referretur de stipendio Cn. Pompeii, mentio facta de legione quam expensam C. Cæsari Pompeius, quo numero quoad pateretur^ eam Pompeius esse in Coactus est dicere Pompeius, se legionem abducturum, sed non statim, sub mentionem et convicium obtrectatorum. Inde interrogatus de successione C. Cæsaris de qua, hoc de placitum " ut quam primum ad Urbem reverteretur Cn. Pompeius, ut coram eo de successione provinciarum ageretur." Nam Ariminum ad exercitum Pompeius erat iturus et statim aut transigetur aliquid aut turpiter intercedetur. Nam disputando conjecit illam vocem Cn. Pom-
Omnes Ego tamen exspecto, quomodo Paullum, consulem designatum, primum sententiam dicentem. Sæpius admoneo de syngrapha Cupio enim rem ad me valde Item de ut Cibyratas curesque, ut mihi vehantur. Præterea nuntiatum
Pro jam habetur, regem Alexandrinum mortuum. Quid mihi suadeas, quomodo regnum
Qua tu cura quod ad pæem provinciæ tuæ finitimarumque regionum ego dem vehementer animi pendeo. Nam hoc mo-
Possemus, ut pro copiarum tuarum belh quoque magnitudo, quantum
Triumphoque opus assequeremur, culos amque gravem dimicationem mus, tam optandum. Nunc Parthus movet non mediocrem fore contentionem. Tuus porro exercitus vix unum saltum tueri potest. Hanc autem nemo ducit rationem sed omnia dequo minus quam paratissimus qui publico
Negotio præpositus Ace edit hue quod successionem futuram, propter Galliarum controversiam, non video. Tametsi hac de re puto te constitutum, quid facturus habere, tamen, quo maturius constitueres, cum hunc eventum providebam, visum est ut te facerem certiorem. Nosti enim hæc provinciis decernere senatui. Reliquas impediat. Sic multum ac diu ludetur, atque diu, ut plus bien-
Nium moretur. Quid novi de republica, quod scriberem, haberem, usus essem mea consuetudine, ut diligenter et quid actum et quid ex eo futurum sperarem, perscriberem. Sane tamquam quodam jam omnia adhæserunt. Marcellus idem de provinciis urget, neque adhuc frequentem senatum potuit. Quod anno præterito Curio tribunus, et eadem actio de
Quam tunc omnia impedire, et quam hoc Cæsar iique, qui in^ sua causa rempublicam non curent, sperent,^ non te
Non dubito quin perlatum ad te Appium a Dolabella reum factum, sa nequam non ea, qua existimaveram, invidia. Neque enim stulte Appius qui, simul atque Dolabella accessit ad tribunal, introierat in Urbem triumphique postulationem abiecerat. Quo facto rettudit sermones, paratiorque visus quam speraverat accusator. Is nunc in te maximam spem habet. Scio eum non esse odio. Quam velis eum obligare, in tua manu est cum quo simultas non fuisset, liberius de tota re esset. Nunc ad illam summam veritatem legitimum jus exegeris, cavendum ne parum simpliciter et candide posuisse inimicitias videaris. In hanc partem porro tutum quid volueris, gratificari. Nemo enim necessitudine et amicitia te deterritum
Ab dicet, lUud mihi occurrit, quod inter poby ente ring. Stu lationem et nominis delationem uxor a Dolabella
Quid mihi discedens mandaris, memini quid ego scripserim, te non arbitror oblitum. Non est jam tempus plura narrandi. Unum monere te possum res non displicebit, tamen hoc tempore de tua voluntate ostendas, et exspectes, quemadmodum exeat ex hac causa denique invidiosum emanarit. Porro, significatio uUa intercesserit, quam deceat aut expediat, Neque tacere cam rem poterit, quæ suæ spei tarn opportuna acciderit, quaque in negotio conficiendo tanto cum præsertim qui, perniciosum sciret esse loqui de hac vix tamen se
Contineret. Pompeius dicitur valde pro Appio borare, ut etiam putent alterum utrum de ad te missurum. Hie nos omnes absolvimus et hercule consepta omnia fœda et inhonesta sunt. Consules autem habemus summa diligentia adhuc senatusconsultum, de Latinis, nullum facere potue-
Runt. Curioni nostro tribunatus conglaciat. Sed
Non potest, quomodo hie omnia jaceant. Nisi ego cum tabernariis et aquariis pugnarem, veternus civitatem occupasset. Si Parthi vos calfaciunt, nos hie frigore frigescimus. Tamen, quoquo modo potuit,^ sine Parthis Bibulus in Amano nescio quid cohorticularum amisit. Hoc nuntiatum
Quod supra Curionem valde frigere jam
Nam ferventissime concerpitur. Levissime enim, quia de intercalando non obtinuerat, transfugit ad populum et pro Cæsare loqui cœpit legemque viariam, non dissimilem agrariæ et alimentariam, quæ jubet ædiles metiri, Hoc nondum fecerat, cum priorem partem epistolæ
Amabo quid quod opus fuerit Appio
Ponito me in gratia. De Dolabella integrum
Reserves, suadeo. Et huic de qua loquor, et dignitati tuæ æquitatisque opinioni hoc facere expedit. Turpe pantheras Græcas^ me non habere.
CÆLIUS CICERONI
Quam cito tu decedere cupias, nescio ego quidem eo magis, quo adlmc rem dum de Parthici periculo cruciabor, ne hunc risum meum metus perturbet, Breviores has Ut teras properanti publicanorum tabellario subito dedi tuo liberto pluribus verbis scriptas pridie
Dederam. Res autem novæ nullæ sane acciderunt, adulescens Orestillæ filiam despondit. PauUa Valeria, soror divortium sine causa, quo die
E provincia venturus Nuptura est D. Bruto. Mundum^ rettulerat. Multa hoc genere te absente, acciderunt. Servius Ocella nemini persuasisset se mœchum duo deprehensus Quæres, ubi Ubi hercule ego minime em. Relinquo quod ab quæras. Neque enim displicet mihi, imperatorem singulos percontari, cum qua aliquis deprehensus.
M. CÆLIUS M. CICERONI
Etsi de republica quæ scribam habeo, tamen nihil quod magis gavisurum te putem habeo, quam hoc. Scito, C. Sempronium Rufum, Rufum, mel ac dehcias tuas, caluraniam maximo plausu tuhsse. Quæris, qua in causa M, Tuccium, accusatorem suum, post ludos Romanos reum lege Plotia de
Hoc consi ho, quod videbat, extraordinarius reus nemo accessisset, hoc anno causam esse dicendam. Dubium porro non erat, quid futurum esset. Nemini hoc deferre munusculum maluit quam suo accusatori. Itaque sine ullo subscriptore descendit et Tuccium reum At ego, simul atque au-
Invocatus ad subselha rei occurro surgo, neque verbum de re facio toiam Sempronium usque eo perago, ut Vestorium quoque interponam, et illam fabulam narrem, quemadmodum pro beneficio
Adederit, quid injuria suum esset/ quod Vestorius
Teneret. Hæc quoque magna nunc contentio foruni tenet. M. Servilius, postquam, ut cœperat, omnibus in rebus turbarat, nee, quod non venderet, cuiquam reliquerat, maximæque nobis traditus erat invidiæ, neque Laterensis prætor, postulante Pausania, nobis patronis, Quo ea pecunia pervenisset, recipere voluit, Q. Pilius, necessarius Attici nostri, de repetundis eum postula\it magna fama surrexit, et de damnatione ferventer loqui est cœptum. Quo vento proieitur Appius minor ut indicaret pecuniam ex bonis patris pervenisse ad Servilium, prævaricationisque causa diceret depositum HS lxxxi. Admi-
Amentiam. Immo actionem, stultissimasque de
Nefarias de patre confessiones audisses Mittit consilium eosdem qui æstimarant, Cum æquo numero sententiæ Laterensis, leges ignorans, pronuntiavit, quod singuli ordines judicassent et ad extremum, ut sclent, non redigam. Postquam et pro absoluto Servilius cœptus legisque unum et centesimum caput in quo erat quod eorum judicum major pars lU DiCARiT, ID lus RATUMQUE ESTO in tabulas absolutum non rettuUt, ordinum indicia perscripsit postulante rursus Appio, cum L. Lollio transegit, et se rem relaturum Sic nunc neque absolutus neque damnatus Servilius de repetundis saucius detur. Nam de divinatione Appius, cum calumniam jurasset, contendere ausus non Pilioque et ipse de pecuniis repetundis æst postulatus, et præterea de reus a quodam emissario suo, Sext.
Tettio, factus Recte hoc par habet. Quod ad rempublicam pertinet, omnino multis diebus, exspectatione Galliarum, actum Aliquando tamen sæpe re et graviter acta et plane perspecta Cn. Pompei voluntate earn partem, ut eum decedere post Kalendas Martias placeret, senatus consultum, quod factum auctoritatesque Eppius M. F. Quod M. Marcellus prius ex Kalendis Mart, neve quid conjunctim de ea re referretur a consulibus, utique ejus causa per dies comitiales senatum ka herent, Senatusque Cons.Facerent, cum de ea re ad senatum referretur a consulibus, qui eorum in CCC judicibus essent, sex adducere Si quid de ea re ad populum ad plebemve opus Ser. Sulpicius M. Marcellus Coss. Prætores, tribunique plebis, quibus eorum videretur, ad populum plebemve referrent quod non quicumque deinceps essent, ad populum plebemve ferr I.N.
Prid. Kalend. Octob. In æde Apollinis, adjuerunt L. Domitius, Cn. F. Fab. Akenobarbus Q. Cæcilius Q. F. Fab. Metellus Pius Scipio L. L. F. Pompt. Annalis C. Septimius T. F. Qtdrina C Lucilius C. F. Pup. Hirrus, C. Scribonius, C. F. Pop. Curio, L. Ateius L. F. An. Capita; M. Eppius M. F. Terentina. Quod M. Marcellus Cos. v.f. de provinciis, d. senatum existimare neminem eorum, qui a veto." Potestatem haheant intercedendi impediendi moram oportere, quo minus de p. p. p. ad senatum senatique consultum Qui impedierit pro-
Eum senatum existimare contra rempuhlicam auctoritatem perscribi de ea re p. ad senatum populumque
Huic intercessit C. Cælius, L. Vinicius, P. Cornelius, C. Vibius Pansa
Item senatui placere, de qui in exercitu C. Cæsaris qui eorum stipendia emerita aut causas, quibus de causis missi debe ani, haheant, ad hunc ordinem ut eorum ka beatur, causæque placere auctorita iem de ea re ad senatum
Huic intercessit C. Cælius, C. Pansa, tribuni
Itemque placere, in Ciliciam provinciam, octo reliquas provincias, quas prætorii pro præi ore
Qui prætores fuerunt neque provincia
= republica populi Romani quam primum.
T.=primo quoque tempore. Many of as cum imperio fuerunt, quos eorum ex cum imperio provincias placere. Si ex eo numero, quos ex in provincias ad numerum non qui eas provincias tum, quodque collegium primum prætorum Juisset, neque provincias Si a ad numerum non tunc deinceps proximi cujusque qui prætores fuissent, neque provincias profecti sortem conicerentur, quoad numerus
Quem ad numerum provincias
Huic senatus consulto intercessit C. Cælius, C,
Pansa, tribuni plebis. Præterea Cn. Pompei sunt animadversa, quæ maxime confidentiam attulerunt hominibus, ut diceret se ante Kalend. Mart, non posse sine injuria de provinciis Cæsaris statuere, post Kal. Mart, se non dubitaturum. Cum interrogaretur, qui tum intercederent, dixit hoc nihil interesse, utrum C. Cæsar senatui dicto audiens futurus non esset, an pararet qui senatum decernere non pateretur. Quid inquit et consul esse, et exercitum habere volet At quam clementer Quid
Mens fustem mihi impingere volet His vocibus, ut existimarent homines, Pompeio cum Cæsare esse negotium, Itaque jam, ut video, alteram utram ad conditionem descendere vult Cæsar, ut aut maneat, neque hoc anno sua ratio habeatur, aut, designari poterit, decedat. Curio se contra eum totum parat. Quid assequi nescio. Illud video, bene sentientem, cadere non posse. Me tractat Curio, et mihi sue raunere negotium imposuit. Nam mihi non dedisset
Quæ ad ludos advectæ erant Africanæ, potuit supersederi. Nunc, quoniam dare necesse velim
Curæ quod ate semper ut aliquid
Bestiarum habeamus Sittianamque syngrapham commendo. Libertum Philonem istuc
Et Diogenem Græcum, quibus mandata
Ad te dedi, Eos et rem, de qua velim curæ habeas. Nam quam vehementer ad me pertineat, quas reddent,
CÆLIUS CICERONI
Sic inquis, Hirrum Immo, quam quam ne contentionis quidem minimæ fuerit, pudeat te ausum ilium umquam esse incedere tamquam tuum competitorem. Post repulsam vero risus facit civem bonum ludit, et contra Cæsarem sententias dicit exspectationem corripit Curionem prorsus non mediocriter obiurgat hac repulsa se muta\it. Præterea qui numquam in foro apparuerit, non multum in judiciis versatus agit causas liberales, sed raro post meridiem. De pro-
Quod scripseram Idibus Sextil. Actum interpellat judicium Marcelli, consulis designati. Reiecta ne frequentiam quidem efficere potuerant. Has litteras d. Non.Septembr. Dedi, cum ad cam diem ne profligatum quidem quidquam erat. Ut video, causa hæc integra in proximum annum transferetur quantum divino, relinquendus
Qui provinciam obtineat. Nam non expeditur successio, quando Galliæ, quæ habent intercessorem, in eamdem condicionem quam ceteræ provinciæ vocantur. Hoc mihi non est dubium. Quo magis ut ad hunc eventum te parares.
Fere omnibus de pantheris Turpe
Patiscum Curioni decem pantheras misisse, te non multis partibus plures quas ipsas Curio mihi, et Africanas decern donavit, ne putes ilium tantum prædia rustica dare Tu, modo memoria tenueris, et Gibyratas arcessieris, itemque in Pamphyliam litteras miseris (nam plures capi aiunt), quod voles Hoc vehementius laboro nunc, quod seorsum a coUega puto mihi omnia pa libenter, ut ego majorem partem nihil curare. In hoc negotio nulla tua, loquendi, cura hoc est imperandi et mandandi. Nam simul atque erunt captæ, qui alant eas et deportent, habes eos, quos ad Sittianam syngrapham misi. Puto etiam, ullam spem mihi Htteris ostenderis, me missurum
M. Feridium, equitem Romanum, amici mei fiHum, bonum et strenuum adulescentem, qui ad suum negotium istuc venit, commendo, et te rogo, ut eum in tuorum numero habeas. Agros, quos fructuarios habent civitates, vnlt tuo beneficio, quod et honestum factu immunes esse gratos et bonos
Viros obligaris. Nolo te putare Favonium a columnariis præteritum esse optimus quisque eum an Cato " Catonis æmulus," Aug. "Cato's Sancho," Mommsen, B.H. non Pompeius tuus aperte Cæsarem vetat et provinciam tenere cum exercitu et consulem Tamen hanc sententiam nullum hoc tempore senatusconsultum faciendum; Scipio hanc, ut Kalend. Martiis de neu quid conjunctim referretur. Contristavit hæc sententia Balbum Cornelium et eum questum esse cum Scipione.
Sa nequam C. Cassi et Deiotari sumus commoti. Nam Cassius Euphraten copias Parthorum esse Deiotarus, profectas per Commagenem provinciam nostram. Ego quidem præcipuum metum, quod ad te attinebat, habui, qui scirem quam paratus ab exercitu ne quod tumultus dignitati tuæ periculum Nam de
Paratior ab exercitu timuissem nunc hæc exiguitas copiarum recessum, non dimicationem mihi tuam præsagiebat. Hoc quomodo acciperent hom ineSj quam probabilis necessitas futura esset, vereor etiam nunc neque prius desinam formidare,
Quam tetigisse te Italiam audiero. Sed de Parthorum transitu nuntii varies sermones excitarunt. Alius enim Pompeium mittendum, alius ab Urbe Pompeium non removendum, alius Cæsarem cum suo exercitu, consules, nemo tamen ex senatus consulto pri vates. Consules autem, quia verentur, ne senatus consultum ut paludati exeant, et contumeliose præter eos^ ad alium res transferatur, omnino senatum haberi nolunt, usque eo ut parum diligentes in republica videantur sed quem proposui, metus, latet sub hac temperantiæ existimatione nolle provinciam. A te litteræ non venerunt, Deiotari subsecutæ essent, in eam opinionem Cassius veniebat, quæ diripuisset ut viderentur ab hoste vastata, finxisse bellum et Arabas in provinciam immisisse eosque Parthos esse senatui renuntiasse. Quare suadeo, quicumque est status rerum, diligenter et caute perscribas, ne aut velificatus dicaris aut aliquid, quod referret
Reticuisse. Nunc exitus est anni nam ego has
Kal. Decemb. Plane video ante Kal. Januar. Agi posse. Nosti Marcellum, quam tardus et parum Itemque Servius, quam cunctator. Cujusmodi putas hos esse, aut quam quod nolint, conficere posse, qui, quæ cupiunt, tamen frigide agunt, ut nolle helium hæc causa primos menses occupabit. Sin autem non bellum, aut tantum ut vos aut successores, parvls additis sustinere possint, Curionem video se dupliciter jactaturum primum, ut aliquid Cæsari adimat, inde ut aliquid Pompeio tribuat, quodvis quamlibet tenue munusculum. Paullus porro non humane de provincia loquitur. Hujus cupiditati occursurus est Furnius
Noster plures suspicari non possum. Hæc novi. Alia, quæ possunt accidere, non cerno. Multa tempus afFerre et præparata mutare Sed intra hos, quæcumque acciderint, vertentur. Illud addo ad actiones C. Curionis, de agro Campano de quo negant Cæsarem laborare, sed Pompeium valde
Nolle, ne vacuus advenienti Cæsari pateat. Quod ad tuum decessum attinet, non possum
Me curaturum ut succedatur certe præstabo, ne amplius prorogetur. Tui
Tempus, senatus coget, honeste a nobis cusari non velisne perseverare mei est meminisse, qua obtestatione decedens mihi, ne paterer mandaris.
Non sed nos tuæ supplicationes torserunt. Incideramus enim nodum. Nam Curio cupidissimus, cui omnibus rationibus comitiales dies eripiebantur, negabat se uUo modo pati posse decerni supplicationes, ne, quod furore Paulli adeptus esset boni, sua culpa videretur amisisse, et prævaricator causæ publicæ existimaretur. Itaque ad pactionem descendimus, et confirmarunt consules se supplicationibus hunc annum non usuros. Plane quod utrisque consulibus gratias agas est PauUo magis Nam Marcellus respondit se spem in supplicationibus non habere, Paullus se omnino in hunc annum non edicturum. Renuntiatum nobis erat Hirrum diutius dicturum prendimus eum non modo non sed, cum de
Ageretur, et posset rem impedire, ut numerarentur postularet, Tantum Catoni assensus qui de te locutus honorifice, non decrerat supplicationes, Tertius ad hos Favonius
Quare pro cujusque natura et gratiæ sunt agendæ quod tantum voluntatem ostenderunt pro sententia, cum impedire possent, non pugnarunt Curioni vero, quod de suarum actionum cursu tua causa Nam Furnius et Lentulus, ut debuerunt, quasi eorum^ res una nobiscum circumierunt et laborarunt. Balbi quoque Corneli operam et sedulitatem laudare possum. Nam cum Curione vehementer locutus et eum,
Injuriam Cæsari facturum tum fidem in suspicionem adduxit. Decrerant quidem, neque^ transigi volebant Domitii, Scipiones quibus hac re ad intercessionem evocandam interpellantibus, venustissime Curio respondit se eo libentius non intercedere, quod quosdam, qui decernerent, videret
Quod ad rempublicam attinet, in unam causam omnis contentio conjecta de provinciis in quam adhuc incubuisse cum senatu Pornpeius videtur, ut Cæsar Id. Novemb. Decedat. Curio omnia potius subire constituit quam id Ceteras suas abiecit actiones. Nostri porro, quos tu bene
Ad extremum certamen rem deducere non audent. Scena totius hæc Pompeius, tamquam Cæsarem non impugnet, sed, quod æquum putet, constituat, Curionem quærere discordias. Valde autem non et plane timet, Cæsarem consulem designari prius quam exercitum et prov ineiam
Accipitur male a Curione, et totus ejus secundus consulatus exagita'tur. Hoc omnibus rebus prement Curionem, Cæsar defendet intercessorem (quod evidenter) reformidarint,
Cæsar quoad volet manebit. Quam quisque sententiam dixerit, in commentario est rerum urbanarum ex quo quæ digna sunt, Multa in primis ludorum expositiones,^ et funerum, et ineptiarum ceterarum. Plura habet utiHa. Denique malo in hanc partem errare, ut quæ non desideras audias, quam quidquam, quod opus prætermittatur. Tibi curæ fuisse de Sittiano negotio, gaudeo. Sed, quoniam suspicaris minus certa fide eos, quos misi, usos,^ tamquam procurator, agas rogo.
CÆLIUS CICERONI
Pudet me confiteri, et queri de Appi, hominis ingratissimi, qui me odisse, quia magna mihi debebat beneficia, cœpit cum homo avarus, ut ea solveret, imperare non posset, occultum bellum mihi indixit occultum tamen, ut multi mihi renuntiarent, et ipse facile animadverterem male eum de me cogitare. Posteaquam vero comperi eum collegium tentasse, deinde aperte cum quibusdam locutum, cum L. Domitio, ut nunc mihi inimicissimo homine, deliberare, velle hoc munusculum deferre Gn. Pompeio, ipsum ut prenderem,^ et ab eo deprecarer injuriam, quem vitam mihi debere
Putaram, impetrare ame non potui. Quid ergo est Tamen quidem cum ejus aliquot amicis, qui testes erant meorum in ilium meritorum, locutus sum. Posteaquam ilium, ne cui satisfaceret quidem me dignum habere malui coUegæ homini alienissimo mihi, propter amicitiam tuam non æquissimo, me obligare, quam simiæ vultum Id postquam excanduit, me causam inimicitiarum quærere clamitavit, mihi pecunia minus
Per hanc speciem simultatis eum consectarer. Postea non arcessere Polam Servium, accusatorem, cum Domitio con siha. Quibus cum parum procederet, ut lege mihi ponerent accusatorem, compellari ea lege me voluerunt, qua dicere non poterant. Insolentissimi homines summis Circensibus meis postulandum me lege Scantinia curant. Vix hoc erat Pola elocutus, cum ego Appium censorem eadem lege postulavi. Quod mehus caderet, Nam a populo, et non infimo quoque, approbatum, ut majorem Appio dolorem fama, quam Præterea cœpi sacellum, domo quod ab eo petere. Conturbat me mora hujus,qui Nam acceptis prioribus amplius quadraginta dies mansit. Quid scribam, Domiti odium tumore Exspecto te valde, quam primum videre cupio. A te peto, ut meas proinde doleas, ut me existimas et dolere decussa consuetudine atque auctoritate tua sublatum Non enim pugnax neque hebes ad quod melius intellegendum. Deinde (quod maximum ego ilium valde amo. Voles, Cicero, Curionem nostrum lautum de
Exitum habuisse. Nam cum de
Primaque M. Marcelli sententia pronuntiata
Qui agendum cum censebat, frequens senatus omnia Stomacho
Pompeius Magnus nunc languenti, ut
Habenda, qui neque exercitum neque provincias tradere vellet. Quemadmodum hoc Pompeius laturus cum cognoro, scribam.^ Quidnam reipublicæ futurum aut armis resistat aut non curet, vos senes divites Q. Hortensius, quum has Ut teras animam agebat.
CÆLIUS CICERONI
Tanti non fuit Arsacen capere, Seleuceam expngnare, ut earum rerum, quæ hie gestæ sunt, spectaculo careres. Numquam oculi doluissent, in repulsa Domiti vultum vidisses. Magna comitia fuerunt, et plane studia ex partium sensu apparuerunt perpauci necessitudinem secuti officium præstiterunt. Itaque mihi est Domitius inimicissimus, ut ne familiarem quidem suum quemquam tarn ode-
Quam me atque eo magis, quod per injuriam putat auguratum ereptnm, cujus ego auctor fuerim. Nunc furit tam gavisos homines suum dolorem, unumque me^ studiosiorem Antoni. Nam Cn. Saturninum adolescentem ipse Cn. Domitius reum sane quam superiore a vita invidiosum. Quod judicium nunc in exspectatione etiam in bona
Spe, post Sex. Peducæi absolutionem. De summa republica sæpe me ad annum pacem non videre et quo propius ea contentio, quam necesse accedit, eo clarius id periculum apparet. Propositum hoc de quo, qui rerum potiuntur, sunt dimicaturi, quod Cn. Pompeius constituit non pati C. Cæsarem consulem exercitum et provincias tradiderit Cæsari autem persuasum est se salvum esse non posse, ab exercitu recesserit. Fert illam tamen condicionem, ut ambo exercitus tradant. Sic amores et invidiosa conjunctio non ad occultam recidit obtrectationem, sed ad bellum se erumpit neque mearum rerum quod consilium capiam, reperio. Quod non dubito, quin te quoque hæc deliberatio perturbatura. Nam mihi cum hominibus his et gratia et necessitud" est tum
Causam illam, non homines odi. LUud te non arbitror fugere, quin homines in dissensione domestica debeant, quamdiu sine armis certetur, honestiorem sequi partem ubi ad bellum et castra ventum Antony.
Firmiorem et melius statuere, quo tutius In hac discordia video Cn. Pompeium senatum, quique res judicant, secum habiturum ad Cæsarem omnes, qui cum timore aut mala spe vivant, accessuros exercitum conferendum non esse omnino. Modo spati ad considerandas utriusque
Copias et ad eligendam partem Prope oblitus sum quod maxime scribendum. Scis Appium censorem hie ostenta facere de et de agri modo, de ære alieno acerrime agere Persuasum est censuram lomentum aut nitrum Errare mihi \idetur. Nam sordes eluere vult venas omnes et viscera aperit. Gurre, per deos atque homines, et quara primum hæc risum veni, Scantiniæ judicium apud Drusum Appium de tabulis et signis agere. Grede mihi, est properandum. Gurio noster sapienter quod remisit de stipendio Pompei, feeisse existimatur. Ad summam, quæris, quid putem futurum. Si alter uter eorum ad Parthicum bellum non video magnas impendere discordias, quas ferrum et judi eabit. Uterque animo et copiis est paratus. Sine tuo periculo posset, magnum et jucundum fortuna spectaculum parabat.
Ecquando tu hominem ineptiorem quam tuum Cn. Pompeium qui tantas turbas, qui tarn nugax commorit Ecquem autem Cæsare nostro acriorem rebus gerendis, eodera temperatiorem aut aut audisti Quid Num qui durissimis et
Tæterrima hieme, bellum ambulando confe cetus sim, tum hanc meam gloriam, quæ ad me pertinet, derideas. Quæ exponere, coram, non possum idque fore spero. Nam me, cum expulisset ex Pompeium, constituit ad Urbem vocare quod jam existimo confectum,
Maluit Pompeius Brundisi circumsederi. Peream,
Minima causa est properandi mihi, quod te videre et omnia intima conferre discupio, Habeo autem quam multa Hui vereor (quod ne, quum te videro, omnia obHviscar. Sed tamen quodnam ob scelus mihi necessarium retro ad Alpes versus Ideo quod armis sunt, neque de magna causa. Bellienus, verna Demetri, qui cum præsidio Domitium quemdam, nobilem Cæsaris hospitem, a contraria factione nummis acceptis comprehendit et strangula-
Civitas ad arma Eo cum quattuor cohortibus mihi per nives eundum Usquequaque, inquies, se Domitii male dant. Vellem quidem Venere prognatus tantum animi habuisset in vestro Domitio quantum Psecade natus in hoc habuit. Ciceroni
M. CÆLIUS M. CICERONI
Exanimatus quibus te
Cogitare ostendisti, neque, id quid per-
Neque non tamen, quale quod cogitares, aperuisti, has ad te Per fortunas tuas, Cicero, per oro, obsecro, ne quid gravius de salute et incolumitate tua consulas. Nam deos hominesque amicitiamque nostram me prædixisse, neque temere monuisse sed postquam Cæsarem convenerim sen- Intimilium, now tenti amque qualis futura esset parta cognoverim, te certiorem existimas eamdem rationem fore Cæsari in dimittendis adversariis et condicionibus ferendis, Nihil atrox et sævum atque etiam loquitur. Iratus senatui caræ sunt, aliquid apud te nos, optimus, gener tuus, (quorum fortunas non debes conturbare, ut earn causam, cujus salus nostra
Odisse aut relinquere cogamur, aut impiam cupiditatem contra salutem tuam habeamus), denique te subisse nunc te contra victorem facere, quem dubiis rebus lædere et ad eos fugatos accedere, quos resistentes sequi summæ
Vide, ne, dum pudet te parum optimatem
Parum dih genter, quid optimum
Quod totum persuadere non possum, saltem, dum quid de Hispaniis agamus exspecta quas nuntio adventu Cæsaris fore Quam
Spem habeant amissis Hispaniis Quod porro tuum consilium ad despera tes accedere, non medius reperio. Hoc, quod tu non dicendo mi-
Cæsar audierat, ac simul atque have mihi statim quid de te audisset exposuit. Negavi me sed tamen ab eo ut ad te mitteret, quibus maxime ad remanendum commoveri posses. Me secum Hispaniam Nam
Ego quam ad Urbem accederem, ubicumque ad te percurrissem hoc ate præsens contendissem atque omni te retinuissem.
Etiam atque etiam, Cicero, ne te tuosque omnes funditus evertas ne te sciens prudensque eo demittas, unde exitum vides nullum Quod te aut voces optimatium commovent, aut nonnuUorum hominum insolentiam et jactationem non potes, ehgas censeo ahquod oppidum vacuum adum hæc decernuntur, quæ jam erunt confecta. Id Cæsarem non ofFendes.
Ergo me potius Hispania tum, qiiam Formiis, cum tu profectus ad Pompeium Quod utinam aut Appius Claudius hac parte aut^
Parte C. Curio, cujus amicitia me pau Uatim hanc perditam causam imposuit nam mihi sentio bonam mentem iracundia et amore ablatam. Tu, tu porro, cum ad te proficiscens noctu Ariminum venissem, dum mihi pacis mandata das ad Cæsarem et mirificum civem amici officium neglexisti neque mihi Neque hæc quod diffidam huic causæ, sed, crede mihi, perire est quam hos videre. Quod timor vestræ non
Jam pridem hinc essemus. Nam hie nunc præter foeneratores paucos nee homo nee ordo quisquam Pompeianus. Equidem jam ut maxime plebs qui antea noster populus vester
Cur hoc, inquis Immo rehqua exspecta. Vos vmcere cœgero. Atque hoc nullius præmi spe faciam, sed, quod apud me plurimum solet valere, doloris atque indignitatis causa. Quid Prælium exspectatis, quod firmissimum habet^ Vestras copias non novi. Nostri valde depugnare et facile algere et esurire consuerunt.
Firmissimum thæc M,
Enim me, posteaquam Urbem venerim,
Gratiam. Non eorum usum dimiseram, quod suc censerem, sed quod eorum me suppudebat. Videbar enim mihi, quum me turbulentissimas demisisse ra, præceptis illorum non paruisse. Ignoscunt mihi, revocant consuetudinem pristinam, teque, quod ea^ permanseris, sapientiorem, quam me, dicunt Quamobrem, quoniam videor sperare debere, te viderim, et ea quæ premant, et ea quæ impendeant, me transiturum. Quamobrem
Tusculano, Cumano ad te placebit, (quod minime velim) Romæ, dummodo simul simus, perficiam profecto, ut utrique nostrum commodissimum esse
CICERO VARRONI
Caninius tuus idem, et idem noster, cum ad me pervesperi venisset se postridie mane ad te iturum esse me daturum aliquid mane ut peteret, rogavi. Conscripsi epistulam noctu nee ipsam epistolam misissem per meos, audissem ex eodem, postridie te mane e Tusculano exiturum. At repente paucis post diebus, cum minime exspectarem, venit ad me Caninius mane sertim tantis postea novls rebus tamen perire lucubrationem meam et earn ipsam Caninio dedi sed cum ut cum homine docto et amantissimo, locutus ea sum, quæ pertulisse ilium ad te existimo. Tibi autem idem do, quod mihimetipsi, ut vitemus oculos hominum, linguas minus
Possimus. Qui enim victoria se efFerunt, quasi victos nos intuentur qui autem victos nostros moleste ferunt, nos dolent vivere. Quæres cum hæc Urbe non absim, quemadmod tim Tu enim qui et me et prudentia est tam Lynceus, qui in tantis tenebris offendat,
Nusquam incurrat Ac mihi quidem jam pridem venit mentem, bellum ahquo exire, ut quæ agebantur quæque dicebantur, nee viderem nee audirem. Sed calumniabar Putabam, qui obviam mihi venisset, ut cuique commo dimi suspicaturum aut dicturum, etiamsi non suspicaretur, " Hie aut metuit, et ea re fugit aut aliquid cogitat et habet navem paratam." Denique, levissime qui suspicaretur, et qui fortasse me optime novisset, putaret me idcirco discedere, quod quosdam homines
Mei ferre non possent. Hæe ego suspicans, adhue Romæ maneo et tamen AcAt/^otws consuetude diuturna callum jam obduxit stomacho meo.
Habes rationem mei Tibi hoc censeo latendum tantisper ibidem, dum defervescat^ hæc gratulatio, et simul dum audiamus, quemadmodum negotium confectum confectum enim esse existimo. Magni autem qui fuerit animus, qui exitus rerum. Quamquam quo me con-
Iec tura ducat, habeo sed exspecto tamen. Te vero nolo, ipse rumor jam raucus factus, ad Baias venire. Erit enim nobis honestius, etiam cum cesserimus, videri venisse loca ploratum potius quam natatum. Sed hæc tu melius modo nobis stet una vivere in aquibus antea delectationem modo petebamus, nunc vero etiam salutem non deesse, quis adhibere non modo ut architectos, verum ut fabros, ad candam rempubhcam, et potius libenter accurrere nemo utetur opera, tamen et scribere et legere vare rem publicam, et de moribus ac legibus quærere. Mihi hæc videntur. Tu, quid acturus, et quid
Placeat, pergratum ad me
CICERO VARRONI
Etsi, quid scriberem, non habebam tamen, Caninio ad te eunti non potui dare. Quid ergo mum scribam Quod velle te puto, me ad te esse ventur jun. Etsi vide, quæso, satisne rectum nos, hoc tanto incendio in Dabimus sermonem qui nesciunt, nobis, quocumque in loco simus, eumdem cultum, eumdem victum
Quid refert Tamen in sermonem incidemus. Valde credo, laborandum ne, cum omnes omni genere et scelerum et flagitiorum volutentur, nostra nobiscum aut inter nos cessatio vituperetur. Ego vero, neglecta barbarorum te persequar quamvis enim hæc misera, quæ sunt miserrima, tamen artes nostræ nescio quo modo nunc uberiores fructus ferre videntur, quam olim ferebant, sive quia nulla nunc in re acquiescimus, sive quod gravitas morbi ut medicinæ egeamus, eaque nunc appareat cujus vim non sentiebamus, cum valebamus. Sed quid ego nunc hæc ad cujus domi nascuntur yXavK Nihil ut rescriberes aliquid, me exspectares. Sic igitur
CICERO VARRONI
Swarwi/ me Ai68wpov Quapropter, venturus necesse esse te venire utra te KptVts magis delectet, an hæc, quam noster Diodotus non concoquebat. Sed de etiam rebus, cum erimus, loquemur hoc etiam Kara ^vvarov De Cocceio^ mihi gratum est nam id etiam Attico mandaram. Tu
Minus ad nos, accurremus ad Si hortum in bibliotheca habes, deerit
CTCERO VARRONI
Mihi vero ad Nonas bene maturum videtur fore, neque solum propter reipublicæ, sed etiam propter anni temp Quare istum diem probo itaque eumdem ipse sequar. Consili nostri, ne eos quidem, qui id secuti non sunt, non pœniteret, nobis pœnitendum putarem. Secuti enim sumus non spem, sed officium reliquimus autem non officium, sed desperationem. Ita verecundiores fuimus, quam qui se domo non commoverunt saniores, quam qui amissis opibus domum non reverterunt. Sed minus fero, quam severitatem otiosorum, quoquo mode se res habet, magis vereor, qui in bello occiderunt, quam hos euro, quibus non satisfacimus, quia vivimus. Mihi spatium fuerit in Tusculanum ante Nonas veniendi, te videbo sin minus, persequar in Cumanum et ante te certiorem faciam, ut lavatio parata
CICERO VARRONT
Caninius noster me verbis admonuit, ut berem ad quid quod putarem te oportere. Est igitur adventus (Cæsaris exspectatione neque tu ignoras. Sed tamen, cuni
Ut opinor, se Alsiense venturum, scripserunt ad eum ne id faceret multos molestos ipsumque multis Ostiæ videri commodius eum exire posse. Id ego non intellegebam, quid interesset. Sed tamen Hirtius mihi et se ad eum, et Balbum, et Oppium ut faceret,
Homines, ut cognovi, amantes Hoc ego idcirco nosse te ut hospitimn ubi parares, vel potius ut utrubique quid enim facturus incertum est et simul ostentavi me esse famiHarem et eorum interesse. Non enim est idem, quid ferendum et probare, quid probandum non Etsi quid non probem, equidem jam nescio præter rerum. Nam hæc in voluntate fuerunt. Vidi enim (nam tu aberas) nostros amicos cupere bell jun hunc autem non tam cupere, quam non timere. Ergo hæc fuerunt, reliqua necessaria. Vincere autem aut hos aut necesse Scio te semper mecum in luctu cum videremus cum
Ingens malum, utrius exercitus et ducum interitum, tum vero extremum malorum omnium esse
Victoriam quam quidem ego etiam illorum timebam, ad quos veneramus. Crude Uter enim minabantur eratque et tua invisa voluntas et mea Nunc vero, essent nostri
Valde intemperantes Erant enim nobis quasi quidquam de nostra salute decrevissemus, quod non idem censuissemus aut quasi reipubHcæ eos etiam ad bestiarum auxilium confugere, quam vel emori, vel cum spe,
Non optima, at aliqua tamen vivere. At perturbata republica vivimus, Quis negat Sed hoc viderint
Qui nulla subsidia ad omnes vitæ status paraverunt. Hue enim ut venirem, superior longius, quam
Cum enim te semper magnum hominem duxerim, quod tempestatibus es prope solus portu, fructusque doctrinæ percipis qui maximi sunt, ut ea consideres eaque quorum et usus et delectatio est omnibus istorum et et voluptatibus anteponenda, equidem hos tuos Tusculanenses dies instar esse vitæ puto, libenterque omnibus omnes opes concesserim, ut mihi nulla interpellante, mode vivere. Quod nos quoque imitamur, ut possumus, et in nostris libentissime conquiescimus. Quis enim hoc non dederit nobis, cmn opera nostra patria sive non pos-
Sive ad earn vitam revertamur, quam multi docti homines, fortasse non recte, sed tamen multi etiam reipublicæ præponendam putaverunt Quæ igitur studia, magnorum hominum sententia, vacationem habent quamdam publici muneris, con-
Cedente repubhea cur non abutamur Sed plus quam Caninius mandavit. Enim, quid ego scirem, rogarat, quod tu nescires ego ea narro, quæ tu mehus quam qui narro. Faciam ergo quod rogatus sum, ut eorum, quæ tempo-
Hujus quæ tua interesse audiero, ne quid Ignores.
CICERO VARRONI
Cenabam apud Seium, cum utrique nostrum redditæ sunt ate Mihi vero jam maturum videtur. Nam, quod antea calimaniatus sum, cabo malitiam meam. Volebam prope alicubi esse te, quid bonæ salutis, re 8v Nunc, cum confecta sunt omnia, dubitandum non est, quia equis Nam, ut audivi de L. Cæsare F., mecum ipse quid hie mihi faciei patri? Itaque non desino apud qui nunc dominantur, cenitare. Quid
Faciam tempori serviendum Sed ridicula missa, præsertim cum nihil, quod rideamus.
Africa tremit horrida terra tumultu Itaque nullum est quod non verear. Sed quod quæris, quando, qua, quo, nihil adhuc mus. Istuc ipsum de Bails, nonnulli dubitant, an per Sardiniam veniat. Illud enim adhuc prædium suum non inspexit nee uUum habet deterius, sed tamen non contemnit. Ego omnino magis arbitror per Siciliam Veliam jam sciemus. Adventat enim Dolabella. Eum puto magistrum fore. Sed tamen, sciam, quid tu constitueris, meum consilium accommodabo potissimum ad tuum. Quare exspecto tuas litteras.
In Tusculano, 709.
Etsi munus flagitare, quamvis quis ostenderit, ne populus quidem solet, nisi concitatus, tamen ego exspectatione promissi tui moveor, ut admoneam te, non ut flagitem. Misi autem ad te quattuor admonitores non nimis verecundos. Nosti enim profecto os adulescentioris Academiæ. Ex ea igitur media excitatos misi, qui metuo ne te forte flagitent ego autem Dolabella
Quo possem litterarum genere, declararem. Feci igitur sermonem inter nos habitum in Cumano, cum esset una Pomponius. Tibi dedi partes Antiochinas, quas ate probari intellexisse mihi videbar mihi sumpsi Philonis. Puto cum mirere, nos id locutos esse inter nos, quod numquam locuti
Sumus. Sed nosti morem dialogorum. Posthæc autem, mi Varro, quam plurima, videtur, et de nobis inter nos sero fortasse, sed superiorum temporum fortuna reipublicæ causam sustineat hæc
Præstare debemus. Atque utinam quietis temporibus, atque aliquo, non bono, at saltem certo statu hæc inter nos studia exercere possemus Quamquam tum quidem vel quæpiam rationes honestas nobis et et actiones darent nunc autem quid est, sine his cur vivere velimus Mihi vero cum his ipsis vix, his autem detractis ne vix quidem. Sed hæc coram, et sæpius, Migrationem et emptionem feliciter evenire volo, tuumque in ea re consilium probo. Cura, ut valeas.
S.v.g. Et valeo et Tullia nostra recte Terentia minus belle habuit, sed certum scio jam convaluisse earn. Præterea rectissime sunt apud te omnia. Etsi nullo tempore in suspicionem debui venire, partium causa potius, quam tua, tibi suadere, ut te aut cum Cæsare nobiscumque conjungeres, aut certe in otium referres, præcipue nunc, jam inclinata victoria, ne possum quidem in ullam aliam incidere opinionem, nisi in earn, in qua scilicet suadere videar, quod pie tacere non possim. Tu autem, mi Cicero, hæc probabuntur
Non probabuntur, ab optimo certe animo ac
Animadvertis, Cn. Pompeium nee nominis nee rum gestarum neque etiam region ac nationum et hoc etiam, quod infimo cuique non posse contingere, ut honeste efFugere pulso circumvallato nunc denique quod nescio an lu nquam nostro accident imperatori. Quamobrem, quid aut sperare possit aut animum adverte pro miun consiU capies. Illud autem te peto, lam evitaverit hoc periculum et se abdiderit classem, tu rebus consulas et ah quando potius, quam amicus. Satisfactum jam ate vel
Reipublicæ, quam tu probabas. Reliquum ubi nunc est respublica, simus potius, quam, dum illam veterem sequamm-, simus Quare velim, mi jucundissime Cicero, forte Pompeius, cogatur, ut tu Athenas quamvis quietam
Ut modo ad advolem. Quæcumque de tua ab imperatore erunt impetranda, qua humanitate Cæsar, facillimum
Ab eo impetrare meas tamen preces apud eum non minimum habituras puto. Dare nee mehercule habebam, quid scriberem, mihi magis sunt exspectandæ aquam ame enim Romæ quod putem quus, judicaturus sum, utrum sint tov an
Fungorum illorum, quos apud Niciam inge ntu adeo mihi excussam severitatem veterem putas, ut ne in foro quidem reliquiæ pristinæ frontis appareant Sed tamen suavissimum nostrum præstabo integellum nee committam, ut, ego eum condemnaro, tu restituas, ut^ habeat Bursa Plancus,
Apud quem litteras discat. Sed quid ago cum mihi
Incertum, tranquillone animo, an, ut bello,
Aliqua maiuscula cura negotiove versere, labor longius. Cum igitur mihi exploratum, te libenter esse risurum, scribam ad te pluribus. Te tamen hoc scire volo, vehementer populum sollicitum fuisse de P. Sullæ morte, antequam certum Nunc quærere desierunt, quomodo perierit. Satis putant, se quod sciunt. Ego ceteroqui animo æquo fero unum vereor, ne hasta Cæsaris refrixerit.
CICERO DOLABELLÆ
Vel meo ipsius interitu mallem litteras meas desiderares, quam eo casu, quo sum gravissime quem ferrem certe moderatius, te haberem. Nam et oratio tua prudens, et amor erga me singularis multum levaret. Sed quoniam brevi tempore, ut opinio nostra te sum visurus, me affectum offendes, ut multum ate possim juvari non quo sim fractus, ut aut hominem me esse oblitus sim aut fortunæ succumbendum putem, sed tamen hilaritas
Nostra et suavitas, quæ te præter ceteros delectabat, erepta mihi omnis Firmitatem tamen et constantiam, modo aliquando in nobis, eamdem
Cognosces, quam Quod prælia te mea causa sustinere, non tam id laboro, ut, qui mihi obtrectent, ate refutentur, quam intellegi cupio, quod certe intellegitur, me ate amari. Quod ut facias, te etiam atque etiam rogo, ignoscasque brevi-
Litterarum mearum nam et celeriter una futuros nos arbitror, et nondum confirmatus sum ad scribendum.
CICERO DOLABELLÆ
Gratulor Bails siquidem, ut salubres repente factæ sunt forte te amant, et assentantur, et tamdiu, dum tu ades, sunt oblitæ Quod quidem ita minime miror, cælum etiam et terras vim suam, conveniat, dimittere.
Oratiunculam pro Deiotaro, quam requirebas, habebam mecum, quod non putaram. Itaque eam misi quam velim legas, ut causam tenuem et inopem nee scriptione magno opere dignam. Sed ego hospiti veteri et amico munusculum mittere volui levidense crasso cujusmodi ipsius solent esse munera. Tu velim animo sapienti fortique ut tua moderatio et gravitas aliorum infamet injuriam.
CICERO DOLABELLÆ
C. Subernius Calenus et meus est et Leptæ nostri familiarissimi pernecessarius. Cum
Causa profectus Hispaniam cum M. Varrone ante bellum, ut ea provincia qua nemo nostrum post Afranium superatum bellum uUum putarat, ea mala, quæ summo studio Oppressus enim repentino, quod bellum, commotum a Scapula, postea confirmatum a Pompeio, ut
M. Plani Heredis, qui item Calenus, Leptæ
FamiHarissimus. Hosce ambo commendo, ut majore animi commendare non possim. Volo ipsorum causa meque eo vehementer movet huma-
Lepta vero cum ut fortunæ videantur discrimen non possum ego non aut proxime atque aut etiam æque Quapropter, sæpe expertus sum, quantum me amares, tamen velim persuadeas, me hac
Nemo magis, quam conserves incolumes velisque per me hoc muneris cum amicis hominibus, tum municipio Caleno, quocum mihi magna necessitudo tum Leptæ,
Quem omnibus antepono, dare. Quod dicturus sum, puto equidem non valde ad rem pertinere, sed tamen
Obest dicere. Res familiaris eorum valde exigua vix equestris. Quapropter quando
Cæsar vitam sua liberalitate concessit, nee quod præterea magno opere possit adimi, reditum, me tantum amas, quantum certe amas, hominibus confice. In quo est præter viam longam, quam idcirco non fugiunt, ut et vivant cum et moriantur domi. Quod ut enitare contendasque, vel potius ut
(Posse enim mihi persuasi,) vehementer te etiam atque etiam rogo.
CICERO DOLABELLÆ CONSULI
Etsi contentus eram, mi Dolabella, tua satisque ex ea magnam lætitiam voluptatemque capiebam, tamen non possum non cumulari me maximo gaudio, quod vulgo hominum opinio socium me ascribat laudibus. Neminem conveni, (convenio autem quotidie plurimos sunt enim permulti optimi qui valetudinis causa in hæc loca veniunt, præterea ex municipiis frequentes necessarii mei,) quin omnes, cum te summis laudibus ad cælum extulerunt, mihi continue maximas gratias agant. Negant enim se dubitare, quin meis præceptis et
Obtemperans, præstantissimum te civem et
Singularem consulem præbeas. Quibus ego, quamquam verissime possum respondere, quæ tuo judicio et tua sponte facere, nee cujusquam egere
Tamen neque plane assentior, ne imminuam tuam laudem, omnis a meis profecta deatur, neque valde nego. Sum enim avidior etiam, quam gloriæ. Et tamen non alienum est dignitate tua, quod Agamemnoni, regum
Honestum, habere aliquem capiundis Nestorem mihi vero gloriosum, te juvenem consulem florere laudibus, quasi alumnum disciplinæ meæ.
L. quidem Cæsar, cum ad eum ægrotum Neapolim venissem, quamquam erat oppressus totius corporis doloribus, tamen ante, quam me plane " O
Cicero," inquit, " gratulor cmn tantum vales apud Dolabellam, quantum ego apud valerem, jam esse possemus. Dolabellæ vero tuo et gratulor et gratias ago quem quidem post te consulem solum possumus vere consulem dicere." Deinde multa de facto ac de re gesta tua magnifice otius, præclarius actum umquam, reipublicæ salutarius. Atque hæc una vox omnium
A te autem peto, ut me hanc quasi falsam hereditatem alienæ gloriæ sinas cernere, meque ahqua ex parte in societatem tuarmn laudum venire patiare. Quamquam, mi Dolabella (hæc enim jocatus sum), hbentius omnes meas, mode sunt aliquæ meæ, laudes ad te transfuderim, quam aliquam partem exhauserim ex Nam cum te semper tantum
Incensus sum, ut umquam in amore fuerit ardentius. Nihil est enim, mihi crede, virtute
Formosius, pulchrius, amabilius. Semper amavi, ut M. Brutum propter ejus summum ingenium, suavissimos mores, singularem probitatem atque constantiam. Tamen Idib. Martiis tantum accessit ad amorem, ut mirarer, locimi fuisse augendi in eo, quod mihi jampridem cumula tium etiam videbatur. Quis erat, qui putaret, ad eum amorem, quern erga te habebam, posse ahquid accedere Tantum
Ut mihi nunc denique amare videar, antea
Quare quid quod ego te horter, ut dignitati et gloriæ servias proponam claros
Quod facere solent qui hortantur. Neminem habeo clariorem, quam te ipsum. Te imitere oportet tecum ipse Ne quidem jam rebus gestis non similem Quod cum hortatio non est necessaria gratulatione magis utendum Contigit enim quod baud an nemini, ut summa severitas animadversionis non modo non invidiosa, sed etiam popularis et cum bonis omnibus, turn infimo cuique gratissima. Hoc tuæ sed contigit magnitudine cum animi, turn etiam ingeni atque Legi enim contionem tuam. Nihil sapientius. Ita pedetentim et gradatim turn accessus ate ad causam tiun recessus, res ipsa maturitatem animadvertendi omnium
Concessu daret. Liberasti et Urbem periculo, civitatem metu neque solum ad tempus maximam utilitatem sed etiam ad exemplum. Quo facto intellegere debes, te positam esse rempublicam, tibique non modo tuendos, sed etiam omandos esse aquibus initium profectum Sed de rebus coram plura propediem, ut spero. Tu quando rempublicam nosque conservas, fac ut diligentissime te ipsum, mi Dola-
CICERO PÆTO
Duabus respondebo quam quatriduo ante acceperam a Zetho quam attulerat
Pergratam esse curam meam valetudinis tuæ, quam perspectam esse gaudeo. Sed, crede, non perinde, ut reapse, ex perspicere
Nam cum amultis (non enim possum
Dicere) et me videam et nemo est illorum omnium mihi te jucundior. Nam quod me amas, quod id et jampridem et constanter id quidem magnum, atque baud an maximum, sed
Commune cum multis quod tu ipse tam amandus
Tamque dulcis tamque omni genere jucundus,
Est proprie tuum. Accedunt non sed
Quam Atticorum, Romani veteres atque urbani Ego autem (existimes quod mirifice capior maxime nostratibus, præsertim cum eas videam primum Latio, turn, cum in urbem nostram est infusa peregrinitas, nunc vero etiam bracatis et Transalpinis nationibus, ut nullum veteris leporis vestigium appareat. Itaque, te cum video, omnes mihi Granios, omnes Lucilios, vere ut dicam, Grasses quoque et Lælios videre videor. Moriar, præter te quemquam reliquum habeo, in quo possim imaginem antiquæ et vernaculæ
Agnoscere. Ad hos lepores cum amor erga me tantus accedat, miraris me tanta perturbatione vale-
Tudinis tuæ tarn graviter exanimatum fuisse Quod autem altera epistola purgas te non dissuasorem mihi emptionis Neapolitanæ sed auctorem modera-
Urbane neque ego accepi intellexi tamen idem, quod his intellego non existimasse te, mihi id quod ego arbitrabar, res has non omnino quidem, sed magnam partem relinquere. Ne mihi quidem tunc placebat diutius abesse ab reipublicæ custodia. Sedebamus enim in puppi et clavum tenebamus nunc autem vix est in sentina
Locus. An minus multa senatus consulta futura putas,
Ego sim Neapoli Romæ cum sum et urgeo forum, senatus consulta scribuntur apud amatorem tuum, familiarem meum. Et quidem cum in mentem venit, ponor ad scribendum et ante audio senatus consultum in Armeni ara et Syriam esse perlatum, quod in meam sententiam factum esse dicatur, quam omnino mentionem ullam de ea re esse factam. Atque hoc nolim me jocari putes nam mihi scito jam a regibus ultimis allatas esse litteras, quibus mihi gratias agant, quod se mea sententia reges appellaverim quos ego non modo reges appellatos, sed omnino natos
Nesciebam. Quid ergo est Tamen, quamdiu hie erit noster hie præfectus moribus, parebo auctoritati tuæ cum vero aberit, ad fungos me tuos conferam. Domum habebo, in denos dies singulos sumptuariæ legis dies conferam. Sin autem minus invenero, quod placeat, decrevi habitare apud te scio enim me nihil gratius facere posse. Domum Sullanam desperabam jam, ut proxime scripsi sed tamen non abieci. Tu veHm, ut scribis, cum fabris earn perspicias. Si enim nihil est in parietibus aut in tecto cetera mihi probabuntur. Cæsar's agent.
CICERO PAPIRIO PÆTO
Delectarunt me tuæ quibus primum amavi amorem tuum, qui te ad scribendum verentem, ne suo nuntio mihi
De quo tu mihi antea
Quidem eodem exemplo, ut intellegerem te esse commi otum ego accurate rescripseram, ut quo modo atque tempore aut liberarem te cura aut certe levarem. Sed quoniam proximis quoque quantæ curæ ea
Mi Pæte, habeto quidquid arte potuerit (non enim jam" pugnare
Quoddam excogitandum sed tamen quidquid elaborari aut potuerit ad istorum benevolentiam conciliandam colligendam, summo studio me consecutum esse nee ut
Enim observor ab omnibus qui a Cæsare ut ab me amari putem. Nam
Cetera sunt signa communia sed ego uno utor argumento, quamobrem me ex animo vereque
Quia et nostra fortuna ea est et illorum, ut simu-
Landi causa non De autem, quern penes est omnis potestas, nihil video, quod timeam quod omnia sunt incerta, cum a jure discessum est nee præstari quidquam potest, quale futurum quod positum est in alterius voluntate, ne dicam dine. Sed tamen ejus ipsius nulla re ame ofFensus est animus. Est enim adhibita in ea re ipsa summa a nobis moderatio. Ut enim olim arbitrabar, esse meum libere loqui, cujus opera esset in civitate liber-
Ea nunc amissa, nihil loqui, quod ofFendat aut
Aut eorum, qui ab diliguntur, voluntatem. Effugere autem vellem nonnuUorum acute aut facete dictorum ofFensionem, fama ingeni mihi esset
Abicienda quod possem, non recusarem. Sed tamen ipse Cæsar habet peracre judicium ut Servius, frater tuus, quem litteratissimum fuisse quod aures haberet notandis generibus poetarum et consuetudine legendi, audio Cæsarem, cum volumina jam confecerit quod afFeratur ad eum pro meo, quod meum non reicere solere quod eo nunc magis quia vivunt mecum audiendum putet. Quamobrem Œnomao tuo
Aut quid mihi nunc potest Verum sima fuerunt, cum viderem non
Esse ad ea obtinenda, certandum cum certe non sum reprehendendus. Reliquum ne quid ne quid temere dicam aut faciam contra potentes quoque puto Cetera
Quid quisque me aut quomodo
Aut qua mecmn vivant qui me assidue temporis moderatione me Accii similitudinem non jam ad invidiam, sed ad fortunam transferam, quam existimo levem et imbecillam ab animo firmo et gravi tamquam fluctum a saxo frangl oportere. Etenim cum plena sint monumenta Græcorum, quemadmodum sapientissimi regna tulerint vel Athenis vel Syracusis, cum, servientibus civitatibus, fuerint quodammodo ego me non putem tueri meum statum posse, ut neque ofFendam animum cujusquam, nee frangam dignitatem meam Nunc venio ad jocationes tuas, quoniam tu secundum Œnomaum Accii, non, ut olim solebat, Atellanam, sed, ut nunc mimum introduxisti. Quern tu mihi pompilum, quem thynnarium^ narras quam tyrotarichi patinam Facilitate mea
Ferebantur antea nunc mutata res Hirtium ego et Dolabellam dicendi discipulos habeo, cenandi magistros. Puto enim, te audisse, forte ad vos omnia perferuntur, apud me declamitare, me apud eos cenitare. Tu autem, quod mihi bonam copiam eiures, est tum enim, cum rem habebas, quæsticulis te faciebat attentiorem nunc, cum tam æquo animo bona perdas, non est quod^ non eo consilio, ut, cum me hospitio recipias, æstimationem Plato Syracuse under Dionysius. Te aliquam putes accipere etiam hæc levior est plaga
Ab amico, quam a debitore. Nee tamen eas cenas quæro, ut magnæ reliquiæ quod magnificum et lautum. Memini te mihi Phameæ cenam narrare. Temperius cetera eodem modo. Quod perseveras me ad matris tuæ cenam revocare, feram id quoque. Volo enim videre animum, qui mihi audeat quæ apponere, aut etiam polypum Miniati similem. Mihi crede, non audebis. Ante meum adventum fama ad te de mea quod promulside spei ponas ahquid quam totam sustuh. Solebam enim antea debihtari et lucani-
Sed quid hæc loquimur Liceat modo venire. Tu vero (volo enim abstergere animi metum) ad tyrotarichum antiquum Ego unum sumptum afferam, quod balneum oportebit cetera more nostro superiora lusimus.
De Seliciana et curasti diligenter et facetissime. Itaque puto me prætermissurum. SaUs enim saniorum^ parum. Vale.
CICERO PAPIRIO PÆTO
Non tu homo ridiculus qui, cum Balbus noster apud te ex me quæras, quid de municipiis et agris futurum putem quasi aut ego quidquam sciam, quod nesciat aut, quid aliquando non ex soleam Immo vero, me amas, tu
Ut sciam, quid de nobis futurum habuisti enim in tua potestate, ex quo vel ex sobrio, vel certe ex ebrio scire posses. Sed ego mi Pæte, non quæro primum quia de lucro prope jam quadriennium vivimus aut hoc lucrum aut hæc superstitem reipublicæ vivere deinde, quod quoque mihi videor, quid futurum Fiet enim quodcumque volent, qui valebunt valebunt autem semper arma. Satis igitur nobis esse debet, quidquid conceditur. Hoc qui pati non potuit, mori debuit.
Veientem quidem agrum et Capenatem metiuntur. Hoc non longe abest a Tusculano. Nihil tamen tiræo fruor, dum opto, ut semper id minus contigerit, tamen, quando ego, idemque philosophus, vivere pulcherrimum duxi, non possum eum non diligere, cujus beneficio id consecutus sum. Qui cupiat esse rempublicam, qualem tasse et vult et omnes optare debemus, quid^ faciat tamen, non habet se cum multis coUigavit. Sed longius progredior scribo enim ad Hoc tamen non modo me, qui non intersum, sed ne ipsum quidem principem quid futurum
Nos enim servimus, ipse temporibus. Ita nee quid tempora postulatura nee nos, quid
Cogitet, possumus. Hæc antea non
Non quo cessator esse solerem, præsertim
Sed cum explorati haberem, nee sollicitudinem ex dubitatione mea, nee spem ex affirmatione afFerre Illud tamen ascribam, quod est verissimum, me temporibus adhuc de
Periculo audisse. Tu tamen pro tua sapien-
Debebis optare optima, cogitare ferre quæcumque erunt.
From Tusculum.
Cum Tusculano, propterea quod
Obviam miseram, ut eadem me quam maxima accepi tuas
Meum quod, ut Dionysius tyrannus, cum Syracusis expulsus Corinthi ludum
Ludum quasi habere cœperim. Quid quæris me quoque delectat consilium multa enim consequor primum,id quod maxime nunc opus munio me ad hæc tempora. Id cujusmodi Ceteri quidem, Pompeius, Lentulus Afranius, fœde At Cato lam
Quidem, cum volemus, demus modo operam, ne tam necesse nobis quam quod agimus. Ergo hoc primum. Sequitur exercitationibus, amiseram deinde ipsa qua
In me, facultas orationis, me ad has exercitationes retulissem, exaruisset. Extremum quod tu nescio an primum putes. Plures jam pavones confeci, quam tu pullos columbinos. Tu te Hateriano jure delectas, ego me hie Hirtiano. Veni
Quæris sus Minervam. Sed quando, ut video, æstimationes tuas vendere non potes neque ollam denariorum implere, Romam remigrandum Satius est hie cruditate, quam fame. Video te bona perdidisse spero idem familiares tuos. Actum igitur de te provides. Potes mulo
Quem reliquum esse, quoniam cantherium comedisti, Romam pervehi. Sella in ludo, tamquam hypodidascalo, proxima earn pul viuus sequetur.
CICERO PAPIRIO PÆTO
Tamen a malitia non discedis Tenuiculo apparatu significas Balbum fuisse contentum. Hoc videris dicere, cum reges tam continentes, multo magis consulares esse oportere. Nescis me ab omnia expiscatum recta eum a porta domum meam venisse. Neque hoc admiror, quod non suam potius, sed quod non ad suam. Ego autem primis tribus verbis, " Quid noster Pætus " At adiurans, " Nusquam se umquam libentius." Hoc verbis assecutus aures ad te afFeram non minus elegantes autem obsonio, peto ane esse balbos, quam disertos putes. Me quotidie aliud ex impedit. Sed, me expediero, ut loca venire possim, non committam, ut te sero ame certiorem factum putes.
CICERO PÆTO
Dupliciter delectatus sum et quod ipse
Et quod te jam posse ridere. Me autem aut scurram velitem, malis oneratum esse non moleste Illud doleo, loca venire me, ut constitueram, non potuisse. Habuisses enim non hospitem, sed contubernalem. At quem virum non
" Ad suam." Eum, quern tu es promulside conficere. Integram famem ad ovum Itaque usque ad assum vitulinum opera perducitur. Mea, quæ solebas antea laudare, " o hominem facilem o hospitem non gravem " abierunt. Nunc omnem nostram de publi ea curam, cogitationem de dicenda in senatu sententia, commentationem causarum abiecimus. In Epicuri nos adversarii nostri castra conjecimus nee tamen ad banc insolentiam, sed ad illam tuam tiam, veterem cum in sumptum habebas. Etsi numquam plura prædia habuisti. Proinde te para cum homine et edaci res et qui jam aliquid intellegat autem homines quam solentes Dediscendæ sunt sportellæ artolagani Nos jam tantum habemus, ut Verrium tuum et Camillum (qua munditia homines qua elegantia vocare sæpius audeamus. Sed vide audaciam etiam Hirtio cenam dedi, sine pavone tamen ea cena coquus mens præter fervens
Non potuit Hæc nunc vita nostra. Mane salutamus domi et bonos multos, sed et hos lætos victores qui me quidem perofficiose et peramanter observant. Ubi salutatio defluxit, litteris me involvo, aut scribo aut lego. Veniunt etiam, qui me audiant quasi doctum hominem, quia paullo sum, quam doctior. Inde corpori omne tempus datur. Patriam eluxi jam et gravius et diutius, quam ulla mater unicum filium. Sed cura, me amas, ut valeas, ne ego, te jacente, bona tua comedim. Statui enim tibi ne ægroto quidem parcere.
Ain* tandem insanire tibi videris, quod imitere verbo rimi meorum, ut scribis, fulmina Turn insanires, consequi non posses cum vero etiam vincas, me prius irrideas, quam te, oportet. Quare nihil tibi opus est illud a Trabea, sed potius meum. Verumtamen quid tibi ego in epistolis deor nonne plebeio sermone agere tecum Nee enim semper eodem modo. Quid enim simile habet epistola aut judicio aut contioni Quin ipsa indicia non solemus omnia tractare uno modo. Privatas causas, et eas tenues, agimus subtilius, capitis aut famæ see texere solemus. Sed tamen, mi Pæte, qui venit in mentem negare, Papirium quemquam umquam,
Plebeium Fuerunt enim minorum gentium, quorum princeps L. Papirius Mugillanus, qui censor cum L. Sempronio Atratino cum antea consul cum eodem annis post Romam conditam Sed tum dicebamini. Post hunc
Fuerunt curuli ante L. Papirium Crassum, qui primum Papisius vocari dictator cum L. Papirio Cursore, magistro equitum, factus annis post Romam conditam et quadriennio post consul cum C. Duilio. Hunc secutus Cursor, homo valde honoratus deinde L. Masso inde multi Massones quorum quidem tu omnium
Patriciorum imagines habeas Deinde Carbones et Turdi insequuntur. Hi plebeii fuerunt quos contemnas censeo. Nam præter hunc C. Carbonem, quem Damasippus e repu bUca Carbonum nemo Cognovimus Cn. Carbonem et ejus fratrem scurram quid improbius De hoc amico meo, Rubriæ Tres fuere, C, Cn., M. Carbones. Marcus P. Flacco accusante condemnatus fur magnus, ex Gaius, accusante L. Crasso, cantharidas sumpsisse
Et tribunus plebis et P. Africano vim existfmatus Hoc vero, qui Lilybæi a Pompeio nostro improbior nemo meo
Lam pater accusatus a M. Antonio, sutorio atramento absolutus putatur. Quare ad patres censeo revertare. Plebeii quam fuerint importuni,
CICERO PÆTO
Amo verecundiam, alii^potiuslibertatemloquendi. Atqui hoc Zenoni homini mehercule acuto,
Academiæ nostræ cum eo magna rixa Sed, ut placet suo quamque rem nomine appellare. Sic enim disserunt, esse obscenum,
Turpe Nam, quod obscenitate flagitium, id aut in re esse, aut in verbo esse tertium. In re non Itaque non modo in comoe-
Res ipsa narratur (ut in Demiurgo,
Modo nosti canticum meministi Roscium, (totus est sermo verbis tectus, re impudentior) sed etiam in tragœdiis. Quid est enim illud
Quæ mulier una quid, inquam, est
Duplex cubi leP Quid? Quid est
Virginem me quondam invitam p6r vim Bene atqui idem significat — sed alterum
Nemo Vides igitur, cum eadem res quia verba non nihil videri turpe. Ergo in re non
Multo minus in verbis. Si enim, quod verbo significatur, id turpe non est, verbum, quod turpe esse non potest. Anum appellas alieno nomine cur non suo potius Si turpe ne alieno quidem non suo potius. Caudam antiqui penem vocabant ex quo est propter simiUtudinem penicilhs.
By Sextus courtesan. — At hodie penis est in obscenis. At vero Piso Frugi in Annalibus suis queritur adulescentes peni deditos Quod tu in epistola appellas suo nomine, tectius penem. Sed quia multi, factum est tam obscenum, quam id verbum, quo tu usus Quid, quod vulgo dicitur, cum nos voluimus convenire, num obscenum est Memini in senatu disertum consularem ita eloqui Hanc culpam majorem, an illam dicam? Potuit obscenius Non, inquis. Non enim ita sensit. Non ergo in verbo Docui autem in re non esse nusquam igitur Li heris dare operant, quam honeste dicitur Etiam patres rogant Ejus operæ nomen non audent dicere. Socratem fidibus docuit nobilissimus fidicen. Connus vocitatus Num id obscenum putas Cum loquimur nihil
Dicimus, at cum obscenum Græcis quidem, inquies. Nihil est ergo in verbo quando et ego Græce et tamen dico, idque tu
Quasi ego Græce, non Latine dixerim. Ruta et menta, recte utrumque. Volo mentam pusillam ita appellare, ut rutulam non Bella die ergo etiam pavimenta isto modo non potes. Viden' igitur esse, ineptias turpitudinem nee in verbo esse nee in itaque nusquam esse Igitur in verbis honestis obscena ponimus. Quid ing landica = enim non honestum verbum est divisio At inest obscenum, cui respondet intercapedo. Num hæc ergo obscena sunt Nos autem ridicule, dicimus, patrem strangulavit, honorem non præfamur sin de Aurelia aliquid aut LoUia, honos præfandus est. Et quidem jam etiam non obscena verba pro obscenis sunt. Battuit, inquit, impudenter depsit multo impudentius. Atqui neutrum est obscenum. Stultorum plena sunt omnia. Testes, verbum honestissimum in judicio, alio loco non nimis. At honesti Lanuvini, Cliternini non honesti. Quid ipsa res modo honesta, modo turpis. Suppedit, flagitium est. Jam erit nudus in balneo, non reprehendes. Habes scholam Stoicam, 6 evBrpprjiiovqæi. Quam multa ex uno verbo tuo Te adversus me omnia audere gratum est. Ego servo et servabo enim assuevi) Platonis verecundiam. Itaque tectis verbis ea ad te scripsi, quæ apertissimis agunt Stoici. Sed
Etiam crepitus aiunt æque liberos ac ructus esse oportere. Honorem igitur Kalendis Mart. Tu me diliges et valebis. Pedo =
CICERO PAPIRIO PÆTO
In Cumano,
Heri veni in Cumanum, eras ad te fortasse. Sed cum certum sciam, faciam te paullo ante certiorem. Etsi M. Cæparius, cum mihi in Gallinaria obviam venisset, quæsissemque, quid ageres, dixit te in lecto esse, quod ex pedibus laborares. Tuli
Moleste, ut debui sed tamen constitui ad te venire, ut et viderem te et viserem et cenarem etiam. Non enim arbitror coquum etiam te arthriticum habere. Exspecta igitur hospitem cum minime edacem, turn inimicum cenis simiptuosis.
CICERO PÆTO
Rufum istum, amicum tuum, de quo iterum jam ad me adiuvarem, quantum possem, etiamsi ab eo læsus essem, cum te tanto opere viderem ejus causa laborare cum vero et ex tuis et ex
Ad me missis intellegam et judicem magnæ curæ salutem meam non possum non amicus esse, neque solum tua commendatione, quæ apud me, ut debet, valet plurimum, sed etiam voluntate ac judicio meo. Volo enim te mi Pæte, initium mihi et cautionis et diligentiæ fuerunt aliæ postea multorum. Nam et Aquini et Fabrateriæ consilia sunt de me, quæ te video inaudisse quasi divinarent, quam molestus essem futurus, ahud egerunt, me ut opprimerent. Quod ego non suspicans incautior fuissem,
Ate admonitus essem. Quamobrem tuus amicus apud me non eget commendatione. Utinam ea fortuna reipublicæ ut me virum
Mum possit cognoscere Sed hæc hactenus. Te ad cenas itare desisse, moleste Magna enim te delectatione et voluptate Deinde etiam vereor, enim verum dicere, ne nescio quid quod solebas, dediscas et obliviscare, cenulas facere. Nam tum, cum habebas, quos imitarere, non multum proficiebas, quid nunc te facturum putem Spurinna quidem, cum rem demonstrassem, et vitam tuam superiorem exposuissem, magnum periculum summæ reipublicæ demonstrabat, ad superiorem consuetudinem tum, cum Favonius revertisses. Hoc tempore posse, forte tu
Non posses. Sed, mehercule, mi Pæte, extra jocum, moneo quod pertinere ad beate vivendum ut cum jue undis, amantibus accommodatius. Nee ad voluptatem sed ad communitatem vitæ atque remissionemque animorum, quæ maxime sermone compotationes aut concenationes nos quod turn maxime simul Vides, ut te so phando revocare coner ad cenas Cura, ut
Id cenitando consequere. Sed cave,
Me amas, existimes me, quod scribam, locum prætermitto monendi, agendi, providendi hoc denique animo sum, hac cura atque administratione mihi ponenda præclare actum mecum putem. Etiam atque etiam
CICERO IMP. PÆTO
Summum me ducem litteræ tuæ reddidere. Plane nesciebam te tarn peritum esse rei militaris. Pyrrhi te libros et Cineæ video lectitasse. Itaque obtemperare cogito præceptis tuis hoc amplius, navicularum habere ahquid in ora maritima contra equitem Parthum negant ullam armaturam meliorem inveniri posse. Sed quid ludimus Nescis, quo cum imperatore negotium Kx'pov, quam contriveram legendo, totam in hoc imperio exphcavi.
Sed jocabimur ahas coram, ut spero, brevi tempore. Nunc ades ad imperandum [vel ad parendum potius
Enim antiqui loqucbantur]. Cum M. Fadio, quod scire te arbitror, mihi summus usus est valdeque eum dihgo, cum propter summam probitatem ejus ac singularem modestiam, tum quod in his controversiis, quas habeo cum tuis combibonibus Epicureis, optima
Opera ejus uti soleo. Cum ad me Laodiceam venisset, mecumque ego eum esse vellem, repente percussus est atrocissimis Htteris, in quibus scriptum erat, fundum Herculanensem a Q, Fadio fratre pro-
Xenophon's Educ ation of Cyrus.
M. Fadius Gallus, a of scriptum qui fundus cum eo communis Id M. Fadius pergraviter existimavitque fratrem suum, hominem non sapientem, impulsu inimicorum suorum eo progressum Nunc, me amas, mi Pæte, negotium totum molestia Fadium perscribere possum, quam mihi gratum otiosum Fadium Id positum
Putat mihique persuadet.
Accubueram hora nona, cum ad harum exemplum Dices, ubi apud Volumnium Eutrapelum, quidem supra me
Servitutem nostram Quid ergo faciam Te
Qui philosophum Angar excruciem ne me quid assequar Deinde quem ad finem viverem Sed est earum etiam, non satietas, sed quidam modus. A quibus cum discessi, etsi minimum mihi est in cena (quod tu unum Dioni philosopho posuisti) tamen quid potius faciam, priusquam
Me dormitum conferam, non reperio. Audi reliqua. Infra Eutrapelum Cytheris accubuit. In eo igitur, inquis, convivio Cicero
Quem aspectabant, cujus ob os Graii ora obvertebant sua Non, mehercule, suspicatus sum illam adfore. Sed tamen Aristippus quidem Socraticus non erubuit, cum esset obiectum, habere eum Laida Haheo, inquit, non habeor a Laide. Græce hoc melius tu, voles, interpretabere. Me vero nihil istorum, ne juvenem quidem, movit umquam ne nunc senem. Convivio delector loquor quod in solum, ut
Dicitur, et gemitum in risus maximos transfero. An tu id melius, qui etiam in philosophum Qui cum quis quid quæreret, dixisset, cenam te quærere a mane dixeris. Baro te putabat quæsiturum, unum cælum esset an innumerabilia. Quid ad te "At hercule cena num quid ad te,
Aut dein, ne amicis tribuamus, epulamur una, non modo non contra legem, nunc lex sed etiam legem, quidem quanto. Quare quod adventum nostrum extimescas. Non multi hospitem multi
Et abfui proficiscens in Græciam posteaquam de medio cursu reipublicæ sum voce revocatus, numquam per M. Antonium quietus cujus tanta
Non insolentia (nara id quidem vulgare vitium
Sed immanitas, non modo ut vocem, sed ne vultum quidem liberum possit ferre cujusquam. Itaque mihi maximæ curæ non de mea quidem vita, cui satisfeci vel ætate vel vel quid etiam hoc ad rem sed me possimus ad tempus reipublicæ spiritum ducere. Quæ potest enim spes ea qua hominis impotentissimi atque in temperatissimi armis oppressa sunt omnia qua nee senatus, nee populus vim habet uUam nee leges uUæ nee
Nee omnino simulacrum aliquod ac vestigium autem amoris mei, quem a tua ceptum non solum, sed etiam monere atque ut rempublicam omni cogitatione curaque incumberes. Quæ ad tuum tempus magnæ cum tum etiam præterquam quod reipublicæ consulere debemus, etiam^ tuæ favemus, ut omne nostrum gentiam ad ampH tudinem tuam conferamus. Facillime et reipublicæ, quæ mihi carissima et amicitiæ nostræ, quam sanctissime nobis colendam
Puto, me intellego satisfacturum. Furnium nostrum tanti ate quantum ipsius humanitas et dignitas postulat, nee miror et gaudeo teque hoc existimare volo, quidquid in eum judici officique contuleris, id ita me accipere, ut in meipsum te putem contulisse.
Meum studi jun honori tuo pro necessitudine nostra non defuisset, aut tuto in senatum aut honeste venire potuissem. Sed nee sine periculo quisquam libere de republica sentiens versari potest in summa impunitate gladiorum, nee nostræ dignitatis videtur esse sententiam de republica dicere, ubi me et melius et propius audiant armati, quam senatores.
Quapropter in privatis rebus nullum neque neque studium meum desiderabis ne in publicis quidem, quid quo me necesse umquam deero, ne cum quidem meo,
Cum ipsum Furnium per tum
Omni genere prudentiam mihi tuam præterea mihi non ignotam
Præterea summam erga Quæ omnia mihi jucunda, hoc extremum etiam gratum Ego, Plance, necessitudinem constitutam habui cum domo ante quam tu natus amorem autem erga ab ineunte mihi tecum statuo debere communem. Omnia summa consecutus duce, comite fortuna quos ingenio industriaque Nunc me amantissimum nemini concedentem, qui vetustate necessitudinis potior possit esse, audies, omnem
Reliquæ vitæ dignitatem ex optimo reipublicæ statu acquires. Scis profecto enim te fugere potuit), fuisse quoddam tempus, cimi homines marent te nimis servire temporibus quod ego quoque existimarem, te ea, quæ patiebare, probare etiam arbitrarer. Sed cvaa intellegerem, quid sentires, te arbitrabar videre, quid posses. Nunc aha ratio Omnium rerum tuum indicium idque hberum. Consul es designatus optima ætate, summa eloquen-
In maxima orbitate reipubhcæ virorum talimn. Incxmabe, per deos immortales, in eam curam et cogitationem, quæ summam dignitatem et gloriam Unus autem hoc præsertim tempore per tot annos republica devexata, reipublicæ
Bene gereiidæ cursus ad gloriam. Hæc amore magis impulsus scribenda ad te putavi, quam quo te arbitrarer monitis et præceptis egere. Sciebam enim ex iisdem te hæc haurire fontibus, ex quibus ipse hauseram. Quare modiun faciam. Nunc tantum significandum putavi, ut potius amorem ostenderem meum, quam ostentarem prudentiam. Interea, quæ ad dignitatem tuam pertinere trabor, studiose diligenterque curabo.
PLANCUS CICERONI
Gratissimæ mihi tuæ fuerunt, quas ex Fumi sermone te animadverti. Ego autem præteriti temporis excusationem quod te profectum audieram nee multo ante redisse quam ex epistula tua cognovi. Nullum enim in te officium, ne minimum quidem, sine maxima culpa videor posse præterire in quo tuendo habeo causas plurimas vel paternæ necessitudinis, vel meæ a pue-
Observantiæ vel erga me mutui amoris. Quare, mi Gicero, quod mea tuaque patitur ætas, persuade te uniun in quo ego colendo patriam mihi constituerim sanctitatem. Omnia tua mihi non magis prudentiæ plena, quæ summa videntur, quam quam ego ex mea conse ientia metior. Quare aut sentirem, certe admonitio tua me reprimere, aut dubitarem, hortatio impellere posset, ut id sequerer, quod tu optimum putares. Nunc vero quid quod me in aliam partem trahere possit Quæcumque
Me bona sunt, aut fortunæ beneficio tributa aut meo labore parta, ate propter amorem carius sunt æstimata, tamen vel inimicissimi tanta sunt, ut præter bonam famam desiderare videantur. Quare hoc unum persuade, quantum viribus providere, auctoritate monere potuero,^ hoc omne reipublicæ semper futurum. Non ignotus mihi sensus tuus neque, optabilis mihi quidem, præsentis umquam a discreparem nee nunc committam, ut uUum meum factum reprehendere jure
Sum in exspectatione omnium rerum, quid Gallia
Quid in Urbe mense lan uario geratur, ut sciam. Interim maximam hie sollicitudinem curamque sustineo, ne inter aliena hæ gentes nostra mala suam putent occasionem. Quod proinde, ut maxime cupio, et omnibus bonis satisfaciam. Fac valeas meque mutuo
Enim ut ad me mihi exspectatissimæ dum, amoremne erga me tuum, an animum rempublicam æstimandum putarem. Est omnino patriæ meo quidem maxima sed amor voluntatisque conjunctio certe habet
Itaque commemoratio tua paternæ
Benevolentiæque quam erga me a ceterarumque rerum, quæ ad eam sententiam pertinebant, incredibilem mihi
Rursus animi quem haberes de repubhca, quemque habiturus Itaque non hortor solum, mi Plance, sed plane sime ut mente omnique animi impetu rempublicam incumbas. Quod quam ex omnibus rebus humanis est præclarius aut præstantius, quam de republica bene mereri, Adhuc enim — patitur tua summa humanitas et sapientia, me, quod sentiam, libere dicere — fortuna sufFragante videris res maximas consecutus quod quamquam sine virtute non potuisses, tamen ex maxima parte ea, quæ es adeptus, fortunæ temporibusque tribuuntur. His temporibus reipublicæ, quidquid subveneris, id totum et proprium tuimi, Incredibile est omnium civium, latronibus exceptis, odium in Antoni jun magna spes in et in tuo exercitu magna exspectatio. Cujus, per deos, gratiæ gloriæque cave tempus amittas. Sic moneo, ut filium faveo, ut mihi hortor, ut et pro patria et amicissimxmi.
CICERO PLANCO
Quæ locutus est Furnius noster de animo tuo in rempublicam, ea gratissima fuerunt senatui, populoque Romano probatissima quæ autem recitatæ litteræ sunt in senatu, nequaquam consentire cum Furni oratione visæ sunt. Pacis enim auctor cum collega tuus, vir clarissimus, a fœdissimis latronibus obsideretur qui aut positis armis pacem petere debent aut, pugnantes earn postulant, victoria pax, non pactione parienda Sed de pace litteræ vel Lepidi vel tuæ quam in partem acceptæ ex viro Optimo, fratre tuo, et ex G. Fiu-nio poteris co-
Gnoscere. Me autem impulit tui caritas, ut, quamquam nee consilixmi deesset, et Furnique benevolentia fi deUsque prudentia præsto esset vellem tamen meæ quoque auctoritatis pro plurimis nostris necessitudinibus præceptum ad te aliquod pervenire. Crede igitur mihi, Plance, omnes, quos adhuc gradus dignitatis consecutus (es autem adeptus amplissimos), eos honorum vocabula habituros, non dignitatis insignia,
Te cum libertate populi Romani et cum senatus auctoritate conjunxeris. Seiunge te, quæso, quando ab cxmi quibus te non tuum judicium, sed
Temporum vincla conjunxerunt. Complures in perturbatione reipublicæ consu lates quorum nemo consularis habitus, qui animo exstitit in rempublicam consulari. Talem igitur te esse oportet, qui primum te ab impiorum civium tui morum societate seiungas deinde et senatui bonisque omnibus auctorem, principem, ducem præbeas postremo, ut pacem esse judices non in armis sed abiecto armorum et servitutis metu. Hæc
Et ages et senties, turn non modo consul et consularis, sed magnus etiam et consul et consularis. Sin tua in amplissimis nominibus honorum non modo dignitas nulla sed summa deformitas. Hæc impulsus benevolentia pauUo severius quæ tu in experiendo ea ratione, quæ te digna vera esse cognosces.
PLANCUS CICERONI
Plura de meis scriberem rationemque omnium rerum redderem verbosius, quo magis judicares, omnia me reipublicæ præstitisse, quæ et tua exhortatione excepi et mea affirmatione recepi (non minus enim ate probari, quam semper volui nee te magis in culpa defensorem mihi paravi, quam prædicatorem meritorum meorum
Sed breviorem me duæ res faciunt una, quod publicis omnia sum persecutus, quod M. Varisidium, equitem Romanum, familiarem meum, ipsum ad te transire ex quo omnia co-
Gnoscere posses. Non, medius mediocri dolore
Cum occupare possessionem laudis viderentur scd usque mihi temperavi, dum perducerem eo rem, ut dignum aliquid et consulatu meo et vestra exspectatione efficerem. Quod spero, me fortuna non me consecuturum, ut maximo præ-
Rei publieæ nos et nunc sentiant homines et posterum memoria teneant. A te peto, ut dignitati meæ sufFrageris quarum rerum spe ad laudem me harum fructu reliquum alacriorem. Non minus posse te quam exploratum mihi Fac valeas meque mutuo dihgas.
Cui forte videor diutius et hominum exspectationem, et spem reipubhcæ de mea voluntate tenuisse suspensam, huic prius excusandum me esse
Quam de insequenti quidquam pollicendmn. Non enim præteritam culpam videri volo redemisse, sed optimæ mentis cogitata jampridem mature tempore enuntiare. Non me præteribat in tanta hominum et tarn perturbato statu fructuosissimam esse professione ni bonæ voluntatis magnosque honores ex ea re complures consecutos videbam. Sed cum eum casuni me fortuna demisisset, ut aut celeriter pollicendo magna mihi ipse ad proficiendum impedimenta opponerem, aut, in eo mihi temperavissem, majores occasiones ad opitulandum haberem, expeditius communis quam meæ laudis esse Nam quis ea fortuna, quæ mea et ab ea quam
Me cognitam hominibus et cmn ea spe, quam in manibus habeo, aut sordidum quidquam pati
Aut perniciosum concupiscere potest Sed aliquantum nobis temporis et magni labores et multæ impensæ opus fuerunt, quæ reipublicæ bonisque omnibus polliceremur, exitu præstaremus, neque ad auxilium patriæ nudi cum bona voluntate, sed cum facultatibus accederemus. Confirmandus erat exer republica potius moderata, quam ab uno speraret confirmandæ complures quæ superiore anno largitionibus concessionibusque præmiorum erant obligatæ, ut et vana putarent eadem a melioribus auctoribus petenda existimarent alliciendæ etiam voluntates reliquorum, qui
Exercitibusque præfuerunt, ut potius cum pluribus societatem defendendæ iniremus, quam cum paucioribus funestam orbi terrarum
Riam partiremur. Muniendi vero nosmetipsi fuimus aucto exercitu auxiliisque cum præferremus sensus aperte, turn etiam quibusdam quid defensuri emus, non periculosum. Ita numquam multa me, ut ad efFectum horum con siborum pervenirem, simulasse invitum et dissimulasse cum dolore, quod, præmatura denuntiatio boni imparati quam periculosa ex casu coUegæ videbam. Quo nomine etiam C. Furnio legato, atque strenuo, plura etiam verbo, quam mandata dedimus, ut et ad vos perferrentur, nos essemus quibusque rebus communem salutem muniri et nos armari conveniret, præcepimus. Ex quo potest, curam reipublicæ summæ defendundæ jampridem apud nos excubare. Nunc, cum deum benignitate ab omni re sumus non solum bene sperare de nobis homines, sed explorate judicare volumus. Legiones habeo v sub provinciam omnium civitatum consensu paratissimam et summa contentione ad certantem, equitatus auxiliorumque tantas quantas hæ gentes ad defendendam suam salutem libertatemque conficere possunt. Ipse smn animo paratus, vel provinciam citum, provinciamque, ut vel omnem impetxmi
Me convertere non recusem, modo meo casu aut confirmare patriæ salutem aut periculum possim morari. Hæc jam expeditis omnibus rebus tranquilloque statu damno meæ laudis reipublicæ commodo lætabor ad tem integerrimoriun et maximorum periculorum accedam, consilia mea acquis judicibus ab obtrectatione invidorum defendenda commendo. Mihi quidem fructus meritorum meorum in reipublicæ incoli unitate satis magnus est paratus. Eos vero, qui, meam auctoritatem et multo magis vestram fidem secuti, nee uUa spe decipi nee uUo metu terreri potuerunt, ut commendatos vobis habeatis, petendum videtur.
Nihil me temere aut te ceteris de me frustra recepisse lætor. Certe hoc majus habes testimonium amoris mei, quo maturius quam ceteris consilia mea volui esse nota. In dies vero meritorum meorum accessiones, pervidere te spero cogni-
Turum magis recipio. Quod ad me attinet, mi Cicero (ita ab imminentibus malis respublica me adiuvante liberetur), honores præmiaque vestra suspicio, conferenda certe cum immortalitate, ut sine his nihil de meo studio perseverantiaque sim remissurus. Nisi in multitudine optimorum civium impetus animi mei fuerit singularis et opera præcipua, ad meam dignitatem accedere volo sufFragatione vestra.
Concupisco autem mihi (contra quod ipse pugno), sed et temporis et rei te moderatorem patior Nihil aut sero aut exigue a patria tributum potest Exercitum sextum Kal. Maias Rhodanum magnis itineribus. Vienna equites mille via breviore præmisi. Ipse, ab Lepido non impediar, celeritate satisfaciam autem
Meo se opposuerit, ad tempus consilium capiam. Copias adduco et numero et genere et
Firmissimas. Te, ut dihgas me, mutuo te facturum rogo. Vale.
CICERO PLANCO
Etsi ex Furnio nostro cognoram, quæ tua voluntas, quod consilium de repubhca tamen, Quamobrem, quamquam in uno proeUo omnis fortuna reipublicæ disceptatur^ (quod quidem, cum hæc legeres, jam decretum arbitrabar tamen ipsa fama, quæ de tua voluntate percrebruit, magnam laudem consecutus. Itaque consulem Romæ habuissemus, declaratum esset ab senatu cum magnis honoribus, quam gratus esset conatus et apparatus tuus. Guius non modo non præteriit tempus, sed ne maturum quidem etiam nunc, meo quidem enim denique honos mihi
Qui non propter spem sed propter magna merita defertur et datur. Quare, modo aliqua respublica qua honos elucere omnibus, mihi crede, amplissimis honoribus abundabis. Autem, qui vere appellari potest honos, non invitamentum ad tempus, sed perpetuæ præmium. Quamobrem, mi Plance, incumbe toto pectore ad laudem subveni patriæ opitulare collegæ omnium gentium consensu al et incredibilem conspirationem adiuva. Me tuorum consiliorum adiutorem, fautorem, omnibus rebus amicissimum fidelissimumque cognosces. Ad eas enim causas, quibus inter nos amore sumus, vetustate conjuncti, patriæ carftas accessit eaque ut tuam vitam anteferrem meæ. Kalendas Aprilis.
PLANCUS CICERONI
Immortales ago gratias agamque, dum vivam nam relaturum me, affirmare non possum. Tantis enim tuis non videor mihi respondere posse
Ut tu gravissime disertissimeque ita sensurus ut me referre gratiam putes, cum memoria tenebo. Si de tui dignitate esset actum, amabilius certe facere potuisses. Primæ tuæ sententiæ cum muneribus, posteriores ad tempus arbitriumque amicorum meorum compositæ, oratio de me assidua et perpetua jurgia cum obtrectatoribus propter me notissima mihi sunt. Non mediocris adhibenda mihi est cura, ut reipublicæ me civem dignum tuis laudibus præstem, in amicitia tua memorem atque gratmn. Quod reliquum tuum munus tuere et me, quem esse eum exitu
Rebusque cognoscis, defende ac suscipe. Cum Rhodanum copias traiecissem, fratremque cum tribus millibus equitum præmisissem, ipse ad Mut inani dirigerem, in de prælio Brutoque Mutina obsidione Animadverti nullum alium receptum Antonium reliquiasque, quæ cum eo essent, habere, partibus duasque
Spes esse propositas, unam Lepidi alteram exercitus. Quod quædam pars exercitus non minus furiosa quam qui cum Antonio fuerunt, equitatum revocavi ipse Allobrogibus ut proinde ad omnia paratus essem ac res me moneret.
Nudus hue se Antonius confert, mihi videor per me sustinere posse, remque publicam ex vestra sententia administrare, quamvis ab exercitu Lepidi recipiatur vero copiarum aUquid secum adducet, et decima legio veterana, quæ nostra opera revocata cum ad eumdem furorem red-
Tamen, ne quid detrimenti dabitur opera ame, idque me præstaturum spero, dum copiæ
Opprimant. Hoc spondeo, mi Cicero, neque animum nee diligentiam mihi defuturam, Cupio mehercules nullam residuam sollicitudinem esse sed nee animo nee benevolentiæ nee patientiæ cujusquam pro vobis cedam. Do quidem ego operam, ut etiam Lepidum ad hujus tem incitem, omniaque obsequia modo rempublicam respicere volet. Utor in hac re adiutoribus interpretibusque fratre meo, et Laterense et Furnio nostro. Non me impedient privatæ offen inimicissimo consentiam. Quod profecero, nihilominus maximo sum animo et majore fortasse cum mea gloria vobis satisfaciam. Fac valeas, meque mutuo diUgas.
CICERO PLANCO
Etsi reipublicæ causa maxime gaudere debeo, tantum te præsidi, tantum opis attulisse extremis pæne temporibus, tamen te victorem complectar, republica recuperata, ut magnam partem mihi lætitiæ tua dignitas quam et esse jam, et futuram amplissimam intellego. Cave enim putes,
Umquam gratiores quam tuas, in senatu esse recitatas. Idque contigit cxma meritorum tuormn in rempublicam eximia quadam magnitudine, tum verborum sententiarumque gravitate. Quod mihi quidem minime novum, qui et te nossem et tuarum litterarum ad me missarum promissa meminissem et haberem a Furnio nostro tua penitus consilia cognita. Sed senatui majora visa sunt, quam erant exspectata non quo umquam de tua voluntate dubitasset sed nee, quantum facere posses, nee, quoad progredi exploratum habebat,
Itaque cum Idus Apriles mane mihi tuas
M. Varisidius reddidisset, easque legissem, incredibili gaudio sum elatus cumque magna multitudo optimorum virorum et civium me domo deduceret, continuo omnes participes meæ voluptatis. Interim ad me venit Munatius noster, ut consuerat at ego tuas nihildum enim sciebat. Nam ad me primum Varisidius, idque ate mandatum esse dicebat. Paullo post idem mihi Munatius eas
Legendas dedit, quas miseras, et eas, quas
Publice. Placuit nobis, ut statim ad Cornutum prætoremurbanxim deferremus, qui, quod consules aberant, consulare munus sustinebat more majorum. Senatus est continuo convocatus, frequensque convenit propter famam atque exspectationem tuarum litterarum. Recitatis oblata religio Cornuto est pullariorum admonitu non diligenter eum auspiciis operam dedisse idque a nostro collegio comprobatum Itaque res dilata est in posterum. Eo autem die magna mihi pro tua dignitate contentio cum Servilio qui cum gratia ut sua sententia prima pronuntiaretur, frequens eum senatus reliquit et in omnia discessit meæque sententiæ, quæ secunda pronuntiata cum quenter assentiretur senatus, rogatu P. Titius
Res in posterum Venit paratus Servilius, lovi iniquus, cujus in templo res agebatur. Hunc quemadmodum fregerim, quantaque contentione Titium intercessorem abiecerim, ex aliorum te malo cognoscere, — unum hoc ex mieis senatus gravior, constantior, amicior tuis laudibus esse non potuit, quam turn nee vero
Senatus amicior, quam cuncta Mirabiliter enim populus Romanus universus et omnium generum ordinumque consensus ad liberandam rempublicam
Conspiravit. Perge ut nomenque tuum commenda immortalitati, atque hæc omnia, quæ habent speciem gloriæ, collecta inanibus splendoris insignibuSjContemne, brevia,fucata,^ caduca existima. Verum decus in virtute positum quæ maxime illustratur magnis in rempublicam meritis. Earn facultatem babes maximam quam quando complexus et tenes,^ ut ne minus respublica
Quam tu reipublicæ debeas. Me tuæ non modo fautorem, sed etiam amplificatorem cognosces. Id cum reipublicæ, quæ mihi mea
Turn nostræ necessitudini debere me Atque quas contuU ad dignitatem tuam, cepi magnam voluptatem, quod bene cognitam mihi T. Munati prudentiam fidem magis etiam per-
CICERO PLANCO
Ut primum potestas data augendæ tuæ, prætermisi te or pando, quod positum esset aut præmio aut honore verborum. Id ex ipso senatus consulto poteris cognoscere enim perscriptum, ut ame de dicta sententia quam senatus frequens secutus summo studio magnoque consensu. Ego quamquam ex quas mihi perspexeram, te magis bonorum, quam insignibus gloriæ delectari, tamen considerandum nobis existimavi, etiamsi tu postulares, quantum a republica deberetur. Tu contexes extrema cum primis. Qui enim M. Antonium oppresserit, bellum confecerit. Itaque Homerus non Aiacem, nee Achillem, sed Ulixem appellavit
CICERO PLANCO
O gratam famam biduo ante victoriam, de subsidio tuo, de studio, de celeritate, de copiis Atqui^ etiam hostibus spes omnis te Fugisse enim ex prœlio Mutinensi dicuntur notissimi num duces. Est autem non minus gratum extrema
Delere quam prima depellere. Equidem exspectabam jam tuas idque cum multis, sperabamque etiam Lepidum, temporibus admonitum, tecum et cmn republica esse facturiun. In illam igitur curam incumbe, mi Plance, ut ne qua tæet rempublicam divino beneficio et ipse æternam gloriam consequere. D. Non. Mai.
PLANCUS CICERONI te ad rempublicam putavi pertinere. Sedulitas mea, ut spero, et mihi et reipublicæ fructum. Namque assiduis intemuntiis cum Lepido omissa omni contentione reconciliataque voluntate nostra, communi reipublicæ succiirreret liberos Urbemque quam uniun perditum abiectumque latronem putaret obsequioque meo, faceret,
Ad omnes res abuteretur. Profeci itaque per Laterensem internuntium fidem mihi dedit, se Antonium, prohibere provincia sua non potuisset, bello persecuturum me, ut venirem copiasque conjungerem, rogavit eoque magis, quod et Antonius ab equitatu firmus esse dicebatur, et Lepidus ne mediocrem quidem equitatum habebat. Nam ex paucitate non multis ante diebus, decem, qui optimi fuerant, ad me transierant. Quibus rebus ego cognitis, cunctatus non sum in cursu bonorum consiliorum Lepidum adiuvandum putavi. Adventus meus quid profecturus vel quod equitatu meo persequi atque opprimere equitatum ejus possem, vel quod exercitus Lepidi earn partem, quæ corrupta et ab republica alienata, et corrigere et cœrcere præsentia mei exercitus possem. Itaque
Flumine maximo, quod Allobrogum, ponte uno die exercitum quartum Idus Maias traduxi. Cum vero mihi nuntiatum esset L. Antonium præmissum cum equitibus et cohortibus ad Forum venisse fratrem cum equitum quattuor millibus, ut occurreret misi Idus Maias ipse maximis itineribus cum quattuor legionibus expeditis et reliquo equitatu subsequar.
Nos mediocris modo fortuna reipublicæ adiuverit, et audaciæ perditorum et nostræ finem reperiemus. Quod præcognito nostro adventu, rursus Italiam se recipere cœperit, silium nee animum defuturum. Ego tamen, accident, fratrem cum equitatu mittam, qui sequatur, Italiam a vastatione defendat. Fac valeas, meque mutuo diUgas.
CICERO PLANCO
Nihil post homi mmi memoriam gratius, ne tempore quidem ipso opportunius accidere enim frequenti senatu Cornuto, cum sane statim recitatæ sunt tuæ, non sine magnis quidem clamoribus. Cum rebus enim essent et beneficiisque rempublicam gratissimæ, turn erant
Se considerare Cum magnum convicium cuncto asenatu, quinque tribuni plebei sententiam cui sunt assensi ad unum. Ea quæ
Ex senatus consulto cognosces. Tu, quamquam non eges, vel abundas potius, tamen hoc animo esse debes, ut hue neve rebus tam tamque angustis asenatu consilium petendum putes. Ipse senatus quocumque te reipublicæ ducet, sequare. Cures, ut ante factum aliquod ate egregium audiamus, quam futurum putarimus. Promitto, quidquid ate factum, senatum, non modo ut sed etiam ut sapienter factum, comprobaturum.
PLANCUS CICERONI
Antonius Maiis ad Forum cum primis
Ventidius bidui spatio abest ab Lepidus ad Forum Voconi castra habet, qui locus a Foro quattuor passuum abest, que me exspectare quemadmodum ipse mihi Quod omnia mihi integra et ipse et fortuna servant, recipio vobis me negotium
Fratrem meum, laboribus concursationibusque confectum, graviter se habuisse, antea sed tamen cum mum posse ingredi cœpit, non magis quam publicæ se convaluisse existimans, ad omnia pericula princeps esse non recusavit. Sed ego eum non solum hortatus sum, verum etiam cœgi quod et valetudine magis conficere quam me juvare posset et quod acerbissimo consulum rempublicam nudatam cive prætore
Urbanis indigere existimabam. Quod qui vestrum non probabit, mihi prudentiam defuisse non erga patriam fidelitatem. Lepidus tamen, quod ego desiderabam, ut Apel-
Quid animo habuerim, cum Lævus Nervaque
Meis Accidit quod homini pudenti cupido bonisque omnibus accidere ut consilium querer periculosum magis, dum me probarem, quam tutum, quod habere posset obtrectationem. Itaque post discessum legatorum, cum
Lepidus me, ut venirem, Laterensis multo etiam magis, prope implorans, non uUam rem aliam extimescens, quam eamdem, quæ mihi quoque timorem, varietatem atque infidelitatem exercitus non dubitandum putavi, quin succurrerem meque communi periculo ofFerrem. Sciebam enim, cautius erat consilium, exspectare me ad Isaram, dum Brutus traiiceret exercitum, et cum coUega consentiente, exercitu concordi et bene de republica sentiente, sicut milites faciunt, hostibus obviam tamen, quid Lepidus bene sentiens detrimenti cepisset, hoc omne assignatum
Aut pertinaciæ meæ aut timori videbam, aut hominem ofFensum mihi, conjunctum cum republica non sublevassem, aut ipse a certamine tam necessarii me removissem. Itaque potius
Possem mea præsentia et Lepidum tueri et exercitvun facere meliorem, quam nimis cautus
SoUicitiorem certe hominem, non con-
Neminem puto Nam, quæ res nuUam habebat dubitationem, exercitus Lepidi ea nunc magnam sollicitudinem, magnumque habet casum. Mihi enim contigisset, ut prior occurrerem Antonio, non mehercules horam con-
Tantum ego et mihi confido et perculsas copias Ventidique mulionis castra despicio. Sed non possum non exhorrescere, quid intra cutem subest
Quod prius nocere potest, quam curarique
Sed certe, uno loco me tenerem, magnum periculum Lepidus, magnum ea pars exercitus quæ bene de republica Magnam etiam hostes accessionem fortunæ constantiæque meæ, quæ ad banc exab movi pontem tamen, quem ut diebus quibus has dabam, cum Lepidi me conjungam.
CICERO PLANCO
Quamquam gratiarum actionem anon gratissimum, tamen (fatendum enim) ea mihi nuntur, me a amari. Dices, quid antea Semper equidem sed numquam Litteræ tuæ quæ erant gravissimæ et maximæ, fortissimi animi, summique turn etiam gravitate sententiarum
Atque verborum. Sed, mi Plance. Incumbe, ut extrema In hoc summa et gratia et
Cupio omnia reipublicæ causa sed, mehercules, in ea conservanda jam defatigatus, non multo plus patriæ faveo quam tuæ gloriæ cujus maximam fæultatem di immortales, ut spero, dedere quam complectere, obsecro. Qui enira Antonium oppresserit, hoc bellum tæterrimum periculosissimumque confecerit.
CICERO PLANCO
Ita erant omnia, quæ afFerebantur, incerta, ut, quid ad te scriberem, non occurreret. Mode enim, quæ vellemus, de Lepido, modo contra nuntiabantur. De te tamen fama constans, nee decipi posse nee vinci quorum alterius fortuna partem habet quamdam, alte rimi proprium est prudentiæ
Tuæ. Sed accepi a collega tuo, datas Idibus recipi Antonium quod certius, tu ad nos idem scripseris sed minus audes fortasse propter inanem lætitiam litterariun superiorum. Verum, ut errare, mi Plance, potuisti (quis enim id effugerit decipi te non potuisse, quis non videt Nunc vero etiam erroris causa sublata Culpa enim ad eumdem, vulgari reprehensa proverbio Sin, ut liberati sumus nee tamen erimus prius, quam ita
Esse tu nos feceris certiores. Mea quidem, ut ad te sæpius hæc sententia est Qui reliquias hujus oppresserit, eum totius confectorem fore quem te et opto esse et confido futu rimi Studia mea erga te, quibus certe nulla esse majora potuerunt, tam grata esse quam ego putavi fore, minime miror vehementerque lætor. Quæ quidem tu, recte majora et graviora cognosces.
Kalendas lunias.
Puderet me inconstantiæ mearum litterarum,
Non hæc ex aliena levitate penderent. Omnia
" Offendere lapidem turpe," " does aman no quare, Lepido conjuncto ad rempublicam defendendam, minore solKcitudine vestra perditis resisterem. Omnia et petenti recepi, et ultro sum, scripsique biduo ante, confidere me bono Lepido esse usurum communique bellum administraturum. Credidi chirographis affirmationi præsentis Laterensis, qui tum apud me reconciliaremque me Lepido fidemque haberem, orabat. Non diutius bene de eo sperare. Illud certe cavi et cavebo, ne mea credulitate reipublicæ summa
Cum Isaram flumen, uno die ponte exercitum traduxissem, pro magnitudine tatem adhibens, quod petierat per ut maturarem venire, præsto mihi stator ejus cum
Quibus, ne venirem, denuntiabat se posse per se conficere negotium interea ad Isaram exspectarem. Indicabo temerarium meum consilium
Nihilominus decreram, existimans emn socium gloriæ Putabam posse me nee de laude hominis delibare quidquam, et subesse tamen propinquis durius aliquid succurrere celeriter possem. Ego non malus homo hoc suspicabar. At Laterensis, sanctissimus, suo chirographo mittit mihi eisque desperans de de exercitu, de Lepidi querensque se destitutum, aperte denuntiat, videam, ne suam fidem solutam esse reipublicæ ne desim. Exemplar ejus chirographi Titio Ipsa chirographa omnia, et quibus credidi, et ea, quibus fidem non habendam putavi, Lævo Cispio dabo perferenda, qui omnibus interfuit rebus. Accessit eo, ut milites cum Lepidus contionaretur, improbi per
Corrupti etiam per qui præsunt, Canidios Rufrenosque et ceteros, quos, cum opus conclamarint boni, pacem se velle neque esse cum
Pugnaturos, duobus jam consulibus singularibus
Tot civibus pro patria amissis, hostibus denique omnibus judicatis bonisque Neque hoc aut vindicarat Lepidus aut sanarat. Hue me venire et duobus exercitibus conjunctis obicere exercitum fidelissimum, auxilia maxima, principes Galliæ, provinciam cunctam, summæ dementiæ et temeri-
Esse mihique, oppressus essem remque publicam mecum prodidissem, mortuo non modo honorem, sed misericordiam quoque defuturam. Itaque rediturus sum nee tanta munera perditis hominibus posse sinam. Ut exercitum habeam opportunis, provinciam etiamsi exercitus omniaque Integra servem, dabo operam, quoad exercitus hue summittatis parique
Rempublicam Nee depugnare, quisquam, Quare hortor mi exercitum hue traiciendum quam primum cures matures quam hostes magis corroborentur pertur- Fac meque Fratrem meum fortissimum civem ad omnia paratissimum, excusem
Molestam. Cxim primum Meam dignitatem commendatam habeas, Concupiscere mie oportet habeo mum mei quod summæ Tu
Quantum quando tuum munus apud me
Tantum te rogo, locum me subdas
Ad tuum amorem ad meam observantiam.
CICERO PLANCO
In te et coUega omnis spes approbantibus. Concordia vestra, quæ senatui declarata delectata Quod ad me scripseras de re tis simam de te sententiam earn secutus essem qui certe ego fuissem. Sed propter tatem sententiarum moramque rerum, cum quad consulebantur, ad exitum non pervenirent, commodissimum mihi Plancoque visum
Eo senatus consulto,* quod ne nostro arbitratu componeretur, quis impedimento, arbitror te
Persuade, tantam esse apud omnes bonos caritatem, ut nulliun genus amplissimæ excogitari quod non paratum Litteras tuas vehementer exspecto, et quidem quales maxime opto. Vale.
PLANCUS CICERONI
Numquam mehercules, mi me pœnitebit maxima pericula pro dum, quid Confiterer imprudentia me lapsum, umquam Lepido ex animo credidissem. Credulitas enim
Magis, quam culpa quidem optimi cujusque mentem Sed ego non hoc pæne sum deceptus Lepidum enim pulchre noram. Quid ergo Pudor me, qui maxime
Hunc casum cœgit Nam, uno nimium Lepido mea patientia etiam bellmn, Itaque copias prope conspectum Lepidi Antoniique adduxi, quadragintaque possem. Adjunxi hæc eHgendo, flumen oppositum ut haberem, quo mora Vocontii sub manu ut per quorum mihi pateret Lepidus, desperato adventu meo, quem non mediocriter captabat, se cum Antonio conjunxit Kal. eodemque die ad me castra moverunt passuum cum ab-
Essent, res mihi nuntiata Dedi operam deum benignitate, ut et me reciperem, discessus fugæ simile haberet, non miles non eques, non quidquam impedimentorum amitteretur aut ab ferventibus latronibus cipe retur. Itaque pridie Nonas lunias omnes copias Isaram pontesque, quos feceram, ut spatium ad colligendum se homines haberent, ego me interea cum coUega conjungerem quem
Cum has dabam exspectabam. Laterensis fidem animum singularem rempublicam semper fatebor. Sed certe nimia indulgentia Lepidum ad hæc pericula perspicienda
Eum minus sagacem. Qui quidem cum fraudem se deductum videret, manus, quas in Lepidi perniciem armasset, conatus
In quo casu tamen interpellatus et adhuc et Sed tamen de hoc mihi parum
Certum Magno cum dolore parricidarum elapsus sum Veniebant enim eodem furore me, quo
Patriam, Iracundias autem harum rerum recentes habebant, quod Lepidum castigare non destiteram, ut exstingueret bellum quod coUoquia facta improbabam quod legatos Lepidi missos ad me in conspectum venire vetueram quod C. Catium Vestinum, tribunum militum, missum ab Antonio ad eum ciun exceperam niimeroque hostis habueram.I In quo banc capio voluptatem, quod eerte, quo magis me petiverunt, tanto majorem
Frustratio dolorem Tu, mi Cicero, quod adhuc idem præsta, ut vigilanter nervoseque nos, qui stamus in subornes. Veniat Cæsar cum quas habet firmissimas aut, ipsum aliqua res impedit, exercitus mittatur cujus magnum periculum agitur. Quidquid aliquando futurum in perditor xim contra patriam, hoc omne jam convenit. Pro Urbis vero salute cur non omnibus facultatibus, quas habemus, utamur Quod vos non profecto, quod ad me attinet, omnibus rebus abunde reipublicæ faciam. Te quidem, mi Cicero, in mehercules, habeo cariorem sollicitudinesque meas quotidie magis tua merita exacuunt, ne quid aut ex amore aut ex judicio tuo perdam. Opto, ut mihi jam præsenti pietate meorum officiorum tua bene-
Facere jucundiora. Octavo Idus lun. Cularone ex finibus Allobrogum.
Facere non possum, quin in singulas res meritaque tua gratias agam. Sed mehercule cum pudore. Neque enim tanta necessitudo, quantam tu mihi tecum esse desiderare videtur gratiarum actionem, neque ego lubenter pro maximis
Tam munere defungor orationis et malo præsens observantia, indulgentia, assiduitate memorem me probare. Quod mihi vita conti-
Omnes gratas amicitias atque etiam pias propinquitates in tua observantia, indulgentia, assiduitate vincam. Amor enim tuus ac judicium de me utrum mihi plus dignitatis perpetuum, an voluptatis quo-
Allaturus, non dixerim. De militum commodis curæ quos ego non potentiæ meæ causa enim me non salutariter cogitare
Ornari volui asenatu sed primum, quod meritos judicabam deinde, quod ad omnes casus conjunctiores reipublicæ esse volebam novissime, vobis præstare possem, quales adhuc fuerunt. Nos adhuc hie omnia integra sustinuimus. Quod consilium nostrum, quanta aviditas hominum non sine causa victoriæ tamen vobis probari spero. Non enim, quid exercitibus
Offensum, magna subsidia respublica habet expedita, quibus subito impetu ac latrocinio darum Copias vero nostras notas esse
In meis legiones sunt veteranæ
Tironiun vel luculentissima ex omnibus una in Bruti una veterana altera bima, octo tironum. Ita universus exercitus numero amplissimus firmitate exiguus. Quantum autem in acie committendum, nimium sæpe exper-
Ad hoc robur nostrorum exercituum sive Africanus exercitus, qui est veteranus, sive Cæsaris accessisset, æquo animo summam rempublicam in discrimen deduceremus. Aliquanto autem propius quod ad Cæsarem attinet, videbamus eum hortari neque
Intermisit affirmare, se sine mora venire cum interim aversum ilium ab hac cogitatione ad
Video se contulisse. Ego tamen ad eum Furnium nostrum cum mandatis litterisque misi,
Quid forte proficere posset. Mi Cicero, quod ad Cæsaris amorem societatem mihi esse tecum, vel quod in familiaritate Cæsaris, vivo jam eum mihi necesse quod
Quoad ego nosse moderatissimi atque vestro substitutum, non proinde habere, turpe mehercule magis quam inimice Quod Antonius hodie, quod Lepidus una quod exercitus habent non contemnendos, quod sperant, quod audent, omne Cæsari acceptum possunt. Neque ego superiora repetam sed ex eo tempore,
Aut oppressum jam helium aut aversissimam Hispaniam cum detrimento eorimi maximo extrusum. Quæ mens eum, aut quorum bimestris summo cum terrore hominum et cum exputare non possum. Multum hac re mihi videntur ut puto, tu quoque, cujus tanta merita habet, quanta nemo præter me numquam enim obUviscar ut exigeret cum Furnio mandavi. Quod quantam debeo, habuero apud cum
Bellum sustinemus, quod neque mam dimicationem putamus, neque tamen refugiendo commissuri sumus, ut majus detrimentmn rebusque maximis, quæ ad exstinguendas rehquias operam tuam, navitatem, animum in rempublicam
Præturæ anteponendam censeo. Nolo enim te ignorare, quantam laudem consecutus mihi crede, proximam Planco, idque Planci testimonio, præterea fama scientiaque omnium.
Quamobrem quid operis etiam nunc maximo opere censeo persequendum. Quid enim honestius, aut quid honesto anteponendum Sin autem satisfactum reipublicæ putas, ad comitia, quando mature futura sunt, veniendum censeo, dimmiodo ne quid hæc ambitiosa festinatio imminuat ejus gloriæ, quam consecuti sumus. Multi clarissimi cum reipublicæ darent operam, annum petitionis suæ non obierunt.
Quod non est annus hie destinatus,
Post biennium tuus annus Nunc
Prætermittere videbere et quasi legitimi temporis ad petendum. Video autem, Planco con-
Etiam sine eo rationes expeditas haberes, tamen splendidiorem petitionem tuam, modo
Ex sententia confecta essent. Omnino plura me scribere, cum tuum tantum consili ima judiciumque
Non necesse arbitrabar sed tamen sententiam meam tibi ignotam esse nolebam, cujus est hæc summa, ut omnia te metiri dignitate malim, quam ambitione, majoremque fructum ponere in perpetuitate laudis, quam in celeritate præturæ. Hæc eadem locutus sum domi meæ, adhibito Q. fratre meo et Cæcina et Calvisio, studiosissimis tui, cum Dardanus, libertus tuus, interesset. Omnibus probari videbatur oratio mea. Sed tu optime judicabis.
M. CICERO D. FURNIC
Lectis tuis litteris, quibus declarabas, aut omittendos Narbonenses, aut cum periculo dimicandum, illud magis timui, quod vitatum non moleste fero. Quod de Planci et Bruti concordia scribis, in eo vel maximam spem pono victoriæ. De Gallorum studio, nos aliquando cognoscemus, ut scribis, cujus id opera maxime excitatum Sed jam, mihi crede, cognovimus. Itaque jucundissimis tuis litteris stomachatus sum in extremo. Scribis enim, in Sextilem comitia, cito te sin jam confecta, ne diutius
Cum periculo fatuus O mi Furni, quam tu causam tuam non nosti, qui alienas tam facile discas Tu nunc candldatiun te putas, et id cogitas, ut aut ad comitia curras aut, jam confecta, domi tuæ ne ciun maximo periculo, ut stultissimus Non arbitror te sentire omnes enim tuos ad laudem impetus novi. Quod ut ita sentis, non magis quam de te indicium reprehendo meum. Te adipiscendi magistratus levissimi et divulgatissimi, ita adipiscare, ut plerique, præpropera festinatio abducet a tantis laudibus, quibus te omnes in cælum jure et vere ferunt Scilicet id agitur, utrum hac petitione, an proxima prætor non ut ita de republica mereare, omni honore ut dignis-
Simiis judicere. Utnmi nescis, quam alte ascenderis, an pro nihilo id putas Si nescis, ignosco nos in culpa sumus sin intellegis, ulla est prætura vel quod pauci, vel gloria, quam omnes sequuntur, dulcior Hac de re et ego et Calvisius, homo magni judici tuique amantissimus, te accusamus quotidie. Comitia tamen, quando ex pendes. Quantum facere possum quod multis de causis reipublicæ arbitramur conducere, in la nuarium mensem protrudimus. Vince et
CICERO LEPIDO
Quod mihi, pro summa erga te benevolentia, magnæ curæ ut quam amplissima dignitate moleste te senatui gratias non cum esses ab eo ordine ornatus summis honoribus. Pacis inter cives conciliandæ te cupidum Eam a tuæ pax perditum hominem possessionem impotentissimi dominatus restitutura hoc aniino
Esse omnes sanos, ut mortem anteponant. Itaque sapientius, meo quidem te in istam pacificationem non interpones, quæ neque senatui neque populo nee cuiquam bono pro-
Tu pro tua prudentia, quid optimum factu
Quam vellem ad pulcherrimas epulas me Idibus Martiis invitasses reliquiarum nihil haberemus. At nunc cum his tantum negoti est, ut vestrum illud divinum in rempublicam beneficium nonnullam habeat querellam. Quod vero ate, viro optimo, seductus est, tuoque beneficio adhuc vivit hæc pestis, interdum, quod mihi vix fas est, tibi subirascor. Mihi enim negoti plus reliquisti uni, quam præter me omnibus. Ut enim primum post Antoni fœdissimum discessum senatus haberi libere potuit, ad ilium animum meum reverti pristinum, quem tu cum civi acerrimo, patre tuo, in ore et
Amore semper habuisti. Nam cum senatum a. d.
Kalendas lanuarias tribuni plebi vocavissent, deque alia re referrent, totam rempublicam sum complexus, egique acerrime senatumque jam languentem et defessum ad pristinam virtutem consuetudinemque revocavi magis animi, quam ingeni Hie dies meaque contentio atque spem primum populo Romano recuperandæ. Nee vero ipse postea tempus ullum intermisi de republica non cogitandi solum, sed etiam agendi. Quod, res urbanas actaque omnia ad te perferri ipse perscriberem, quamquam eram maximis occupationibus impeditus. Sed cognosces ex ame pauca, et ea summatim. Habemus fortem senatum, consulares partim timidos, partim male sentientes. Magnmn damnum factum Servio. L. Cæsar optime sed, quod avunculus non acerrimas sententias. Consules egregii præclarus D. Brutus puer egregius Cæsar de quo spero equidem Hoc vero certum habeto,
Veteranos legionesque duæ de exercitu Antoni ad se auctoritatem habuero.
CICERO APPIO
De meo studio erga salutem incolumitatem tuam, credo te cognosse ex tuorum quibus me cumulatissime certo nee concedo, quamquam sunt benevolentia, ut salvum malint, quam ego. Mihi necesse concedant, ut quam hoc tempore prodesse possim quod quidem nee nee desistam jam maxima fundamenta Tu bono animo magnoque meque defuturum Pridie Nonas erat cum quo ego eram (nam obviam processeram passuum centum, quo maturius
Antonius legiones eduxit duas, Secundam
Quintam trige simam, cohortes prætorias duas. Unam suam, alteram evoca torumque partem. Ita obviam venit nobis, quod nos quattuor legiones tironum habere solimi arbitrabatur. Sed noctu, quo tutius venire castra possemus, legionem Martiam, cui ego præesse solebam, et duas cohortes prætorias
Miserat Hirtius nobis. Cum equites Antoni apparuissent, contineri neque legio Martia neque cohortes prætoriæ potuerunt quas sequi cœpimus coacti, quando eas retinere non potueramus. Antonius ad Forum Gallorum suas copias continebat neque volebat se legiones habere tantum equitatum et levem armaturam ostendebat. Posteaquam se legionem Pansa sequi se duas legiones tiro nimi. Postea vero quam angustias paludis et silvarum transivimus, acies
Instructa a nobis duodecim cohortium. Nondum venerant legiones duæ repente Antonius in aciem suas copias de vdco produxit sine mora concurrit. Primo pugnatum ut acrius non posset ex utraque parte pugnari dexterius comu, quo eram cum Martiæ legionis cohortibus octo, impetu primo fugaverat legionem xxxv. Antoni, ut amplius passus quingentos aciem, quo
Itaque cum equites nostrum cornu recipere me cœpi levem armaturam opponere Maurorum ne aversos nostros aggrederentur. Interim video me Antonianos Antoniumque post me aliquanto. Repente equum immisi ad earn legionem tironum, quæ veniebat ex scuto Antoniani me insequi conicere nescio quo sum servatus, quod sum a cohortes cohors pedem cœperunt, quod ab equitatu quo plurimum valet Antonius. Cum omnes sent recipere me novissimus cœpi ad
Antonius, tamquam castra putavit posse capere. Quo cum complures amisit nee quidquam. Audita Hirtius cum fugavit eodem ubi erat pugnatum, ad Forum Gallorum. Antonius cum equitibus hora quarta castra sua ad Mutinam Hirtius legiones reliquerat, quæ ab Antonio erant oppugnatæ. Sic partem majorem suarum copiarum Antonius amisit veteranarum. Nee id tamen sine aliqua jactura cohortium prætorianarum nostrarum et legionis Martiæ potuit. Aquilæ duæ, signa sexaginta sunt relata Antoni. Res bene gesta A. Kal. Mai. ex
Minime mirum debet videri me
De republica, posteaquam itum est ad arma. Nam saltus Castulonensis, qui semper tenuit nostros
Nunc frequentioribus
Factus tamen nequaquam tanta mora
Quanta qui omnibus ab utraque parte scrutantur tabellarios et retinent. Itaque
Nunc vero nactus occasionem, postea quara navigari cœptum cupidissime quam
Creberrime potero, scribam ad Ne movear sermonibus, quem, tametsi nemo qui videre tamen nequaquam proinde, ac dignus oderunt homines, periculum non Adeo enim mihi, ut non acerbum putem, quod commune cum Natura autem mea studia trahunt me ad cupiditatem. Itaque tium belU sæpe Cum vero non hceret mihi nulHus quia utrobique magnos inimicos habebam, ea quibus plane tutum me ab sciebam non futurum compulsus quo minime volebam, ne extremis essem, plane pericula non dubitanter Cæsarem
Quod me tanta fortuna modo cognitum vetustissimorum familiarium summa cum pietate Quæ mea sententia gerere mihi ut optimus quisque maxime
Quod sum, eo tempore atque Ita id agitur, ut rursus in potesta'te omnia unius
Quicumque me profite er inimicum. Nee periculum est ullum, quod pro libertate aut refu-
Giam aut deprecer. Sed consules neque senatus consulto neque præceperant mihi, quid facerem. Unas enim post Idus Martias demimi a Pansa accepi, in quibus hortatur me, ut senatui scribam, me et exercitum potestate ejus futu rimi. Quod, cum Lepidus contionaretur atque omnibus scriberet se consentire cum Antonio, maxima contrarium Nam quibus commeatibus
Per provinciam legiones ducerem aut, cetera transissem, num etiam Alpes poteram transvolare, quæ præsidio tenentur Adde hue, quod perferri nulla condicione potuerunt sexcentis enim excutiuntur, deinde etiam
Tinentur ab Lepido lUud me Cordubæ pro contione nemo vocabit dubium, proviijciam me qui ab senatu missus venisset, traditurum. Nam de legione Trigesima tradenda quantas habuerim contentiones, quid ego scribam qua tradita quanto pro republica infirmior futurus fuerim, quis ignorat Hac enim legione acrius aut pugnacius quidquam putare Quare eum (omnes enim cives studeo plane esse deinde, qui et me et rempublicam vindicare libertatem
Paratus sim. Quod familiarem meum tuorum numero habes, opinione tua mihi gratius Invideo tamen, quod ambulat et jocatur tecum. Quæres, quanti æstimem umquam vivere in
Experieris nullum enim vestigium abs te cessurus sum. Illud vehementer admiror, non
Te mihi, manendo in provincia an ducendo exer citimi in Italiam reipublicæ magis satisfacere possim. Ego quidem, mihi tutius ac minus laboriosum est manere, tamen, quia video, tempore multo magis legionibus opus quam
Quæ præsertim recuperari nuUo negotio possunt, constitui, ut nunc cum exercitu pro gnosces omnia nam earum exemplar misi.
Kal. April. Corduba. Vale.
ASINIUS POLLIO CICERONI
Balbus quæstor, magna numerata pecunia, magno pondere majore argenti coacto de publicis exactionibus, ne stipendio quidem militibus reddito duxit se a Gadibus, et triduum tempestate retentus ad Calpen, Kal. luniis traiecit sese in regnum Bogudis, plane bene peculiatus. His rumoribus utrum Gades referatur, an Romam (ad singulos enim nun-
Tios turpissime consilia mutat), nondum scio. Sed præter furta et rapinas et virgis cæsos socios hæc quoque fecit (ut ipse gloriari solet, eadem, quæ C. Cæsar) ludis, quos Gadibus Herennium Galium histrionem, summo ludorum die annulo aureo donatum, in xiv. Sessum deduxit tot enim fecerat ordines equestris Quattuorviratum sibi prorogavit comitia bienni biduo habuit, hoc est, renuntiavit, quos ei visum est exsules reduxit, non horum temporum, sed illorum, quibus a seditiosis senatus trucidatus aut expulsus est, Sex. Varo
Proconsule. Ilia vero lam ne Cæsaris quidem parti san of Cæsar's. exemplo, quod prætextam, de suo ad L. Lentulum proconsulem sollicitandum, Et quidem cum ageretur, memoria rerum gestarum commotus. Gladiatoribus autem, Fadium quemdam, militem Pompeianum, cum depressus
Ludiun depugnasset, sese nolebat ad populum confugerat, primum Gallos equites immisit populum enim lapides sunt eum, quum abriperetur Fadius), deinde abstractum defodit ludo vivum combussit cum quidem pransus, nudis pedibus, tunica manibus ad tergum inambularet, misero " natus sum " responderet " Abi nunc, populi fidem implora." Vero Romanos, etiam circulatorem quemdam auctionmn, notissimum hominem quia deformis Cum huiuscemodi portento
Mihi Sed de plura coram. Nunc, quod legiones firmas habeo quarum unam, Duodetrigesimam, cum ad se Antonius hac quo die castra denarios vero eadem præmia, quæ legionibus (quorum quis uUam finem aut modum futurum putavit incitatissimam ægre mehercules nee retinuissem, uno loco habuissem, utpote cum singulæ quædam cohortes seditionem Reliquas quoque legiones non atque Lepidus me et et Antoni ut legionem Trige simam mitterem Itaque quem exercitum neque vendere præmiis nee eorum culorum metu, quæ, victoribus portendebantur, diminuere, debetis existimare retentum et conservatum reipublicæ esse atque credere, quodcumque imperassetis, facturum quod
Nam et provlnciam et tum mea potestate tenui meæ provinciæ nusquam excessi militem non modo legionarii mi, sed ne auxiliarium quidem ullum quoquam misi
Quos equites decedentes nactus sum, supplicio
Quarum rerum fructum magnum publica salva me putabo. Sed respu bUca me novisset et major pars senatus, majores ex me fructus Epistulam, quam Balbo, cum etiam nunc provincia legendam misi etiam prætextam voles legere, Galium Corneb'um, familiarem meum, Idus lunias, Corduba.
Quo tardius certior fierem de apud Mutinam Lepidus qui meos tabellarios novem dies retinuit tametsi tantam calamitatem reipublicæ quam tardissime audire optandum sed qui prodesse possunt neque mederi. Atque utinam eodem senatuscon-
Quo Plancum et Lepidum Italiam me quoque venire profecto non accepisset respu bUca hoc vulnus. Quo qui lætantur in præ-
Quia videntur et duces et veterani Cæsaris partium tamen postmodo necesse doleant, ciun vastitatem respexerint. Nam et robur et suboles militum quidem, quæ
Nuntiantur, ex parte vera sunt. Neque ego non videbam, quanto usui reipublicæ essem futurus,
Ad Lepidum venissem omnem enim cunctationem ejus discussissem, præsertim adiutore Planco. Sed scribenti ad me ejusmodi quas contionibus, quas Narbone habuisse
Palparer plane necesse vellem commeatus, per provinciam habere. Præterea verebar, ne, ante, quam ego incepta perficerem, prœlium confectum piimi consilium meum raperent contrariam partem obtrectatores mei, propter amicitiam, quæ mihi cum Antonio, non major tamen, quam Planco, Itaque a Gadibus mense ApriH duas naves et et consulibus et Octaviano ut me
Certiorem, quonam modo plurimum possem prodesse reipublicæ. Sed, ut rationem quo die prœlium Pansa commisit, eodem a Gadibus naves profectæ sunt. Nulla enim post hiemem ante earn diem navigatio. Et Hercules longe remotus ab omni suspicione tumultus, penitus Lusitania legiones hibernis collocaram. Ita porro
Uterque tamquam pejus timerent, quam ne sine maximo reipublicæ mento bellum componeretur. Sed, properandum
Non summi ducis gessisse Hirtium video. Nunc hæc mihi scribuntur ex Gallia Lepidi et nuntiantur Pansæ exercitum concisum esse Pansam ex vulneribus mortuum eodem prœlio Martiam legionem et L. Fabatum et C. Peducæum et D. Carfulenum Hirtiano autem prœlio et quartam legionem et omnes peræque Antoni cæsas, item Hirti Quartam vero, quum castra quoque Antoni cepisset, a Quinta legione concisam esse Hirtium quoque periisse et Pontium Aquilam etiam Octavianum cecidisse (quæ quod prohibeant vera sunt, non mediocriter doleo) Antonium turpiter Mutinæ obsessionem reliquisse, sed habere equitum legiones sub signis armatas et Popilli^ Bagienni unam, inermes bene multos Ventidium quoque se cum legione Septima, Œtava, Nona conjunxisse
In Lepido spei descensurum ad extrema et non modo nationes, sed etiam servitia concitaturum Parmam direptam L. Antonium Alpes occupasse.
Quæ vera sunt, nemini nostrum cessandum nee exspectandum, quid decernat senatus. Res enim cogit, huic tanto incendio succurrere omnes, qui aut imperium aut nomen denique populi Romani salvum volunt esse. Brutum enim cohortes et duas non frequentes tironum legiones, quas conscripserat Antonius, habere audio. Neque tamen dubito, quin omnes, qui supersint de Hirti exercitu, confluant ad eum. Nam in delectu non multum spei puto esse præsertim cum periculosius, quam spatimn confirmandi sese Antonio Anni autem tempus libertatem majorem mihi dat, propterea quia frumenta aut in agris aut in sunt. Itaque proximis consilium meiun expedietur nam neque deesse neque superesse reipublicæ Maxime tamen doleo, adeo et longo et infesto itinere ad me ut die quadragesimo post aut ultra etiam, quam facta sunt, omnia nuntientur. M. LEPIDUS IMP. ITERUM, PONT. MAX. M.
Ad Pontem Argenteum,
Cum audissem Antonium cum copiis præmisso L. Antonio cum parte equitatus in provinciam meam venire, cum exercitu meo ab confluente Rhodano castra movi ac contra eos venire
Itaque continuis itineribus ad Forum Voconi veni et ultra castra ad flumen Argenteum contra Antonianos P. Ventidius suas legiones tres conjunxit cum eo et ultra me castra posuit. Habebat antea legionem secundam, et ex reliquis legionibus magnam multitudinem, sed inermorum. Equitatum habet magnum nam omnis ex prælio integer ut sint amplius equitum milia quinque. Ad me^ complures milites et equites ab eo transierunt, et dies singulos ejus copiæ mi-
Nuuntur. Silanus et Culleo ab eo discesserunt. Nos
Graviter ab eramus, quod contra nostram voluntatem ad Antonium jerant, tamen, nostræ humanitatis et necessitudinis causa, eorum rationem habuimus nee tamen eorum opera utimur, neque in habemus neque negotio præfecimus. Quod ad bellum hoc nee senatui nee reipublicæ deerimus. Quæ postea egerimus, faciam te certiorem.
LEPIDUS CICERONI
Ad Pontem Argenteum,
Etsi omni tempore summa stadia mutuo inter nos certatim constiterunt pro nostra inter nos familiaritate, et proinde diligenter ab utroque conservata sunt, tamen non dubito, in tanto et tam repentino reipublicæ motu, quin nonnulla de me
Rumoribus a meis obtrectatoribus me indigna ad te delata quæ tuum animum magno opere moverent pro tuo amore in rempublicam. Ea te moderate accepisse neque temere credendum casse, a meis procuratoribus certior sum factus quæ equitum M. Itaque K. mihi, ut debent, gratissima sunt. Memini enim et
Superiora, quæ abs tua voluntate profecta sunt ad meam dignitatem augendam et ornandam, quæ
Perpetuo animo meo fixa manebunt. Abs mi Cicero, magno opere peto, meam vitam studium diligentissime superioribus temporibus in republica administranda, quæ Lepido digna sunt, perspecta habes, ut paria, aut eo ampliora reliquo tempore exspectes, et proinde tua auctoritate me tuendum existimes, quo plura tuo merito debeo. Vale. D. Kalendas lunias, ex ex Ponte Argenteo.
LEPIDUS IMP. ITER. PONT. MAX. SENAT.
Liberique vestri Deos hominesque testor, patres conscripti, qua mente et quo animo semper in rempublicam fuerim, et quam antiquius communi salute ac libertate judicarim quod vobis brevi probassem, mihi fortuna proprium consilium extorsisset. Nam exercitus cunctus consuetudinem suam in civibus conservandis communique pace, seditione retinuit meque tantæ multitudinis civium Romanorum atque colum itatis causam suscipere, ut vere dicam, cœgit. In qua re ego vos, patres conscripti, oro atque obsecro, privatis ofFensionibus omissis, summæ reipublicæ consulatis neve misericordiam nostram ponatis. Quod omnium ac dignitatis rationem habueritis, melius et vobis et reipublicæ consuletis. Data Kal. lunias a Ponte Argenteo. Valete.
D. BRUTUS BRUTO SUO ET CASSIO
Quo in statu simus, cognoscite heri vesperi apud me Hirtius fuit qua mente esset Antonius, demonstravit, pessima scilicet et infidelissima. Nam se neque mihi provinciam dare posse aiebat neque arbitrari tuto in urbe esse quemque nostrum adeo esse militum concitatos animos et plebis quod utrumque esse falsum puto vos animadvertere atque
Esse verum quod Hirtius demonstrabat, timere eum ne, mediocre auxilium dignitatis nostræ habuissemus, nullæ partes in republica relinqueretur.
Cum in his angustiis versarer, placitum est mihi ut postularem legationem liberam mihi reliquisque nostris, ut aliqua causa proficiscendi honesta quæreretur. Hæc se impetraturum poUicitus est nee tamen impetraturum confido tanta est hominum insolentia et nostri insectatio. Ac dederint, quod petimus, tamen paullo post futurum puto, ut hostes
Dicemur, aut aqua et igni interdicamur. Quid ergo
Inquis, tui consih Dandus est locus fortunæ cedendum ex migrandum Rhodum aut aliquo terrarum arbitror. Si melior casus fuerit, revertemur Romam; Simediocris,inexsiho vivemus;
Ad novissima auxilia descendemus. Succurret fortasse hoc loco vestrum, cur novissimum tempus exspectemus potius, quam nunc aliquid mohamur Quia, ubi consistamus, non habemus præter Sex. Pompeium et Bassum Gæ cilium, qui mihi videntur, hoc nuntio de Cæsare firmiores futuri. Satis tempore ad eos accedemus, ubi, quid valeant, scierimus. Pro Cassio et quid me recipere, recipiam. Postulat enim hoc Hirtius ut faciam. Rogo quam primum mihi (nam non dubito, quin de rebus ante horam quartam Hirtius certiorem me factm-us) quem locum convenire possimus, quo me venire, Post novissimum sermonem placitum mihi postulare, ut nobis esse Romæ publico præsidio quod nobis concessuros non puto. Magnam enim invidiam faciemus. Nihil tamen non postulandum putavi, quod æquum esse tuerem.
BRUTUS ET CASSIUS PRÆTT. M. ANTONIO
De tua et benevolentia nos persuasum esset nobis, non conscripsissemus hæc quæ profecto, quando istum animum habes, optimam partem Scribitur nobis magnam veteranorum multitudinem Romam convenisse jam, eflTd Kalendas lunias futuram multo majorem. De te dubitemus aut vereamur, simus Sed cum tua potestate fuerimus, tuoque adducti dimiserimus ex municipiis nostros necessarios, neque solum edicto, sed etiam id fecerimus, digni sumus, quos habeas tui participes, in ea præsertim quæ ad nos pertinet.
Quare petimus a facias nos certiores tuæ volun-
In nos putesne nos tutos fore in tanta frequentia militum veteranorum, quos etiam de reponenda ara cogitare audimus quod velle et probare vix quisquam posse videtur, qui nos salvos et honestos Nos ab spectasse otium nee quidquam aliud libertate communi quæsisse, exitus declarat. Fallere nemo nos potest, tu quod certe abest ab tua virtute et sed nemo facultatem habet decipiendi nos enim uni credidimus et credituri
Sumus. Maximo de nobis timore afficiuntur amici nostri quibus tua explorata tamen
In mentem venit, multitudinem veteranorum
Impelli ab quolibet, quam ate retineri posse. Rescribas nobis ad omnia, rogamus. Nam
Valde leve est ac nugatorium, ea re denuntiatum esse veteranis, quod de commodis eorum mense lunio putas, cum de nobis certum nos quieturos Non debemus cuiquam videri nimium cupidi vitæ, cum accidere nobis nihil possit sine pernicie et confusione omnium rerum.
BRUTUS ET CaSSIUS PRÆTT. D. ANTONIO COS.
S.v.b.E. Litteras tuas legimus, simillimas edicti
Contumeliosas, minaces, minime dignas, quæ ate nobis mitterentur. Nos, Antoni, te nulla lacessiimus injuria neque miraturum credidimus, prætores et ea dignitate homines aliquid edicto postulassemus a consule. Quod indignaris ausos esse id facere, concede nobis, ut doleamus, ne hoc quidem abs te
Bruto et Cassio Nam de delectibus habitis et pecuniis imperatis, exercitibus et nuntiis trans mare missis, quod te questum esse negas, nos quidem credimus, optimo animo te fecisse sed tamen neque agnoscimus quidquam eorum, et te miramur, cum hæc reticueris, non potuisse continere iracundiam tuam, quin nobis de morte Cæsaris
Vero quemadmodum ferendum
Causa per edictum de suo jure decedere, quin consul arma minetur. Quorum quod nos Neque enim decet aut convenit nobis periculo submittere animum nostrum, neque Antonio postulandum, ut imperet, quorum opera Nos hortarentur, ut
Nulla enim minantis auctoritas apud
Ut indicium nostrum metus videatur. Nos hac sententia sumus, ut te cupiamus repubhca magnum atque honestum vocemus te ad
Sed tamen nostram libertatem, quam tuam amicitiam æstimemus. Tu etiam atque neque, quam diu Cæsar, sed quam non diu atque honesta republica, quam minimum noceant, optamus. Pridie Nonas Sext.
Si de tua in me voluntate dubitarem, multis ate verbis peterem, ut dignitatem meam tuerere sed profecto est ut mihi persuasi, me esse curæ. Progressus sum ad Inalpinos cum exercitu, non tam nomen imperatorium captans, quam cupiens militibus satisfacere firmosque eos ad tuendas nostras res
Quod mihi videor consecutus nam et liberalitatem nostram, et animum sunt experti. Cum omnium bellicosissimis bellum gessi, multa castella cepi, multa vastavi. Non sine causa ad senatum litteras misi. Adiuva nos tua sententia quod cum fades, ex magna parte communi commodo inservieris.
M. CICERO BRUTO IMP. DES.
Lupus familiaris noster, cum ate venisset, cumque Romæ quosdam dies commoraretur, ego eram in
In quibus maxime tuto me esse arbitrabar. Eo
By Pompey factum ut ad te Lupus sine meis cum tamen curasset tuas ad me perferendas. Romam autem veni quintum Idas Decembres, nee habui quidquam antiquius, quam ut Pansam statim convenirem ex quo ea de te cognovi, quæ maxime optabam. Quare hortatione tu quidem non eges, ne quidem quæ a gesta post hominum memoriam maxima, hortatorem tamen breviter significandum videtur, populum Romanum omnia ate exspectare, atque te quando recuperandæ omnem spem ponere. Tu, noctesque memineris (quod te facere certo
Quantam rem non profecto, quantæ etiam nunc gerendæ enim provinciam nactus quidem ego semper amicus ante quam ilium non mode aperte, sed etiam libenter cum republica bellum gerere, spem reliquam nuUam video Quamobrem te obsecro iisdem precibus, quibus P. Q. ut perpetuum rempublicam dominatu regio ut consentiant Tuum hoc munus, tuæ partes ate hoc vel omnes potius gentes non exspectant solum, sed etiam postulant. Quamquam, cum hortatione non egeas, ut supra meum ut omnia mea studia, curas, cogitationes poUicear, quæ ad tuam laudem et gloriam pertinebunt. Quamobrem velim ita persuadeas, me turn reipublicæ causa, quæ mihi vita mea est carior, tum quod ipse faveam, tuamque dignitatem amplificari velim, tuis optimis amplitudini, gloriæ nullo loco defuturiun.
M. CICERO D. BRUTO IMP. COS. DE3.
Lupus no stercum Romam sexto die Mutina venisset, postridie me mane convenit tua mihi mandata diligentissime exposuit et reddidit. Quod mihi tuam dignitatem commendas, eodem tempore existimo te mihi meam dignitatem commendare, quam mehercule non habeo tua cariorem. Quare mihi gratissimum exploratum habebis, tuis laudibus nullo loco nee consilium nee studium meum
Defuturum. Cum tribuni plebis edixissent, senatus adesset d. Kal. Jan. haberentque in animo de præsidio consulum designatorum referre, quamquam statueram in senatum ante Kal. Jan. non venire, tamen, quum eo die ipso edictum tuum propositum
Nefas esse duxi, aut haberi senatum, ut de
Rempublicam meritis (quod factum ego venissem), aut, etiamsi quid de te honorifice diceretur, me non adesse. Itaque senatum veni mane. Quod cum esset animadversum, frequentissimi senatores convenerunt. Quæ de te senatu egerim, quæ contione maxima dixerim, aliorum te malo cognoscere.
Persuadeas velim, me omnia, quæ ad tuam tatem augendam pertinebunt, quæ per se amplissima, summo semper studio suscepturum defensurum quod quamquam intellego me cum multis esse facturum, tamen appetam hujus principatum.
Cum adhibuisset domi meæ Lupus me Libonem
Servium, consobrinum tuum, quæ mea sententia, cognosse te ex M. Seio qui nostro sermoni Reliqua, quamquam statim Seium Græceius est subsecutus, tamen ex Græceio poteris
Cognoscere. Caput autem est hoc, quod te diligentissime percipere et meminisse velim, ut ne in libertate et salute populi Romani conservanda auctoritatem senatus exspectes, nondum ne et tuum factum condemnes (nuUo enim publico consilio rempublicam liberavisti, quo etiam est res major et clarior), et adulescentem, vel puerum potius, Cæsarem, judices temere fecisse, qui tantam causam publicam private consilio susceperit denique homines rusticos, sed fortissimos viros civesque optimos, dementes fuisse judices, primum milites veteranos, commilitones tuos, deinde legionem Martiam, legionem Quartam, quæ suum consulem hostem judicaverunt seque ad salutem reipublicæ defendendam contulerunt. Voluntas senatus pro auctoritate haberi debet, cum auctoritas
Impeditur metu. Postremo suscepta causa jam bis est, ut non integrum, primum Idibus Martiis, deinde proxime, exercitu novo et copiis comparatis. Quamobrem ad omnia ita paratus, ita animatus debes esse, non ut nihil facias, jussus, sed ut ea geras, quæ ab omnibus summa cum admiratione laudentur. Calatia and Casilinum
Eo tempore Polla tua ut ad quid vellem, darem litterarum, cum quid scriberem, non habebam. Omnia enim erant suspensa exspectationem legatorum, qui quid egissent nihildum nuntiabatur. Hæc tamen scribenda existimavi primum, P. Q. R. de te laborare, non solum suæ causa, sed etiam tuæ. Admirabilis enim quædam
Nominis amorque te omnium civium. Ita enim sperant atque confidunt, ut antea rege, hoc tempore regno te rempublicam turum. Romæ delectus habetur totaque
Delectus appellandus cum se ofFerunt omnes tantus ardor occupavit animos hominum desiderio odioque diutinæ De
Rebus ate jam exspectare debemus, quid ipse agas, quid noster quid Cæsar meus quos spero brevi tempore societate tecum copulatos Reliquum ut de me scribam, quod te ex tuorum et spero malo cognoscere, me neque deese uUa in neque umquam defuturum dignitati tuæ.
Pansa amisso, quantum det riment! Respublica acce-
Non te præterit. Nunc auctoritate et prudentia tua prospicias oportet, ne inimici consulibus
Sperent se convalescere posse. Ego, ne consistere possit in Antonius, dabo operam. Sequar eum confestim. Utrumque me præstaturum spero, ne aut Ventidius elabatur aut Antonius in
Moretur. In primis rogo ad hominem ventosissimum, Lepidum, mittas, ne bellum nobis redintegrare Antonio conjuncto. Nam de Pollione Asinio puto te perspicere, quid facturus Multæ et bonæ et firmæ sunt legiones Lepidi et
Asini. Neque hæc idctrco quod te non eadem animadvertere sciam, sed quod mihi persuasissimum Lepidum recte facturum numquam, forte vobis de hoc dubium Plancum quoque confirmetis quem spero, pulso Antonio, reipublicæ non defuturum. Se Alpes Antonius con- Parma, probably by M. Æmilius Lepidus,
Præsidium in Alpibus collocare, et te de omni re facere certiorem. Kal. Mais, ex Regio.
Non mihi rempublicam plus debere quam me Gratiorem me esse in te posse, quam perversi in me, exploratum habes tamen hoc temporis videatur causa, malle me tuum judicium, quam ex altera parte omnium istorum. Tu enim a certo sensu et vero judicas de nobis quod ne faciant, summa malevolentia et impediuntur. Interpellent me, quo minus honoratus sim, dum ne interpellent, quo minus respublica ame commode administrari Quæ quanto in periculo,
Quam potero brevissime exponam. Primum omnium, quantam perturbationem rerum urbanarum afFerat obitus consulum quantamque cupiditatem hominibus
Vacuitas, non te Satis me multa
Quæ commendari possint, Scio enim, cui scribam. Revertor nunc ad Antonium qui ex fuga cum parvulam manum peditum haberet inermium, ergastula solvendo, omneque genus homi nura arripiendo, magnum numerum videtur
Hue accessit manus Ventidi, quæ trans Apenninum itinere facto ad Vada pervenit, atque se cum Antonio conjunxit. Est numerus veteranorum et armatorum frequens
Cum Ventidio. Consilia Antoni hæc sint necesse est aut ad Lepidum ut se conferat, recipitur aut Apennino Alpibusque se teneat et decursionibus per equites, quos habet multos, vastet ea loca, in quæ incurrerit aut rursus se in Etruriam referat, quod ea pars ItaKæ sine exercitu Quod me Cæsar audisset atque Apenninum transisset, in tantas angustias Antonium compulissem, ut inopia potius, quam ferro conficeretur. Sed neque Cæsari imperari potest, nee Cæsar exercitui suo. Quod utrumque pessimum Cum hæc quo minus, quod ad me pertinebit, homines interpellent, ut supra
Non impedio. Hæc quemadmodum explicari possint, aut, ate cum explicabuntur, ne impediantur,
Timeo. Alere jam milites non possum. Cum ad rempublicam liberandam accessi, HS mihi quadringenties amplius. Tantum abest, ut meæ familiaris liberum quidquam, ut omnes jam meos amicos acre alieno obstrinxerim. Septem nunc numerum legionum alo qua tu arbitrare. Non, Varronis thesauros haberem, subsistere
Vada Sabatia, about 30 miles west of Genoa, on sumptui possem. Cum primum de Antonio exploratum habuero, faciam te certiorem. Tu me amabis
Hoc idem me in facere Non. Maias, ex Dertona.
Eodem exemplo ate mihi redditæ sunt, quo pueri mei attulerunt. Tantum me debere
Quæ hie gererentur. In Antonius ad Lepidum ne de Planco quidem spem adhuc ut ex HbelHs animadverti, qui in me inciderunt in quibus, quos ad Asinium, quos ad Lepidum, quos ad Plancum mitteret, scribebat. Ego tamen non habui ambiguum, et statim ad Plancum
Exspecto, quos confirmatos domxma remittam. Tu, tua voluntate reique publicæ commodo Malevolentiæ hominum me, occurres non potueris, hoc consolabere, quod me de statu meo
Contumeliis deterrere possunt. Pridie Nonas Maias, ex ex^ finibus Statiellensium.
M. CICERO BRUTO IMP. DES.
Tres uno die ate accepi epistulas unam brevem, quam Flacco Volumnio dederas duas pleniores quarum alteram tabellarius T. Vibi alteram ad me misit Lupus. Ex et ex Græcei oratione non modo non restinctum bellum, sed etiam inflammatum videtur. Non dubito autem, pro tua singular! Prudentia, quin perspicias, aliquid
Nactus Antonius, omnia tua præclara in rempublicam merita ad nihilum esse ventura. Ita enim Romam erat nuntiatum, persuasum omnibus, cum paucis inermis, perterritis metu, fracto animo, fugisse Antonium. Qui se habet, quemadmodum audiebam de Græceio, cum eo sine periculo non non mihi fugisse a Mutina videtur, sed locum gerendi mutasse. Itaque homines sunt nonnulli etiam queruntur, quod persecuti non Opprimi potuisse, celeritas adhibita esset, existimant. Omnino est hoc populi, maximeque nostri, in eo potissimum abuti libertate, per quem earn consecutus Sed tamen providendum ne qua justa querella esse possit. Res se habet. Bellum confecerit, qui Antonium oppresserit. Hoc quam vim habeat, te existimare malo, quam me apertius scribere.
D. brutus imp. m. t.
Lam non ago gratias. Cui enim re vix referre possum, huic verbis non patitur res Attendere te volo, quæ in manibus sunt. Qua enim prudentia nihil te fugiet, meas litteras diligenter legeris. Sequi confestim Antonium his de causis, Cicero, non potui eram sine equitibus, sine jumentis Hirtium periisse nesciebam Cæsari non credebam prius, quam convenissem et coUocutus essem. Hie
Dies hoc modo Postero die mane a Pansa sum arcessitus Bononiam. Cum in itinere essem, nuntiatum mihi est eum mortuum esse. Recurri ad meas
Sic enim vere eas appellate possum. Sunt extenuatissimæ et inopia omnium rerum pessime acceptæ. Biduo me Antonius antecessit
Multo majora fugiens, quam ego sequens. LUe enim passim, ego ordinatim, Quacumque ergastula homines Constitit nusquam
Quam ad Vada venit, quern locum volo esse notum. Lacet inter Apenninum Alpes, im-
Pe ditissimus ad faciendum. Cum abessem ab eo milia passu ura triginta et se jam Ventidius conjunxisset, contio ad me in qua petere cœpit aut se trans Alpes sequerentur
Cum M. Lepido convenire. Succlamatum et frequenter amilitibus Ventidianis (nam suos valde quam paucos habet), aut in pereundum esse aut vincendum et orare cœperunt, ut Pollentiam
Facerent. Cum sustinere eos non posset, posterum diem suum Hac re mihi nuntiata, statim quinque cohortes Pollentiam præ-
Meumque eo Hora ante præsidium meum Pollentiam quam Trebellius cum bus. Sane quam sum gavisus. In hoc enim victoriam puto consistere.... In spem venerant,^ quod neque Planci quattuor legiones omnibus pares arbitrabantur, neque ex tam celeriter exercitum
Posse credebant. Quos adhuc arroganter Allobroges equitatusque omnis, qui eo præmissus erat a nobis, sustinebant, nostroque adventu sustineri posse confidimus. Tamen, quo etiam casu Isaram se ne quod detrimentum reipublicæ iniungant, summa a nobis dabitur
Opera. Vos magnum animum optimamque spem de summa republica habere volumus, cum et nos et exercitus nostros, singulari concordia conjunctos, ad omnia pro vobis videatis paratos. Sed tamen de diligentia remittere debetis, dareque operam, ut quam paratissimi ab exercitu reliquisque rebus pro vestra salute contra sceleratissimam conspirationem hostium confligamus qui quidem eas copias, quas diu simulatione reipublicæ comparabant, subito ad patriæ periculum converterunt.
BRUTUS DESIG. M. CICERONI
Parmenses miserrimos....
M. D. BRUTO IMP. DES.
Mirabiliter, mi Brute, lætor, mea consilia measque sententias ate probari de decemviris, de ornando adolescente. Sed quid refert Mihi crede, homini non glorioso plane jam, Brute, frigeo opyavov enim erat meum senatus id est jam dissolutum. Tantam spem attulerat exploratæ victoriæ tua præclara Mutina eruptio, fuga Antoni, conciso exercitu, ut omnium animi relaxati meæque vehementes contentiones tamquam esse
Sed, ut ad rem redeam, legionem Martiam et Quartam negant, qui norunt, ulla condicione ad te posse perduci. Pecuniæ, quam desideras, ratio potest haberi, eaque habebitur. De Bruto arcessendo Gæsa reque ad Italiæ præsidium tenendo, valde assentior. Sed, ut babes obtrectatores quos equidem facillime sustineo sed impediunt tamen. Ex Africa legiones exspectantur. Sed bellum renatxun mirantur homines. Nihil tam præter spem umquam. Nam die tuo nuntiata, multa sæcula videbamus rempublicam liberatam. Novi timores retexunt autem ad me quas Idibus Maiis modo accepisse a Planco non Antonium a Lepido. Id cujus exitum non extimesco tuæ partes Ego
Quam facere non possum. Te tamen, quod omnium maximum clarissimum videre
Etsi mihi tuæ jucundissimæ tamen jucundius quod summa occupatione tua Planco
Tuo dih gentia. Conjunctio tua cum coUega concordiaque quæ communibus de superest, perge, mi Brute, jam non cum sed tecum Plura non debeo, præ- Litteras tuas vehementer exspecto, et quidem quales maxime opto.
Permagni interest, quo hæc tempore epistula reddita utrum cum aliquid haberes, an cum ab omni molestia vacuus Itaque præcepi, quem ad te misi, ut tempus observaret epistulæ reddendæ. Nam quemadmodum, coram qui ad nos intempestive adeunt, molesti sæpe sunt, epistulæ offendunt, non loco redditæ. Si autem, ut spero, te perturbat, impedit, et
Cui mandavi, et commode tempus ad te cepit adeundi, confido, me, quod vehm, ate
Impetraturum. L. Lamia præturam Hoc ego utor uno omnium plurimum. Magna vetustas, magna consuetudo intercedit quodque plurimum
Mihi ejus est familiaritate jucundius. Magno præterea beneficio ejus magnoque merito sum obligatus. Nam Clodianis temporibus, cum equestris
Princeps proque mea acerrime propugnaret, a Gabinio consule quod ante tempus Romano nemini. Hoe cum populus Romanus meminerit, meipsum non meminisse turpissimum Quapropter persuade
Mi Brute, me petere præturam. Quamquam enim Lamia summo summa
Lamia uno omnium Magna munere perfunctus petit præturam, omnesque intellegunt nee dignitatem deesse nee gratiam. Sed ambitus exstare videtur, ut ego omnia mescam, totamque petitionem Lamiæ mihi sustinen-
Dam putem. In ea re quantum me possis adiuvare,
Perspicio nee vero, quantum mea causa dubito. Velim mi Brute, persuadeas,
Me majore studio ate petere, te mihi gratius facere posse, quam omnibus opibus, omni studio Lamiam in petitione juveris quod ut vehementer te rogo.
Etsi ex mandatis, quæ Galbæ Volumnioque ad senatum quid timendum suspicandum que putares, suspicabamur, tamen timidiora mandata videbantur, quam erat dignum tua populique Romani
Senatus autem, mi Brute, habet fortes duces. Itaque moleste ferebat se aquem omnium, quicumque fortissimum judicaret,
Timidum atque ignavum Etenim cum te incluso spem maximam omnes habuissent tua virtute, florente Antonio, quis qui quidquam timeret profligato te liberato Nee vero Lepidum timebamus. Quis enim qui ilium tarn furiosum arbitraretur, qui in maximo bello pacem velle se in optatissima pace bellum reipub-
Indiceret Nee dubito, quin tu plus provideas.
Sed tamen tam recenti gratulatione, quam tuo nomine ad omnia deorum templa fecimus, renovatio timoris magnam molestiam afferebat. Quare velim equidem, id quod spero, ut plane abiectus et fractus
Antonius sin aUquid virium forte sentiet nee senatui consilium nee populo Romano virtutem deesse, nee reipublicæ te vivo imperatorem. Kal. lun.
Ad senatum quas Ut teras misi, velim prius perlegas,
Qua videbuntur, commutes. Necessario me
Ipse animadvertes nam cum putarem Quartam et Martiam legiones mecura futuras, ut Druso Paulloque placuerat, vobis assentientibus, minus de reliquis rebus laborandum existimavi. Nunc vero, cum sim cum tironibus egentissimis, valde et meam et vestram vicem timeam necesse
Vicetini me et M. Brutum præcipue observant. His ne quam patiare injuriam in senatu vernarum causa, ate peto. Causam habent optimam, officium in rempublicam summum, genus hominum adversariorum seditiosum et inertissimum. Kalend. Lun. Vercellis.
D. BRUTUS IMP. COS. DES. M.
Quod pro me non id pro te facere meus in te amor tuaque cogunt, ut timeam. Sæpe enim mihi cum esset dictum, neque ame contemptum, novissime Labeo Segulius, homo simillimus, narravit mihi apud Cæsarem se fuisse multumque sermonem de te habitum esse ipsum Cæsarem sane de te questum, dictum quod diceret, te dixisse, laudandum adulescentem, ornandum, tollendum se non esse commissurum, ut toUi possit. Hoc ego Labeonem credo rettulisse aut finxisse dictum, non ab adulescente prolatum Veteranos vero pessime perieulum maximeque quod decemviris neque Cæsar neque ego essemus, atque omnia ad vestrum arbitrium essent Hæc cum audissem jam essem, committendum non ageretur, scirem. Nam de tuo crede mihi,
Verborum denuntiatione sperare eos pertimefacto, adulescente impulso, posse magna consequi præmia, totam istam cantilenam ex hoc pendere, ut quam plurimum Neque tamen non cautum volo vitantem. Enim tua mihi potest jucundius neque ne timendo magis
Primum, quod desiderant de
Agros eorum mihtum, qui cum Antonio veterani fuerunt, dandos censeas ab utrisque nobis de nummis, lente ac ratione habita pecuniæ, senatum de agros dandos censuistis, video facultatem fore ex agris
Legionibus assignari puto oportere. Hæc me scribere non prudentia mea hortatur, sed amor in te et cupiditas quod sine te consistere non potest. Ego, valde necesse ex non excedam. Legiones armo, paro spero me non pessimum exercitum habiturum ad omnes casus et impetus hominum. De exercitu, quern Pansa habuit, legionem mihi Cæsar non remittit. Ad has statim mihi rescribe tuorumque aliquem mitte, quid reconditum magis meque scire opus putaris. Vale.
Kal. lun. Eporedia.
M. D, BRUTO IMP. COS DES.
Di Seguho malefaciant, homini nequissimo omnium, qui sunt, qui fuerunt, qui futuri sunt Quid tu ilium tecum solum aut cum Cæsare qui neminem prætermiserit, quicum loqui potuerit, cui non eadem dixerit Te tamen, mi Brute, amo, ut debeo, quod istud, quidquid esset, nugarum me scire voluisti. Signum enim magnum amoris
Dedisti. Nam quod idem Segulius, veteranos queri, quod tu et Cæsar in decemviris non essetis, utinam ne ego quidem essem Quid enim molestius Sed tamen, cum ego sensissem, de qui exercitus haberent, sententiam ferri oportere, iidem qm Solent, reclamarunt. Itaque excepti etiam estis, me vehementer repugnante. Quocirca Segulium neglegamus, qui res novas quærit, non quo veterem comederit, nullam enim habuit sed hanc ipsam
Recentem novam devoravit. Quod autem scribis te, quod pro te ipso non facias, id pro me, ut de me timeas aliquid, omni te, vir optime mihique carissime Brute, de me metu libero. Ego enim, quæ provideri poterunt, non fallar in quæ cautionem non habebunt, de non ita valde laboro. Sim enim impudens, plus postulem, quam homini a rerum
Natura tribui potest. Quod mihi præcipis, ut caveam, ne timendo magis timere cogar, et sapienter et amicissime præcipis. Sed velim tibi persuadeas, cum te constet excellere hoc genere virtutis, ut numquam extimescas, numquam perturbere, me huic tuæ virtuti proxime accedere, Quamobrem neque metuam quidquam et cavebo omnia. Sed vide, ne tua jam, mi Brute, culpa futura ego quidquam timeam tuis enim opibus et consulatu tuo, etiamsi timidi essemus, tamen omnem timorem abiceremus præsertim cum persuasum omnibus esset mihique maxime, ate nos unice Consiliis quæ
De quattuor legionibus deque agris assignandis ab utrisque vestrum, vehementer assentior. Itaque cum quidam de collegis nostris agrariam curationem ligurirent, disturbavi rem totamque vobis integram reservavi. Si quid occultius ut reconditum, meorum aliquem mittam, quo ad te litteræ perferantur. Pridie Nonas lunias.
M. D. BRUTO IMP.
Cum Appio Claudio, C. F., summa mihi necessitudo
Multis ejus et meis mutuis constituta. Peto ate majorem in modum, vel humanitatis tuæ vel mea causa, ut eum auctoritate tua, quæ plurimum valet, conservatum Volo cum fortissimus Nutus tuus potest hominem, summo natum, summo summa præex animo petere non possim. Operam dabimus. Lepidus commode de
Magnum animum habere debebas, quem potes. Quæ superioribus mea manu
Terrendi causa homines loquuntur. Frenum momorderis, peream, omnes, quot sunt, conantem loqui ferre poterunt.
Narro antea subirascebar tuarum litterarum, nunc mihi loquax esse videor te imitabor. Quam multa quam paucis te recte operamque dare, ut quotidie melius Lepidum commode sentire exercitibus quidvis nos oportere confidere. Timidus essem, tamen mihi omnem metum Sed, ut mones, frenum momordi etenim te omnem spem habuerim in quid nunc putas Cupio jam vigiliam meam, Brute, tradere sed ut ne desim constantiæ meæ. Quod ItaUa te moraturum, dum Utte ræ meæ veniant, per hostem hcet, non multa enim Romæ adventu tuo bellum potest, antiquius. Pecunia expeditissima quæ decreta Habes amantissimum Servium nos non desumus. Vm. Idus
Exspectanti mihi tuas quotidie Lupus noster subito denuntiavit, ut ad te scriberem, quid vellem. Ego autem, quid scriberem, non habebam (acta enim ad te mitti sciebam, inanem autem sermonem litterarum iniucundum esse audiebam), brevitatem secutus sum te magistro. Scito te collega spem omnem De Bruto autem
Adhuc quem ego, quemadmodum
Ad bellum commune vocare non desino. Qui utinam jam adesset intestinum urbis malum, quod non mediocre, minus timeremus. Sed quid ago non imitor tuum altera jam pagella procedit. Vince, et
In maximo meo dolore hoc utor, quod tellegunt homines, non sine causa me timuisse quæ acciderunt. Deliberent, utrum traiciant nes ex Africa necne, et ex Sardinia et Brutum arcessant necne et mihi stipendium dent, an decernant. Ad senatum htteras Crede mihi,
Omnia quemadmodum magnum nos omnes adituros periculum. Rogo videte, quibus hominibus negotium qui ad me legiones adducant. Et opus et HI. Non. lun. Ex
M. CICERO MATIO
Nondum molestiæne plus an voluptatis attulerit mihi Trebatius noster, homo cum plenus tu"m utriusque nostrum amantissimus. Nam cum in Tusculanum vesperi venissem, postridie
Ad me, nondum firmo corpora cum mane venit. Quem cum obiurgarem, quod parum valetudini parceret, tum longius quam ut me videret. Num quidnam, inquam, novi Detulit ad me querellam tuam, de qua quam
Respondeo, pauca præponam. Quantum memoria repetere præterita possum, nemo mihi te amicus antiquior. Sed vetustas habet aliquid commune cum multis, amor non habet. Dilexi te quo die cognovi, meque ate Tuus deinde discessus, isque diuturnus, ambitio nostra vitæ dissimihtudo non est passa voluntates nostras consuetudine con-
Tuima tamen erga me animum agno\'i multis annis ante bellum cum Cæsar esset in Galha. Quod enim vehementer mihi esse putabas nee Cæsari, ut me
Coleret, haberet in Multa prætereo, quæ temporibus inter nos familiarissime
Communicata gra\dora enim consecuta
Sunt. Et cum Brundisium versus ad Cæsarem, ad me Formianum. Primum hoc ipsum quanti, præsertim temporibus Deinde oblitum me putas sermonis, humani-
Tuæ quibus rebus interesse memini Trebatium. Nee vero sum litterarum tuarum, quas ad me
Cum Cæsari obviam venisses agro, ut
Trebulano. Secutum tempus cum me ad Pompeium ptidor meus cœgit
Officium fortuna. Quod officium tuum, quod studium vel absentem me vel præsentes meos defuit Quem porro omnes mei et mihi te amiciorem judicaverunt Veni Brundisium. Oblitumne me putas, qua ut primum ad me Tarento advolaris quæ tua
Confirmatio animi mei, conmiunium
Miseriarum metu Tandem aliquando Romæ esse maximis rebus quonam modo me gererem adversus cui tu excepto Cæsare, præter me, ut domum ventitares horasque multas sæpe suavissimo sermone consumeres tum, cum etiam, meministi,
Quorsum hæc quam putaram Quia sum admiratus, qui hæc nosse deberes, quidquam ame commissum, quod alienum nostra Nam præter hæc, quæ commemoravi, quæ testata sunt
Habeo multa quæ vix verbis exsequi possum. Omnia me tua delectant, sed maxime maxima cum consilium, Quapropter redeo nunc ad querellam. Ego te sufFragium tuhsse lege primum non deinde, credidissem, numquam aliqua causa existimarem te Dignitas tua ut animadvertatur, quidquid malevolentia autem hominum, ut nonnuUa quam a facta proferantur. Ea tu non quid dicam, nescio equidem, quando audio, tam defendo, quam me
A contra iniquos meos defend!. Defensio soleam, ut de aUa, quæ defendam ate pie et humane, ut de curatione ludorum
Sed hominem doctissimum, non Cæsar rex
Quod mihi quidem videtur, utramque partem de tuo disputari posse, vel earn, qua ego
Laudandam esse fidem et humanitatem tuam, qui amicum etiam mortuum vel in earn, qua anteponendam. Ex sermonibus utinam essent delatæ ad te disputationes meæ vero duo, quæ maxima sunt laudum tuarum, quis aut hbentius, quam ego, commemorat, aut sæpius Te et non suscipiendi belU gravissimum aue torem et moderandæ victoriæ quo, qui mihi non assen-
Inveni neminem. Quare habeo gratiam Trebatio, fami hari nostro, qui mihi dedit causam harum litterarum quibus credideris, me omnis et humanitatis expertem quo nee mihi gravius quidquam potest esse nee ate
MATIUS M. CICERONI
Magnam voluptatem ex cepi, quod, quam speraram atque optaram, habere te de me nionem, cognovi. De qua non dubitabam, tamen, quia maximi æstimabam, ut incorrupta maneret, laborabam. Conscius autem mihi eram, ame commissum quod boni cujusquam offenderet animum. Eo minus credebam, plurimis atque optimis artibus omatcr temere quidquam pers uader! Potuisse, præsertim in quern mea projfensa et perpetua fui^et atque esset benevolentia. Quod quando, ut respondejio criminibus, quibus tu pro me, ut par tua singular! Bonitate et amicitia nostra, sæpe Nota enim mihi sunt, quæ me post Cæsaris mortem Vitio mihi dant, quod mortem hominis necessarii graviter atque eum, quem periisse indignor. Aiunt enim patriam amicitjæ præponendam proinde utilem. Sed non agam astute. Fateor, me ad istum gradum sapientiæ non pervenisse, Neque enim Cæsarem in dissensione sum secutus sed amicum, quamquam re ofFendebar, tamen non deserui: neque bellum umquam aut etiam causam sen sionis probavi, quam etiam nascentem exstingui summe studui. Itaque victoria hominis necessarii neque honoris neque pecuniæ dulcedine sum captus, quibus præmijs rehqui, minus apud eum, quam ego, quum possent, immoderate sunt abusi. Atque etiam res mea lege Cæsaris deminuta cujus beneficio plerique, qui Cæsaris morte lætantur, æque ac pro mea salute Possum qui omnes voluerim incolumes, eum, aquo impetratum
Non indignari, cum præsertim iidem ergo, inquiunt, quando factum nostrum improbare audes. O superbiam inauditam facinore hæc etiam semper libera fuerunt, timerent, gauderent, dolerent suo quam
Metu nobis extorquere conantur. Sed agunt. Nullius umquam pericuh terroribus ab aut ab humanitate desciscam. Numquam enim honestam mortem fugiendam, sæp^ etiam oppetendam putavi. Sed quid mihi succensent,/§i opto, ut pœniteat eos
Cupio enim Cæsaris mortem omnibus esse acerbam. At debeo pro parte rempublicam
Salvam. Id quidem me cupere, et ante acta vita et reliqua mea spes, tacente me, probat, dicendo
Vincere non postulo. Quare majorem in modum te rogo, ut rem potiorem oratione ducas,inihique, expedire recte credas nuUam communionem cum improbis esse posse. An, quod adulescens cum etiam errare cum excusatione possem, id nunc ætate præcipitata commutem, ac me ipse retexam Non faciam neque, quod committam, præterquam quod hominis mihi conjunctissimi ac amplissimi doleo gravem casum. Quod essem animatus, numquam, quod facerem, negarem, ne in peccando improbus et dissimulando timidus ac
Vanus existimarer. At ludos, quos Cæsaris victoriæ Cæsar adulescens curavi. At id ad privatum officium, non ad statum reipublicæ pertinet. Quod tamen munus et hominis amicissimi memoriæ atque honoribus præstare, etiam mortui, debui et optimæ spei adulescenti ac dignissimo Cæsare repetenti negare non potui, Veni etiam consulis Antoni domum sæpe salutandi causa ad quem, qui me parum patriæ amantem esse existimant, rogandi quidem aliquid,aut auferendi causa, frequentes ventitare reperies. Sed quæ hæc est arrogantia, quod Cæsar numquam interpellavit, quin, quibus vellem, atque etiam quos ipse non diligebat, tamen uterer, qui mihi amicum eripuerunt, carpendo me efficere conari, ne, quos
VeUm, diligam Sed non vereor, ne aut meæ vitæ modestia parum valitura in posterum contra falsos rumores, aut ne etiam qui me non amant propter meam in Cæsarem constantiam, non malint mei, quam sui similes amicos habere. Mihi quidem optata contingent, quod rehquum est vitæ, in otio Rhodi degam sin casus aliquis interpellarit, ita ero Romæ, ut recte semper cupiam. Trebatio nostro magnas ago gratias, quod tuum erga me animum simphcem atque amicum aperuit, et quod eum, quem semper libenter dilexi, quo magis jure colere atque observare deberem, fecit. Bene vale et me dilige.
Dubitanti mihi, quod scit Atticus noster, de hoc toto consi ho profectionis, quod in utramque partem in mentem multa veniebant, magnum pondus accessit ad to Uendam dubitationem, judicium et consilium tuum. Nam et aperte, quid videretur, et Atticus ad me sermonem tuum Semper judic avl in te et in capiendo prudentiam summam et in dando fidem, maximeque sum
Quid mihi faciendum esse censeres, eundumne ad Pompeium, an manendum Sua-
Ut consulerem dignitati meæ ex quo, quid
Et sum admiratus fidem tuam, et amicissimum tuum putares, antiquius officium
Meum, quam voluntas Equidem et ante hoc tempus te et semper me ate Et cum abessem atque in magnis essem, et me absentem et meos præsentes ate cultos et defensos esse memini et post meum reditum, quam familiariter mecum vixens, quæque ego de te et senserim et prædicarim, omnes, qui solent hæc animadvertere, testes habemus. Gravissimum vero indicium de mea et constantia cum post mortem Cæsaris totum te ad amicitiam meam con-
Quod tuum judicium, mea summa beneme hominem non putabo. Tu, mi Oppi, conservabis amorem tuum more magis hoc quidem quam quo admonendum putem), meaque omnia ame autem, quum pauUum
CICERO CASSIO D.
Finem nullam facio, mihi crede, Cassi, de te et de Bruto nostro, id est de tota republica, eogitandi, cujus omnis spes in vobis est et in D. Bruto. Quam quidam jam habeo ipse meliorem, republica a Dolabella meo præclarissime gesta. Manabat enim illud malum urbanum, corroborabatur quotidie ut
Compressa ut mihi videamur omne jam ad tempus ab dumtaxat
Omnia Quamquam primum quidque explicemus. Nam, ut adhuc quidem actum non
Omnes nutus tuemur. Neque vero immunitates dantur pecuniæ maximæ runtur ut tantummodo odium hominis impuri
Hæc omnia sunt expedienda, nee hoc cogitandum, jam habere rempublicam a Habet quidem tantum, quantum numquam mihi mentem optare sed contenta
Mortuo paret, quern vivum ferre non poterat cujus æra refigere debebamus, ejus etiam chirographa defendimus "At enim decrevimus." Fecimus id quidem, temporibus cedentes, quæ valent republica plurimum sed immoderate quidam et ingrate nostra abutuntur. Verum hæc propediem et multa coram. Interim persuadeas, mihi cum reipublicæ, quam semper habui earis simam, turn amoris causa, maximæ curæ esse tuam dignitatem. Da operam, ut
Vehementer probari sententiam et orationem meam qua sæpius esset negoti libertatem et rempublicam reciperare. Sed homo amens et perditus multoque nequior, quam
Quem tu nequissimum occisum esse cædis initium quærit nuUamque aham ob causam me auctorem Cæsaris criminatur,
Ut in me veterani incitentur. Quod ego periculum non extimesco, modo gloriam cum mea laude communicet. Ita nee qui eum primus invectus est nullo assentiente, nee mihi, qui idem tricesimo post die nee P. Servilio, qui me est consecutus, tuto in senatum venire Cædem enim gladiator quærit eiusque initium d. Kalend. Octob. Ame se facturum putavit. Ad quem paratus venerat, cum in Metelli complures dies commentatus esset Quæ autem in et in vino commentatio potuit esse Itaque omnibus est visus, ut ad te antea vomere suo more, non
Dicere. Quare, quod te confidere, auctoritate et eloquentia nostra aliquid profici posse, nonnihil, ut in tantis maUs, est profectum. Intellegit enim populus Romanus tres esse consulares, qui, quia de republica bene senserint, libere locuti tuto in senatum venire non possint. Nee est præterea quod quidquam exspectes. Tuus enim necessarius tate nova delectatur. Itaque jam non est studiosus ludorum infinitoque tui plausu dirumpitur. Alter item novis commentariis'Cæsaris delenitus Sed hæc tolerabilia illud non ferendum, quod qui vestro anno filium suum consulem futurum putet, ob eamque causam se huic latroni deservire præ se Nam L. Cotta, familiaris meus, quadam desperatione, ut minus in senatum venit. L. Cæsar, optimus et fortissimus
Valetudine impeditur. Ser. Sulpicius, et summa auctoritate et optime sentiens, non adest. Reliquos, exceptis designatis, ignosce mihi, non numero consulares. Habes auctores publici qui numerus etiam bonis rebus exiguus — quid censes perditis Quare spes est omnis in vobis qui Sin aliquid dignum vestra gloria velim nobis. Sin id minus, res tamen publica per vos brevi tempore suum reeiperabit. Ego neque desum neque deero. Qui sive ad me referent sive non, mea
Tamen benevolentia fidesque præstabitur. Vale.
Auget tuus amicus furorem in dies primum
Molestus nobis non Sed hoc vestrum quod cum utinam haberem, quid darem Sed ne mihi quidem quid faciendum Quid enim quod contra vim
Ut mortem persequantur. Itaque de De me quidem non
O rem miseram dominum non potuimus conservo servimus. Et tamen me quidem favente magis, quam etiam nunc De reliquo malo teipsum tecum quam nostra dicta cognoscere. Vale.
Vellem Idibus Martiis me ad cenam invitasses reliqui arimi Nunc me reliquiæ vestræ exercent, et quidem præter ceteros me quamquam egregios consules habemus, sed turpissimos consu lates senatum fortem, sed infimo quemque honore fortissimum. Populo vero mehus, Italiaque universa. Nihil autem fœdius Philippo et
Ut Antonio ex senatus sententia certas res nuntiarent, cum earum rerum nuUi paruisset, Itaque ad nos concurritur factique jam in re ubi denique nesciebam. Fama nuntiabat, te esse in Syria auctor erat nemo. De Bruto, quo propius eo firmiora videntur quæ nuntiantur. Dolabella valde vituperabatur ab hominibus non
Quod tarn cito succederet, cum tu vixdum triginta dies in Syria fuisses. Itaque constabat, eum recipi in Syriam non oportere. Summa laus et tua et Bruti quod exercitum præter spem existimamini comparasse. Scriberem plura, rem causamque nossem. Nunc quæ scribo, scribo ex opinione hominum atque fama. Tuas litteras avide exspecto. Vale.
Hiemem credo adhuc prohibuisse, quo minus de te certum haberemus, quid ageres, maximeque ubi esses. Loquebantur omnes tamen (credo, quod volebant), in Syria te esse, habere copias.
Credebatur, quia simile vero videbat ju". Brutus quidem noster egregiam laudem est consecutus. Res enim tantas gessit tamque inopinatas, ut eæ cum per se gratæ essent, tum ornatiores propter celeritatem. Quod tu ea tenes, quæ putamus, magnis subsidiis fulta respublica est a prima enim ora Græciæ usque ad Ægyptum optimoriim civium imperiis muniti erimus et copiis.
Quamquam, me res se habebat, ut totius omne discrimen in D, Bruto positum videretur qui ut sperabamus, erupisset Mutina,
Reliquum fore videbatur. Parvis omnino jam
Obsidebatur, quod magno præsidio Bononiam tenebat Antonius. Erat autem Claternæ noster Hirtius, ad Forum Cornelium Cæsar, uterque cum firmo exercitu magnasque Romæ Pansa copias ex delectu compararat. Hiems adhuc rem geri Bononiam, Regium Lepidi, Parmam, totam Galliam tenebamus, studiosissimam reipublicæ. Tuos etiam clientes Transpadanos conjunctos cum causa habebamus. Erat firmissimus senatus, exceptis consularibus ex quibus unus L. Cæsar firmus et rectus. Ser. Sulpici morte magnum præsidium amisimus. Reliqui partim partim improbi nonnuUi invident eorimi quos in republica probari vident. Popuh vero Romani totiusque mira consensio Hæc erant quæ nota esse vellem. Nunc autem opto, ut ab Orientis partibus tuæ lumen eluceat. Vale. Qui status rerum fuerit turn, cum has dedi, scire poteris ex C. Titio Strabone, viro bono et optime de republica sentiente nam quid dicam, cupidissimo qui, domo et fortunis ad te potissimum profectus Itaque eum ne commendo quidem adventus ipsius ad te eum commen-
Dabit. Tu velim existimes tibique persuadeas, omne perfugium bonorum in te et Bruto esse positura, quod nolim, adversi quid evenerit. Res, cum hæc scribebam, erat in extremum adducta discrimen. Brutus enim Mutinæ vix jam sustinebat. Qui conservatus vicimus sin (quod di omen avertant omnis omnium est ad vos. Proinde fac animum tantum habeas tantumque apparatum, quanto opus est ad universam rempubhcam reciperandam. Vale. Quanto studio dignitatem tuam et in senatu et ad populum defenderim, ex tuis te malo, quam ex me cognoscere. Quæ mea sententia in senatu valuisset, Pansa vehementer obstitisset, Ea sententia dicta, productus sum in contionem a tribune plebis M. Servilio. Dixi de quæ potui, tanta contentione, quantum forum tanto clamore consensuque populi, ut nihil umquam simile viderim. Id velim mihi ignoscas, quod invita socru tua fecerim. Mulier timida verebatur, ne Pansæ animus ofFenderetur. In contione quidem Pansa dixit matrem quoque tuam et fratrem illam ame sententiam noluisse Sed hæc non movebant malebam. Favebam et reipublicæ, cui semper et dignitati ac gloriæ
Tuæ. Quod autem et in senatu pluribus verbis disserui, et dixi in contione, in eo velim fidem meam liberes. Promisi enim et prope confirmavi, te non exspectasse nee exspectaturum decreta nostra, sed te ipsum tuo more rempublicam defensurum et quamquam nihildum audieramus, nee ubi esses, nee quas copias haberes, tamen statuebam, omnes, quæ in partibus essent opes copiæque, tuas esse per teque Asiam provinciam confidebam jam reipublicæ reciperatam. Tu fac in augenda gloria te ipse vincas. Vale.
Scelus tui Lepidi summamque levitatem et inconstantiam ex quæ ad te mitti certo cognosse te arbitror. Itaque nos, eon fecto bello, ut arbitrabamur, renovatum bellum gerimus spemque omnem in D. Bruto et Planco habemus verum quæris, in te et in meo Bruto, non solum ad præsens perfugium, quod nolim, adversi quid aceiderit, sed
Etiam ad confirmationem perpetuæ libertatis. Nos hie de Dolabella audiebamus, quæ vellemus sed certos auctores non habebamus. Te quidem magnum hominem et præsenti judicio et reliqui temporis exspectatione scito esse. Hoc proposito, fac ut ad lus Romanus ate perfici atque obtineri posse judicet. Vale.
Brevitas tuarum litter arimi me quoque breviorem in scribendo facit et, vere ut dicam, non satis occurrit, quid scribam. Nostras enim res in perferri ad te certo tuas autem ignoramus. Tamquam enim clausa Asia, perfertur ad nos præter rumores de oppresso Dolabella,
Quidem constantes, sed adhuc sine auctore. Nos, confectum helium cum putaremus, repente a Lepido tuo in summam sollicitudinem adducti sumus. Itaque persuade maximam reipublicæ spem in te et in copiis Firmos omnino exercitus habemus sed tamen, ut omnia, ut spero, prospere procedant, multum interest te venire. Exigua enim spes est reipublicæ nam nullam non libet dicere sed, quæcumque ea despondetur anno consulatus Vale.
Lepidus, tuus meus pridie Kal. Quintiles sententiis omnibus hostis asenatu judicatus est ceterique, qui una cum a republica defecerunt quibus tamen ad sanitatem redeundi ante Kal. Septemb. Potestas facta Fortis sane senatus, sed maxime spe subsidi Bellum quidem, cum hæc scribebam, sane magnum scelere et levitate Lepidi. Nos de Dolabella quotidie, quæ volumus, audimus sed adhuc sine capite, sine auctore,
Rumore nuntio. Quod cum tamen
Quas Nonis Maiis ex datas acceperamus,
Persuasum erat ut ilium jam oppressum omnes arbitrarentur, te autem in Italiam venire cum exercitu hæc ex sententia confecta essent, consilio atque auctoritate tua, quid forte titubatum, ut in exercitu tuo niteremur. Quern quidem ego exercit jun, quibuscumque potero rebus, ornabo, cujus turn tempus cum, quid opis reipublicæ laturus exercitus aut quid jam audiuntur, optimi quidem et præclarissimi, sed gesta res exspectatur quam quidem aut jam esse
Aliquam aut appropinquare confido. Tua virtute et magnitudine animi est nobilius. Itaque optamus, ut quam primum te in videamus. Rempublicam nos habere arbitrabimur, vos habebimus, Præclare viceramus, spoliatum, inermem, fugientem Lepidus recepisset Antonium. Itaque numquam tanto odio Antonius quanto est Lepidus. LUe enim ex turbulenta republica, hie ex pace et victoria excitavit. Huic oppositos consules designatos habemus, in quibus est magna
Quidem spes, sed anceps cura propter incertos
Exitus præliorum. Persuade in te et in Bruto tuo esse omnia, vos exspectari, Brutum quidem jam jamque. Quod ut spero, hostibus
Tamen auctoritate vestra respublica exsurget et in aliquo statu eon sistet. Sunt enim permulta, quibus medendum, etiamsi respublica esse videbitur sceleribus hostium liberata. Vale.
In Syriam me profectum esse ad L. Murcum et Q. Crispum imperatores. Fortes optimique posteaquam audierunt, quæ Romæ gererentur, exercitus mihi tradiderunt, ipsique strant. Item legionem, quam Q. Cæcilius Bassus habuit, ad me venisse quattuorque legiones, quas A. Allienus ex Ægypto eduxit, traditas ab eo mihi esse Nunc te cohortatione non puto indigere, ut nos absentes remque publicam, quantum est in defendas. Scire te firma præsidia vobis senatuique non deesse, ut optima spe et maximo animo rempublicam defendas. Reliqua tecum aget L. Carteius, familiaris meus. Vale. Data Nonis Martiis, ex Taricheis.
CASSIUS PROCOS. M. CICERONI SUO
Legi tuas in quibus mirificum tuum erga me amorem recognovi. Videbaris enim non solum favere nobis quod et nostri et reipublicæ causa semper sed etiam gravem curam suscepisse vehementerque esse de nobis
Itaque, quod te primum existimare posse, deinde, cum suspicarere nos quod te soUicitum esse et de salute nostra et de rerum eventu putabam, simul ac legiones accepi, quas A. AUienus eduxerat ex Ægypto, ad te tabellariosque complures Roniam misi. Scripsi etiam ad senatum
Quas reddi vetui prius, quam recitatæ essent, forte mei obtemperare mihi voluerint. Quod perlatæ non sunt, non dubito, quin Dolabella, nefarie Trebonio Asiam occupavit, tabellarios meos deprehenderit
Litterasque interceperit. Exercitus omnes, qui Syria fuere, teneo. Habui paullulum moræ, dum promissa militibus persolvo. Nunc jam sum expeditus. A te peto, ut dignitatem meam commendatam habeas, me nullum neque periculum neque laborem patriæ denegasse, contra importunissimos latrones arma cepi te hortante et auctore, non solum exercitus ad rempublicam libertatemque defendendam comparavi, sed etiam crudelissimis tyran-
Quos occupasset Dolabella, non solum adventu, sed etiam opinione et exspectatione exer-
Antonium confirmasset. Quas ob res milites tuere, eos mirifice de republica meritos esse animadvertis, et ne quem pœniteat rempublicam quam spem prædæ et rapinarum sequi maluisse. Item Murci et Crispi imperatorum dignitatem, quantum est in tuere. Nam Bassus misere noluit mihi legionem tradere. Quod milites invito eo legatos ad me misissent, clausam Apameam tenuisset, quoad esset expugnata. Hæc ate peto non solum reipubhcæ, quæ semper carissima, sed etiam amicitiæ nostræ nomine, quam confido apud te plurimum posse.
Crede mihi, hunc exercitum, quern habeo, senatus atque optimi cujusque esse maximeque tuum de cujus voluntate assidue audiendo te carumque habet. Qui intellexerit commoda sua curæ debere etiam se omnia putabit.
Litteris Dolabellam in Ciliciam venisse cum Proficiscar in Ciliciam. Quid egerim, celeriter ut dabo operam. Ac velim, ut meremur de republica, simus. Fac valeas meque ames. Nonis Maiis, ex
Cum reipublicæ vel salute vel maximus consularis maximum consulem te ipse et lætamur et mirari non possumus. Fatale nescio quid tuæ datum, idque sæpe jam
Quæ nunc quoque nobis pæne victam rempublicam ex manibus hostium eripuit ac reddidit. Nunc ergo vivemus nunc omnium maxime
Et mihi carissime quod maximis reipublicæ tenebris comperisti), nunc te habebimus testem nostri et in te et in conjunctissimam rempublicam amoris, et quæ sæpe pollicitus es te et taciturum, dum serviremus, et dicturum de me turn, cum mihi profutura essent, nunc non ego quidem tanto opere desiderabo, quam sentiri ate ipso. Neque enim omnium judicio malim me ate commendari, quam ipse tuo judicio digne ac mereor commendatus esse ut hæc novissima nostra facta, non subita, nee inconvenientia,^ sed similia cogitationibus, quarum tu fuisse indices, meque ad optimam spem patriæ non minimum producendum putes.
Sunt M. propinquique digni quidem te et merito carissimi. Esse etiam debent in republica proxime hos qui studiorum tuorum sunt æmuli, quorum esse cupio copiam. Sed tamen non maxima me turba puto excludi, quo minus
Vacet me excipere, et ad omnia, quæ veUs et
Animum nostrum fortasse probavimus ingenium diutina certe, qualecumque minus tamen, quam passa est
Nos ex era maritima Asiæ provinciæ et ex
Quas potuimus, naves deduximus. Delectum remigum, magna contumacia civitatum, tamen celeriter habuimus. Secuti sumus el assem Dolabellæ, cui L. Figulus præerat, qui spem sæpe trans-
Præbendo neque umquam non decedendo novissime Corycum se et clauso portu se tenere cœpit. Nos, quod et in eastra pervenire satius esse putabamus, et sequebatur
Quam anno priore in Bithynia Cimber compararat, cui Turullius quæstor præerat, Cyprum petivimus. Quæ cognpvimus, scribere ad vos
Quam celerrime voluimus. Dolabellam, ut Tarsenses, pessimi Laodiceni, multo amentiores, ultro arcessierunt ex quibus utrisque civitatibus Græcorum militum numero speciem exercitus Castra habet ante oppidum Laodiceam posita et partem muri demolitus et castra oppido conjunxit. Cassius noster cum decem legionibus et cohortibus et quattuor milium equitatu a milibus passuum castra habet posita
Et existimat se sine prœlio posse vincere. Nam jam ternis tetradrachmis triticum apud Dolabellam Nisi quid navibus Laodicenorum supportarit, cito fame pereat necesse est ne supportare possit, et Cassi bene magna, cui præest Sextilius Rufus, et quas nos adduximus, ego, TuruUius, Patis cuSj præstabunt. Te volo bene sperare, et rempublicam, ut vos expedistis, ita pro nostra parte celeriter vobis expediri posse, confidere. Vale. Data Idibus lun. Cypro, a Crommyuacride.
LENTULUS CICERONI SUO
Cum Brutum nostrum convenissem eumque tardius in Asiam venturum animadverterem, in Asiam ut reliquias mei laboris colligerem et pecuniam quam primum Romam mitterem. Interim cognovi in Lycia esse classem Dolabellæ ampliusque centum naves onerarias, in quas exercitus ejus imponi posset, idque Dolabellam ea mente comparasse, ut, S)rriæ spes eum frustrata conscenderet naves Italiam peteret, seque cum Antoniis et latronibus conjungeret. Cujus tanto timore omnibus rebus cum paucioribus et minoribus navi tamen magna ex parte profligata quando quidem
Dissipata adventus timore, ducesque efFugerunt, onerariæ omnes ad unam a nobis sunt exceptæ. Certe (quod maxime timui) videor consecutus, ut non Dolabella Italiam pervenire, nee, durius vobis negotium. Rhodii nos et rempublicam quam valde desperaverint, ex quas publice cognosces. Et quidem multo parcius quam vera eos furere Quod vero aliquid de mirari Mira eorum amentia. Nee moverunt me^ uUæ privatim umquam malus animus eorum in nostram salutem, cupiditas um aliarum, perseverantia contemptione optimi cujusque ferenda mihi non Nee tamen omnes per-
Esse puto sed iidem qui tum fugientem patrem meum, qui L. Lentulum, qui Pompeium, qui ceteros clarissimos non receperunt, iidem, tamquam aliquo et nunc aut magistratum gerunt aut qui sunt in magistratu, sua habent pote-
Itaque eadem super utuntur. Quorum improbitatem aliquando non velim ut semper curæ quocumque tempore darent negotium, qui Asiam obtineant, rogo petas
Mihi dent negotium, ut Asiam obtineam, dum ipsorum Nam, quod hue properent
Magistratu venire aut exercitum causam
Cassius eiun opprimet. Exclusus enim ab Antiochia Dolabella oppugnando male pœnas daturum nam neque, quo habet
Spero etiam confectum jam oppressum Dolabellam. Quare non puto, Pansam sed Romæ acturos consulatum. Itaque, ab spero te posse impetrare.
Verrioque nostro Pansa daturum operam, ne suo consulatu mihi succedatur. Ego duci longius spatium mihi volo nam mihi ego ne subierim neve quam meæ dihgentiæ consequar, decedere cogar, valde
Nam potuissem, quam exegeram pecuniam, universam mittere, postularem, ut mihi cederetur nunc, quod Cassio quod Treboni morte amisimus, quod etiam Dolabellæ, Ego me de republica puto meritum, ut non pro-
Beneficium exspectare debeam, sed tantum, quantum Cassius non solum studio Primus enim ego leges Antonias
Primus equitatum Dolabellæ ad rempublicam traduxi Cassioque tradidi primus delectus habui pro salute omnium contra conjurationem mam solus Cassio et reipubUcæ Syriam exercitusque, qui erant, conjunxi. Nam ego tantam pecuniam tantaque præsidia et tam celeriter Cassio dedissem, ne ausus quidem esset in Syriam, et nunc non minora pericula reipublicæ a Dolabella starent, quam ab Antonio. Atque hæc omnia
Qui sodalis et familiarissimus Dolabellæ eram, conjunctissimus sanguine Antoniis, provinciam quoque illorum beneficio habebam sed,
Omnibus meis bellum primus Hæc adhuc non magno opere mihi fructum animadverto, tamen non despero nee defetigabor permanere, non solum in studio Ubertatis, sed etiam in labore et Attamen etiam aliqua gloria justa et merita provocabimur senatus et optimi cujusque majore cum auctoritate apud ceteros erimus, et eo plus prodesse reipublicæ poterimus.
Filium tuum, ad Brutum cum veni, videre non potui, ideo quod jam in hibema cum equitibus erat profectus sed, medius ea esse eima opinione, et tua et ipsius et in primis mea causa gaudeo. Fratris enim loco mihi qui ex te natus toque dignus Vale. D. Kalend. Lun. Pergæ.
LENTULUS PROQ. PROPR. COSS. PRÆTT.
TRIBB. PL. SEN.
Scelere Dolabellæ oppressa Asia, in prox iniam provinciam Macedonian! Præsidiaque reipublicæ, quæ M. Brutus, tenebat, me contuU, et per quos celerrime posset, Asia provincia vectigaliaque in vestram potestatem redigerentur. Quod cum pertimuisset Dolabella, vastata provincia, correptis vectigalibus, præcipue civibus Romanis omnibus crudelissime denudatis ac divenditis,celeriusque Asia excessisset, quam eo præsidium adduci potuisset, diutius morari aut exspectare præsidium non necesse habui et quam primum ad meum officium revertendum mihi esse existimavi, ut et reliqua vectigalia exigerem quam deposui pecuniam, colligerem, quidque ex ea correptum esset aut quorum id culpa ac-
Cognoscerem quam primum et vos de omni re
Facerem Interim cum per insulas in Asiam naviganti mihi nuntiatum esset classem Dolabellæ
Lycia esse Rhodiosque naves complures instructas et paratas aqua habere, cum navibus, quas aut mecum adduxeram aut comparaverat Patiscus proquæstor, homo mihi cum tum etiam sensibus repubhca conjunctissimus, Rhodum reverti confisus auctoritate vestra senatusque consulto, quo hostem Dolabellam fœdere quoque, quod cum M. Marcello, Ser. Sulpicio consulibus, novatum erat quo juraverant Rhodii, eosdem hostes se habituros, quos P. Q. R. Quæ res nos vehementer Tantum enim ut illorum præsidio nostram firmaremus classem, ut etiam a Rhodiis urbe, portu, statione, quæ extra urbem commeatu, aqua denique prohiberentur nostri
Nos vix cum navigio Hs reciperemur. Quam indignitatem deminutionemque non solum
Sed etiam maiestatis imperique populi Romani idcirco tulimus, quod interceptis cognoramus, Dolabellam, desperasset de Ægyptoque, quod necesse erat in naves cum omnibus latronibus atque omni pecunia conscendere esse paratum Italiamque petere idcirco etiam naves oner quarum minor nulla erat duum milium amphorum, contractas Lycia aclasse ejus
Obsideri. Hujus timore, patres per-
Perpeti cum contumelia etiam nostra, omnia prius experiri malui. Itaque ad illorum voluntatem introductus in urbem et in senatum eorum, quam diligentissime potui, causam reipublicæ egi periculumque omne, quod
Latro cum omnibus naves conscendisset, exposui. Rhodios autem tanta in pravitate animad-
Ut omnes firmiores putarent, quam bonos ut banc concordiam et conspirationem omnium ordimm:! Ad defendendam libertatem propense non crederent esse factam ut patientiam senatus et optimi cujusque manere etiam nunc confiderent, nee potuisse audere quemquam Dolabellam hostem judicare ut denique omnia, quæ improbi fingebant, magis vera marent, quam quæ vere facta erant et a nobis doce-
Bantur. Qua mente etiam ante nostrum adventum, post Treboni indignissimam cædem ceteraque tot tamque nefaria facinora, binæ profectæ erant ad Dolabellam legationes eorum, et quidem novo exemplo, contra leges ipsorum, prohibentibus qui tum magistratus gerebant hac timore, ut
De quos continenti habent, furore, sive potenti al paucorum, qui et antea pari contumelia clarissimos affecerant, et nunc maximos magistratus gerentes), nuUo exemplo neque nostra ex parte neque nostro præsentium, neque imminenti urbique nostræ
Auxerunt maxime quod ex Lycia
Quibus co Uigendis non minimum temporis que consumpserant. Itaque cum ab Rhodo cum quas habueramus, navibus Lyciam venissemus, naves onerarias recepimus dominisque restituimus iidemque, quod maxime verebamur, ne posset Dola desiimus classem fugientem persecuti sumus usque Sidam, quæ extrema provinciæ meæ.
Syriam Cyprumque Quibus classem maximam præsto ad meum cium daboque operam, ut meum studium, præstem pecuniamque, quam maximam potero, et quam celerrime cogam omnibusque cum rationibus ad vos mittam. Percurrero provinciam et cognovero, qui nobis et reipublicæ fidem præstiterint^ in conservanda pecunia ame deposita, quique scelerate^ ultro deferentes pecuniam publicam hoc munere ci etatem facinorum cum Dolabella faciam vos certiores. De quibus, vobis videbitur, ut meriti sunt, graviter constitueritis, nosque vestra vectigalia, et exacta servare poterimus. Interea quo commodius vectigalia tueri provinciamque ab injuria defendere possim, præsidium necessarium
Voluntari umque comparavi. His milites xxx., quos Dolabella ex Asia conscripserat, e Syria fugientes in Pamphyliam venerunt. Hi nuntiaverunt Dolabellam Antiocheam, quæ in Syria venisse non receptum conatum esse quoties introire repulsum semper esse cum magno suo detrimento itaque centum amissis, ægris reUctis, noctu Antiochea profugisse Laodiceam versus ea nocte omnes fere Asiaticos milites ab eo
Ex ad octingentos Antiocheam rediisse erant, ceteros per Amanum in Cihciam descendisse quo ex numero quoque esse dicebant Cassium autem cum omnibus nuntiatum esse tenderet. Quamobrem opinione confido sceleratissimum latronem pœnas daturum. Quarto Nonas Pergæ.
TREBONIUS CICERONI
Quod maxime optabam, tuum, dedi timi optimis summaque modestiæ fama. Qua ex
Quantam voluptatem ceperim, potes, etiam me tacente. Non enim quanti faciam quam pro nostro veterrimo verissimoque amore omnibus etiam minimis, commodis, non modo tanto bono, gaudeam. Noli putare, mi Cicero, me hoc auribus dare adulescente atque adeo nostro enim mihi a potest seiunctum), aut amabiUus omnibus qui Athenis aut
Earum artium, quas tu maxime amas, hoc
Optimarum. Itaque quod vere facere possum, libenter quoque nee minus etiam quod eum, quem necesse erat quahscumque
Talem habemus, ut quoque diligamus. Qui cum mihi sermone Asiam
Non modo sed etiam rogatus ame, ut potissimum nobis obtinentibus provinciam
Cui nos amore tuum præstaturos non debes dubitare. LUud quoque nobis curæ, ut Cratippus una cum eo ne putes,
Asia feriatum ilium ab quæ tua cohortatione futurum. Nam ilium paratum, ut ingressum pleno gradu cohortari non intermittemus, quo longius discendo exercendoque se procedat. Vos quid cum has dabam, non sciebam. Audiebam quædam turbulenta, quæ cupio ut aliquando fruamur quod minima mihi adhuc Ego tamen nactus navigatione nostra pusillum laxamenti, concinnavi
Munusculum ex meo, dictum, cum magno nostro honore a dictum, hoc Lua ilio licuerit assumere libertatis, quam nobis cum, etiamsi odio pari fuerit in eos, quos tamen certe non magis dignos habuerit, in quos tanta
Libertate verborum incurreret. Tu, sicut mihi citus adjunges me quam primum ad tuos sermones. Namque illud non dubito, quin, quid de interitu Cæsaris scribas, non patiaris me minimam partem et rei et amoris tui ferre. Vale et matrem meosque commendatos habe. D Kal. lunias, Athenis.
CICERO D. CORNIFICIO COLLE GAB
Grata mihi vehementer est memoria nostri tua, quam significasti htteris quam ut conserves, non quo de tua constantia dubitem, sed quia mos est rogandi, rogo. Ex Syria nobis tumultuosiora quædam nuntiata sunt quæ, quia sunt propiora, quam nobis, tua me causa magis movent, quam mea. Dialogues. Romæ summum otium sed ut malis salubre aliquod et honestum negotium, quod spero video curæ esse Cæsari. Me dum tu quasi occasionem quamdam et licentiam nactum, scribere audacius et cetera quidem quæ etiam tu concederes sed proxime de optimo genere quo sæpe suspicatus sum, te a
Nostro, ut doctum hominem anon indocto, paullulum Huic tu maxime velim ex animo, minus, gratiæ causa, Dicam ut eum, describant ad teque mittant. Puto enim, etiamsi rem minus probaris, tamen quidquid ame profectum jucundum Quod mihi existimationem tuam dignitatemque commendas, tu quidem omnium more sed velim existimes, me cmn amori, quem nos mutuum esse intellegam, mum tribuam, tum de summo ingenio de
Ut neminem anteponam, comparem paucos.
Quod extremum ea quam proxime ad primum respondebo, Animum
Enim, hoc magnos nonnumquam. Meas ego autem numquam, cum mihi denuntiatum a Bassus erumperet, quidquam constituturum,
Periniquo patiebar animo, ame
Tamen eo tempore me quod summum otium ab impendentibus sed tamen ejusmodi pax, qua, multa non delectarent ea tamen, quæ ne ipsum Cæsarem
Parta Equidem jam obdurui, ut Cæsaris æquissimo animo viderem T. Plancum, audirem Laberi poemata. Mihi deesse quam quicum hæc docteque rideam. Tu quam primum Quod ut non mea solum, sed etiam tua
Non enim dubitabam, quin eas lubenter turus Verebar, ut redderentur. Bellum, quod
Syriamque provinciam tributam
A Cæsare, ex cognovi. Eamdem rem volo bene evenire quod
Industria prudentia Sed de suspicione quod sane me commovit. Quantum copiarum haberes, cum conjectura consequi poteram, tum ex cognovi. Itaque opto, ne se gens moveat hoc tempore, dum ad te legiones eæ perducantur, quas audio duci. Quod pares copias ad confligendum non habebis, non te fugiet M. Bibuli, qui se oppido munitissimo et copiosissimo tamdiu tenuit, quamdiu in provincia Parthi fuerunt. Sed hæc melius ex re et ex tempore constitues. Mihi quidem usque curæ quid agas, dum, quid Litteras ad te numquam habui cui darem, quin dederim. A ut idem peto primisque, ut ad tuos ut me tuum sciant
CICERO CORNIFICIO
Gratæ mihi tuæ quod Sinuessanum deversoriolum contempsisti. Quam quidem contumeliam iniquo animo Cumano et Pompeiano reddideris iravra Sic meque amabis et scripto aliquo
Ego enim respondere possum, quam provocare. Quod ut cessabis, lacessam nee tua ignavia etiam mihi^ inertiam Plura
Hæc, cum essem in senatu, exaravi.
Gaius Anicius, meus, omnibus rebus ornatus, negotiorum suorum causa legatus est Africam legatione Eum velim rebus omnibus adiuves, operamque des, ut quam commodissime sua negotia conficiat primisque, quod carissimum
Dignitatem ejus commendo idque ate peto, quod ipse in provincia facere sum non rogatus, ut omnibus senatoribus darem quod idem acceperam et cognoveram a summis factitatum. Hoc mi ceterisque rebus omnibus ejus dignitati reique, me amas, consules. Id
Mihi gratissimum. Da operam, ut valeas.
Nos hie cum homine gladiatore, omnium nequissimo collega nostro, Antonio, bellum gerimus, sed non pari condicione, contra arma verbis. At etiam de te contionatur, nee impune nam sentiet, quos
Ego autem acta ad te omnia arbitror perscribi ab ame futura debes cognoscere, quorum quidem non est conjectura. Oppressa omnia sunt, nee habent ducem boni nostrique TvpavvoKTovoL longc gcntium absunt. Pansa et sentit bene et loquitur Hirtius noster tardius con-
Quid futurum plane nescio, Spes tamen una aliquando populum Romanum majorum similem Ego certe reipublicæ non deero,
Quidquid accident, aquo mea culpa animo
Feram. LUud profecto, quoad potero, tuam famam et dignitatem tuebor. A. Kalendas lanuar. Senatus frequens mihi est assensus cum de ceteris rebus magnis et necessariis, turn de provinciis ab qui obtinerent, retinendis neque cuiquam tradendis, qui ex senatus consulto successisset. Hoc ego cum reipublicæ causa censui, tum, mehercule, in primis retinendæ dignitatis tuæ. Quamobrem te amoris nostri causa rogo, reipublicæ causa hortor, ut ne cui quidquam in tua provincia esse patiare, atque ut omnia referas ad dignitatem,
Qua potest esse præstantius. Vere tecum agam, ut necessitudo nostra postulat in Sempronio, meis obtemperasses, maximam ab omnibus laudem adeptus esses. Sed illud et præteriit et levius Hæc magna res est fac ut provinciam retineas in potestate reipublicæ. Pliu-a scripsissem,
Tui festinarent. Itaque Cliærippo nostro me velim excuses.
Omnem conditionem imperi tui statumque provinciæ mihi demonstravit Tratorius. O multa tolerabilia omnibus Sed quo tua major digni-
Eo, quæ acciderunt, minus ferenda neque enim, quæ tu propter magnitudinem et animi et ingeni moderate ate non ulciscenda sunt, etiam-
Non sunt dolenda. Sed hæc posterius. Rerum urbanarum acta mitti certo Quod ni ita putarem, ipse perscriberem, in primisque Cæsaris Octaviani conatum de quo multitudini fictum ab Antonio crimen videtur, ut in pecuniam adulescentis impetum faceret. Prudentes autem et boni et credunt factum probant. Quid magna
Qua tuam vicem sæpe quod nuUam Antonius, Cannutium apud locum quærere, Equidem hæc omnia, quæ homini
Ut philosophiæ magnam habeam gratiam, quæ me non modo ab sed etiam contra omnes fortunæ impetus armat
Idem censeo faciundum, aquo culpa
Quidquam numerandum. Sed hæc tu Tratorium nostrum cum semper bassem, turn maxime rebus summam ejus fidem, diligentiam, prudentiamque cognovi. Da operam, ut valeas. Hoc mihi gratius facere
Ego nullum locum prætermitto (nee enim debeo) non modo laudandi sed ne ornandi quidem. Sed mea studia erga te et malo ex tuorum
Quam ex meis, esse nota. Te tamen hortor, ut omni cura rempublicam incumbas. Hoc est animi, hoc est ingeni hoc ejus quam habere debes, amplificandæ dignitatis tuæ. Sed hac de re
Ad te pluribus. Cum enim hæc scribebam, exspectatione erant omnia. Nondum legati redierant, quos senatus non ad pacem deprecandam, sed ad denuntiandum bellum miserat, legatorum nuntio paruisset. Ego tamen, ut primum occasio data meo pristino more rempublicam defendi me principem senatui populoque Romano professus sum, nee postea quam suscepi causam minimum tempus amisi tuendæ libertatisque com-
Munis. Sed hæc quoque te ex malo. T. Pinarium, familiarissimum meum, tanto studio commendo, ut majore non possim cui cum propter omnes tum etiam propter studia communia, sum amicissimus. Procurat rationes negotiaque Dionysi quem et tu multum amas, et ego omnium plurimum. Ea ego non debeo commendare, sed commendo tamen. Facies ut ex gratissimi hominis, tuum et erga ilium et erga Dionysium studi jun perspiciamus.
Liberalibus accepi quas mihi Com idie non senatus, neque postero. Quinquatribus frequenti senatu eausam tuam egi,non Minerva. Etenim eo ipso die senatus decrevit, ut Minerva nostra, custos Urbis, quam turbo deiecerat, sti tueretur. Pansa tuas Magna senatus approbatio consecuta cum summo gaudio,
Eo providi multum atque habui nem tuæ. Mihi enim assensus senatus de obtinendis Nee vero postea labefactare eum, qui summa cum tua contumeliaque provinciam absens obtinebat. Itaque potius quotidianas, compella-
Meas non seque Urbem
Neque solum sed certa jam sione deturbatus meo honestissimoque
Te tuam dignitatem summa tua tenuisse provinciæque honoribus amplissimis
Vehementer gaudeo. Quod mihi de Sempronio purgas, excusationem. Fuit enim quoddam cæcum^ tempus Ego tuorum consiliorum auctor dignitatisque tem-
Græciam desperata ut non omnemque suum vinolentum furorem me unum meque cum Octaviani Puer enim egregius præsidium
Accipio excusationem tuam de Semut Quamobrem, mi Quinte, conscende nobiscum, quidem ad puppim. Una jam bonorum omnium, quam quidem nos damns operam magno animo et excelso, cogitesque omnem dignitatem tuam cum republica conjunctam esse debere.
Romæ, paulo post XXVa scriptum.
P. Lucceium mihi meum commendas, quern, quibuscumque rebus potero, diligenter tuebor. Hirtium quidem et Pansam, collegas nostros, homines in consulatu reipublicæ salutares, alieno sane tempore amisimus, republica Antoniano quidem latrocinio liberata, sed nondum omnino explicata quam nos,
More nostro tuebimur, quamquam admodum sumus jam defetigati, Sed nulla lassitudo impedire officium et fidem debet. Verum hæc hactenus. Ab te de me, quam ame ipso, malo cognoscere. De te audiebamus ea, quæ maxime vellemus. De Cn. Minucio, quem tu quibusdam ad cælum laudibus rumores duriores erant. Id quale omninoque, quid agatur, facias me velim certiorem.
Q. Turius, qui in Africa negotiatus bonus et honestus, heredes similes Cn. Saturninum, Sex. Aufidium, G. Anneium, Q. Gon sidium Galium, L. Servilium Postumum, G. Rubellium. Ex eorum oratione gratiarum actione eos magis egere, usos prædicabant, ut plus ate tributum gerem, quam ego te auderem rogare. Audebo tamen. Scio enim, quantum ponderis mea commendatio habitura. Quare ate peto, ut ad eam liberalitatem, qua sine meis usus quam maximus cumulus accedat. Gaput autem est meæ commendationis, ne patiare, Erotem Turium, Q. Turi Ubertum, ut adhuc hereditatem Turianam avertere, ceterisque omnibus rebus habeas eos ame commendatissimos. Magnam ex eorum splendore et observantia capies voluptatem. Quod ut te vehementer etiam atque etiam rogo. Sex. Aufidius et observantia, qua me accedit ad proximos, et splendore equitis Romani nemini cedit. Est autem temperatis moderatisque moribus, ut summa severitas summa cum humanitate jungatur. Cujus negotia, quæ sunt in Africa, commendo, ut majore studio magisve ex animo commendare non possim. Pergratum mihi dederis operam, ut intellegat, meas apud te
Maximum pondus habuisse. Hoc te vehementer, mi rogo. Assentior quos Lilybæo minari,
Pœnas dare debuisse sed metuisti, ut ne nimis ulciscendo viderere. Metuisti ne gravis ne nimis ne nimis te dignus viderere. Quod societatem reipublicæ conservandæ
Mecum a patre acceptam renovas, gratum est quæ societas inter nos semper, mi manebit. Gratum etiam quod mihi tuo nomine gratias agendas non putas nee enim inter nos facere debemus. Senatus sæpius pro dignitate tua appellare-
Absentibus consulibus, umquam, ad rem novam, cogeretur. Itaque nee de HS nee de HS DCC, quidquam agi nunc per senatum potest. Tibi autem ex senatus consulto imperandum mutuum-
Que sumen dimi censeo. In republica quid agatur, credo te ex eorum cognoscere, qui ad te acta debent perscribere. Ego sum spe bona
Labore non desum omnibus publicæ esse me acerrimum hostem præ me Res neque nunc loco mihi videtur et
Non modo cui omnia nostra notissima sunt, sed neminem in populo Romano arbitror ignota ea quæ mihi cum L. Lamia ab Gabinio consule quod salutem meam Nee ex eo amor nos natus sed quod vetus magnus, propterea nullum periculum pro me Ad hæc merita potius jucundissima consuetudo ut nuUo prorsus plus homine
Non puto jam exspectare, quibus eum
Commendem. Causa enim amoris
Quæ verba desideret me omnibus usum putato. Tantum velim existimes, negotia Lamiæ, procuratores, familiam, quibuscumque rebus opus defenderis, mihi futurum, quam ea tua ad rem famiUarem meam nee dubito, quin mea commendatione, quod tuum judicium de hominibus, Lamiæ causa studiose omnia facturus quamquam nobis dictum, existimare, senatus quod contra dignitatem tuam scribendo Lamiam qui omnino consulibus numquam ad scribendum deinde omnia tum senatus consulta deferebantur. Etiam Semproniano senatus consulto me censes
Rempublicam mihi tuendam putabam, tum hoc hominem, semper quidem mihi aptmn, nunc neque vehementer amanter. De sumptu, quem consulibus amissis, et incredibiles angustiæ pecuniæ publicæ, quæ conquiritur undique, ut optime meritis militibus promissa solvantur quod quidem sine
Tribute posse non arbitror. De Attio Dionysio puto esse, quoniam mihi dixit Tratorius. De P. Lucceio nihil concedo, quo studiosior tu quam ego sum. Est enim nobis necessarius. Sed a magistris cum contenderem de proferendo die, probaverunt mihi sese, quo minus id facerent, et compromisso et jureiurando impediri. Quare veniendum arbitror Lucceio. Quamquam, meis obtemperavit, cum tu hæc leges, ilium Romæ esse
Oportebit. Ceteris de rebus, maximeque de pecunia, cum Pansæ mortem ignorares, quæ per nos ab eo consequi te posse arbitrarere. Quæ te non fefelhssent, viveret nam te diUgebat. Post mortem autem ejus quid posset, non videbamus. De Venuleio, Latino, Horatio, valde laudo. Illud non nimium probo, quod quo animo æquiore ferrent, te tuis etiam legatis lictores ad-
Honore enim cum ignominia non erant comparand! Eosque ex senatus Hæc ad quas eodem exemplo binas mihi meam dignitatem tua cariorem.