M. Tullius Cicero: Epistulæ ad Familiares Libri XIII–XVI

Ad Familiares I–VI Ad Familiares VII–XII Ad Familiares XIII–XVI

CICERO MEMMIO

C. Aviano Evandro, qui habitat tuo et

Multum patrono M. Æmilio

Peto a maio reni niodum, quod tua molestia ut de habitatione commodes. Nam propter opera multa multorum subitum remigrare Kal. Quint. Impedior verecundia, ne pluribus rogem neque tamen dubito, quin, tua aut non multum eo aninio quo ego essem, quid tu me Mihi certe gratissimum

A. Fufium, unum ex meis observantissimum studiosissimumque eruditum hominem

Summa humanitate tuaque dignissimum, velim ut mihi coram Tam gratum mihi quam quod gratissimum. Ipsum præterea summo summa observantia

Cum miinicipibus V'olaterranis sii mina neces-

Magno enim nieo bene licio cuimilatissime gratiam rettulenint nam nee hunoribus meis nee in laboribus umquam defuerunt. Cum quibus mihi nulla eausa intere ederet, tamen, quod te vehementissime quodque me ate plurimi sentio, et monerem te et hortarer, ut eorum fortunis consuleres, præsertim cum prope præcipuam causam haberent ad obtinendum primum, quod Sullani temporis acerbitatem, deorum immortalium benignitate, subterfugerunt deinde, quod summo studio populi Romani ame eonsulatu meo defensi sunt. Cum enim^ tribuni plebis legem iniquissimam de eorum agris pronuilgavissent, senatui populoque Romano persuasi, ut eos quibus fortuna pcpercisset, salvos esse Hanc actionem meam C. Cæsar primo suo eonsulatu

[16]16 Lege agraria comprobavit agr unique Volaterranum et oppidi ini omni periculo in pcrpetuum ut dubium non quin qui novas necessitudines adjungat, Vetera sua bencficia conservari

Quamobrem est tuæ prudcntiæ aut sequi ejus auctoritatem, cujus scctam atque impcrium summa cum tua dignitate secutus aut certe integram omnem causam reservare. Illud vero dubitare non debes, quin tarn grave, tarn firmum, tarn honestum municipium tuo summo beneficio

[3]3 In perpetuum obligari Sed hæc, quæ supra scripta sunt, eo spectant, ut te horter et suadeam. Reliqua sunt, quæ pertinent ad rogandum, ut non solum tua causa consilium me dare putes, sed etiam, quod mihi opus me ate petere et rogare. Gratissimum igitur mihi Volaterranos omnibus rebus integros incolumesque esse volueris. Eorum ego domicilia, sedes, rem, fortunas, quæ adis immortalibus et a præstantissimis in nostra republica civibus, summo senatus populique Romani studio, conservatæ sunt, tuæ bonitati-

[4]4 Que commendo. Si pro meis opibus facultatem mihi res hoc tempore daret, ut defendere possem Volaterranos, quemadmodum consuevi tueri meos, nullum officium, nullum denique certamen, in quando apud minus hoc tempore valere me

Quani vah jerim semper apud omnes, pro nostra summa necessitudine parique nos mutua benevolentia abs peto, ut de Volaterranis mereare, ut existiment, eum quasi divino

Negotio præpositum apud quem unum

Eorum perpetui defensores, plurimum possemus.

Non moleste cam neecssitudinem, quæ mihi tecum notam quam plurimis neque tamen ob earn causam (quod tu optime existimare

Impedio, quo minus susceptum negotium, pro tua cum multi ame petant multa, quod de tua erga me voluntate non dubitent, non committo, ut ambitione mea conturbcm tuum. Curtio ab ineunte

[20]20 Reditus tarnen patriam voluntate omnium

Volaterrano possessionem, cum cam, tamquam e naufragio, Hoc autem tempore eum Cæsar senatum quem ordinem simum autem cum superior factus ordine, inferiorem esse fortuna minimeque convenit, ex eo agro, qui Cæsaris jussu dividatur, eum moveri, qui multa de æquitate ne causa potius apud te videar, quam Quamobrem majorem modum rogo, ut Curti rem meam putes esse quidquid mea causa C. Curti causa cum existimes, quod per me habuerit, me habere abs Hoc te vehementer etiam atque etiam rogo. Ine et coram P. Cii spio tecum loci itum cum te prosequerer paludatum, et item postea pluribus verbis tecum (pios cumque ejus neces-

Commendarem, haberes eos numero meorum necessariorum. Id tu pro tua summa erga me benevolentia perpetuaque observantia mihi liberalissime atque humanissime homo omnes suos quosdam homines ex provincia tuetur et propterea quod

Africa cum raaximis negotiis præesset. Itaque hoc ejus officium, quod adliibct

Ego mea facultate et gratia quantum })ossum, adiuvare. Quare Cuspianorum omnium commendationis causam hac epist uhi exponendam putavi. Reliquis tantum faciam, ut notam apponam cam, quæ mihi tecum convenit, et simul significem, de numero esse Cuspi amicorum. Sed

Esse omnium gravissimam. Nam P. Cuspius singular! Studio contendit ame, ut quam diligentissime L. lulium commendarem. Ejus ego studio vix videor mihi satisfacere posse, utar verbis quibus, cum diligentissime quid agimus, uti solemus. Nova quædam postulat, et putat me ejus generis artificium quoddam tenere. Ei ego

Sum me ex intima nostra arte deprompturum mirificum genus commendationis. Id quoniam assequi non possum, tu re velim ut genere mearum litterarum incredibile quiddam

[4]4 Perfectum arbitretur. Id omne genus

Quod et ab humanitate et potestate tua

Poterit, non modo sed etiam verbis, vultu denique exprompseris quæ quantum in provincia valeant, vellem expertus esses, sed tamen suspicor. Ipsum hominem, quem commendo, perdignum esse tua amicitia, non solum, quia mihi Cuspius credo (tametsi id esse debebat), sed quia novi ejus judicium in hominibus et amicis

[6]6 Deligendis. Harum litterarum quanta propediem judicabo, tibique, ut confido, gratias agam. Ego, quæ te quæque ad te pertinere arbitrabor, omnia studiose diligenterque curabo. Cura, ut valeas.

VIb P. Cuspio commendatus cujus causa quanto opere cuperem deberemque, profecto ex me cognosti. Vehemcnter rogo, ut ut ex hac conimendatione mihi Cuspius quam rnaximas, quam primum, quam sæpissime gratias agat. Vale.

Cum Galliam pro nostra tudine tuaque summa me observantia ad me domum locutus sum tecum de agro municipi qui esset Gallia quantoque opere municipi causa laborarem, Post tuam autem profectionem, cum maxima municipi honestissimi mihique conjunctissimi, summum meum ageretur, pro tuo animo

[28]28 Me singular! Exist me oportere ad te accuratius scribere non sum ncscius, et quæ temporum

Et quæ tua potestas tibique negotium datum esse a C. Cæsare, non judi eium, præclare intellego. Quare ate tantum peto, quantum et te facere posse, et libenter mea causa facturum esse arbitror. Et primum velim existimes, quod res municipi fortunas omnes in vectigali consistere his autem temporibus hoc municipium maximis oneribus pressum, summis affectum esse bus. Hoc commune videtur esse cum multis, tamen mihi crede singulares huic municipio calamitates accidisse quas idcirco non commemoro, ne, de miseriis meorum necessariorum conquerens, homines,

[3]3 Quos nolo, videar offendere. Itaque, magnam spem haberem, C. Cæsari nos causam municipi probaturos, non erat causa, cur ate hoc tempore aliquid contenderem. Sed quia confido mihique persuasi, ilium et dignitatis municipi, et æquitatis, etiam voluntatis erga se habiturum esse rationem, ideo ate non dubitavi contendere, ut banc causam

[4]4 Integram conservares. Quod nihilominus ate peterem, audivissem te tale tamen majorem spem impetrandi nactus sum, posteaquam

Dictum hoc idem a Regienses impetra-

Qui aliqua necessitudine attingunt, tamen tuus amor me sperare me quod

Cum ego pro petam, habeam

Hoc me non causa neque aliqua

Ambitione commotum a contendere, velim, me huic municipio debere phi rimum nullum umquam tempus neque honorum neque laborum meorum, quo non hujus municipi studium

Me Quapropter ætiam atque etiam, pro nostra summa conjunctione proque tua me perpetua maxima benevolentia, majorem

Modum peto atque contendo, cum fortunas secutos judicemus minus, pro eo tamen habeamus, cum a data opera, ut impetraremus.

Cum mihi gratissimum tum optimos, homines cos demque gratissimos

[32]32 Tua necessitudine dignissimos, summo beneficio perpetuum tuisque devinxeris.

Gum conscius essem, quanti facerem,

Tuam erga me bencvolentiam expcrtus essem, non dubitavi a petcre, quod mihi petendum P. Sestium quanti faciam, ipse optime quanti

Eum ex mei studiosissimum esse cognosset,

Ame, ut ad quam accuratissime scriberem de re C. Albini senatoris, cujus ex natus

Ut intellegeres, non solum me pro Sestio laborare debere, sed Sestium etiam pro Al-

Res autem hæc a M. Laberio C. Albinius prædia æstimationem accepit. Quæ prædia Laberius emerat a Cæsare de bonis Ea dicam non esse erepublica docere te vidcar, non ro^are. Seel tainen cum Cæsar Sullanas venditiones et assignationes ratas esse cjuo firnnorcs exist inientur suæ, ea prædia dividentur, quæ ipse Cæsar vendidit, quæ tandem in ejus en ditionibus esse poterit auet oritas Sed hoc quale

[3]3 Tu pro tua prudentia considerabis. L^go te plane rogo, atque ut majore studio, justiore de causa, magis ex animo rogare possim, ut Albinio parcas, prædia Laberiana ne attingas. Magna me non modo sed etiam quodammodo gloria,

P. Sestius homini maxime necessario satisfecerit per me, ut ego uni plurimum debeo. Quod ut facias, te vehementer etiam atque etiam rogo. Majus mihi dare benefi eium nullum potes. Id mihi intelleges esse gratissimum.

Quanupiam præsens commendavi, ut potui diligentissime, soeios Bithyniæ, teque cum mea commendatione, tuin ctiam tua sponte intellexi cupere societati, quibuscumque rebus posses, commodare, tamen, cum quorum res agitur, magni sua interesse arbitrarentur, me etiam per declarare

Qua essem erga ipsos voluntate, non dubitavi hæc

[2]2 Ad te scribere. Volo enim te existimare, me, cum universo ordini publicanorum semper libentissime tribuerim, idque magnis ejus ordinis erga me meritis facere debuerim, tum in primis amicum esse huic Bithynicæ societati quæ societas ordine ipso et hominum genere pars est maxima constat enim ex ceteris societatibus et casu pcrmulti sunt in ea societate valde mihi familiares, in primisque cujus præcipuum officium agitur hoc tempore, P. Rupilius, P. F. Me nenia, qui est magister in ea

[3]3 Societate. Quæ cum in majorem modum ate peto, Cn. Pupium, qui est in operis ejus omnibus tuis atque omni libcralitate tueare, curesque, ut ejus operæ (quod factu quam gratissimæ sint remque et utilitatem sociorum (cujus quantam potestatem quæstor habeat, non sum ignarus) per te quam maxime defensam et auctam Id cum mihi gratissimum

K i:ju) feceris, turn cxpcrtus proinitto et spondeo, te socios Bithyniæ, commodaris, niem ores esse et gratos cogniturum.

CICERO M. lUMO BRUTO

Cum ad te tuus quæstor, M. Varro, proficisceretur, conimendatione cgere euni uon putabam. Satis enini commendatum euni arbitrabar ab ipso more majorum, qui, ut te non fugit, banc quæsturæ conjunctionem liberorum necessitudini prox iniam voluit esse. Sed cum ita persuasisset ipse meas de se accurate scriptas litteras maximum apud te pondus habituras, a meque contenderet, ut quam diligentissime scriberem, malui facere, quod meus familiaris

[2]2 Tanti sua interesse arbitraretur. Ut igitur debere me facere hoc intellegas, cum primum M. Terentius in forum venit, ad amicitiam se meam contulit. Deinde, ut se corroboravit, duæ causæ accesserunt, quæ meam in ilium benevolentiam augerent una, quod versabatur hoc studio nostro, quo etiam nunc maxime delectamur, et cum ingenio, ut nosti, ncc sine industria deinde, quod mature se contulit in (Dio societates publicanorum, quod quidem nollem maximis enim damnis afFectus Sed tamen causa communis ordinis mihi commendatissimi amicitiam nostram firmiorem. Deinde versatus utrisque

Optima et et fama jam ante banc commutationem reipublicæ petitioni sese dedit honoremque honestissimum existimavit fructum laboris His autem temporibus ame Brundisio cum et mandatis profectus ad Cæsarem est qua re et amorem ejus suscipiendo negotio perspexi, et in conficiendo ac renuntiando fidem. Videor mihi, cum separatim de probitate ejus et moribus dicturus fuissem, prius causam, cur eum tanto opere rem, exposuissem, ipsa causa exponenda etiam de probitate Sed tamen separatim promitto meque fore eum et voluptati et Nam et modestum hominem cognosces, et pudentem, et a cupiditate omni remotissimum, præterea magni laboris summæque industriæ.

[4]4 Neque ego hæc debeo, quæ cum bene cognoris, judicanda sunt sed tamen omnibus novis conjunctionibus interest, qualis primus aditus

Et qua commendatione quasi amicitiæ fores

Ipsa per se necessitudo quæsturæ debet. Et ipse ut quam pri nium intellegam, hanc meam conimendationem tantum attu-

Quantum et ipse sperarit nee ego dubitarim.

Quia semper animadverti studiose te operam dare, ut ne quid meorum esset igiiotum, propterea non dubito, quin non solum cujus municipi sim, sed etiam quam diligenter soleam meos muni-

Arpinates, Quorum quidem omnia commoda omnesque facultates, quibus et sacra conficere et sarta tecta ædium sacrarum locorumque communium tueri possint, consistunt vectigalibus, quæ habent provincia GalHa. Ad ea visenda pecuniasque, quæ a colonis debentur, exigendas totamque rem et cognoscendam et administrandam legatos equites llo manos misimus, Q. Fufidium, Q. M. Faucium, M. Q. Mamercum, Q. Peto ate

Majorem modum pro nostra necessitudine, ut ea curæ operamque des, ut per quam commodissime negotium municipi administretur quam primumcpie conficiatur ipsosquc, quorum nomina

Quod cum semper municipes meos consuevi, tum annus præcipue ad meam curam officiumque Nam constituendi muni-

Causa hoc anno ædilem fihum meum

Fihum M. Cæsium, hominem mihi maxime necessarium enim magistratus nostro

Aha communiter commendavi legatos Arpinatium, ut potui hac separatim Q. Fufidium, quocum mihi omnes necessitudines

Dih gentius commendo, non ut ahquid de

[46]46 Commendatione demini jam, sed hanc addam. Nam et privignus est M. Cæsi, nia xime et familiaris et necessari, et fuit in mecum tribunus ni ilitum quo in munere se tractavit, ut accepisse ab eo bcne ficium viderer, non dedisse. Præterea (quod apud te valet plurimum) a nostris studiis non abhorrens. Quare velini eum quam liberalissinie coni])lectare operamque dcs, ut in ea legatione, quani suscepit contra suum commodum, secutus auctoritatem meam, quam maxime ejus excellat industria. Vult enim, id quod optimo cuique natura tributum

Quam maximam lau deni cum a nobis, qui eum impulimus, tum a niunicipio consequi quod continget, hac mea commendatione tuum erga se stu diuni cons erutus.

L. Castronius Pætus, longe princeps munieipi Lucensis, est honestus, gravis, plenus bonus plane et cum virtutibus, tum etiam fortuna, quid hoc ad rem pertinet, ornatus mens autem est familiarissimus, prorsus, ut nostri ordinis observet neminem diligentius. Quare ut et meum amici im et tua dignum amicitia commendo. Quibuscumqiie rebus commodaveris, profecto jucundum, mihi certe gratum. Vale.

L. Titio Strabone, equite Romano in primis honesto et ornato, faniiliarissime Omnia mihi cum eo intercedunt jura summæ necessitudinis. Huic in tua provincia pecuniam debet P. Cornelius. YjR res a Volcatio, qui Romæ jus reiecta in

[2]2 Galliam Peto ate hoc diligentius, quam mea res esset, quo est honestius de amicorum pecunia laborare, quam de sua, ut negotium conficiendum cures. Ipse suscipias, transigas operamque des, quoad æquum et rectum videbitur, ut quam commodissima condicione libertus Strabonis, qui ejus rei causa missus negotium conficiat ad nummosque perveniat. Id et mihi gratissimum et tu ipse L. Titium cognosces amicitia tua dignissimum. Quod ut curæ ut omnia solent esse, quæ me velle

Te vehementer etiam atque etiam rogo.

Praccilium conii nendo unice, tui necessari, niei faniiliarissimi, optinii quern cum adolescentem ipsum pro})ter cius modcstiam, humani-

Diligo, turn patrem ejus re doctus intellexi et didici mihi fuisse semper amicissimum. En, hie est [de maxime qui irridere atque obiurgare me solitus quod me non tecum, præsertim cum abs te honorificentissime invitarer, conjungerem. Audiebam enim nostros procercs clamitantes,

[2]2 Sed tamen iidem me consolantur et jam hominem perustum inani gloria volunt incendere atque ita loquuntur

Hom. Od. 258. Sed minus jam movent, ut vides. Itaq iie ab Homeri magniloqucntia confcro me ad vera præcepta posse eumdem et kuI videre^ et tamen nihilominus

[3]3 Sed, ut l-edeam ad unde cœpi, vehementer mihi gratum feceris, hunc adolescentem humanitate tua, quæ est singularis, comprehend cris, et ad quod ipsorum Pracciliorum causa te velle arbitror, addideris cumulum commendationis meæ. Genere novo sum litterarum ad te usus, ut intellegeres, non vulgarem esse commendationem.

M. CÆSARI IMP.

P. Crassum ex omni nobilitate adulescentem dilexi plurimum et de eo cum ab incunte ejus ætate perbene^ speravissem, tum præclare^ existimare Ejus libertum Apollonium eqiiidcm, cum

Post mortem autem eo mihi etiam dignior quem fidem atque amicitiam mcam reciperem, quod eos a observandos colendos Itaque ad me Ciliciam venit multisque rebus Quod cum speraret quoque existimare, Hispaniam ad maxime quidcm suo sod etiam me auctore Cui ego comturam apud sed nequc mihi egere com-

Propter memoriam de unus

Commendationibus etiam per eum vidcbam consequi Testimonium mei dc eo quod magni æstimabat, ego Doctum hominem cognovi optim ib deditum, idque a puero. Nam domi meæ cum Diodoto Stoico, homine meo judicio eruditissimo, multum a puero Nunc autem, incensus studio rerum tuarum, eas Græcis mandare cupit. Posse arbitror valet ingenio habet usum jam pridem in eo genere studi litterarumque versatur satisfacere immortalitati laudum tuarum mirabiliter cupiebat. Habes opinionis meæ testimonium sed tu hoc multo, pro tua singulari prudentia, judicabis. Tamen, quod negaveram, commendo

Eum. Quidquid commodaveris, id majorem in modum gratum.

M'. Curius, qui Patris negotiatur, multis et magnis de causis ame Nam et amicitia pervetus mihi cum eo ut primum in forum venit, instituta, et Patris cum aliquoties antea, tum proxime hoc miserrimo bello domus ejus tota mihi patuit qua opus fuisset, tarn essem usus, quam mea. Maximum cujusdam necessitudinis, quod est Attici nostri fami-

Eumque unum præter ceteros observat ac Quern tu jam forte cognosti, puto me hoc, quod facere Ea est enim hunianitate et o])servantia, ut cum jam ipsum per se commendatum putem. Quod tamen magno opere ate quæso, ut ad earn voluntatem, quam ilium ante has meas litteras quam maximus postea commendatione cumulus accedat. Sin autem propter verecundiam suam minus se aut nondum cum habes cognitum, aut quæ causa

Cur majoris commendationis indigeat, eum commendo, ut neque majore studio quemquam, ne(pie justioribus de causis commendare possim. Faciamque quod debent facere qui religiose et sine ambitione commendant. Spondebo enim vel potius spondee in meque eos esse M'. Curii mores eamque cum probitatem, tum etiam humanitatem, ut eum et amicitia tua, et tam accurata commendatione, cognitus, dignum existimaturus. Mihi certe gratissimum intellexero, has tantum, quantum confidebam, apud te pondus habuisse.

Non concedam, Attico qiiem elatum humanissime quam Nam nostrum prope æque gratæ tamen ego admirabar magis rogatus, aut (quod tan en dubium quin futurum non uUro ad cum eique nee opinanti voluntatem tuam tantam per De quo non niodo rogare ut eo mea quoque Tale enim tuum judicium de homine quem unice

Non potest mihi non summe esse jucundum. Quod cum gratum necesse Sed tamen, cum mihi pro conjunctione nostra peccare apud scribendo utrumque eorum, ncgavi fiicicnda esse, faciam. Nam et ad quod Attici causa te ostendisti esse facturum, tantum

Potest, quod modo verebar gratias agere, nunc plane ago, teque ita existimare volo, quibuscumque Epiroticis rebus Atti eum

IisdtMU me ohligatuni tore.

Cum Lysone Patrensi est mihi quidem hospitium vetus, quam ego necessitudinem sancte colendam puto, sed ea causa etiam cum compluribus, familiaritas tanta nullo cum hospite, et ea cum

Ejus multis, tum etiam consuetudine quotidiana

Est aucta, ut nihil familiaritate nostra conjunctius. Cum Romæ annum prope ita fuisset, ut mecum viv cret, eramus in magna spe, te meis

Commendationeque diligentissime facturum

Quod ut ejus rem et fortunas absentis tuerere, tamen, quod in unius potestate erant omnia,

Cicero speaks somewliat of Lyso et quod Lyso fuerat nostra causa nostrisque

Quotidie aliquid timebamus. Effectum tamcn est et splendore et nostro reliquorumque hospitum studio, ut omnia, quæ vellemus, a Cæsare impetrarentur quod intelleges ex quas Cæsar ad te dedit. Nunc non niodo non remittimus

Aliquid ex nostra commendatione, quasi adepti jam onniia, sed eo vehcmentius ate contendimus, ut Lyson cni necessitudinemque tuam

Cujus dubia fortuna timidius tecum agebamus, verentes, ne quid accideret ejusmodi, ut ne tu quidem mederi posses explorata vero ejus incolumitate, omnia ate summo studio summaque cura peto. Quæ ne singula enumerem, totam domum commendo in adulescentem filium quern C. Mænius Gemellus, meus, cum in calamitate Patrensis factus Patrensium legibus adoptavit ut ejus hereditatis causamque tueare. Caput ut Lysonem, quem ego virum optimum gratissinmmque cognovi, recipias neces eo diligendo ceterisque postea commendando idem, quod ego, et voluntatis habiturus. Quod cum vehementer studeo, tum etiam vereor, ne, minus cumulate videbere aliquid ejus causa, me neglegenter putet, non te obli tuin mei. Quanti enini me faceres, cum ex sermonibus (luotidianis meis, turn ex epistulis etiam tuis potuit cognosc cre.

CICERO t^EHMO

Asclapone Patrensi, medico, utor valdc familiariter, ei iisque cum consuetudo mihi jucunda turn ars etiam, quam sum expertus in valetudiiie meorum benevolentiaque satisfecit. Ilunc igitur commendo, et ate peto, des operam, ut intcUegat, diligo nter me scripsisse de sese, meamque commcndationcm usui magno fuisse. Erit id mihi vehcmentcr gratum.

M. SER. SULPKIO

M. Acmihus Avianius ab incuntc adolcscentia me observavit sempcnjuc dilexit, vir cum bonus, tum perhumanus et in onini genere diligendus.

Esset necesse, plura me ad de eo Perficeret enim ipse profecto moribus suaque humanitate, ut cujusqiiam commendatione geretur abs non minus, quam ame a

Sed cum ilium abesse putem, commendo majorem modum domum quæ

Sicyone, remque familiarem, maxime Gaium Avianium Hammonium, libertum quem quidem

Etiam suo nomine commendo. Nam cum propterea mihi probatus, quod patronum suum

Tum etiam me ipsum magna

Benevoleque præsto ut me manumissus Itaque peto aut eum Hammonium

Patroni negotio tueare, ut procuratorem, quem commendo, ipsum suo nomine habeasque numero tuorum. Hominem pudentem officiosum cognosces, dignum, qui ate

T. Manlium, qui negotiatur Thcspiis, vehementer

Nam semper me diligentissimcque observavit, et a studiis noii ahliurret. Accedit eo, quod \'arro Murcna opere ejus causa vult omnia qui taincn existiniavit, suis (juibus Manlium coniniendabat, valde coiifiderrt, tamen uiea commcndatione accessi ouis fore. Me quidem cum Manli familiaritas, tum studium commovit, ut ad te quam accuratissime

[2]2 Scriberem. Gratissimum igitur mihi feceris, Imic commendationi meæ tantum tribueris, quantum cui tribuisti plurinuim, id est, T. Manlium (juam nia xime, (juibuscumque rebus honcste ac pro tua dignitate poteris, juveris at(|ue ornaveris, ex si usquc præterea gratissimis et hunianissimis jnoribus confirmo te eum. Quern soles fructum a bonoruni virorum exspectare, esse capturum.

L. Co'-sinio, amieo et tribuli tuo, valdc familiariter utor. Nam et inter nos niet ipsos vetus usus intercedit et Att ieus noster majorem etiam mihi eum Cossinio consuetudinem Itaque tota Cossini domus me in primisque libertus ejus, L. Terentius A parti san of Anchialus, homo et patrono et patroni necessariis,

[2]2 Quo in numero ego sum, probatissimus. Hunc tibi ita commendo, ut, meus libertus esset, eodemque apud me loco esset, quo est apud patronum suum, majore studio commendare non possem. Quare pergratum mihi fcceris, eum in amicitiam tuam receperis, atque eum, quod sine molestia tua qua in re opus ei fuerit, juveris. Id et mihi vehementer gratum erit, et tibi postea jucundum. Hominem enim summa probitate, humanitate observantiaque cognosces.

Cum antea capiebam ex officio meo voluptatem, quod memineram, quam tibi diligenter Lysonem, hospitem et familiarem meum, commendassem, tum vero, posteaquam ex htteris ejus cognovi, tibi eum falso suspectum fuisse, vehementissime lætatus sum, me tam diligentem in eo commendando fuisse. Ita enim scripsit ad me, sibi meam commendationem maximo adiumento fuisse, quod ad te delatum diceret, sese contra dignitatem tuam Romæ de te loqui

[2]2 Solitum esse. De quo etsi pro tua facilitate et humanitate purgatum se tibi scribit esse, tamen primum, ut debeo, ago, cum tantum sion cni quam hab uoras de Lysone, de-

Deinde credas mihi me hoc non pro Lysone magis, quam pro omnibus hominem esse neminem, qui umquam mentionem

Tua summa laude Lyso vero cum mecum prope quotidie unaque non solum, quia me Hbenter audire arbitrabatur, sed quia hbentius loquebatur, omnia mihi tua facta ut jam non desideret commendationem meam, unisque se meis omnia consecutum putet, tamen a peto majorem modum, ut eum etiam atque etiam hberaHtate complectare. Scriberem ad ut superioribus esse notum

Hegesaretus magnis meis ornatus consulatu meo, memor et gratus meque postea dih gentissime Eum magno opere commendo, ut et hospitem meum et familiarem, et gratum hominem, et virum bonum, et principem

Suæ, et tua necessitudine dignissimum. Pergratum dederis oper ain, ut intellegat hanc meam couimendatioiieni magnum apud te pondus habuisse.

CICERO SERVIO

L. Mescinius ea mecum necessitudine conjunctus

Quod mihi quæstor Sed banc causam, quam ego, ut a majori hus accepi, semper gravem

Virtute et humanitate sua justiorem. Itaque eo

Utor, ut nee familiarius nee libentius. Quamquam confidere videbatur, te sua causa, quæ honeste posses, libenter esse facturum, magnum esse tamen speravit apud te meas quoque pondus habituras. Id cum ipse judicabat, turn pro familiari consuetudine sæpe ex me audierat, quam suavis esset inter nos et quanta conjunctio. Peto igitur a tanto studio, quanto intellegis debere me petere pro homine tam mihi necessario et tam ut ejus negotia, quæ sunt in Achaia, ex eo, quod heres est M. Mindio, suo, qui negotiatus explices et expedias, cum jure et potestate, quam habes, turn etiam auctoritate et consilio tuo. Sic enim præscripsi nius quibus ea nee^otia mandavimus, ut omnibus rebus, quæ aliquam controversiam vocarentur, te arbitro, (|uod commodo tuo posset, te disceptatore uterentur. Id ut honoris mei causa suscipias, vehementer te etiam atque etiam rogo. Illud præterea, non alienum tua dignitate putabis mihi pergratum, qui erunt, ut rem sine conres Romam Quod quo minore dubitatione facere posses, ad te a M. Lepido cbnsule, non quæ te juberent (neque enim

Tuæ dignitatis esse arbitramur), sed quodam modo

[4]4 Quasi commendaticias sumpsimus. Scriberem, quam id beneficium bene apud Mescinium positurus

Et te confiderem et mihi peterem. Sic enim velim existimes, non minus me de re laborare, quam ipsum de sua. Sed cum ilium studeo quam facillime ad suum pervenire, tum laboro, ut non minimum hac mea commendatione se consecutum arbitretur.

CICERO SERVIO men dationes tam diligcnter observes (quod

Et faciam, ut video, sæpius), sed tanien non parcam operæ, ut vos formulis, ego

De eadem C. Avianius igitur Hammonius incredibiles mihi gratias per

Et suo et Æmili Aviani, patroni nomine, nee se præsentem nee rem familiarem absentis patroni

Id mihi cum jucundum est eorum causa, quos

Ego summa necessitudine et summa conjunctione adductus commendaveram, quod M. Æmilius unus est ex meis familiarissimis atque intimis maxime necessarius homo et magnis meis dcvi nctus, et prope omnium, qui mihi debere aliquid videntur, gratissimus, tum multo jucundius, te esse me voluntate, ut plus prosis amicis meis, quam ego præsens fortasse prodessem, credo, quod magis ego dubitarem, quid illorum causa facerem, quam

[3]3 Quid mea, Sed hoc non dubito, quin existimes mihi

A formula used by "cum ejusdem atque confirmo. Quare velim, quidqiiid habent ne-

Des operam, quod cornniodo tuo ut 4obtinentc Achaiam Ego cum tuo Servio jucundissime, conjunctissime vivo magnamque cum probitate voluptatem

XXVI IIa

Libcnter petcre a quid opus meorum tamen multo gratias ago, cum aliquid commendatione mea, quod semper Incredibile enim, quas mihi gratias omnes agant, etiam mediocriter ame commcndati, quæ mihi omnia grata, sed de L. Mescinio gratissimum. Enim mecum locutus, ut meas statim procuratoribus licitum esse omnia multo vero plura majora

Id (puto enim etiam atque etiam mihi dicendum velim existimes mihi simum. Quod quidem hoc vehementius quod ex ipso Mescinio video magnam capturum voluptatem. Est enim eo cum et probitas et summum ofHcium siimmaque observantia, turn

Nostra, quibus antea delectabamur, nunc etiam vivimus. Quod rcliquuni velim augeas tua in eum beneficia omnibus rebus, quæ te erunt dignæ sed duo quidem te nominatim rogo primum,

Quid satisdandum amplius eo nomine non PETi, cures, ut satisdetur mea deinde, cum fere consistat hereditas in rebus, quas avertit Oppia, quæ uxor Mindi adiuvcs, inca sque rationem, quemadniodum ea mulier Romam perducatur. Quod

Putarit ut opinio nostra negotium conficiemus. Hoc ut assequamur, te vehementer etiam atque etiani rogo. Quod supra id in me recipio, te ca, quæ Mescini causa, quæque bene collocaturum, ut ipse judices, homini te gratissimo, jucundissimo benigne

Volo enim, ad quod mea causa hoc etiam accedere.

Cicero servio

Nee Lacedæmonios dubitare arbitror, quin sua majorumque suorum auctoritate commendati et tuæ, et ego, qui te optime novis seni, non dubitavi, notissinia et jura et merita populoriim essent. Ita cjue cum ame peteret Laccdænionius, ut tatem commenda reni, meni ineram, me omnia deberc, tamen respondi, commendatione Lacedæmoiiios apud te non egere. Itacpie existinics, me omnes Achaiæ civitates pro horum temporum perturbatione, quod tu præsis eumdemque me judicasse,^ quod unus optime nosses non nostra solum, sed etiam Græciæ monumenta omnia, tua sponte amicum Lacedæmoniis et esse et Quare tantum ate peto, cum ea facies Lacedæmoniorum causa, quæ tua amplitudo, postulabit, videbitur,

Te non moleste ferre, quod intellegas ea, quæ mihi quoque grata esse. Pertinet enim ad officium meum, eos existimare, curæ mihi suas res esse. Hoc te vehementer etiam atque etiam rogo.

Non dubito, in necessariis, a patre sunt, me esse vel conjunctissimum, non modo causis, quæ speciem habent magnæ conjunctionis, sed etiam, quæ familiaritate et consuetudine tenentur, quam mihi jucundissimam cum patre tuo et summam Ab

Noster in te amor profectus auxit paternam necessitu(hnem, et eo magis, quod ut primum per ætatem judi eium facere potueris, quanti quisque faciendus esset, me ate in primis cœptum esse observari, coH, dihgi. Accedebat non mediocre vinculum cum studiorum, quod ipsum est per se grave, tum eorum studiorum earumque artium, quæ per se ipsæ eos, qui voluntate eadem sunt,

[2]2 Etiam familiaritate devinciunt. Exspectare te bitror, hæc tam longe repetita principia quo spectent. Id primum ergo habeto, non sine magna justaque causa hanc ame commemorationem esse factam, G. Ateio Capitone utor familiarissime. Notæ sunt varietates meorum temporum. In omni genere et honorum et laborum meorum et animus et opera et auctoritas et gratia etiam res C. Capitonis præsto et paruit et temporibus et fortunæ meæ.

[3]3 Hujus propinquus T. Antistius qui cum sorte quæstor Macedoniam obtineret, neque successum esset, Pompeius in eam provinciam cum exercitu venit. Facere Antistius potuit. Nam, po-

Fuisset antiquius, quam ad Capitonem, quern ut parentem diligebat, præsertim cum quanti Cæsarem faceret semperque

Sed oppressus tantum negoti, quanturn recusare non potuit. Cum signaretur argentum Apolloniæ, non possum dicere eum præfuisse, neque possum negare adfuisse, sed non plus duobus an tribus mensibus. Deinde abfuit a fugit omne negotium. Hoc mihi ut velim credas meam enim mæstitiam bello videbat, mecum omnia communicabat. Itaque abdidit se intimam Macedoniam, quo potuit longissime anon modo ut non pra cesset negotio, sed etiam ut ne interesset quidem. Post prœlium se ad hominem necessarium, A. Plautium, Bithyniam contulit. Eum Cæsar cum aspere, acerbe

Romam venire. Morbum continue

Ex quo non convaluit. Æger Corcyram venit est mortuus. Testamento, quod Romæ Paullo et Marcello consulibus fecerat, heres ex parte dimidia et tertia est Capito sextante sunt quorum pars, sine cujusquam querella, publica potest esse ea est ad HS Sed de hoc Cæsar

Te, mi Plance, pro paterna necessitudine,

Mea commendatione, tuo bene- Omnia, quæ potui hac summa tua sumito pro Capitone apud Cæsarem, quantum ipsum tu Quam partem causamque quibusque munitus non Hoc mihi

Hortatu, quod fuerim moderatior temperatiorque, quam ea parte quisquam, me

Catinæ nuper mortuus Nullam omnino arbitramur de ea hereditate controversiam eum habiturum, hodie Sed, cum habet præterea negotia Vetera hanc hereditatem fraternam, omnia commendo, primisque ipsum virum optimum mihique mum, his studiis litterarum doctrinæque præditum,

[2]2 Quibus ego maxime dclector. Peto igitur abs ut eum, sive aderit, sivc non vei jerit in Siciliam, in meis intimis maximeque neccssariis scias esse, itaque tractes, intellegat, meam commendationem magno adiumento fuisse.

M. ACILIO PROC.

C. Flavio, honesto et ornato equite Romano, utor valde familiariter. Fuit cnim generi mei, C. Pisonis, pernecessarius, meque diligentissime observat et ipse et L. Flavius, frater ejus. Quapropter velim honoris mei causa, quibus rebus honeste et pro tua dignitate poteris, quam honorificentissime et quam liberalissime C. Flavium tractes. Id mihi erit gratum, ut

[2]2 Gratius esse nihil possit. Sed præterea affirmo (neque id ambitione adductus sed cum tate et neccssitudine, turn etiam veritate), te ex C. Flavi et obscrvantia, ct præterea splendore atque inter suos gratia, magnam vohiptatem esse capturum.

Hahsiiia civitatf tam tanu]ue nobili

Habeo ct hospitio rt fainiliaritate M. ct C. Clodios, ArchagatliUMi ct Pliiloncin. Scd vcreor ne, quia coniplurcs praccipue coinniciuk), cxacquarc videar anibitione qiiadam comnicndationcs mcas. Quan iquam ate quidcm cumulate ct mihi et nieis omnibus. Scd vclim cxistimcs, haiic familiam et hos mihi maxime esse conjunctos vetustatc, bcnevolcntia. Quamobrem pcto ate in majorcm modum, ut his omnibus in rebus, quantum tua fides dignitasque patietur, commodes. Id feceris, mihi vehemcntissime gratum.

Cn. Otaciho Nasone utor famiHarissinie, prorsus, ut ordinis nullo Nam et humanitatc ejus et probitate in consuetudine (juotidiana magno opere delector. Nihil jam opus est exspectare

Banc coumiendationem magnum apud te pondus

Lilybitano, ab eo observor, cognovique dignum patre avo enim Quapropter commendo majorem modum rem domumque magnoque opera abs

Ut meam commendationem maximo apud adiumento ornamento

Avianius Pbiloxenus antiquus hospes meus, Cæsar meo beneficio in Novocomenses Nomen autem Aviani scciitus quod h(3inine plus est usus, quam Aviano, nieo, quemadmodiim te arbitror, familiarissimo. Quæ ego omnia

Ut intcllegeres, non vulgarem esse comnicn-

[2]2 Dationem banc meam. Peto igitur abs ut onniibus rebus, quod sine molcstia tua que, ut intellegat has meas magno usui

Erit id mihi majorem in moduni gratum.

Cum Demetrio Mega mihi vetustum hospitium famiharitas autem tanta, quanta cum Siculo Ei Dolabella rogatu meo civitatem a Cæsare impetravit qua in re ego Itaque nunc P. Cornelius vocatur. Cumque propter quosdam sordidos homines, qui Cæsaris beneficia vendebant, tabulam, in qua nomina civitate donatorum incisa essent,

Eidem Dolabellæ me audiente Cæsar dixit esse, quod de Mega vereretur beneficium suum eo manere. Hoc ut eum civium Romanorum numero haberes, ceterisque rebus eum commendo, ut majore studio nemine ni commendarim. Gratissimum mihi commendationem magno ornan iento

Hippiam, Philoxeni Calactinum, hospitem

Necessarium meum, commendo majorem modum. Ejus bona, quemadmodum ad me delata commendatione ab æquitate tua impetrare debet, ut subvenias. Quoquo modo autem habet, peto ut honoris mei causa eum expedias, tantumque commodes hac quantum tua dignitasque Id mihi vehementer gratum

[106]106 L. eques Romanus, adulescens omnibus rebus or uatus, meis meque observat cujus patrc maona

Amicitia jam inde a quæstura mca Omnino nunc ipse Bruttius Romæ mecum sed tamen domum ejus et rem familiarem et procuratores

Commendo, ut majore studio commendare non possim. Gratissimum mihi ut intellegat Bruttius — quod recepi — banc meam oommendationem magno adiumento

Cum familia Titurnia necessitudo mihi intercedit vetus, ex qua reliquus est M. Titurnius Rufus, qui mihi omni dih'gentia atque tuendus. Est

Tua potestate, ut me præsidi putet Quapropter eum commendo majorem modum, et abs te peto, ut comrnendationeni banc intellegat majrno adiumento

Krit mihi vehementer gratum.

L. et C. Aurelios, L. quibus et et patre eorum, optimo, familiarissime utor, commendo

Majorem moduni, adulescentes omnibus optimis artibus ornatos, meos pernecessarios, tua amicitia dignissimos. Mea apud te commendatio valuit — quod multas plurimum valuisse — hæc ut valeat, rogo. Quod eos honorifice liberaliterque

Et gratissimos optimosque adulescentes adjunxeris, et gratissimum

Quæ L. Luccei causa, te plane volo te homini gratissimo commodasse, et cum quæ

Pergrata sunt, tum Pompeius, quotiescumque me videt (videt autem sæpe), gratias agit singu-

Addo etiam quod jucundissimum

Me ex tua erga Lucceium be-

Maxima voluptate Quod quamquam mihi non dubium, quin cum antea nostra causa, nunc jam etiam tuæ constantiæ mansurus eadem tamen abs

Vehementer etiam atque etiam ut quæ

Cumulari per Id Lucceio Pompeio valde gratum teque apud eos præclare rum confirmo spondeo. De deque

Lurceius meus, homo omnium

PolHcitum Cum tua tam grata

Quam gratam rem existimas cum, J12

Sed vehementer opus nobis, et voluntatcni aiictoritatem et impcriiim tiium acccdere. Quod ut te etiam atque etiam rogo. Illudquc mihi gratissimum quod sciunt Luccei procuratores, I.ucceius ipse ex quas ad cum hominis apud auctoritatcm aut gratiani valere quam meam. Id ut re experiatur, iter uni et sæpius te rogo.

Etsi plurimis rebus spero ut pcrspiciam, quod tamen jampridem perspicio, me ate amari, tamen nunc ea causa datur, qua declarare possis tuam erga me benevolentiam. L. Oppius, M. Philomeli negotiatur, homo mihi Eum unice commendo, eoque magis, quod cum ipsum tum quod ncgotia procurat L. Egnati

Quo ego uno equite Romano famiUarissime et qui cum consuetudine quotidiana, tum plurimis maximisque mihi conjunctus Oppium

Præsentem ut Egnati absentis rem ut tueare, æque ate peto ac mea negotia essent. Velini, memoriæ tuæ causa, des litterarum quæ provincia rcddantur scd conscribas, ut tum, cum cas leges, recordari possis hujus meæ conmiendationis diligentiam. Hoc te vehementer etiam atque etiam rogo.

CICERO GALLO

Etsi ex et ex L. Oppi, familiarissimi mei,

Cognovi, te memorem conmiendationis meæ

Idque, pro tua summa erga me benevolentia proque nostra necessitudine, minime sum admiratus, tamen etiam atque etiam L. Oppium præsentem et L. Egnati, mei familiarissimi, absentis negotia commendo. Tanta mihi cum eo necessitudo est familiaritasque, mea res non magis laborarem. Quapropter gratissimum mihi curaris, ut intellegat, me ate tantum amari, quantum ipse existimo. Hoc mihi gratius faccre

Potes. Idque ut vehementer te rogo.

M. APPILKIO PROQUÆSTORI

L. Egnatio uno equite Romano vel utor. Ejus Anchialum servum negotiaque, quæ qiiam rem meam eommendarem. Sic enim existimes velim, mihi cum eo non modo quotidianam consuetudinem summam intercedere, sed etiam magna et mutua nostra inter nos Quamobrem ctiam atque etiam ate peto, ut cures, ut intellega me ad diligenter Nam de tua erga me voluntate non dubitabat. Id ut te etiam atque etiam rogo.

L. Nostius Zoilus est coheres meus, heres aut-em patroni Ka re utrumque ut et cum

Causam amicitiæ et hominem probum existimarcs. Qui patroni judicio ornatus Eum

Igitur commendo ut unum ex nostra domo. Valde ut intellegat, banc comniendationem apud te magno adiumento Quid ego commendem eum quern tu ipse

Sed tamen, ut eum ame non solum, verum etiam amari, ob earn rem hæc

Omnium tuorum ofticiorum, quæ et multa magna sunt, mihi gratissimum trac- Egnatium, ut sc ntiat, et se ame, et me ate amari. Hoc te vebementcr etiam atfjue etiam rogo. Nostra ceciderunt. Utamur igitur vulgari consolatione, quid melius Sed hæc coram. Tu quod ut me ames, teque amari ame Omnes commcndo Cyprios, sed magis Paphios quibus tu quæcumque commodaris, erunt mihi sima. Eoque facio ut eos commendem,

Cum primus cam insulam quæstor veneris, ea quæ sequantur quæ, ut

Quæ ame constituta sunt,sequi Qiiam rem confido magnæ laudi

Q. Pompeius, Sext. Multis et veteribus causis necessitudinis mihi conjunctus cum antea meis commendationibus et rem et gratiam auctoritatem suam tueri consuerit, nunc profecto, provinciam obtinente, meis assequi debet, ut nemini se intellegat commendatiorem umquam Quamobrem ate majorem modum peto, cum omnes meos æque ac tuos observare, pro nostra necessitudine, debeas, hunc primis tuam fidem

Ut ipse nullam rem majori Usui aut ornamento quam meam commendationem

Sumpsi hoc mihi, pro tua me observantia, quam penitus perspexi, quamdiu Brundisi fuimus, ut ad te res esset de qua valde laborarem. M'. Curius, qui Patris negotiatur, ila mihi familiaris ut possit esse conjunctius. Multa in me multa in ilium mea, quodque maximum summus inter nos amor et mutuus. Quæ cum uUam in amicitia mea spem habes, ea, quæ in me

Et studia Brundisi contulisti, mihi etiam gratiora efficere (quam(|uam sunt gratissima), me a omnibus amari vides, hoc mihi da atque largire, ut M'. Curium sartum et tectum, ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento, molestia sincerum integrumque conserves. Et ipse spondeo, et omnes hoc tui pro me recipient, ex mea amicitia et ex tuo in me

Maximum te fructum summamque voluptatem esse capturum.

Messienum, cquitem Ron janum, omnibus rebus ornatum meumque perfamiliarem, commendo ea commendatione, quæ potest esse Peto ate pro nostra et pro paterna ut eum tuam fidem eiusque rem famamque tueare. Virum bonum tuaque amicitia dignum adjunxeris miliique gratissimum

CKERO nEOI

A. Licinius Aristotclcs Melitensis antiquissimus est hospes meus, præterea conjunctus magno usu

Hæc cum non dubito, quin

Commendatus Etenim ex multis cognosco, meam commendationem plurimum apud

Hunc ego a Cac sare Frequens enim fucrat nobiscum, atque etiam diutius causa

Quam commoratus, quo melius de eo

CICERO TllFRMO PROPR.

L. Genucilio Curvo jampridem utor familiarissime, optimo homine gratissimo. Eum penitus commendo atque trado prim ut omnibus rebus commodes, quoad tua dignitasque patietur; (Patietur autem omnibus), enim abs umquam, quod aHenum aut etiam moribus, Præcipue autem commendo negotia quæ sunt Hellesponto, primum, ut obtineat quod Pariana

Decrevit quod semper obtinuit sine controversia deinde, quid habebit cum

Sed non mihi cum totum hominem diligentissime commendarim, singulas ad

Imabo me ipsum atque rem meam

M. T. D. TIIEHMO PROPR.

Cum multa milii grata sunt, quæ tu adductus mea commcndatione fecisti, turn in primis, (juod M. Marcil juni, amici atque interpretis niei filium, liberalissime tractavisti. Venit enini Laodiceam et tibi apud me mihique propter te gratias maximas egit. Quare, quod reliquum est, ate peto, cum apud gratos homines beneticium ponis, ut eo libentius his commodes operamque des, quoad fides tua patietur, ut socrus adulescentis rea ne Ego cum antea studiose commendabam Marcil juni, turn multo nunc studiosius, quod in longa apparitione singularem et prope incredibilem patris MarciH fidem, abstinentiam, modestiamque cognovi.

M. T. D. THERMO PROPR.

Etsi mihi vidcor intellexisse, cum tecum Ephesi de re M. Annei, legati mei, locutus sum, te ipsius causa gener als on cnmpaigns as brigadiers or aides-de-camp, Note to 13ook. Vehemcnter omnia tamen et M. Annciuni

Ut mihi putcin præterniittenduni, quod dubitem, quin ad tuam voluntatem magnus cumulus accedat commendationis meæ. Nam cum jam diu diligerem M. Anneium, deque eo existimarem, ut declarat, quod ultro detulerim legationem, cum multis petentibus denegassem, tum vero, posteaquam niecum bello atque re tantam in eo virtutem, prudentiam, fidem, tantamque erga me benevolentiam cognovi, ut hominem neminem

Faciam. Eum cum Sardianis habere controversiam causam exposuimus Ephesi, quam tu tamen coram meliusque cognosces. De reliquo mihi, mehercule, diu dubium quid ad te potissimum scriberem. Lus enim quemadmodum

Clarum et magna cum tua laude notum Nobis autem hac causa aliud opus te instituto tuo dicere. Sed tamen cum me non fugiat, quanta prætore auctoritas, præsertini

Integritate, gravitate, dementia, qua esse inter omnes constat, peto abs pro nostra conjunctissima necessitudine plurimisque paribus ac mutuis, ut voluntate, auctoritate, studio tuo ut M.

Ccdicos Roinam Præter ca Phil otes Alabandensis Cluvio Hæ coni-

Sunt. Velini ut aut de hypothecis decedat easquc procuratoribus Cluvi tradat aut pecu niani Præterea Heracleotæ et Bargy-

Qui item aut pecuniam solvant aut fructibus Caunii præterea debent sed aiunt se depositam pecuniam habuisse. Id velim cognoscas eos ne(|ue ex edicto neque ex decreto depositam habuisse, des operam. Ut usuræ Cluvio tuo conserventur. His de rebus eo magis laboro, quod agitur Cn. Pom-

Etiam necessari quod magis etiam factum esse a nobis valde His de rebus vehementer etiam atque etiam rogo.

Quo magis quotidie ex nuntiisque magimm esse Syria cognosco, eo vehemcntius a

Pro nostra necessitudine contendo, ut mihi M. Anneium legatum prime quoque tempore remittas. Nam ejus opera, scientia militaris vel maxime intellego me et rempublicam adiuvari posse. Quod tanta res ejus ageretur, nee ipse adduci potuisset, ut ame discederet, neque ego, ut eum ame dimitterem. Ego in Ciliciam cogito

Kal. Mai. Ante earn diem Anneius ad me redeat oportet. Illud quod tecum et coram et per

Diligentissime id et nunc etiam atque etiam rogo curæ ut suum negotium, quod habet cum populo Sardiano, pro causæ veritate et pro sua dignitate Intellexi ex tua oratione, cum tecum Ephesi locutus sum, te ipsius M. Annei causa omnia Sed tamen velim existimes, te mihi gratius facere posse, quam intellexero, per te ilium ipsum negotium ex sententia confecisse idque quam primum ut te etiam atque etiam rogo.

M. CICERO TITIO RUFO PR. URBANO

L. Custidius est et municeps et familiaris meus. Causam habet quam causam ad te de-

Commendo honiinem, tua et meus pudor postulat, tant uni, ut ad te aditus habeat quæ æqiia postulabit, ut libente te impetret sentiatque meam amicitiam, etiam cum longissime prodesse primis apud

M. CURTIO PEDUCÆ AXO, PRÆTORI

M. Fadium diligo, summaque mihi cum eo consuetude et familiaritas est pervetus. In ejus controversiis quid decernas, ate nori peto (servabis, ut tua fides et dignitas postulat, edictum et institutum tuum), sed ut quani ad te aditus habeat, quæ erunt æqua, libente te impetret ut meam amicitiam etiam cum procul absim, prodesse sentiat, præsertim apud Hoc te vehementer etiam atque etiam rogo.

L. Livineius Trypbo est omnino L. Reguli, familiarissimi mei, libertus cujus calamitas etiam sior cin me facit in Nam bencvolentior, quam semper esse non possum. Sed ego libertum ejus per se ipsum diligo summa enim ejus erga me exstiterunt his nostris temporibus, quibus facillime benevolentiam^ hominum et fulem perspicere potui. Kum commendo, ut homines grati et memores bene meritos de se commendare debent. Pergratum mihi feceris, intellexerit, quod pro salute mea multa pericula adierit, sæpe hieme summa navigarit, pro tua erga me benevolentia gratum etiain

T. Pinnio familiarissime me usum esse, scire te arbitror, quod (juidem testamento declaravit, qui me cum tutorem, turn etiam secundum heredem instituerit. Ejus mire studioso et erudito et modesto pecuniam Nicæenses grandem debent, ad HS octogies, ut audio, in primis volunt solvere. Pergratum igitur mihi feceris, quando non modo reliqui tutores, qui sciunt, quanti me facias, sed etiam puer ipse persuasit, te omnia mea causa facturum esse, dederis operam, quoad tua fides

/I III/ CICERO dignitasque patietur, ut quam plurimum pecuniæ Pinnio solvatur Nicæensium nomine.

Et in negotio te aniavi (cum enim sero venissem, tamen honestum equitem Romanum bene-

Tuo conservavi), et mehercule semper in animo habui, te in meo ære esse propter Lamiæ nostri conjunctionem et singularem necessitudinem. Itaque primum ago gratias, quod me oinni molestia liberas deinde impudentia prosequor sed idem sarciam. Te enim semper colam et tuebor, ut quem diligentissime. Quintum fratrem meum, me eo numero cura ut habeas, quo me. Ita magnum beneficium tuum magno cumulo auxeris.

Non putavi posse, ut mihi verba deesscnt sed tamen in M. Lænio commendando desunt. Itaque rem exponam pawcis scd tamen, ut planr perspic ero possis voluntate in meam. Inqui cariss inuis M. Læni uni. Id cum modestia. Kum e^o ame dimisi, cum propter familiaritatem et consuetudinis suavitatem, tum quod ejus ac bono libenter utebar. Sed vereor, ne jam mihi superesse verba putes. Quæ dixeram defutura. Commendo hominem, sicut

Me, de quo ea supra scripserim, debere commendare ateque vehementer etiam atque etiam peto, quod habet in tua provincia negoti. Expedias, quod videbitur rectum Hominem facillimum liberalissimumque cognosces. Itaque te rogo, ut eum solutum, liberum, confectis ejus negotiis per quam primum ad me remittas. Id mihi fra tique meo gratissimum

Nero meus mirificas apud me gratias prorsus incredibiles, ut nullum honorem haberi potuisse dic cret, qui prætermissus Mag" adulescentc Sed niehercule mihi quo(pie neniincm Itaquc, ea quæ per me tecum agi gratissimum mihi Primum de Pausania Alabandensi, sustentes rem, dum Nero veniat. \'ehementer ejus causa cupere eum itaque hoc valde te rogo. Deinde Nysæos, quos Nero primis habet necessaries dihgentissimeque tuetur ac defendit, habeas Neronis patrocinio summum esse præsidium. Strabonem Servilium sæpe commendavi nunc eo

Impensius, quod ejus causam Nero

Tantum ate petimus, ut agas earn rem, ne relinquas hominem innocentem ad

Quæstum. Id cum gratum mihi tum etiam existimabo, te humanitate tua esse usum. Summa hujus epistulæ hæc ut ornes omnibus rebus Neronem, atque Magnum theatrum habet provincia, non ut hæc nostra, ad adulescentis ingeniosi, abstinentis commendationem atque gloriam. Quare, te fau amplissimas clientelas, acceptas a majoribus, confirmare poterit et beneficiis obligare. Hoc in genere eum adiuveris eo studio, quo ostendisti, apud ipsum præclarissime posueris, sed niihi etiam gratissimum feceris.

M. SILIO PROPR.

Cum P. Terentio Hispone, operas in scriptura pro magistro dat, mihi sumnia familiaritas consuetudo et mutua intercedunt. Ejus su ninia existimatio agitur in eo, ut pactiones cum civitatibus reliquis conficiat. Non me præterit, nos earn rem Ephesi expertos esse, neque ab Ephesiis ullo modo impetrare potuisse. Sed quoniam, quemadmodum omnes existurn singulari humanitate et mansuetudine consecutus es, ut, libentissimis Græcis, nutu, quod consequare, peto ate in majorem modum, ut lio noris mei

[2]2 Causa hac laude Ilispoiiem Præterea cum

Scripturæ suinnia nrcessitudo non solum ob earn cau sani. (Juod ca societas uni versa

Mea sed quod plerisque utor familiarissime. Ita et Ilisponem rneuni per me naris et societatem mihi conjunctio reni tuque ipse et ex hujus observantia gratissimi hominis, et ex sociorum gratia, hominum amplissimorum, maximum fructum capies, me summo bcncficio Sic enim velim existimcs, ex tota tua provincia omnique imperio, quod mihi gratius facere

A. Cæcinam maxime propr juni clientem familiæ vestræ non commendarem cum scirem qua

Tuos, qua dementia calamitosos soleres me et patris quo sum familiarissime usus, mcmoria, et hujus fortuna moveret, ut hominis omnibus mecum conjunctissimi movcre debebat. A hoc omni contentione peto,

Ut majore cura, majore animi labore petere non possim, ut ad quæ tua sponte sine cujusquam

De qua tamen magnam spem habemus, dementia Nunc, eum tuam

Sum gratum hominem meique memorem.

J' CICERO Itaque eum Romæ Non enim quam multi Hæc propterea quibuscumque rebus honeste ac molestia tua

Gratæ mihi vehementer tuæ ex quibus cognovi cursus navigationum tuarum.

Enim memoriam tuam nostræ

Famihariter Quæ quamquam ex multis pro tua audiam, tamen Hbentissime ex

Cognoscam. Ego ad de reipublicæ siimma quid sentiam, non sæpe scri bani, propter periculum ejusmodi litterarum. Quid agatur auteni, scribam sacpius. Sperare tamen videor, Cæsari, collegæ nostro, fore curæ et esse, ut habeamus aliquam rempublicam cujus magni referebat te Asiæ præesse et istam partem reipublicæ male affectam mihi quoque idem, quod et laudi tuæ profuturum optatius debet Ego, quæ ad tuam dignitatem pertinere arbitrabor, summo studio diligentiaque curabo, primisque tuebor omni observantia clarissimum virum, patrem tuum quod et pro vetustate necessitudinis, et pro beneficiis

Et pro dignitate ipsius facere debeo.

C. Curtius Mithres est quidem, ut libertus

Familiarissimi mei sed me et observat æque atque ilium ipsum patronum suum. Apud eum ego Ephesi quotiescumque tamquam domi meæ multaque acciderunt, in quibus et

CICERO aA5TA T^Tbenevolentiam ejus erga me experirer et fidem. Ita(|ue quid aut mihi, aut meorun\ cuipiam Asia et turn domo et re tamquam mea. Hæc ad te eo pluribus ut intellegeres, me non vulgari more,^ nee ambitiose, sed ut pro homine intimo ac mihi pernecessario scribere. Peto igitur aut ea controversia, quam habet de fundo cum quodam Colophonio, et in ceteris rebus, quantum fides tua patietur, quantumque tuo commodo poteris, tantum et honoris mei causa commodes ut ejus modestiam cognovi, gravis nulla in re Si et mea commendatione et sua probitate ias?Ecutus de se bene existimes, omnia se adeptum arbitrabitur. Ut igitur eum recipias in fidem, habeasque in numero tuorum, te vehementer etiam atque etiani rogd. Ego, quæ te quæque ad te pertinere arbitrabor, omnia studiose diliffenterque curabo.

M. SEUVILIO COLLE QÆ

Quia non est obscura tua in me benevolentia,

Ut multi per me velint commendari. Ego autem nonniimquam sed plerumque

Ut hoc tempore. Nam cum Ampio Ejus lib crtum, Ampium Menandrum, hominem

Modestum patrono vehementer probatum, commendo majorem modum, Vehementer mihi gratum quibuscumque rebus tua molestia commodaris. Quod ut vehementer etiam atque etiam

Multos commendem necesse est,quonium omnibus nota necessitudo tuaque erga me benevolentia. Sed tamen omnium quos commendo, debeo, tamen cum omnibus non cadem mihi causa Agusius comes meus

Miserrimo tempore omnium itinerum, navigationum, laborum, periculorum meorum neque hoc tempore ame, ego

Banc commendationem magno usu atque adiumento

M. SKUMLIO OLLKGÆ

Cærelliæ, necessariæ meæ, rem, nomina, possessiones Asiaticas comrncndavi præsens hortis qiiani potui diligentissime tuque mihi, pro tua consuetudine, proque tuis in me perpetuis maximisque omnia te facturum liberalissime

Meminisse te id spero scio enim solere. Sed tamen Cærelliæ procuratores scripserunt, te propter magnitudinem provinciæ multitudinemque negotiorum etiam atque etiam esse comnionefaciendum. Peto ut memineris, te omnia, quæ tua

Pateretur, mihi cumulate recepisse. Kquidem existimo, habere te magnam facultatem (sed hoc est

Et ex eo senatus consulto, quod heredes C. Vennoni factum Cærelliæ commodandi. Id senatus consultum tu interpretabere pro tua sapientia. Scio enim ejus ordinis auctoritatem semper apud te magni Quod reliquum

Velim existimes, quibuscumque rebus Cærelliæ benigne mihi te gratissimum esse facturum.

Incolumi fama Quod Romæ Egnatius, meus absens, Oppius præsens curæ Cum Antipatro Derbete mihi non solum hospitium, verum etiam summa qui tua potestate mihi potissimum condones,

Quid existimas ea existimationem tuam. Quod ego numquam rogarem, mihique tua fama multo antiquior quam

[166]166 Ktsi non dubito, pro me observantia, proque nostra necessitudine, commendationcni nieani memoria teneas, tarnen ctiam atque etiam eunidein

L. Oppi uin, faniiliarem meum, præsent eni, et L. E^nati, familiarissimi mei, absentis ne^otia coni mendo. Tanta mihi cum eo neccssitudo fami-

Mea res non magis laborarem. Quaproptcr gratissimum mihi ut

Intellegat, me a tantum amari. Quantum ipse stimo. Hoc mihi gratius facere potes. Itaque ut te vehementer rogo.

Etsi non dubito, quin apud te mea commendatio prima valeat, tamen obsequor homini famiharissimo, C. Avianio Elacco, cujus causa omnia tum cupio, turn mehercule ctiam dcbco. De quo et præscns tecum egi diligcnter, cum tu mihi humanissime respondisti, et ad te accurate

[168]168 Antca sed putat interesse sua, me ad te quam sæpissime scrib cre. Quare velim mihi ignoscas,

Voluntati obtemperans minus videbor meminisse constantiæ tuæ. A te idem peto, ut de loco, quo deportet frumentum, et de tempore Avianio commodes quorum utrumque per eumdem me obtinuit triennium, dum Pompeius negotio præfuit. Summa in quo mihi gratissimum facere possis, curaris, ut Avianius, quoniam se ame amari putat, me ate amari Erit id mihi pergratum.

M. OUATT. VIRIS ET DECURI0NIBU9

Romæ, anno

Tantæ mihi cum Q. Hippio causæ necessitudinis sunt, ut possit esse conjunctius quam nos inter nos sumus. Quod esset, uterer mea consuetudine, ut vobis nulla in re molestus essem. Etenim vos mihi optimi testes cum mihi persuasum esset, esse, quod a vobis impetrare non possem, numquam me tamen gravem vobis esse voluisse. Vehementer igitur vos ctiam atque etiam rogo, ut honoris mei causa liberalissime C. Valgium Hippianum remque cum eo quam possessionem habet agro Fregellano, a vobis emptam, earn liberam et immunem habere Id a vobis impetraro, sumnio me hen eficio vestro affectum arbitrabor.

Cum temporibus non sane senatum ventitarem, tamen, ut tuas non existimavi me salvo jure nostræ veteris amicitiæ multorumque inter nos officiorum posse, ut honori tuo deessem. Itaque adfui, supplicationemque libenter decrevi nee reliquo tempore aut aut existimationi aut dignitati tuæ deero. Atque, hoc ut necessarii hoc me animo erga te veHm eos per Htteras

Quid opus ne dubitent mihi jure suo denuntiare. M. Bolanum, virum bonum et fortem et omnibus rebus ornatum, meumque veterem amicum, magno opere commendo. Pergratum mihi ut intellegat, banc commendationem magno adiumento Ipsumque virum optimum gratissimumque cognosces. Promitto to ex ejus amicitia magnam voluptatem esse capturum. Præterea ate peto majorem modum pro nostra amicitia et pro tuo perpetuo me studio, ut hac re etiam elabores Dionysius, servus meus, qui meam bibliothecen multorum nummorum cum multos surripuisset nee se impune laturum putarct, aufugit.

Provincia tua. Eum et M. Bolanus, meus, et multi Naronæ viderunt sed cum se ame manumissum esse diceret, crediderunt. Hunc tu mihi restituendum non possum dicere, quam mihi gratum futurum Res ipsa parva, sed animi mei dolor magnus Ubi et quid

Bolanus te docebit. Ego hominem per te reciperaro, summo me ate beneficio affectum arbitrabor.

Democritus Sicyonius non solum hospes meus sed etiam, quod non multis Græcis præsertim, valde Est enim eo summa probitas, summa summa hospites et observantia, meque præter cetcros et et observat et Kum tu non niodo suorum civium,

[2]2 Verum pæne Achaiæ principem cognosces. Huic ego tantunimodo aditum ad tuam cognitionem patefacio et munio cognitum per te ipsum, quæ tua natura dign uni tua amicitia atque hospitio recipias eum in tuam fidem, poUiceare omnia te facturum mea causa. De reliquo, id quod confido, fore dignum eum tua amicitia hospitioque cognoveris, peto, ut eum complectare, diligas, in tuis li abeas. Erit id mihi majorem in modum gratum. Vale.

M. ALLI EXO PROCOS,

Et te scire arbitror, quanti fecerim C. Avianium Flaccum, et ego ex ipso audieram, optimo et gratissimo homine, quam ate liberaliter esset tractatus. Ejus dignissimos patre meosque necessarios, quos ego unice diligo, commendo ut majore studio nullos commendare possim. G. Avia-

Dignitatem præsentis rem utriusque defendas

IM. TULLI CICEROMS EPISTULARUM

TULLIUS TERENTIÆ SUÆ, TULLIOLÆ SUÆ,

CICER OXI SUO

Multorum et sermone omnium perfertur ad me, incredibilem tuam virtutem et fortitudinem esse teque nee animi, neque corporis laboribus

Me miserum probitate, humanitate, tantas ærumnas propter me Tulliolamque nostram, ex quo patre tantas voluptates capiebat, ex eo tantos percipere luctus Nam quid ego de Cicerone dicam qui cum primum sapcre cœpit, acerbissimos dolores miseriasque percepit. Quæ ut tu fato facta putarem, ferrem paullo sed omnia sunt mea culpa commissa, qui ab me amari putabam, qui invidebant, eos non

[180]180 [2]2 Sequcbar, qui petcbant. Quod nostris usi essemus, neque apud nos taii tuin valuisset sernio aut stultorum amicorum aut improborum, beatissimi viveremus. Nunc, quoniam sperare nos amici jubent, dabo operam, ne mea valetudo tuo labori Res quanta intellego, quantoque fuerit mancrc domi, quam redire. Sed tamen, omnes tribunos

Habemus, Lentulum tarn studiosum, quam videtur, vero etiam Pompeium et Cæsarem, non est desperandum. De familia, quomodo placuisse amicis faciemus. De loco nunc quidem jam abiit pestilentia sed quamdiu me non Plancius, homo officiosissimus, me cupit esse secum et adhuc retinet. Ego volebam loco magis deserto esse in Epiro, quo neque Piso^ veniret nee milites sed adhuc Plancius me retinet. Sperat posse ut mecum in Italiam decedat. Quem ego diem videro et in vestrum complexum venero ac et vos et me ipsum recuperaro, magnum mihi fructum videbor percepisse et vestræ pietatis et meæ.

[4]4 Pisonis humanitas, virtus, amor in omnes nos tantus

Ut supra possit. Utinam ea res voluptati

Gloriæ quidem video De Q. fratre

Manutius, Dru mann Noble: Hispo ego te accusavi sed vos, cum præsertim tarn pauci

[6]6 Volui esse quam conjunctissimos. Qui biis me voluisti agere gr alias, cgi, et me ate certiorem factum esse scrips! Quod ad me, mea Terentia, te vicum vendituram, quid, obsecro te (me miserum quid futurum est Et, nos premet eadem fortuna, quid puero misero Non queo reliqua scribere (tanta lacrimarum neque te in eumdem fletum adducam. Tantum scribo erunt in amici, pecunia non deerit non erunt, tu efficere tua pecunia non poteris. Per fortunas miseras nostras, vide, ne puerum perditum perdamus. Cui aliquid

Ne egeat, mediocri virtute opus et mediocri

[6]6 Fortuna, ut cetera conscquatur. Fac valeas et ad mc tabellarios mittas, ut sciam, quid agatur, et vos quid agatis. Mihi omnino jam brevis exspectatio Tulliolæ et Ciceroni salutem Valete. D.

Kalendas Decembres Dyrrachi.

[7]7 Dyrrachium veni, quod et libera civitas et in me officiosa et proxima Italiæ. Sed offendet me

Celebritas, alio me conferam et ad te scribam.

TULLIUS TERENTIÆ SUÆ, TULLIOLÆ ET

Noli putare me ad quemquam longiores

Quis ad me plura puto

Oportere. Nee enim habeo, quid scribam, nee hoc tempore quidquam Ad vero ad nostram Tulliolam non queo sine plurimis lacrimis Vos enim video esse miserrimas, quas ego beatissimas semper esse idque præstare debui tam timidi fuissemus, sem. Pisonem nostrum merito amo plurimum. Eum, ut potui, per cohortatus sum gratias quo

Ut debui. In novis tribunis plebis intellego spem habere. Id firmum, Pompei voluntas

Sed Crassum tamen metuo. A te quidem omnia fortissime amantissime video, nee miror sed mæreo casum ejusmodi, ut

Meæ miseriæ subleventur. Nam ad me Valerius, homo quod ego maximo cum quemadmodum a Vestæ ad tabulam Valcrlam ducta Hem, mea meum desiderium, unde omnes opem petere solebant nunc, mea Terentia, vexari, jacere in lacrimis et sordibus idque nica qui ceteros ser-.^Ivavi, ut nos periremus Quod de domo hoc est de area, ego vero turn denique videbor non sunt in nostra manu. Illud doleo, quæ impensa facienda in ejus partem te miseram et despoliatam venire. Quod conficitur negotium, omnia consequemur; Sin eadem nos fortuna premet, etiamne reliquias tuas misera proicies Obsecro mea quod ad sumptum attinet, sine qui possunt, modo volunt, sustinere, et valetudinem istam firmam, me amas, noli vexare. Nam mihi ante oculos dies noctesque versaris. Omnes labores te excipere video timeo, ut sustineas. Sed video in te esse omnia. Quare, ut quod speras et quod

[4]4 Agis, consequamur, servi valetudini. Ego, ad quos scribam, nescio, ad eos, qui ad me scribunt, aut ad eos, de quibus ad me vos aliquid Longius, quoniam vobis placet, non discedam sed velim, quam sæpissime litteras mittatis, præsertim, quid est firmius, quod speremus. Valete, mea desideria, valete. A. in. Nonas Octobr. Thessalonica.

TULLIUS TEREXTIÆ ET TULLIOLÆ ET

Accepi ab Aristocrito quas ego lacrimis prope Conficior enim mærore, mea Terentia, nee meæ me miseriæ magis excruciant, quam tuæ vestræque. Ego autem hoc miserior sum, quam quæ miserrima, quod ipsa calamitas communis utriusque nostrum, sed culpa mea propria Meum officium legatione

Quare cum dolore tum etiam pudore. Pudet enim me uxori meæ optimæ, suavissimis

Virtutem et diligentiam non Nam mihi ante oculos noctesque versatur squalor vester mæror valetudinis tuæ spes autem pertenuis ostenditur. Inimici sunt multi, pæne omnes. Eicere nos magnum excludere Sed tamen quamdiu vos

Spe, non deficiam, ne omnia mea culpa videantur. Ut tuto sim, quod laboras, mihi nunc facillimum quem etiam volunt vivere

Ego tamen faciam, quæ præ-

Dexippo dedi, meque de eorum ate certiorem esse factum. Pisonem nostrum miri omnes prædicant. Di ut genero mihi præsenti tecum simul et cum

Primis quidem diebus nam actum

Ea re ad statim Aristocritum ut ad me continuo rerum et rationem negoti posses scribere Dexippo quoque imperavi, statim ut recurreret et ad fratrem ut crebro tabel-

Mitteret. Nam ego eo nomine sum Dyrrhachi hoc tempore, ut quam celerrime, quid agatur, audiam, et sum tuto enim hæc semper ame defensa

Cum inimici venire dicentur, turn Epirum Quod velim, ad me venturam, ego vero, cum sciam magnam partem quod me ad vos venire oportet autem — sed opus reliqua Ex primis aut summum secundis constituere poterimus,

[192]192 Quid nobis faciendum Tu modo ad me velim omnia diliijcntissime perscribas magis jam rem, quam dobeo exspectare. Cura, ut valeas et

J^crsuadeas, mihi te carius esse, nee uuKpiam mea Terentia, quam ego vidore vid(-'or.Ita(|ucdebilitor lacrimis. Vale. Pridic Kalendas Decembr.

TULLIUS TERENTIÆ ET TULLIOLÆ ET

CICERONI SUIS Ego minus sacpc ad vos do quam possum, proptcrca quod cum omnia mihi tempora sunt misera, tum vero, cum aut scribo ad vos aut vestras lego, conficior lacrimis, ut ferre non possim. Quod utinam minus vitæ cupidi fuissemus ccrte autnonmultum in vita mali vidissemus. Quod nos ad ali(|uam alicujus commodi aliquando recuperandi spem fortuna reservavit, minus est erratum a nobis sin hæc mala sunt, ego vero te quam primum, mea cupio videre et in tuo complexu emori, quando neque quos tu castissime neque homines, quibus ego semper nobis gratiam rettulcrunt. Nos Brundisi apud M. Lac nium Flaccum dies fuimus, virum optimum, qui pericu luni fortunarum et capitis sui præ mea salute neglexit, 19^ neque legis improbissiiuæ pœna deductus quo minus hospiti et aniicitiac Tus officiuniquc pracstaret. Huic ut inani aliquando gratiani refcrre possimus habcbinuis quidem semper. Brundisio profecti sunuis pridic Kalendas Maias. Per Macedonian! Cyzicum petebamus. O me perditum O tum nunc rogcm ut venias, muli crem ægram, et corpore et animo confectam Non rogem sine te igitur sim Opinor, agam est spes nostri reditus, cam confirmes et rem adiuves

Ut ego metuo, transactum quoquo modo potes, ad me fac venias. Unum hoc scito te habebo, non mihi videbor plane perisse. Sed quid de Tulliola mea jam id vos vidcte mihi deest consi hum. Sed ecrte, quoquo niodo se res habebit,

Misellæ et matrimonio et famæ serviendum

Quid Cicero mens quid aget Iste vero

In sinu semper et complexu meo. Non quco plura jam scribere impedit mæror. Tu quid egeris, nescio utrum tcneas, an, quod metuo, plane

[4]4 Spoliata. Pisonem, ut spcro fore semper nostrum. De familia liberata nihil quod te moveat. Primum, tuis ita promissum te turam esse, ut quisque esset meritus. Est autem in adhuc Orpheus præterea magno opere nemo. Cetcrorum servorum ca causa a nobis essent, obtinere potuissent ad nos pcrtinerent, servirent. Præterciuam oppido pauci. Sed hæc minora sunt. Tu (juod me ut animo sim magno et spem habeam recuperandæ velim ejusmodi, ut recte sperare possimus. Nunc, miser, quando tuas jam accipiam quis ad me perferet quas ego exspectassem Brundisi, esset licitum per nautas, qui tempestatem prætcrmittere noluerunt. Quod reliquum sustenta mea Terentia, ut potes, honestissime. Viximus floruimus non vitium nostrum, sed nostra nos Peccatum nullum, quod non una animam cum ornamentis amisimus. Sed hoc gratius, nos vivere, cetera, quamquam ferenda non sunt, feramus. Atque ego, qui confirmo, ipse me non possum. Clodium Philetærum,quod valetudine oculorum impediebatur, homincm fidelem, Sallustius omnes. Pescennius perbenevolus nobis quern semper spero fore observantem. Sicca dixerat, mecum sed Brundisio

Cura, quoad potes, ut valeas et existimes, me vehementius tua miseria, quam mea connnoveri. Mea Terentia, fidissima atque optima uxor, et mea carissima et spes reliqua nostra, Cicero, Pridie Kalendas Maias Brundisio.

[198]198 M. T. D. TERENTIÆ ET TULL. SUI8

Si tu et Tullia, lux nostra, valetis, ego et suavis sinius Cicero valcmus. Pridie Idiis Octobres Athcnas venimus, cum sane adversis ventis usi essemus tardeque et incommode navigassemus. De nave exeuntibus nobis Acastus cum litteris præsto fuit uno et vicesimo die, sane strenue. Accepi tuas litteras, quibus intellexi te vereri, ne superiores mihi redditæ non essent. Omnes sunt redditæ gentissime que ate perscripta sunt omnia, idque mihi gratissin\um fuit. Neque sum admiratus banc epistulam, quam Acastus attulit, brevem fuisse. Lam enim me ipsum exspectas, sive nos ipsos, qui quidem quam primum ad vos venire cupimus etsi, in quam rempublicam veniamus, intellego. Cognovi enim ex multorum amicorum litteris, quas attulit Acastus, ad arma rem spectare, ut mihi, cum venero, dissimulare non liceat, quid sentiam. Sed, quando subeunda fortuna est, eo citius dabimus operam, ut veniamus,

[2]2 Quo facilius de tota re deliberemus. Tu velim, quod commodo valetudinis tuæ quam longissime

[3]3 Poteris, obviam nobis properes. De hereditate Preciana, quæ quidem mihi magno dolori est (valde and Terentia. Atticus. Enim amavi), hoc velim cures ante meum adventum ut Pomponius minus

Camillus nostrum negotium Nos cum

Nee sæpe demus, nee rem habemus ullam, quam velimus. Ex quas proxime cognovi prædium nullum venire

[202]202 M. TERENTIÆ SUÆ ET TULL.

Omnes molestias et sollicitudines, quibus et te Tulliola nique, quæ nobis nostra vita dulcior deposui et Quid causæ autem postridie quam a vobis discessi x^^V^ "'^P"Tor noctu Statim sum levatus, ut mihi deus aliquis medicinam fecisse videatur. Cui quidem tu deo, quemadmodum pie et caste

[2]2 Id est Apollini et Æscula])io. Navem spero nos valde bonam habere earn simulatque conscendi, hæc Deinde conscribam ad nostros nostram dih gentissime commendabo. Cohortarer vos, quo animo fortiore vos fortiores cognossem, quam quemquam virum. Et tamen ejusmodi spero negotia esse, ut et vos commodissime sperem esse, et me aliquando cum simihbus

[3]3 Nostri rempubhcam defensurum. Tu primum valetudinem tuam velim cures deinde, videbitur,

Utere, quæ longissime aberunt a miH tibus. Fundo Arpinati bene poteris cum familia urbana,

Annona carior Cicero bellissimus

[206]206 Quid placeret, ad Pomponii im quam oportuit. Cum eo loeuta quid velim. Apertius quando ad ilium scripseram, necesse non De ea re de rebus quam primum velim nobis mittas, Valetudinem tuam cura Vale. Septimo Idus

Bene ego valeo. TuUia nostra venit ad me pridie Idus lunias cujus summa virtute et singulari humanitate graviore etiam sum dolore

Nostra factum esse neglegentia, ut longe

Fortuna esset atque ejus pietas ac dignitas postu-

Nobis erat animo, Ciceronem ad Cæsarem mittere, cum eo Cn. Sallustium. Profectus faciam te certiorem. Valetudinem tuam cura genter. Vale. Kalendas Quintil.

Quod in Ital jani salvos vcnisso gaudos, prrjietuo

Velim. Sed, pcrturbati dolore animi ma^nisque injuriis, mctuo ne id consili ceperi miis, (|Uod non facile explicare possimus. Quare, quantuni potes, adiuva. In viam quod te des hoc tempore, nihil est et longum est iter, et non tutum et non video, quid prodesse possis, veneris. Vale. D. prid. Nonas Novemb. Brundisio.

Ad te proximis de nuntio reniittendo, quæ istius vis hoc tempore, et quæ concitatio multitudinis, ignoro. Si metuendus iratus est, quies tamen^ ab fortasse nascetur. Totum independently of me." Judicabis, quale et quod in miserrimis rebus minime niis erum putabis, id Vale. Idus Quintil. TULL ILS TERENTIÆ ET PATER TULLIOLÆ DUABUS ANTMIS

SUIS ET CICERO MATRI OPTIMÆ SUAVTSS. SORORI

Si vos nos valemus. Vestrum jam consilium non solum meum, quid vobis faciendum.

Romam modeste venturus recte in præsentia domi esse potestis sin homo aniens diripiendam Urbem daturus vereor, ut Dolabella ipse

Nobis prodesse Etiam metuo, ne jam intercludamur, cum exire, non Reliquum quod ipsæ optime considerabitis, vestri similes feminæ sintne Romæ. Si enim non sunt, videndum ut honeste vos esse Quomodo (juidem nunc se res habet, modo ut hæc nobis loca tenerc bellissime vel mecum, vel nostris prædiis, esse Etiam verendum ne brevi tempore fames in Urbe His de rebus vclim cum Pomponio, cum Camillo, cum quibus vobis videbitur, consideretis ad summam, animo

Labicnus rein nulioreni Adiuvat etiani Piso, quod ab Urbe discedit et sceleris condeninat generum suum. Vos, meæ carissimæ animæ, quam sæpissime ad me scribite, et vos quid agatis, et quid agatur. Quintus pater et et Rufus vobis salutem dicunt. Valete. Vui. Kalcnd. Quintil. Minturnis.

M. TERENTIÆ SUÆ

Si vales, bene Constitueramus, ut ad te antea scrip serani, obvi ain Ciceronem Cæsari mittere sed mutavi inus consilium, quia de adventu nihil audiebamus. De ceteris rebus, erat novi, tamen, quid vcl imus et quid hoc tempore putcmus opus esse, ex Sicca pot cris cognoscere. Tulliam adhuc mecum teneo. Valetudinem tuam cura genter. Vale. Kalendas Quintil.

M. TERENTIÆ SUÆ

M. T. D. TERENTIÆ SUÆ

S.v.b.E.V. Si quid hab crem, quod ad te scriberem, facerem id et pluribus verbis et sæpius. Nunc quæ sint negotia, vides. Ego autem quomodo sim affectus, ex Lepta et Trebatio poteris cognoscere. Tu fac, ut tuam et TuUiæ valetudinem cures. Vale.

TULLIOLÆ, CICERO MATRI ET SORORI P. D.

Consideranduni vobis etiam atque etiam, animæ meæ, diligenter puto, quid — Romæne consilium sed etiam vestrum. Mihi veniunt nientem hæc Romæ vos tuto posse per Dolabellam, eamque rem posse nobis adiumento rursus me movet, quod omnes bonos abesse Roma, eos mulieres suas secum habere. Hæc autem qua ego sum, nostrorum cum oppidorum, tum etiam prædiorum ut multum mecum, cum commode

In maximis meis doloribus excruciat me valetudo Tulliæ De qua quod ad plura scribam enim æque magnæ curæ esse certo

Quod me propius vultis accedere, video esse faciendum. Etiam ante fecissem sedmemulta impediverunt, quæ ne nunc quidem expedita sunt. Sed a Pomponio exspecto quas ad me quam primum perferendas cures velim. Da operam, ut valeas.

M. TERENTIÆ SUÆ

In Tusculanum nos venturos putamus aut Nonis aut postridie. Ibi ut sint omnia parata. Plures enim fortasse nobiscum erunt, ut arbitror, diutius commorabimur. Labium balineo non ut

Item cetera, quæ sunt ad victum et ad valetudinem necessaria. Vale. Kal. Octobr. De Venusino.

M. TERENTIÆ SUÆ

Si vales, bene est valeo. Da operam, ut convalescas. Quod opus ut res tempusque postulat, provideas atque administres, et ad me de omnibus rebus quam sæpissime litteras mittas. Vale.

M. TERENTIÆ SUÆ

Si bene est valeo. Nos quotidie tabellarios nostros exspectamus qui venerint, fortasse erimus certiores, quid nobis faciendum faciemusque te statim certiorem. Valetudinem tuam cura diligenter. Vale. Kalendis Septemb.

M. TERENTIÆ SUÆ D.

Si vales, bene est valeo. Redditæ mihi tandem sunt a Cæsare litteræ satis liberales, et ipse opinione celerius venturus esse dicitur. Cui utrum obviam procedam, an hie eum exspectem, cum constituero, faciam te certiorem. Tabellarios mihi velim quam primum remittas. Valetudinem tuam cura diligenter. Vale. D. pridie Idus Sext.

Si vales, bene est valeo. Nos neque de Cæsaris adventu, ne(|ue de quas Philotimus habere dicitur, quidquam adhuc certi habemus. Si quid

Faciam te statim certiorem. Valetudinem tuam fac ut cures. Vale. Idus Sextiles.

M. TULLIUS CKEnO, PROCOS.

PRÆTT. TRIBB. SEXA TUI Parthos transisse Eiiphrateii cum onii iibus fere suis tamen, quod arbitrabar a M. Bibulo proconsule certiora de his rebus ad vos posse, quæ de alterius provincia nuntiareiitur. Postea vero quam auctoribus, nuntiis, sum certior factus, vel quod tanta res crat, vel quod nondum audieramus Bibulum Syriam venisse, vel quia administratio hujus mihi cum Bibulo j)æne est communis, (piæ ad me delata essent scribenda ad vos putavi. Regis Antiochi Commageni

Minliarunt, Parthoriim mannas fopias Euphraten cœpisse. Quo nuntio

Cum essent nonnulli, qui regi niinorem fidem habendam putarent, statui exspcctandum esse, quid ccrtius afferretur. A. Kalendas Octobr. Cum exercitum in Ciliciam ducerem, finibus Lycaoniæ et Cappadociæ mihi litteræ reddi tac sunt a Tarcondimoto, qui fidelissimus socius trans Taurum amicissimusque populi Romani existimatur; Pacorum, Orodi, Part liorum, filium, cum permagno equitatu Parthico transisse Euphraten, et castra posuisse Tybæ, magnumque tumultum esse in provincia Syria excitatum. Eodem die ab lamblicho, phylarcho Arabum, queni homines opinantur bene sentire amicumque esse reipublicæ nostræ, Htteræ de eisdem rebus mihi redditæ sunt. His rebus intellegebam socios infirme animatos esse et novarum ad quos jam accesseram, nostram mansuetudinem integritatemque perspexerant, amiciores populo Romano esse factos CiHciam autem firmiorem fore, æquitatis nostræ particeps facta esset. Et ob cam causam, et ut opprimerentur qui ex Cilicum gente in armis essent, et ut hostis qui esset in Syria, sciret exercitum popuH Romani non modo crdrrr min tiis sed etiam propius acccderc, exercit uni ad Tau nini diiccrr. Scd, apud vos auctoritas nica ponderis hahct, præsertim rebus, quas vos audistis, ego patne cerno, magno opere vos et hortor et nioneo,

Serius vos quidem, quam decuit, sed aliquando tamen consulatis. Nos quemadmod uin instructos et quibus præsidiis munitos ad tanti opinionem miseritis, non ignari quod ego negotium non obcæcatus, sed verecundia deterritus, non recusavi. Neque enim umquam ullum periculum tant uni putavi, quod subterfugcrc mal leni,

[5]5 Quam vestræ auctoritati obtemperare. Hoc autcni tempore res sese habet, ut, exercitum tantum, quantum ad maximum bellum mittere mature in has provincias miseritis, summum periculum ne amittendæ sint omnes hæ provinciæ, quibus vectigalia populi Romani continentur. Quamobrem autem in hoc provinciali delectu spem habeatis quam, causa nulla Ncque multi sunt, et fugiunt, sunt, metu oblato quod genus hoc militum judicavit fortissimus M. Bibulus Asia, qui, quum vos permisissetis delectum habere, noluerit. Nam sociorum auxilia propter acerbitatem atque injurias imperi nostri aut imbecilla sunt, ut non multum nos juvare possint, aut alienata a

Ut neque exspectandum ab neque committcndum qiiidquam esse videatur. Regis Deio-

Voluntatem quantæcumquc sunt, reges tyrannique neque opibus nee voluntate Mihi hac paucitate militum animus certe non deerit spero, ne consilium quidem. Quid casurum incertum Utinam nostræ consulere possimus Dignitati certe consulemus. Vinciam venissem, neque maturius propter itinerum

Navigationum difficultatem venire potuissem, maxime convenire meo, reique publicæ conducere putavi, parare quæ ad exercitum, quæque ad rem militarem pertinerent. Quæ cum essent ame cura magis quam facultate copia provinciam Syriam quotidie

Mihi faciendum per I.ycaoniam per Isauros per Cappadociam arbitratus sum erat cnini nia^na suspicio, Parthos, ex Syria egredi atque irrunipere in meani provinciam conarentur, iter eos per ('a])padociam, quod ea maxime pateret, esse facturos.

[2]2 Itaque cum exercitu per Cappadociæ partem eam, quæ cum Cilicia continens est, iter castraque ad Cybistra, quod opji idum est ad montem Taurum, locavi, ut Artavasdes, rex Armenius. Quocumcpie animo esset, sciret non procul a suis fmibus exercitum populi Romani esse,et Deiotarum.Fidelissiniumregem atque amieissimum reipublicæ nostræ, maxime eon junctum haberem, cujus et consilio et opibus adiuvari

[3]3 Posset respublica. Quo cum in loco castra haberem equitatumque in Ciliciam misissem, ut et meus adventus civitatibus, quæ in ea parte essent, nuntiatus firmiores animos omnium faceret, et ego mature, quid ageretur in Syria, scire possem, tempus ejus tridui quod in his castris morabar in magno

[4]4 Et necessario mihi ponendum putavi. Cum enim vestra auctoritas intercessisset, ut ego regem Ariobarzanem, Kusebem et Philorhomæum, tuerer, eiusque regis sahitem, incolumitatem, regnum cjue defenderem, regi regnoque præsidio essem, adjunxissetisque, salutem ejus regis populo senatui- Pro Deiotaro. He died a great age que magnæ curæ quod nullo umquam de rege decretum esset a nostro ordine, existimavi, me

Vestrum ad regem deferre debere eique præ-

Meum et et diligentiam cum salus incolumitas regni mihi commendata esset adiceret, quid Quæ cum essem meo cum rege locutus, orationis suæ vobis maximas, ut debuit, deinde etiam mihi gratias quod permagnum perhonorificum videbatur, tantæ curæ esse salutem suam meque tantam diligentiam adhibere, ut et mea commendationis vestræ auctoritas per-

Posset. Atque primo, quod mihi maximæ neque vitæ suæ neque regno diceret se aut gratulatus essem, idque me gaudere dixissem, et tamen adulescentem essem cohortatus, ut recordare tueretur, atque admonitu senatus consuleret suæ, tum ame oppidum Cybistra. Postero autem die cum Ariarathe, fratre suo, et cum paternis amicis, majoribus natu, ad me castra perturbatusque et cum idem et frater faceret

Meam fidem, vestram commendationem implorare Cum admirarer, quid

Quæ essent ante adventum meum

Quod qui ea patefacere possent, propter metum eo autem tempore, spe mei

Amantissimum summa pietate præditum, fratrem diccre quæ me quoque audiente dicebat, se soUicitatum ut regnare tamen ante tempus eam rem numquam medium, propter metum, Quæ cum monui regem, ut omnem gentiam ad conservandum adhiberet amicosque, omni cura custodia(]ue defenderent. Cum rex ame e(juitatum cohortesque de exercitu meo

Intellegebam, vestro senatus consulto non modo posse me sed etiam debere, tamen, cum nuntios, ut quam primum exercitum ad adducerem, cumque mihi jam

[240]240 Sum, sua conservanda primum regnare in eos uteretur jure rcgio pœna quos exercitus mei ad eorum, qui culpa essent, potius, quam ad contentionem uteretur fore auteni, ut onines, cum senatusconsultum nossent, intellegerent, me opus ex auctoritate vestra præsidio futurum. Ita confirmato ex eo loco castra movi, Ciliciam facere cum hac opinione e Cappadocia discederem, ut vestro, casu ac pæne divino, regem, vos honorificentissime appellassetis, nullo postulante, que nique meæ comniendassetis, et cujus salu teni magnæ vobis curæ esse decrevissetis, meus adventus præsentibus Quod ad vos ame non alienum putavi, ut intellegeretis ex

Quæ pæne acciderunt, vos multo ante, ne ea

Quod rege Ariobarzane ea mihi signa videor ingeni, benevolentiæque erga vos perspexisse, ut non sine causa tantam curam diligentiamque ejus vos salu teni videamini con-

Quocum nupta Armenioruni ad Eiiphraten cum maximis Parthorum rumque præterea gentium magna manu Euphrate nque jam diciquc Armenium regem Cappadociam impetum facturum,

Quod ipsum Commagenum dicebant ad senatum statim nuntios existimabam, M. Bibulum proconsulem, qui Idus ab Epheso Syriam navibus profectus

Quod secundos ventos habuisset, jam provinciam suam pervenisse cujus omnia perlatum ad senatum putabam. Mihi, ut hujusmodi tantoque maximæ curæ quæ opibus tenere possimus, ea man teneamus. Tu veUm, ut nos absentes dihgas defendas.

[244]244 Siniiina tua meumque perpetu uni

Tua singular! Virtute judicium, ut magni mca inl cresse putarem, et res eas, quas gessissem, notas esse, et non ignorari aqua æquitate et continentia tuerer socios provinc janique administrarem. His enim ate cognitis, arbitrabar me

Quæ vellem, probaturum. Cum provinciam pridie Kal. Sext. Venissem, et propter anni tempus ad exercitum mihi confestim esse eundum viderem, biduum Laodiceæ deinde Apameæ quatriduum, triduum Synnadis, totidem dies Philomeli. Quibus in oppidis cum magni conventus fuissent, multas civitates acerbissimis tributis et gravissimis usuris et falso acre alieno Cumque ante adventum meum seditione quadam exercitus esset dissipatus, quinque cohortes sine legato, sine tribuno militum, denique etiam sine centurione apud Philomelium consedissent, reliquus exercitus esset in Lycaonia, M. Anneio legato imperavi, ut eas quinque cohortes ad reliquum exercitum duceret, coactoque unum locum exercitu, castra Lycaonia apud Icoiiinm

[3]3 Faceret. Quod cum ab diligenter esset actum, evocatorum am maniim, et eqiiitatum sane idoneum, popiiloriim lihcroruni regumque sociorum

Kal. Scptemb. Arege Commageno ad me

Pcrtumultuose, neque tamen non vere,

Syrian! Nuntiaverunt. Quo audito, vehementer sum commotus cum de tum de mea provincia, de reliqua deniquc Asia, exercitum mihi ducenduni per Cappadociæ regi oncm quæ Ciliciam attingeret, putavi. Nam me Ciliciam demisissem, Ciliciam quidem ipsam propter montis Amani naturam tenuissem (duo sunt enim aditus Ciliciam ex Syria, quorum uterque parvis quidquam contra Syriam munitius) sed me Cappadocia movebat, quæ patet a Syria regesque habet fmitimos, etiamsi sunt amici nobis, tamen aperte Parthis esse non audent. Cappadocia extrema non longe a Tauro apud oj>pidum dociam tenens, nova finitimorum impedirem. Interea hoc tanto motu tantaque exspcctatione maximi rex Deiotarus, non causa plurimum semper meo tuo senatus

[248]248 Tributum cum benevolentia et er^n

Et animi et legates ad me misit, se cum omnibus copiis mea castra esse venturum. Cujus ego studio officioque commotus egi per

Gratias, idque ut maturaret, hortatus sum. Cum autem ad Cybistra propter rationem quinque dies essem moratus, regem Ariobarzanem. Cujus salutem asenatu te auctore commendatam habebam, præsentibus necopinantem ravi neque solum sed etiam curavi, ut cum auctoritate regnaret. Metram, et eum, quern tu diligenter mihi commendaras, Athenæum, imapud regem auctoritate gratiaque constitui. Cumque magnum bellum Cappadocia concitaretur, sacerdos armis quod facturus putabatur, defcnderet, adulescens et equitatu et peditatu et pecunia paratus, ego tuto^ qui novari aliquid volebant, perfeci, ut e regno discederet, rexque sine tumultu ac sine armis, omni auctoritate aulæ communita, regnum cum dignitate obtineret. Interea cognovi multorum atque nuntiis, magnas Parthorum copias atque Arabum ad oppidum Antiochiam accessisse, magnumque eorum equitatum, qui Ciliciam transsiset, ab equitum meorum turmis

Cohorte prætoria, quæ erat Epiphaneæ præsidi causa, occidione occisum. Quare cum viderem a Cappadocia Parthorum copias aversas non longe a ad Amanum exercitum duxi. Quo ut hostem ab Antiochia Bibulum Antiochiæ esse cognovi Deiota rumque confestim, jam ad me venientem cum magno firmo equitatu peditatu, cum causam, cur abesset a regno, meque ad eum, quid surum Cumque eo animo venissem, ut utrique provinc jac, tempus subvenirem, tum quod jam ante statueram, vehementer interesse utriusque provinciæ, pacare Amanum perpetuum hostem ex eo monte agere perrexi. Cumque me discedere ab eo monte simulassem, partes

Petere, abessemque ab Amano unius et castra apud Epiphaneam fecisscm, quartum Idus Octobres, cum advesperasceret, expedito exer-

Noctu ut tertium Idus Octobres, cum Amanum ascenderem, legatus, mecum simul, C. Pomptinus, legatus, plerosque nee opinantes oppressimus, qui itemque Sc pyram Commo rin. Que capta complura incendimus. His rebus

Amani habuimus apud Aras Alexandri quatriduum, Amani de-

Agrisque quæ pars mentis meæ provinciæ tempus omne consumpsimus. Pindenissum exercitum abduxi quod cum

Ne regibus quidem umquam cum rime exspectarent, ad existimationem imperi inbis distiirbatis aut incensis, compulsi in potestatem nicani pcrvenirent. His finitimi pari scelere et audacia Te])arani ab Pindenisso capto, obsides accepi excrcitinn li iberna dimisi. Q. fratr cni negotio pracposui, ut aut captis aut male pacatis exercitus collocarctur. Nunc vclim persuadeas, de his re])us ad senaturn ro latum me existimaturum summam laudem tributam, tu honorem meum sententia tua comprobaris. Id(pie, solera et rogavi tamen admonendum potius te ame, quam rogandum puto. Tu es enim qui me tuis sententiis sæpissime ornasti, qui oratione, qui prædicatione, qui summis laudibus in scnatu, in concionibus ad cælum extulisti, cujus ego semper tanta esse verborum pondera putavi, ut uno verbo tuo, cum mea laude conjuncto, omnia asse cjui me arbitrarer. Te denique memini, cum cuidam simo atque optimo viro sujiplicationem non decerneres, dicere, te decreturum, referretur ob eas res, quas consul in urbe gessisset. Tu idem mihi supplicationem decrevisti togato, non ut multis, republica bene gcsta, sed, ut republica conservata. Mitto, quod invidiam, quod pcricula. Quod omnes meas tempestates et niulto quod denique inimicum nieum tuum inimieuni pumihi quantum tribueres, Milonis causa senatu defendenda, approbaris. A me autem hæc sunt profecta, quæ ego benefici loco non pono, sed

Tcstimoni atque ut præstantissimas tuas virtutes non tacitus admirarer enim non sed omnibus orationibus, sententiis dicendis, causis agendis, omnibus Græcis, Latinis, omni denique varietate litterarum mearum, te non mode quos vidissemus, sed de quibus audissemus, omnibus anteferrem. Quæres quid quod ego hoc nescio quid gratulationis et honoris asenatu æstimem. Agam jam tecum et summa amicitia dignum, et necessitudine etiam palerna. Quis(juam umquam remotus et natura, et magis etiam, ut mihi quidem sentire videor, ratione atque doctrina, ab inani laude sermonibus ego profecto sum. Testis ea nic studiose secutum, ex quibus vera gloria nasci posset ipsam quideni gloriam per se nuniquani expetendam. Itaquc et provinciam ornatam et spem

Dubiam triuniphi neglexi. Sæerdotium dcnique, cum (qiKMiiadniodum te existimare arbitror) non

Consetpii possem, non appctivi. Idem post iniiiriam acceptam (quani tu reipublicæ calamitatem semper appellas, meam non niodo non calamitatem, sed etiam gloriam), studui quam ornatissima sena tiis populique Romani de me indicia intcr cedere. Itaque et augur postea quod antca neglcxeram, et eum honorem, qui a sen atii rebus neglectum ame olim, nunc expetendum puto. Huic meæ voluntati, inest aliqua desideri ad sanandum vulnus ut faveas adiutorque quod paullo ante me negaram rogaturum, vehementer te rogo, sed non jejunum hoc nescio quid, quod ego et contemnendum videbitur, sed tale atque tantum, ut multi, nequaquam paribus rebus, honores summos asenatu consecuti Equidem etiam animum advertisse videor enim, quam attente te audire soleam), te non tam res gestas, quam mores, instituta, \ilain impcralorimi sjiectare solere

Hal>endis aut non habcndis honoribus. Quod mca causa considerabis, reperies, mc exercitu imbeoillo, contra metum maximi firniissimuni pracsidium habuisse accpiitatem et continentiam. His consequi potuissem, ut ex alienissimis amicissimos, ex infidelissimis firmissimos redderem, ad veteris impevi benevolentiam traducerem. Sed niniis hæc multa de ine, præsc rtim ad aquo uno omnium sociorum querellæ audiuntur cognosces ex

Meis institutis se recreatos putant. Cumque omnes uno prope consensu de me apud te ea, quæ mihi optatissima sunt, prædicabunt, turn duæ maximæ clientelæ tuæ, Cyprus insula et Cappadociæ regnum, tecum de me loquentur, puto etiam regem Deiotarum, qui uni est maxime necessarius. Quæ etiam majora sunt, et in omnibus sæculis pauciores reperti sunt, qui suas cupiditates, quam qui hostium copias vincercnt, est profecto tuum, cum ad res bellicas hæc, quæ rariora et sunt, genera virtutis adjunxeris, ipsas etiam res

[16]16 Gestas illustriores^ et majores putare. Extremum illud ut, quasi diffidens rog ation! Meæ, philo quani nee hominum mains a

Nninns est datum. Hæc quæ mihi tecum communis societas studiorum atque artium nostrarum, quibns a dediti æ devincti, propemodum nos philosophiam illam veram et quam, quæ quibusdam esse ac desidiæ videtur,

Forum atque rempulilicam atque ipsam aciem pæne deduximus, tecum de mea laude, negari a Catone esse non puto. Quamobrem

Persuadeas velim, mihi tua scntentia tributu honos ex meis me existimaturum, cum auctoritate tua, turn bcne volentia erga me, mihi quod maxime cupierim contigisse. Vale.

Quod respublica me et nostra amicitia hortatur. Libenter ut tuam virtutem, innocentiam, gentiam, cognitam maximis rebus domi armati pari industria administrari gaude ani.

Quod pro meo judi eio facere potui, ut innocentia eonsilioque tuo defensam provinciam, atum Ariobarzanis cum ipso rege regnum, sociorum revocatam ad studium imperi nostri voluntatem, sententia mea et decreto laii darem, Supplicationem decre tani, tu, qua in re nihil fortuito, sed summa tua ratione et continentia, reipublicæ provisum dis immortalibus gratulari nos, quam referre acceptum mavis, gaudeo. Quod triumphi prærogativam putas supplicationem, et idcirco casum potius, quam te laudari mavis, neque supplicationem sequitur semper triumphus, et triumpho multo clarius

Senatum judicare, potius mansuetudine et innocentia imperatoris provinciam, quam militum aut benignitate deorum retentam atque conservatam esse quod ego mea sententia censebam. Atque hæc ego idcirco ad te contra consuetudinem meam pluribus ut, quod maxime volo, existimes me laborare, ut persuadeam me et voluisse de tua maiestate, quod amplissimum sim arbitratus, et quod tu maluisti, factum esse gaudere. Vale, et nos dilige, et instituto itinere severitatem diligentiamque et reipublicæ præsta. 26d

Læfus sum laud me, inquit Hector, opinor, apiid Nævium, gratulatione litterarum tuarum, vel testimoniis sententiæ dictæ, quod me non assecutum putem. Idque mihi cum amplissimum, turn mum libenter amicitiæ dedisse, quod liquido

Dares. Et, non modo omnes, verum etiam multi Catones essent nostra, qua unum

Mirabile quern ego currum, aut quam lauream cum tua laudatione conferrem Nam ad meum sensum ad sincerum ac subtile indicium

Potest esse quam ea tua quæ

Ad me perscripta a meis Sed cau sara meæ voluntatis, non enim dicam exposui

Hanc tamen habet rationem, non ut nimis concupiscendus honos, sed tamen, deferatur asenatu, minime aspernandus esse videatur. Spero autem ilium ordinem, pro meis ob rempublicam susceptis laboribus, me non indignum honore, usitato præsertim, existimaturum. Quod ita tantum ex te peto, quod amicissime scribis, ut, cum tuo judicio, quod aniplissinium esse arbitraris, mihi bueris, quod maluero, accident, gaudeas. Sic enim fecisse te, et sensisse, et scripsisse video resque ipsa declarat, ilium honorem nostrum supplicationis jucundum fuisse, quod scribendo ad-

Hæc enim senatus consulta non ignoro ab amicissimis ejus, cujus de honore agitur, scribi solere. Ego, ut spero, te propediem videbo atque utinam republica meliore, quam timeo

M. PROCOS. MARCnr-LO COS. DE3.

Inter Iconium Cybistra, 703.

Maxima sum lætitia affectus, cum audivi te consulem factum esse, eumque honorem deos fortunare volo, atque ate pro tua parentisque tui dignitate administrari. Nam cum te semper amavi dilexique, tum mei amantissinmm cognovi in omni varietate rerum mearum, tum patris tui pluribus beneficiis, vel defensus tristibus temporibus vel orna perspexerim. Quapropter peto nia iorem modum, me absentem atque defendas.

Marcellum tuum consulcm factum, teque ea affectum quam maxime mirandum modum gaudeo, idque cum tum quod

Erga me singularem benevolentiam meo honore totam denique domum cupidissimamque Quare gratum mihi

[272]272 M. rnofo*?. M. marcello cos.

Te et pietatis in tuos et aninii in renipiiblicani et clarissimi atque optinii consiilatus, C. Marcello con-

Facto, fructum cepisse, vehementer gaudeo. Non duhito, quid præsc ntes sentiant nos quidem longinqui, et ate ipso missi in ultimas gentes, ad cælum mehercule te tollimus verissimis ac justissimis laudibus. Nam cum te a pueritia tua unice dilexerim, tuque me in omni genere semper amplissimum esse et volueris et judicaris, tum hoc vel tuo facto, vel populi Romani de te judicio, multo acrius vehementiusque diligo, maximaque lætitia afHcior, cum ab hominibus prudentissimis virisque optimis, omnibus

Studiis, institutis, vel me tui similem esse audio vel te mei. Unum vero addis ad præclarissimas res consulatus ut aut mihi succcdat quam primum aliquis, aut ne quid accedat temporis ad quod tu mihi et senatus consulto et lege

Omnia me per te consecutum jiutabo. Cura ut valeas, et me absentem diligas atque defendas. Quæ mihi de Parthis non putabam

Quoniam cpiod mihi maxime optatum, ut omnium Mar collorum, Marcellinorum etiam

Enim ac nominis erga me semper animus), quoniam ergo ut omnium vestrum tuus consulatus posset, quem meac gestæ, lausque honos earum potissimum peto ate facillimum factu non aspernante, ut confido senatu, ut quam honorificentissimum senatus consultum, meis faciundum mihi tecum minus quam cum omnibus, allcgarem ad aquibus me præcipue

Patris beneficia me sunt amplissima no(|uc enim meæ neque honori amicior quam Frater tuus quanti me

Donius tua me semper om-

Majorem modum, me per quam simum meamque supplicatione de-

Commendatam putes.

Quantæ curæ meus honos quam idem consul me ornando amplificando, qui fueras semper cum parentibus cum domo, loquebatur, cognovi tamen ex meorum omnium Itaque tantum, quod ego non tua causa debeam, facturusque sim cum studiose tum Nam magni

Debcas debere autcm ncmini malui, ipiam

Me cum studia communia, paterna tuaque jam ante conjunxerant, tum accedit mea quidem sententia maximum vinculum, quod rem-

Onincs boni debeant, quo minus tantum deni ego unus debcam, recusem. Quamobrem vclim quos mereris quos

Ego, me navigatio non morabitur,

Pro amplissima summo

Ateque ex tua majorumque tuorum dignitate

Atque utinam præsens iHum diem mihi optatissimum videre potuissem, proque ampH ssimis erga me atque opcram meam studiumque navare Quam mihi cul tatem quoniam necopinatus improvisus provinciæ casus tamen, ut consulem, rempubhcam pro tua dignitate gerentem, videre possim, magno opere ut operam des nc quid mihi neve quid temporis ad meum

[280]280 Annuum munus acccdat. Quod magnus ad tua pristina erga me studia cumulus accedet.

Maxime optatum Romæ esse tecum multas ob causas, sed præcipue, ut et petendo,

Fferendo consulatu meum debitum studium perspicere posses. Ac petitionis quidem tuæ mihi semper explorata sed tamen navare operam volebam. In consulatu vero cupio equidem te minus habere negoti sed moleste me consulem dium tuum adulescentis perspexisse, te meum, cum

Ætatis sim, perspicere non posse. Sed fate nescio quo, contigisse ut ad me ornandum semper detur facultas, mihi ad remunerandum

Suppetat præter voluntatem. Ornasti consulatum, ornasti reditum meum. Incidit meum tempus rerum gerendarum ipsum consulatum tuum. Itaque cum et tua summa amplitudo et dignitas, et meus magnus honos magnaque existimatio postulare deatur, ut a verbis contend ain ac petam, ut quam honorificentissimum senatus consultum de

Rebus gestis faciendum cures, non audeo vehementer ate contendere, ne aut ipse tuæ perpetuæ consuetudinis erga me oblitus esse videar, aut te oblitum putem. Quare, ut te faciam, atque ab quem omnes gentes sciunt de me essent, ad te potissimum, Paulle, mitterem, ut eos mihi quam amicissimos redderes. Nunc, cum tua summa potestas summaque auctoritas, notaque omnibus nostra necessitudo vehementer te rogo, ut et quam honorificentissime cures decernendum de meis rebus quam celerrime. Dignas quas ad te collegam et senatum publice misi omniumque mearum reliquarum rerum maximeque existimationis meæ procurationem susceptam velim habeas. In primisque curæ quod abs te superioribus quoque ne mihi tempus prorogetur. Gupio te consulem videre, omniaque, quæ spero, cum absens, turn etiam præsens, consule assequi. Vale.

M. Fadium quod mihi ai nicum tua comniondatione

Cum acre meo ame propter summam humanitatem observantiam. Sed tamen, quod ab eo egregie multo amicior sum Itaque quamquam profecerunt

Tuæ, tamen aliquanto plus commendationis apud me habuit animus erga mihi perspectus

Sed de Fadio faciemus studiose quæ rogas tu multis de vellem me convenire

Temporum interruptam consuetudinem habuit,

[3]3 Confirmarctur vehemcntius. Id (juo niani non accidit, iitcmiir bono litterarum, et eadcm fere absentes, quæ, coram essemus, consequcmur. Unus

Qui in te videndo percipi non potest. Alter gratulationis, est quidem quain teipsum intuens gratularer sed tamen et ante, et facio nunc, tibique cum pro rerum magnitudinc, quas gessisti, tum pro opportunitate temporis gratulor, quod te de provincia decedentem summa laus et summa gratia provinciæ prosecuta

[4]4 Tertium ut quod de nostris rebus coran\ communicassemus inter nos, conficiamus idem Ego ceterarum rerum causa Romam properandum magno opere censeo. Nam et ea, quæ reliqui, tranquilla de te erant, et hac tua recenti victoria tanta clarum adventum tuum fore intellego. Sed quæ sunt onera tuorum, tanta sunt, ut ea sustinere sin majora, considera, ne in alienissimum tempus cadat adventus tuus. Hujus totum consilium tuum

Tu enim quid sustinere possis. Si potes, laudabile atque populare Sin plane non potes,

[5]5 Absens hominum sermones sustinebis. De me autem idem tecum his ago quod superioribus aii miam esse tcniporis prorogetur. Hoe

Eonteiulo, eo fortunas meas positas Habes Paullum nostrum cupidissimum

Mihi omnia. Extremum de quæ proposueram, eonfirmatio nostræ amieitiæ de qua pluribus verbis opus Tu puer me appetisti ego autem semper ornamento te mihi fore duxi. Fuisti etiam præsidio mcis temporibus. Accessit post tuum discessum famiharitas mihi cum Bruto tuo maxima. Itaque vestro ingenio industria mihi phn-imum et suavitatis dignitatis constitutum puto. Id tu ut tuo studio confirmes, vehementer rogo, litterasque ad me continue mitt aSj cum Romam veneris, quani sæpissime. Sanguinis, abesse a beUi pertinacia tamen, quoniam ejus consiH princeps ego videor, plus fortasse præst arc ipse debco, quam ate exscrmo ihlus tecum, et item rnccuni tuns, pro clio putare nius, non tolam causam, at certe no-truin judic juni convenire. Neque quisquam nostram sententiam vere umquam reprehendit, præter qui arbitrantur melius omnino reni publicam, quam imminutam et tatam manere. Rgo autem ex interitu ejus nullam spcm mihi proponcbam, ex magnam. Sed ea sunt consecuta, ut magis mirum accidere

Potuisse, quam nos non vidisse ea futura, nee, ho milies cum essemus, divinare potuisse. Kquidem (juodam prœlio et victores communi

Consuli et suæ utrumque autem positum esse arbitrabar celcritate Quæ

Eamdem clementiam experta esset Africa, quam cognovit Asia, quam etiam Achaia, ut opinor, ipso allegato ac de})rocatore. Amissis autem tcmporibus, quæ })lurimum valent, præsertim victoriam sperarent, ut ipsum contem-

Atque horum malorum omnium culpam fortuna sustinet. (^uis eniin Aloxandrini tai itam ni orani hello adjunetuni aut nescio qiiem istum Pharii acem Asiæ terrorem illaturum pi itaret Nos tamen, in consilio pari, easu

Suinus. Tu enim earn partem ut et interesses, quod maxinie curam levat, fiitina animo prospicere posses. Ego, qui festinavi, ut Cæsarem in Italia viderem enim arbitrabamur), eumque multis honestissimis conservatis, redeuntem ad pacem currentem, ut aiunt, incitarem, ab longissime et absum et abfui. \'ersor autem in gemitu Italiæ, et in Urbis miserrimis querellis, quibus aliquid opis fortas sc ego pro mea, tu pro tua, pro sua quisque parte ferre potuisset, auctor ad-

Quare velim pro tua perpetua erga me i)enevolentia scribas ad me, quid videas, quid sentias, t|uid exspectandum, quid agendum nobis existimes. Magni erunt mihi tuæ litteræ atque utinam primis

Quas Luceria miseras, paruissem sine uUa enim molestia dignitatem meam retinuissem. Vale.

Puto te jani suppuderc, cum hæc tcrtia jam epistula ante te oppresserit, quam tu scidam aut litteram. Sednonurgeo, Longiores enim exspcctabo, vel potius exigam. Ego, semper haberem, cui darem, vel ternas in hora darem. Fit enim nescio qui, ut quasi coram adesse videare, cum scribo quid ad te necjue id kut ut dicunt

Amici novi, qui putant etiam 8tavoyTiK<U spectris Catianis excitari (nam, ne te fugiat, Catius Insuber, Epicureus, qui nuper est mortuus, quæ Gargettius, etiam ante Democritus, his spcctra nominat). His autem spectris etiamsi oculi possint

Quod vel ipsa occurrunt,^ animus qui possit, ego non video. Doceas tu me oportebit, cum salvus veneris, in meane potestate spectrum tuum, ut, simul ac mihi coUibitum de te cogitare, illud occurrat neque solum de qui mihi hæres in medullis.Sed, insulam Britanniam cœpero cogitare,

[3]3 Ejus mihi advolabit ad pectus Sed hacc

Addi, hoc anno. Quare jam biennium aut nitus voluptatis, integro nobis Quamquam qui cuni cum uno fortissimo

Metuo, ne plus nervorum quam ego putarim, modo eam ut probas. Qui mentem venit inquies. Quia habebam quod scriberem. De republica enim scribere possum neque enim, quod

Præposteros habes me quidem non offendunt sed tamen, cum ame discedunt,

Cum ad me veniunt, nullas runt. Atque ipsum facerent commodius, mihi

Ad scribendum darent sed petasati

[298]298 Veniunt coni ites ad portam exspectare dicunt. Ergo ignosces alteras habcbis has breves sed exspecta TTuvTa Etsl quld ego me purgo, cum tui ad me inanes veniant, ad te cum epistulis revertantur Nos hie (tamen ad te scribam aUquid) P. SuUam patrem mortuum habebanms. Alii abat. Combustum enim esse constabat. Hoc tu pro sapientia tua feres æquo animo. Quamquam

TToÆw? Amis lmus. Cæsarem putabant moleste laturum, verentem, ne hasta refrixisset. Mindius macellarius^ et Attius pigmentarius valde gaudebant se adversarium perdidisse. De Hispania novi sed exspectatio valde magna rumores sed

Pansa noster paludatus Kalend. Jan. profectus ut quivis intellegere posset quod tu nuper dubitare cœpisti, to kuXov aiVo esse. Nam quod multos miseriis levavit, et quod so in his malis hominem præbuit, mirabilis eum virorum bonorum benevolentia prosecuta Tu quod adhuc Brundisi moratus valde probo et gaudeo et Mindius Marcellus {Appian, B.C. meherciile puto te sapienter facturum, fueris. Nobis quideni, qui te amanms, erit gratum. Et, aniabo te, cum dabis posthac aliquid domum littera ruin, mei meni ineris. Ego numquam quer nquam ad te, cum sciam, sine meis litteris ire patiar.

Longior epistula fuisset, nisi eo ipso tempore petita esset ame, cum jam iretur ad te longior etiam,

(Jikvapov aliquem habuisset nam sine periculo vix possumus. Ridere igitur, inquis, possumus. Non mehercule facillime. Verumtamen aliam aberrationem a molestiis nullam habemus. Lbi igitur, inquies, philosophia Tua quidem jucunda, mea molesta^ est pudet enim servire.

[2]2 Alias res agere, ne convicium Platonis audiam. De Hispania nihil adhuc certi, nihil omnino novi. Te abesse, mea causa moleste fero, tua gaudeo. Sed flagitat tabellarius. Valebis igitur, meque, ut a puero fecisti, amabis.

Non mehercule hac mea peregrinatione quidquam quam ad videor

Cum præsc nte loqui Nee tamen hoc usu venit propter spectra Catiana, pro quo C'atium Athenis natum esse Pansam nostrum secunda voluntate hominum paludatum ex Urbe

Cum causa gaudeo, tum mehercule etiam omnium nostrorum. Spero enirn homines

Quanto omnibus odio quanto amori probitas dementia quæ maxime mah petant concupiscant, ad bonos pervenire. Enim persuadere hominibus, probabile Ipse enim Epicurus, aquo omnes sunt iJuXoKaXoi. Kal tfuXoSiKaioi, oninesquc virtutcs vt colunt et retincnt. Itaque Sulla, cujus judicium pronon quæsiit, quid bonum esset, sed omnia bona cœmit cujus ego mortem mehercules animo

Nee tamen Cæsar diutius nos cum desiderare patietur. Nam habet damnatos, quos pro nobis restituat, nee ipse sectorem desiderabit, cum filium

[4]4 Viderit. Nunc, ut ad rempublicam redeam, quid in Hispaniis geratur, rescribe. Peream, soUicitus sum, ac malo veterem et clementem dominum habere, quam novum et crudelem experiri. Scis, Gnæus quam fatuus quomodo crudelitatem virtutem putet quam se semper a nobis derisum putet. Vereor, ne nos rustice gladio velit Quid me rescribe. Hui, quam velim

Utrum ista animo an soluto Icgas sciam enim eodem tempore, quid me facere oporteat. Ne longior sim, vale me, ut ama. Si Cæsar

Celeriter me exspecta.

M. TRE HOMO

Or aforem nieuni enim inscripsi) Sabino tuo commendavi. Natio me hominis impulit, ut rcctc pi itarem forte, candidatorum licentia hie qiioque usus, hoc subito cognomen arripuit modestus ejus vultus sermoque constans habere quiddam a

[2]2 Curibus videbatur. Sed de Sabino Tu, mi Treboni, quando ad an iorem meum aliquantum discedens addidisti. Quo tolerabilius feramus lum desideri crebris nos Htteris appellato atcpie

Quamquam duæ causæ sunt, cur tu frcquentior in esse dcbcas, quam nos primum, quod olim solebant, qui Il oniæ erant, ad provinciales amicos de republica scribere nunc tu nobis scribas oportct. Res enin\ publica

Deinde, quod nos ahis absenti facere possumus, tu nobis, Htteris, non video,

[3]3 Qua re satisfacere possis. Sed cetera scribes ad nos postea. Nunc hæc primo cupio cognoscere, iter

Et tuam legi libcnter, et librum libentissime sed tamen in ea voluptate hunc accepi dolorem, quod, cum incendisses cupiditatem meam consuetudinis nostræ augendæ (nam ad amorem (juidem poterat accedere), turn discedis a nobis, meque tanto desiderio ut unam mihi consolationem relinquas, fore ut utriusque nostrum absentis desiderium crebris et longis epistulis leniatur. Quod ego non modo de me spondere possum, sed de te etiam mihi. Nullam enim apud me

[2]2 Dubitationem, quantum me amares. Nam, ut omittam, quæ civitatc teste cum mecum imi citias communi casti, cum me contionibus tuis defendisti, cum quæstor in mea at(|ue in pub lira causa con'^ulunl partes suscepisti, cum tribuno plebis quæstor non paruisti, cui tuus præsertim collega pareret ut hacc reccntia, quæ meminero semper,

Quæ tua sollicitudo de me armis, quæ

Reditu, quæ cura, qui dolor, cum ad te curæ et dolorcs mei pcrferrcntur Brundisium dcnique te ad me venturum subito His mihi tanti æstimanda sunt, quanti vitam æstimo et salutem meam, quem mihi quantam habet declarationem amoris primum, quod facetum videtur, quidquid ego quod fortasse non item deinde, quod sive faceta sunt sive secus,^ narrante venustissima. Quin etiam ante, quam ad me veniatur, omnis pæne co nquod necesse de uno me tamdiu cogitavisses, fcrreus essem, te non amarem. Cum vero ea, quæ scriptura persecutus sine summo amore cogitare non potueris, non possum existimare, plus quemquam a se quam me ate amari. Cui quidcm ego amori utinam ceteris rebus possem amore certe respondcbo quo tamen ipso confido futurum

[4]4 Nunc ad epistulam venio, cui copiose et suaviter scriptæ est quod multa respondeam. Primum

Quod eos quibus mittimus, quod multos putamus. Deinde ingenium

Melioribus laudibus, quam tu vere po-

Putas. Primum, quod judicabam acute movebatur genus quoddam sequebatur quo

Quo valebat, tamen assequebatur, quod probaret. Multæ erant reconditæ non Ad earn adhortabar. In excitando autem acuendo plurimum laudes eum, quern cohortere. Habes de Calvo indicium consilium meum — consilium, quod hortandi causa davi indicium, quod de ingenio valde existimavi bene. Reliquum ut tuam profectionem amore prosequar, reditum spe exspectem, absentem memoria colam, omne desiderium mittendis piendisque leniam. Tu velim tua me studia

Multum tecum recordere, quæ cum mihi nefas non modo virum bonum me existimabis, verum etiam ame amari plurimum

Sed plane non quamquam niagni ad hoi iorem nostrum quam primum ad Urbem me tamen pcccasse mihi qui cesserim sed quia tua voluntas ea videbatur ut confirmato corpore, navigare, approbavi tuum consilium, neque nunc muto, tu eadem Sin autem postea quam cibum

Marionem ad eo ut aut tecum ad me Sid quam primi im vonirot. Aut, morarcre, statim ad

[2]2 Me redirct/ Tu aiitcm hoc persuade, coniniodo te esse meeum autem intelleges opus esse te Patris convalescendi causa paullum commorari, me malle, quam te valere. Statim navigas, nos Leucade consequere te confirmare et comites et tempestates et navem idoneam ut habeas, genter videbis. Unum mi Tiro, videto, me amaS; Quod valetudini tuæ maxime conducet,

Maxime obtemperaris voluntati meæ. Hæc pro tuo ingenio considera. Nos te desideramus, ut amemus amor, ut valentem videamus, hortatur. Desiderium, ut quam primum. Illud igitur potius. Cura ergo potissimum, ut valeas de innumerabi-

Me hoc gratissimum. Nonas Novembres.

TUL TJUS TIHONI SUQ

Non queo ad te nee lubet scribere, quo animo sim affeetus tantum seribo, et et mihi maximæ voluptati te hrnium quam primum videro.

Tertio die abs te ad Alyzia ni accesseramus. Locus est citra Leucadem stadia cxx. Leucade aut te ipsum, aut tuas litteras a Marione putabam me accepturum. Quantum me tantum fac ut valeas, vel quantum te ame Nonis Novenibr. Alvzia,

TUI.LIUS ET CICERO TIRONI SUO ET PATER

ET FILIUS

Nos apud Alyziam, ex quo loco litteras ante dederamus, unum diem commorati sumus, quod Quintus nos consecutus non erat. Dies fuit Nonæ Novembr. Inde ante lucem proficiscentes, ante diem

Idus Novembr. Has litteras dedimus. Tu, nos omnes amas et præcipue me, magistrum tuum, con-

[2]2 Fu-ma Kgo valde suspenso animo exspecto, mum te deinde Marionem cum tuis Omnes cupimus, ego in primis, quam primum te videre, sed, mi Tiro, valentem. Quare propera-

Quo te die videro, valebis. Utilitatibus tuis possum carere te valere, tua causa primum volo. Tum mea, mi Tiro. Vale.

TULLIUS ET CICERO ET FK. ET perturbatus, paullum altera recreatus. Qiiare nunc (juidem non dubito, quin, quoad plane valeas, tc iieque navigat ion! Netpic viæ committas. Satis tc mature videro, plane confirmatum videro. De medico et tu bene existimari et ego audio. Sed plane curationes ejus non probo. Lus enim dandum non cum esses sed tamen et ad ilium accurate, et ad Lysonem. Ad Curium vero, suavissimum hominem et summi

Summæque humanitatis, multa in etiam, videretur, te ad se transferret. Lyso enim noster, vereor, ne neglegentior pri muni, quia omnes Græci deinde, quod, cum ame accepisset, mihi nullas remisit. Sed eum tu laudas. Tu quid faciendum judicabis. Mi Tiro, te rogo, sumptu ne parcas in quod ad valetudinem opus Scripsi ad Curium, quod dixisses, daret. Medico puto aliquid dand uin me domestica, forensia, urbana, provincialia in re privata, in publica, in studiis, in nostris. Omnia ut spero, te validum videro. Ego puto, te bellissime, recte cum quæst orc Mescinio decursurum. Non inhumanus teque, ut mihi visus Et cum valetudini tuæ diligentissime consulueris, tum, mi Tiro, consulito naviga-

Nulla in re jam te festinare volo. Nihil laboro,

[4]4 Ut salvus Sic habeto, mi Tiro, neminem esse, qui me amet, quin idem te amet et cum tua et mea maxime interest te valere, tum multis est curæ. Adhuc, dum mihi nullo loco deesse numquam te confirmare potuisti. Nunc te impedit. Omnia depone corpori Quantam diligentiam in valetudinem tuam contulcris, tanti me ate judicabo. Vale, mi Tiro, vale, vale, et salve. Lepta salutem dicit et omnes. Idus Novembr. Essent opus. Facturum puto. Mihi placebat, quid medico Volebam ad Marioncni remittere quem, cum meliuscule ad me

Me autem crebras exspectare. Poteris qui ad me perferant. Equidem Patras euntem neminem prætermittam. Ego omnem spem

Malo paullo post valentem. Quam Leucade Idus Novembr.

Darem, quam, quo haberem, quod

Quantum me tantum adhibe adde hoc, quod mihi gratissimum omnium. Cum

Rationem, ut habueris, habeto ctiam

In Italiam euntibus omnibus ad mc

Ut ego euntem Patras neminem præter quidquam ut Etiam atque etiam

[328]328 Tua valetudine mirum modum nee mirabamur, qui nos Corcyræ non sederemus. Cura

Confirma cum commode per le tudinem per anni tempus navigare ad nuntiant, tamen magna consolatione ingens quamquam vidcre te tota cogitatione cupio, tamen te pcnitus rogo, ne te tarn longæ navigationi et viæ per hiemem, bene firmum, committas neve naviges,

Explorate. Vix et oppidis frigus infirma valetudine nedum mari inquit Euripides. Cui tu quantum credas, nescio. Ego certe singulos ejus versus singula testinionia puto. Me ut valeas, et ut ad nos firmus ac valens quam primum venias. Aina nos, et

Nos aut discessimus Non. Novembr. Leucadem venimus Idus Novembr.;

Actium propter tempestatem Idus morati sumus. Inde quintum Idus Coreyram bellissime navigavimus. Corcyræ fuimus usque

Kalend. Decembr., tempestatibus A. Kalend. Decembr. Portum Corcyræorum ad Cassiopen stadia cxx processimus. Retenti ventis sumus usque Kalendas. Interea, qui sereno, nocte die postero Italiam ad Hydruntem ludibundi perve nimiis, eodemque vento quarta Brundisium venimus eodemque tempore simul nobiscum oppidum Terentia,

Plurimi. A. Kalend. Decembr. Servus Cn. Planci Brundisi tandem aliquando mihi a vembr., quæ me molestia valde levarunt utinam omnino liberassent Sed tamen Asclapo me dirus plane confirmat, propediem valentem Nune quid ego horter, ut omnem adhibeas ad convalescendum Tuam prudentiam, temperantiam, amorem erga me novi omnia facturum, ut nobiscum quam primum Sed tamen velim, ut ne quid properes. Symphoniam Lysonis vellem

Ne quartam hebdomada Sed quoniam pudori tuo maluisti obsequi, quam

Reliqua cura. Curio ut medico honos haberetur, daret, quod opus esset me,

Curaturum. Fxpnim mulum Brundisi

[334]334 Romæ vereor, ne ex Kal. Jan. magni

[4]4 Nui ltus Nos agcmus omnia modice. Reliquum

Te hoc rogem et ate petani, ne temere naviges. Solent nautæ festinare quæstus causa. Cau tiis

Mi Tiro. Mare magnum et poteris, cum Mescinio caute solet navigare. Minus, cum honesto aliquo homine, cujus auctoritate navicularius moveatur. In hoc omnem diligentiam adhibueris, teque nobis incolumem omnia te habebo. Etiam atque etiam, noster Tiro, Medico, Curio, Lysoni de te diligentissime.

Ego vero cupio te ad me venire, sed viam timeo. Gravissime ægrotasti inedia et purgationibus et ipsius morbi consumptus Graves solent offensiones esse ex gravibus morbis, quæ culpa commissa lam ad id biduum, quod fueris dum in Cumanum venis, accedent continue ad reditum dies quinqiic. Kgo Fon niano Kalend. Esse

Te ut firmum offendam, mi Tiro, Litterulæ meac, nos trac, desiderio oblangiienint. Hac tamen epistula, quam Acastus oculos sustulerunt. Poni pejus crat apud me, cum hæc scribebam, hilarc et libenter. 1m cupienti audire nostra dixi sine te omnia mea muta Tu Musis nostris para ut operas reddas. Nostra ad diem dictam

Docui enim quod haberet. Fac plane ut valeas. Nos adsumus. Kal.

M. ET C, TERENTIA ET PRATER ET

Etsi opportunitatem operæ tuæ omnibus desidero, tamen non tarn mea, (juam tua causa doleo, te non valere. Sed cum in quartanam conversa est morbi enim Curius), spero diligentia adhibita, etiam firmiorem Modo quod est humanitatis tuæ, ne quid aliud cures hoc tempore,

Ut quam commodissime convalcscas, Non ignoro, quantum ex desiderio labores, sed erunt omnia

Festi narc te nolo, ii auseæ molestiam suscipias æger, et pcriculosc hieme naviges. Ego ad Urbem access! Pridie Nonas lanuar. Obviam mihi est proditum, ut potu crit ornatius. Sed

Ipsam fla nimam discordiæ vel potius

Cui cum cuperem mederi ut possem, cupiditates certorum honi inum (nam ex utraque parte sunt, qui pugnare eu piant) impedimento

Fuerunt. Omnino et ipse Cæsar, amicus noster, adhuc impudens, qui exercitum et provinciam invito senatu teneret, et Curio meus ilium incitabat. Antonius quidem noster et Q. Cassius, nulla expulsi, ad Cæsarem cum Curione profecti erant, postea quam senatus consulibus, prætoribus, tribunis plebis et nobis, proconsulcs sumus, negotium dederat, ut curaremus, ne quid respublica detrimenti caperct. Xii mquam inai ore pcriculo numquam ini probi cives lia buerunt paratiorem ducem. Omnino ex hac quoquc parte diligentissime comparatur. Id

Auctoritate et studio Pompei qui Cæsarem sero cocpit timere. Nobis inter has turbas senatus tamen frequens triumphum sed Lentulus consul, quo majus suum bencficium faceret, simul atque expedisset, quæ essent necessaria de republica,

Quod domos patriam ipsam diripiendam inflammandam reliquimus. In euni ut veni ad Urbem, non omnia

Boni habentur, ut pujjnare cuperent, me Cæsar amentia quadam raperetur nominis atque noruni Ariuiinum, Pisaurum, Anco-

[342]342 Nam, Arretii im occu pax Uvli cni rcliquimus

Quo (luidem simus, Fcruntur oni nino condiciones ab ut Poni pejus eat Hispaniam delectus, sunt et præsidia nostra dimittantur ulteriorem Galliam Domitio, citeriorem Considio Noniano enim obtigerunt) traditurum ad consulatus petitionem vcnturum neque jam absente ration cni haberi

Præsentem trinum nundinum pctiturum. Accepimus condiciones sed ut removeat præsidia condicionibus Romæ senatus haberi Id

Spes pacis non honestæ leges cnini imponuntur. Sed quidvis est melius, quam ut sumus. Sin autcm condicionibus stare

Bellum paratum ejusmodi tamen, quod sustinere non præsertim cum a condicionibus ipse fugerit tantummodo ut eum cludamus, ne ad Urbem possit accedere quod sperabamus posse. Delectus enim magnos habebamus putabamusque ilium metuere, ad Urbem

Cœpisset, ne Gallias amitteret quas ambas habet inimicissimas, præter Transpadanos ex Hispania-

[344]344 Que sex legiones et magna Afranio et Petreio ducibus, habet atergo. Videtur, insaniet, posse opprimi modo ut urbe salva Maxi niani autem plagam accepit, quod qui summam auctoritatem

Exercitu habebat, T. Labienus, socius esse noluit reliquit ilium et nobiscum est multique idem facturi esse dicuntur. Ego adhuc oræ maritimæ præsum a Formiis. Nullum majus negotium suscipere quo plus apud ilium meæ cohortationesque ad pacem valerent. Sin autem bellum, video me et legionibus præfuturum. Habeo etiam illam molestiam, quod Dolabella noster apud Cæsarem Hæc nota esse volui quæ cave ne te perturbent et impediant valetudinem tuam. Ego A. quem cum amantissimum mei cognovi, turn etiam valde studiosum, diligentissime te commendavi, ut et valetudinis tuæ rationem haberet et navigationis, et totum te susciperet ac tueretur quem omnia facturum confido. Recepit enim, et mecum locutus suavissime. Tu, cum eo tempore mecum esse non

Quo ego maxime operam et fidelitatem de æger aut hieme naviges. Numquam sero te venisse putabo, salvus veneris. Adhuc neminem vider ani, qui te postea vidisset quam M. Volusius, aquo tuas

Accepi quod non ni irabar neque enini meas puto ad te tanta hieme perferri. Sed da operam, ut valeas valebis, cum recte navigari poterit, turn naviges. Cicero meus in I'ormiano erat, Terentia et Tullia Romæ. Cura, ut valeas. Kalendas Febr. Capua.

Omnia ate data mihi putabo, te valentem videro. Summa cura exspectabam adventum Menandri, quern ad te miseram. Cura, me ut valeas cum te bene confirmaris, ad nos venias. Vale. Idus April.

Andricus postridie ad me venit quam exspectaram. Itaque habui noctem plenam timoris ac miseriæ. Tuis nihilo sum factus certior, quomodo te haberes sed tamen sura recreatus. Ego omni delectatione littcrisque omnibus careo quas ante quam te videro, attingere non possum. Medico mercedis, quantum poscet, promitti jubeto. Id ad Ummium. Audio te animo angi, et medicum dicere ex eo te laborare. Me excita ex somno tuas humanitatemque, propter quam mihi es carissimus. Nunc opus est te animo valere, ut corpore Id cum tua, turn mea causa ate peto. Acastum retine, quo commodius ministretur. Conserva te mihi dies promissorum adest, quem etiam repræsentabo, — adveneris. Etiain que etiam Idus hora

Ægypta ad me venit pridie Idus Apriles. Mihi te plane febri carere et belle habere, tamen, quod negavit te potuisse ad me scribere, curam mihi et eo magis, quod Hermia, quem eodem die venire oportuerat, non venerat. Incre-

Sum sollicitudine de tua valetudine qua me

Ego te omni cura liberabo. Plura scriberem,

Jam putarem libenter te legere posse. Ingenium tuum, quod ego maximi confer ad te tibique conservandum. Cura te etiam at(jue etiam

[2]2 Diligenter. Scripta jam epistula, Hen iiia venit. Accepi tuam epistulam, vacillantibus nee minim, tarn gravi morbo. Ego ad te Ægyptam misi, quod nee inhumanus est et te visus est mihi diligere ut teeum esset et eum eo ecxiinmi, quo uterere.

M. CKEROXI FRATRI

De Tirone, mi Marce, ita te meumque Ciceronem et meam Tulliolam tuumque filium videam, ut mihi gralissimum cum eum, indignum fortuna, nobis amicum quam servum esse maluisti. Mihi crede, tuis et perlectis, exsilui gaudio.

[2]2 Tibi et ago gratias et gratulor. Si enim mihi Stati

Est tantæ voluptati, quanti esse in hæc eadem bona debent, additis sermonibus, humanitate, quæ sunt his commodis potiora Amo te omnibus equidem maximis de eausis, verum etiam propter hanc, vel quod mihi ut debuisti, nuntiasti. Te totum in litteris vidi. Sabini pueris et promisi omnia, et faciam.

Video, quid airas tiias (luo ciue ej)istulas vis rrferri in volumina. Sed heus tu, qui khvoh' esse mcoruni scriptorum soles, unde illud tani uKupov, valetudini Jideliter inservieiido Unde in istum locum Jidelifer venit cui verbo doni icilium est proprium in officio, migrationes in alienum multæ. Nam et doctrina et domus et ars et ager etiarwjldelis dici potest, ut quomodo Theophrasto placet, verecunda tralatio. Sed hæc coram. Demetrius venit ad me, quo quidem comitatu (ujxoiuXijo-a, satis scite.^ Tu eum videlicet non potuisti videre. Cras aderit videbis igitur. Nam ego hinc perendie mane cogito. \'aletudo tua me valde sollicitat, sed inservi, ct fac omnia. Turn te mecum esse, turn mihi cumulatissime satisfacere putato. Cuspio quod opcram dedisti, mihi gratum est. Valde enim ejus causa volo. Vale.

TULLIUS P. D. Tir tONI

Quid igitur non sic oportet Equidem censeo

Addendum etiam suo. Sed, placet, invidia vitetur quam quidcm ego sæpe contempsi. Tibi

Gaudeo profuisse. Si vero etiam Tusculanum, di boni quanto mihi illud erit amabilius! Sed, me amas, quod quidem aut facis aut perbelle simulas, quod tamen in modum procedit sed utut^ est, indulge valetudini tuæ, cui quidcm tu adhuc, dum mihi deservis, servisti non satis. Ea quid postulet, non ignoras — aKOTriay, Trepi-arov rpixfty,^

Manutius and Lamhinas ut Xobbe. 32. CrAin-/ai' KoiAms'. Fac bellus revert arc. Non modo

[2]2 Te. Scd etiam Tusculan uni nostrum plus ameni. Parcdruni excita. Ut hor tuin ipse conducat. Sic holitorem ipsum coniniovebis. Helico^ nequissimus HS cid dabat, iiullo aprico horto, nullo emissario, nulla mac cria, nulla casa. Iste nos tanta ini pensa derideat Calface hominem, ut ego Mothonem. Itaque abundo-

[3]3 Coronis. De Crabra quid agatur, etsi nunc quid cni etiam nimium est aquæ, tamen velim scire. Horolofrium mittam et libros, erit sudum. Sed tu nullosne tecum libellos an pangis aliquid Sophocleum Fac opus appareat. A. Ligurius, Cæsaris familiaris, mortuus est, bonus homo et nobis amicus. Te quando exspectemus, fac ut sciam. Cura te genter. Vale.

Exspecto tuas litteras de multis rebus, te ipsum

Salaco Hell no Re miilto rnagis. Dcnutrium rcdde nostrum, quid potest honi. Dc Aufidiano iimiiine tc hortor. Scio curæ esse. Sed Et, ob cam rem moraris, accipio cai isam id te non tenet, advola. Litt cras tuas valde exspecto. Vale.

Vivam.Me mi Tiro, valetudo sed cont ido, diligcntiam, quam adhihueris, cito te firmum Libros compone, indiccm, cum Metrodoro lubebit, quando ejus arbitratu vivendum

Cum holitorc, ut videtur. Tu potes Kalendis spectare gladiatorcs, postridie rcdire et censco. \'erum ut vidcbitur. Cura me amas, diligentcr. Vale. Of him.

Gratos optatosque qui de me rumores afferuntur, non dubito, mi dulcissime Tiro præstaboque ut dies magis magisque hæc nascens de me duplicetur Quare quod

Te buccinatorem fore existimationis meæ, firmo constantique animo Tantum enim mihi dolorem cruciatumque attulerunt errata ætatis meæ, ut non solum animus ased aures quoque a commemoratione abhorreant. Cujus

Participem notum exploratumque mihi nee mirum. Nam cum omnia mea causa mihi successa, tum etiam

Socium enim te meorum commodorum semper esse Quod tum ex me nunc, ut duplicetur tuum ex me gaudium, præstabo. Cratippo me, non ut discipulum, sed ut esse conjunctissimum. Nam cum audio ilium tum etiam propriam ejus suavitatem vehementer amplector. Sum totos dies cum noctisque sæpenumero partem. Exoro enim, ut mecum quam sæpissime cenet. Hac introducta consuetudine, sæpe inscientibus nobis et cenantibus obrcpit sublataque severitate philosophiæ humanissime nobiscum

Quare da operam, ut hunc talem, tam jucundum,

[4]4 Tani exccllentem videas priimim. Nam quid ego de Bruttio dicain qiieni imllo tempore ame patior discedere cujus cum frugi severaque est

Tum etiam jucundissima convictio. Non est enim seiunctus jocus æt quotidiana Huic ego locum in proximo conduxi, ut possum, ex meis angustiis sustento tenuitate ni.

[5]5 Præterea declamitare Græce apud Cassium Latine autem apud Hruttium exerceri Utor familiaribus et quotidianis convictoribus, quos secum Mitvle nis Cratippus adduxit, hominibus et doctis et probatissimis. Multum enim mecum est Epicrates, princeps Atheniensium, et Leonides et horum ceteri similes. Ta Kad' De Gorgia autem quod mihi erat quidem quotidiana declamatione sed omnia postposui, dummodo præceptis patris parerem. Enim scripserat, ut eum dimitterem statim. Tergiversari nolui, ne mea nimia suspicionem aliquam importaret. Deinde etiam mihi succurrebat, grave esse, me de judicio patris judicare. Tuum tamen studium et consilium gratum acceptumque est mihi. Excusationem angustiarum tui temporis

Rem istani ove nire cupio. Hoc loco me

Noli mirari. Eodem enim fere loeo, tu quoque, emisse me certiorem. Habes.I Deponendæ sunt urbanitates. Rusticus Romanus factus Quomodo ego mihi nunc ante oculos tuum jucundissimum conspectum propono Videor enim videre ementem te rusticas cum

Loquentem, in lacinia servantem ex mensa secunda semina. Sed quod ad rem pertinet, me tum

Defuisse, æque ac tu doleo. Sed noli dubitare, mi Tiro, quin te sublevaturus sim, modo una me præsertim cum sciam, communem nobis emptum esse istum fundum. De mandatis quod curæ est mihi gratum. Sed peto aut quam celerrime mihi librarius mittatur, maxime quidem Græcus multum mihi enim eripitur operæ in exscribendis hypomnematis. Tu velim in primis cures, ut valeas, ut una possimus. Anterum

Commendo. Vale.

Spcro ex tuis melius esse ciipio certe. Cui quideni omni ratione cura ut inservias, et cave suspiceris, contra nieam volunta teni te facere, (luod non meciim, Mecum te curas. Quare malo te valetiidini tuæ servire, quam meis oculis et auribus. Etsi enim et audio te et video libenter, tanien hoc niulto valebis, jucundius. Ego hie cesso, quia ipse scribo lego autem libentissime. Tu quid mea nianu non intellegent, monstrabis. Una omnino interpositio quam ne ipse quidem legere soleo, de quadrimo Catone. De cura, ut Tertia aderit, modo ne Publius rogatus Demetrius numquam omnino Phalereus fuit sed nunc plane Billienus

Itaque te do vicarium. Tu eum observabis. Efsl," lennnla/npN," de — nosti cetera. Sed tamen, qucm cum eo ser nionem habu oris, scribes ad nie, ut iia scatur cpistulac ariiuniontuni, ct Tiro, ut valcas. Hoc mihi gratius faccre potes. Vale.

TULLIUS TIKOM SUO

Tu vero conficc professionem, potes. Etsi hæc pccunia ex eo genere ut professione non egeat. \'eruni tamen Balbus ad me tanta se

Oppressum, ut loqui non Antonius de lege " quod egerit." Liceat modo Ad liithynicum De Servilio tu videris, qui senectutem non contemnis. Etsi Atticus noster, quia quondam me commoveri intellexit, idem semper

Nee videt, quibus præsidiis philosophiæ septus sim ct hercle, quod timidus ipse OoprfSoTroui. Ego tamen Antoni inveteratam sine nulla offensione amicitiam retinere sane volo, scribamque ad eum, sed noil ante (juani te videro. Nee tamen te avoeo asyngrapha Mvy/o/s. Cras exspecto Lep tani et N ad rutam pulegio mihi tui sermonis utendu in

TUII.JUS TIROM

Etsi mane Harpalmn tanien, cum haberem, cui reete darem novi nihil erat, iisdem de rebus volui ad te sæpius scribere non quin eon fiderem diligentiæ tuæ, sed rei me magnitude movebat. Mihi prora et puppis, ut Græ eorum proverbium est, fuit ame tui dimittendi.. Ut rationes nostras explicares. Et AureHo utique satis A Flamma, non potes omne, partem ahquam vehm extorqueas in primisque, ut expedita pensio Kalendis Jan. De attributione conficies. De repræsentatione videbis. De domesticis rebus hactenus. He quotes Dio Chrys. 120 R. yap De publicis omnia ccrta Octavi iis, Antonius quæ honi inum opinio quid futur uni putes. Ego vix tcneor, quin accurram. Sed

Tuas exspecto et scito Balbum tuni fuisse Aquini, cum est dictum, et postridie Hirtium. Puto utruniquc ad aquas sed " c|uod egerint." Dolabcllæ procuratorcs fac admoneantur. Appellabis etiam Papiam.

Etsi justa et idonea usus es cxcu satione intermissionis litterarum tuarum, tamen, id ne sæpius rogo. Nam de republica rumoribus et nuntiis certior et de sua in me voluntate semper ad me perscribit pater, tamen de quavis minima re scripta ate ad me epistula semper gratissima. Quare tere, ut excusatione potius expleas officium scribendi, quam assiduitate epistularum. Vale.

Verberavi te cogitationis tacito diimtaxat convicio, quod fasciculus alter ad me jam sine tuis perlatus Non potes effugere hujus culpæ pœnam, te patrono. Marcus est adhibendus isque diu et multis lucubrationibus commentata oratione, vide ut

[2]2 Probare possit, te non peccasse. Plane te rogo, sicut olim matrem nostram facere memini, quæ lagenas etiam inanes obsignabat, ne dicerentur inanes aliquæ fuisse, quæ furtim essent exsiccatæ, tu, etiamsi, quod scribas, non habebis, scribito tamen, ne furtu ni cessationis quæsivisse videaris. Valde enim mihi semper et vera et dulcia tuis epistulis nuntiantur. Ama nos et vale.

Mirificam mihi verberationem cessationis epistula tua^ dedisti. Nam, quæ parcius frater perscripserat, verccundia videlicet propcrationc, ea sine assentatione, ut erant, ad nu- et niaxinie de consulibus dcsiornatis quos ego penitus novi libidinuni gubernaciili^ recesserint, maximum ab universe nau-

[2]2 Fragio periculum Incredibile (juæ ego vitiorum deleniet. Res est aut tribuniciis aut privatis

Munienda. Nam duo vix sunt digni, quibus Cæsenam, Cossutianarum tabernarum fundamenta credas. Te, ut fero

Vos Kalend. Videbo, tuosque oculos, etiamsi te veniens in medio foro videro, dissuaviabor. Me ama.

Antony. Nuntii, fama deniquc essct ipsa sua celcritate superatura, tuque ante ab auditurus esses, annum tertium accessisse dcsiderio nostro, et labori tuo, tanien existimavi a nie quoque hujus niolestiæ nuntium perferri oportere. Nam superioribus

Non unis, sed pU iribus, cum jam ab dcsperata res esset, tamen ego spem maturæ decessionis afFerebam, non solum, ut cpiam diutissime te jucunda opinione oblectarem, sed etiam quia tanta adhibebatur et a nobis et a prætoribus contentio, ut rem

Confici non diffiderem. Nunc quoniam accidit, ut necjue prætores suis opibus, neque nos nostro studio quidquam proficere posscmus, est omni prætor of quæ ipsorum culpa contracta sunt, quiddam hac molestius ferenduin, quam Factum

Enim mea culpa, contra quam tu mecum et pro-

Et per egeras, ut priore anno non succederetur. Quod ego, dum sociorum con-

Dum impudentiæ nonnullorum negotiatorum

Dum nostram gloriam tua virtute augeri expeto, non sapienter, præsertim cum commiserim, ut annus etiam tertium posset adducere. Quod quoniam peccatum meum esse

Sapientiæ atque humanitatis tuæ curare ut hoc, minus sapienter ame pro visum, diligentia tua corrigatur. Ac ipse vehementius ad omnes partes bene audiendi non ut cum sed ut tecum jam ipse omnem tuam mcntem, curam, cogitationem ad excellentem omnibus rebus laudis cupiditatem

Mihi crede, unus annus additus tuo, multorum annorum lætitiam nobis, immo vero etiam posteris Quapropter hoc te primum rogo, ne contrahas ac demittas animum, neve te obrui, tamquam magnitudine negoti

Qua fortuna dominetur, sed qua plurimum Quod

Helium aliquod magnum pcriculosum administranti, prorogatum imperium viderem, merem animo, quod eodem tempore esse intellegercm etiam fortunæ potestatem nos prorogatam. Nunc vero ea pars reipublicæ commi^sa qua aut nullam, aut perexiguam partem fortuna tenet, quæ mihi tota tua virtute ac moderatione animi hostium, nullam dimicationem, nullam defectionem sociorum, nullam inopiam stipendi aut frumentariæ, nullam seditionem exercitus pcrtimescimus, quæ persæpe sapientissimis derunt, quemadmodum gubernatores optimi vim tempestatis, fortunæ impetum superare non possent. Tibi data summa pax, summa tran-

Tamen, ut ea dormientem gubernatorem

Obruere, vigilantem etiam delectare Con-

Enim ea provincia primum ex eo genere sociorum, (piod ex hominum onini genere humanissimum deinde ex eo genere civium, qui quod publi can! Sunt, nos summa necessitudine attingunt, quod beneficio incol umos fortunas habere arbitrantur.

At enim inter hos ipsos exsistunt graves controversiæ, multæ nascuntur magnæ contentiones consequuntur. Quasi vero ego piitem, non aliquantum ncgoti sustinere. Intellego, permagnum esse negotium et maximi Sed memento, me hoc negotium esse magis tineas Id autem magnum et facillimum, et vero esse debuit, cujus natura

Ut etiam sine doctrina videatur moderata esse potuisse ea autem adhibita doctrina quæ vitiosissimam naturam excolere Tu cum pecuniæ, cum cum omnium rerum cupi-

Ut credo, periculum, ne improbum negotiatorem, paullo cupidiorem publicanum comprimere non possis Nam Græci quidem

Te viventem intuebuntur, ut quemdam ex annalium memoria, aut etiam de cælo divinum hominem esse provinciam delapsum putent. Atque hæc nunc, non ut sed ut facere et

Gaudeas, Præclarum est enim, summo cum imperio Asia triennium. Ut nullum te signum, nulla pictura, nullum nulla nullum mancipium, nulla forma cujusquam, nulla condicio pecuniæ (quibus rebus abundat pro-

Ab summa integritate continentiaque deduxerit. Quid autem eximium, aut

Expetendum potest, quain istam virtutem, moderationem animi, temperantiam, non tenebris, neque esse abditam, sed luce Asiæ,

Clarissimæ provinciæ, atque auribus omnium gentium ac nationum esse positam non

Perterreri homines non sumptu exhauriri non adventu commoveri quocumque et publice privatim maximam cum urbs custodem, non tyrannum, domus hospitem, non ex-

His autem rebus jam usus ipse profecto

Nequaquam esse ipsum hasce habere

Sed esse circunispiciendum dih genter, ut hac custodia provinciæ non unum, sed omnes præstare videare. Quamquam legatos habes qui per se habituri rationem suæ de quibus honore, dignitate, et ætate præstat Tubero, quem ego præsertim cum historiam, multos ex annalibus posse deligere, quos et Allienus autem noster

Cum animo bene turn vero etiam imitatione Nam quid ego de Gratidio dicam qiiem certo laborare de existimatione sua, propter an iorem nos fraternum etiam de nostra laboret. Quæstorem babes, non tuo

Delectum, sed eum, quern sors dedit. Hunc oportet et sua sponte esse moderatum et tuis

Ac praoeeptis obtemperare. Quorum quis forte esset sordidior, ferres eatenus, quoad per se neglegeret eas leges, quibus esset astrictus, non ut ea potestate, quam tu ad dignitatem permisisses, ad quæstum uteretur. Neque enim mihi sane placet, præsertim cum hi mores tantum jam ad nimiam lenitatem et ad ambitionem incubuerint, scrutari te omnes sordes, excutere unum quemque eorum, sed, quanta in quuque tantum cuique committere. Atque inter hos, eos, quos comites et adiutores negotiorum publicorum dedit ipsa respublica, dumtaxat finibus his præstabis, quos ante

[12]12 Præscripsi. IV. Quos vero aut ex domesticis conesse qui quasi ex cohorte prætoris appellari Solent, horum non modo facta, sed etiam dicta omnia præstanda nobis sunt. Sed habes eos tecum, quos possis recte facientes diligere, minus con-

Rudis cum esses, videtur potuisse tua tas decipi nam ut quisque est optimus,

Esse improbos suspicatur nunc vero quam superiores, cautiorem etiam ac diligentiorem. Sint aures tuæ eæ, quæ quod audiunt, causa insusurretur. Sit anulus tuus non ut vas quod, sed tamquam ipse non minister alienæ vo-

Sed tuæ. Accensus eo etiam numero, quo eum majores nostri esse voluerunt qui hoc non in benefici sed laboris ac muneris, non temere deferebant, quibus quidem non multo secus ac servis imperabant. Non suæ, sed tuæ apparitor majoraque jiræferant fasces ac secures dignitatis insignia, quam potestatis. Toti denique provinciæ cognitum, omnium, quibus præsis, salutem, famam, fortunas esse carissimas. Denique hæc opinio non modo qui aliquid acceperint, sed

Etiam, qui dedcrint, te inimicum id cognoveris) futurum. Neque vero quisquam dabit, cum hoc perspectum, per qui simulant se apud te multum posse, abs te solere impetrari. Nee tamen est hæc oratio huiusniodi, ut te tuos aut cluriim esse aut suspicio suni velim. Nam quis est eorum, qui bienni spatio numquam suspicionem avaritiæ venerit, (ut ego Cæsium et Chærippum et Lahconem et audio, quia cogest eiusdemmodi, et committi et credi rectissime putem. Sed quis in quo jam offenderis, de quo aliquid senseris, huic credideris, nullam partem existimationis tuæ eommiseris. V. In provincia vero quem es nactus, qui in tuam fainiharitatem penitus qui nobis ante fuerit

Huic quantum cie(kndum vide non quin possint multi esse provinciales boni, sed hoc sperare judicare periculosum Multis enim simulationum involucris tegitur, et quasi quibusdam obtenditur unius cujusque natura frons,

Vultus persæpe mentiuntur, oratio vero sæpissime. Quamobrem, qui potes reperire ex eo genere hominum, qui pecuniæ cupiditate adducti careant his rebus omnibus, aquibus nos divulsi esse non possumus, te autem, alienum hominem, anient ex animo, ac non commodi causa sinmlent Mihi quidem permagnum videtur præsertim iidem homines privatum non fere quemquam, prætores 40a semper omnes aniant. Quo ex geiiere quern forte

Cognosti amantio reni enini potuit) temporis, hunc vero ad tuorum nuineruni libcnter ascribito autem id non perspicies, nullum genus in familiaritate cavendum magis, propter ca quod et omnes vias pecuniæ norunt, et omnia pecuniæ causa faciunt, quicum victuri non sunt,

[16]16 Ejus existimationi consulere non curant. At(pie etiam e Græcis diligenter cavendæ sunt cpiædam familiaritates, præter li ominum perpaucorum,

Qui sunt vetcre Græcia digni. Vero fallaces sunt permulti et leves, et diuturna servitute ad nimiam assentati oncm eruditi ego universos adhiberi optimum quemque hospitio amicitiaque conjungi dico oportere nimiæ familiaritates eorum neque tam sunt, (non enim audent adversari nostris voluntatibus,) et invident non nostris solum, verum etiam VI. lam qui in ejusmodi rebus, quibus vereor etiam ne durior sim, cautus esse velim ac diligens, quo me animo in servos esse censes quos quidem cum omnibus in turn præcipue in provinciis regere debemus. Quo de genere multa præcipi possunt sed hoc et brevissimum et facillime teneri potest, ut se gerant faceres neve interesse (|uid(juam putent, utrum Tralles an Formias venerint. At, quis est ex pii vatis quæ res ad imperi atcpie ad aliquam partem reipuhlicæ pertinebunt, de rebus ne quid attingat. Multa enim, quæ recte coni mitti

Fidelibus possunt, tamen sermonis et vitupera-

Vitandæ causa committenda non sunt. Sed, nescio quo pacto, ad præcipiendi rationem delapsa est oratio mca, cum id mihi propositum non

Quid enim præcipiam, quern ego hoc præsertim genere intellegam prudentia non esse inferiorem quam me. Usu vero etiam superiorem Sed tameu ad ea, quæ faceres, auctoritas accederet mea, putavi fore jucundiora. Quare hæc fundamenta dignitatis tuæ. Tua pri nium sunt, pudor delectus famiiiaritatibus, et provincialium hominum et Græcorum, percautus et

[19]19 Quæ cum honesta privatis nostris quotidianisque rationibus, tanto imperio, tam depravatis moribus, tam corruptrice provincia, divina videantur necesse Hæc atque hæc disciplina potest sustinere in rebus statueiidis decernendi sque cam severitatem, qua tu in rebus usus ex quibus nonnullas simultates cum magna mea lætitia susceptas habemus. Nisi forte me Paconi nescio cujus, hominis ne Græci quidem, at Mysii aut Phrygis potius, querellis moveri putas, aut Tusceni, hominis furiosi ac sordidi, vocibus, cujus tu ex impurissimis faucibus inhonestissimam cupiditatem

[20]20 Eripuisti summa cum æquitate. VII. Hæc, et cetera plena severitatis, quæ statuisti in provincia, non facile sine summa integritate sustineremus. Quare summa in jure dicundo severitas, dummodo ea ne varietur gratia, sed conscrvctur æquabilis. Sed tamen parvi refert abs te ipso

Æquabiliter et diligenter, idem ab quibus tu ejus muneris aliquam partem concesseris. Ac mihi quidem videtur non sane magna varietas esse negotiorum in administranda Asia, sed ea tota jurisdictione maxime sustineri. In qua scient jac præsertim provincialis ratio ipsa expedita est constantia est adhibenda et gravitas, quæ resistat non

[21]21 Solum gratiæ, verum etiam suspicioni. Adjungenda etiam est in audicndo, leni las in decerncndo,

Satisfaciendo ac disputando diligentia. His rebus nuper C. Octavius jucundissimus apud quern illam severitatem tueretur. Cogcbantur Sullani homines, quæ per vim metum abstulerant, severitas æerba videretur, multis condimentis humanitatis mitigaretur. Quod hæc grata Romæ ubi tanta arrogantia immoderata Hbertas, tarn hominum hcentia, denique magistratus, tot tanta popuh, tanta senatus quam jucunda tandem prætoris comitas Asia potest qua tanta multitudo hominis nutum intuentur ubi nullum auxilium nulla conquestio, nullus senatus, nulla contio Quare cum semper^ magni hominis et cum natura moderati, tum vero etiam doctrina atque marum artium se adhibere tanta cum comitate conjungitur (quos quidem ponere non solebat nullum enim prætermissum quonam modo retinenda sunt quibus imperium

Datum ut redderent, ab legibus datum

Ad quas revcrtendum Ac mihi quidem videntur hue omnia referenda qui præsunt fama atque omnium sermone celebratum Est quidem generis constare omnes video abs summam adhiberi diligentiam nullum alienum novum contrahi vetere autem magno

Ac pæne quibus unam loniæ nobilissimam, alteram Sannmi Halicarnasseditiones, nullas discordias pro vider! Abs ut civitates optimatium administrentur sublata Mysiæ latrocinia cædes multis repressas pacem tota provincia constitutam neque solum itinerum atque agrorum, sed multo etiani plura et majora oppidorum et fanorum furta et latrocinia esse depulsa re mutam a fama et a fortunis et ab otic locupletum illam acerbissimam ministram prætorum avaritiæ, calumniam sumptus et tributa civitatum ab omnibus, qui earum civitatum fines incolant, tolerari æquabiliter facillimos esse aditus ad te patere aures tuas querellis omnium, nullius inopiam ac solitudinem, non modo populari accessu ac tribunal!, sed ne domo quidem et cubiculo esse exclusam tuo toto denique imperio nihil acerbum esse, nihil crudele, atque omnia plena clementiæ, mansuetudinis, humanitatis.

[26]26 IX. Quantum vero est beneficium tuura, quod iniquo et gravi vectigali ædilicio, magnis nostris simultatibus, Asiam liberasti Enimvero, unus homo nobilis queritur palam, quod edixeris, xe puisse, quanta tandem pecunia penderetur, omnium ciuicumcpie llomæ ludos facerent, quod erat jam institutum, erogaretur Qiiamquam has querellas hominum nostrorum oppressimus, quod in Asia nescio quo modo, Romæ quidem non mediocri cum admiratione laudatur, quod, cum ad teinplum monumentumque nostrum civitates po cunias decrevissent cumque id et pro magnis meis meritis, et pro maximis beneficiis summa sua voluntate fecissent, nominatimque lex exciperet, UT AD TEMPLUM MOXUMF.XTUMQUE CAPERE LICERET cumque quod dabatur, non esset interiturum, potius, quam populo Romano ac immortalibus datum videretur tamen in quo erat dignitas, erat erat eorum, qui faciebant, voluntas, accipiendum non putavi, cum de causis, tum etiam, ut animo æquiore ferrent quibus nee deberetur

[27]27 Nee Quapropter ineu mbe toto animo et studio omni earn rationem, qua adhuc usus ut eos, quos tuæ potestatique senatus populusque Ron janus commisit et credidit, et omni ralione tueare, ut esse quam beatissimos Quod te sors Afris aut Hispanis aut Gallis præ-

Immanibus ac barbaris nationibus, tamen esset humanitatis tuæ, consulere eorum commodis, et salutique servire. Cum vero generi honi inum piæ simus, non modo in quo ipsa sed etiam aquo ad pervenisse putetur humanitas, certe earn potissjmum tribuero debemus, aquibus

[28]28 Accep inuis. Non enim nie hoc jam dicere pudebit, præsertim in ea vita atque rebus gestis, quibus non potest residere inertiæ aut su-

Nos ea, quæ consecuti sumus, studiis et artibus esse adeptos, quæ sint nobis Græciæ monumentis disciphnisque traditæ. Quare præter communem fidem, quæ omnibus debetur, præterea nos

Hominum generi præcipue debere videmur, ut, quorum præceptis eruditi simus, apud eos

[29]29 Quod ab didicerimus, velimus cx promere. X. Atque quidem princeps ingeni et doctrinæ, Plato, tum denique fore beatas respublicas putavit, aut docti ac sapientes homines eas regere cœpissent, aut, qui regerent, omne suum studium in doctrina ac sapientia collocassent. Hanc conjunctionem vide-

Potestatis ac sapientiæ ccnsuit bus esse posse. Quod fortasse ali(|uando universæ reipublicæ nostræ, nunc quidem profecto provinciæ contigit, ut in ea summam potestat ein haberet, cui doctrina, cui virtutc atque humanitate percipienda plurinuini a pueritia studi fuisset et

[30]30 Temporis. Quare cura, ut hie annus, qui ad laborem tuum accessit, idem ad salutem Asiæ prorogatus esse videatur. Quoniam in te retinendo Asia

Promerendo, ut honores haberentur, quanti baud an nemini, omnium simus, multo majorem honoribus tuc ndis ad-

Diligentiam dcbcs. Et quid cin de gencre honorum quid sentirem, ad ante. Semper constituerentur, leves vero quod factum

Tribucre ntur, existimabam multam

Tuc ndis operam esse ponendam. Quare quoniam urbibus cum summo imperio et et deorum numero co Uocatas omnibus rebus, quas statues, quas decernes, quas ages, quid

Hominum opinionibus, de

Honoribus debeas, Id autem ejusmodi, ut consulas omnibus, ut medeare incommodis hominum, provideas ut parentem voluntati ac diligentiæ difficultatcm magnam aficrunt publicani quibus adversamur, ordinem de nobis optime meritum per nos cum republica conjunctum et a nobis et a republica diiungemus autem oinnil)us in rebus obscquenuir, funditus eos porirc patiemur, quorum non modo saluti, sed etiam coni modis consulere debemus. Hacc est una vere cogitare volumus) in toto imperio tuo difficultas. Nam esse abstinentem, conl iiure onmes cupiditates, suos cœrcere, juris æqual)i]cm tenere rationem, facilem se in rebus cognosccndis, in hominibus audiendis admittendisque pracbere, pracclarum magis est, quam Non est enim posit um in labore aliquo, sed in quadam inductione aninii atque voluntate. Ilia causa publicanorum quantam acerbitatem afferat sociis, intellexi nuis ex civibus, qui nuper in portoriis Italiæ tollendis, non tarn de portorio, quam de nonnullis injuriis portitorum querebantur. Quare non ignoro, quid sociis accidat in ultimis terris, cum audierim in Italia quercllas civium. Hie te ita versari, ut et publicanis satisfacias, præsertim publicis male redemptis, ac socios perire non sinas, divinæ cujusdam virtutis esse videtur, id est, tuæ. Ac primum Græcis, id quod acerbissimum est, quod sunt vectigales, non ita acerbum videri debet, propter ca (juod sine imperio populi Romani, suis institutis, per se ipsi ita fueruiit. Nomcn autem publicani

By Q. Mctcllus Nepos. Laverunt"), Jtt. Pul)licano non ]wtuenint, quod Sulla drscripscrat. Non esse autcvn leniores exigcndis

Potest, quod Caunii nuper, omnesque ex

Ad senatum, nobis ut potius quam Uhodiis penderent. Quare nomen publicani nc(jue

Dcbcnt horrere, qui semper vectigales fuerunt, neque aspernari, qui per pendere vectigal non potuerunt, neque recusare, qui postulaverunt.

Neque discordiarum doniesticarum calamitatem abfuturam hoc imperio non teneretur. Id autcin impcrium cum vectigalibus nullo modo æquo animo parte aliqua suorum tuum pacem sempiternam redimat atque otium.

XII. Quod genus ipsum nomen publicani non iniquo animo sustinebunt, poterunt prudcntia reliqua mitiora. Possunt pactionibus faciendis non legem spectare censoriam, sed potius commoditatem conficiendi negoti rationem molestiæ. Potes etiam tu quod debeamus, ut remote imperio ac potcstatis tate sua nos earn necessitudinem, quæ nobis cum obtinere conservare patiantur. Sod quid ego hæc hortor, quæ tu non modo facere potes tua sponte cujusquam præceptis, sed etiam magna ex parte Non stis simæ maximæ quod quidem

Jucundius quod idem faciunt Græci.

Natura diversa voluntate conjungere. At tuerem, (ncque enim prudentia tua quam præcepta sed me scribendo commemoratio tuæ delectavit quamquam

Longior quam aut vellem, aut quam me putavi XIII. Unum quod ego præcipere non desinam, neque (quantum

Me cum exceptione Omncs enim, excipiant unam iraciindiam. Quod vitium cum hac privata quotidianaque esse animi atque

Videtur, turn vero tarn dofornie, naturæ adjung cre. Quare non suscipiam, quæ de iracundia solent doctissimis honiinibus, ea nunc exponam, cum et nimis longus esse nolim, et ex multorum ea cognoscere quod epistulæ proprium, ut ad quem de rebus, quas ignorat,

[38]38 Prætermittendum esse non puto. Sic ad nos omnes fere deferunt, cum absit iracundia, te probitas perversitasque commoverit, te aninio

Ut ab omnibus tua desideretur humanitas. Quare quoniam earn rationem vitæ nos non cupiditas quædam quam res ipsa ac fortuna deduxit, ut senq^iternus sermo hominum de nobis futurus caveamus, quantum efhcere et consequi possumus, ut ne quod nobis insigne vitium dicatur. Neque ego hoc nunc contendo, quod fortasse cum omni natura, tum jam nostra ætate mutare animum quid penitus insitum moribus, subito evellere sed te

Admoneo, hoc plane vitare non potes, quod ante occupatur animus ab iracundia, quam providcrc potuit, no occupnrctur, ut ante com cundiæ cii mque ea maxime ani muni moveat, turn

Esse diligentissime linguam continendam quæ quidem mihi non interdum minor videtur,

Sed nonnuniquam etiam moderari vero animo cum aut etiam tacere tenere sua potestate motum animi et dolorem, non perfectæ sapientiæ,

[39]39 Tamen non mcdiocris ingeni. Atque hoc genere multo esse jam conniiodiorem mitioremque nuntiant. Nullæ tuæ vehementiores animi concitationes, nulla maledicta ad nos, nullæ contumeliæ perferuntur quæ cum abhorrent a

Ab humanitate, tum vero contraria sunt imperio ac Nam implacabiles iracundiæ summa acerbitas autem exorabiles, summa

Quæ tamen malis) ante-

[40]40 Poi ienda XIV. Sed quoniam primus annus habuit de hac reprehensione plurimum sermonis, credo propterea, quod hominum quod

Quod insolentia præter opinionem accide-

Videbatur, secundus autem multo meæ litkræ patientiorem Icnioremque fecerunt, annus esse debet emendatus, ut ne minimam quidem rem quisquam possit ullam lepreliendcre. Ac jam hoc loco non hortatione neqiie præceptis, sed precibus tecum fraternis ago, totum ut animum, curam, cogitationemque tuam ponas in omnium laude undique colligenda. Quod

Mediocri statu sermonis ac prædicationis nostræ res essent, abs te eximium, præter aliorum consuetudinem postularetur. Nunc vero, propter earum rerum, in quibus versati sumus, splendorem et magnitudinem, summam laudem ex provincia assequimur, vix videmur summam vituperationem posse Ea nostra ratio ut omnes boni cum fjweant, turn etiam a nobis omnem omnes autem improbi (quod cum bellum suscepimus sempiternum) vel minima re ad reprehendendum

[42]42 Contenti esse videantur. Quare quoniam ejusmodi theatrum virtutibus est datum, celebritate refertissimum, magnitudine amplissinmm, judicio erudillomam significationes vocesque referantur, contende, quæso, atque elabora, non modo ut rebus dignus

Sed etiam ut omnia artibus superasse

[43]43 Videare. XV. Et quoniam mihi casus urbanam vinci alem dedil, mea pars nemini parta quæ non expetenda nobis cpiam tuenda Ac mihi quidquam esset abs separatum, amplius desiderarcni hoc qui mihi jam partus Nunc vero

Rebus respondeant, ego me meis laboribus tantisque quorum tu onmi uni particeps consecutum putem. Quod ut ampU ssimum nomen consequeremur, unus præter ter ceteros elaborabis. Non soUs utendum existimationibus ac qui nunc sunt, hominum, verius indicium, obtrectatione et malevolentia hbera-

[44]44 Tum. Denique etiam debes cogit arc, non

SoU gloriam quærere quod tamen non neglegeres, præsertim cum amplissimis monumentis consecrare memoriam nominis sed ea communicanda mecum, prodenda

In qua cavendum ne, neglegentior fueris, non solum parum consuluisse, sed ctiam

[45]45 Tuis invidisse vidcaris. XVI. Atque hæc non eo dicuntur, ut te oratio mea dormientem excitasse, sed potius, ut currentem incitasse videatur. Fades enim perpctuo, quæ ut omnes æquitatem tuam, temperantiam, severitatcm integritate nique laudarent. Sed me quacdam tenet, propter singula reni amorem, infinita in te aviditas gloriæ quamquam illud existimo, cum jam Asia, sicut uni cuique sua domus, nota esse debeat, cum ad tuam summam prudentiam tantus usus accesserit, nihil esse, quod ad laudem attineat, quod non tu optinie perspicias et non sine cujus(|[uam hortatione in nientem veniat quotidie. Sed ego, qui, cum tua lego, te audire, et qui, cum ad te scribo, tecum loqui videor, idcirco et tua longissima quaque epistula maxime delector, et ipse in scribendo sæpe sum longior.

[46]46 Illud te ad extremum et oro et hortor, ut, tamquam poetæ boni et actores industrii solent, tu in extrema parte et conclusione muneris ac negoti tui diligentissimus ut hie tertius annus imperi tamquam tertius actus, perfectissimus atque ornatissimus fuisse videatur. Id facillime facies, me (cui semper uni magis, quam universis, placere

Tecum semper esse puta his et omnibus rebus, quas dices æ facies, interesse. Llcli(juum est, ut te orem, ut valctudini luæ, me et tuos omnes valere vis, diligenlissime scr vias. Vale.

M. CICERO FHAI UI

Statius ad me venit a. d. Kalend. Novembr. Kius adventus, quod ita scripsisti, direptum te a tuis, dum abesset, molestus mihi fuit. Quod autem e\spectationem tui concursumque eum, qui erat futurus, una tecum decederet, neque antea visus esset, sustulit, id mihi non incommode visum est accidisse. Exhaustus enim est sermo hominum, et multis emissæ jam ejusmodi voces, uAA' aUl riva

Quæ te absente confecta esse lætor.

[2]2 Quod autem idcirco ate missus est, mihi ut se purgaret, id necesse minime fuit. Primum enim num- (piam mihi fuit suspectus neque ego, quæ ad te de scripsi, scripsi meo judicio, sed cum ratio salusque omnium nostrum, qui ad rempubhcam accedimus, non veritate soUim, sed etiam fama niteretur, sermones ad te aUorum semper, non mea 43b esscnt et qiiani graves, adveiitu suo Stat ins ipse coii MOvit. Etenim intervenit nomuilloriim quæ apud me de habehaiitur et sentire potuit, sermones iniqu onmi suum potissinunu nonien erumpere. Quod auteni me maxime movere solebat, cum audiebani, ilium plus apud te posse, quam gravitas ætatis et imperi prudentia postularet, — quam multos cnim mecum egisse putas, ut se Static commendarem (juam multa autem ipsum mecum in sermone protulisse " Id Quibus in rebus etiamsi summa (quod ipsa tam gratiosi aut servi dignitatem habere nullam potest, — atque hoc habeto, enim nee temere dicere, nee astute reticere debeo,) materiam omnem sermonum eorum, qui de te detrahere velint, Statium dedisse antea tantum intellegi potuisse, iratos tuæ severitati esse nonnullos hoc manumisso, quod loquerentur, non defuisse.

[4]4 Nunc respondebo ad eas epistulas, quas mihi reddidit L. Cæsius,(cui,quoniam tevelle intellego, nulio loco deero.) Quarum altera est de Blaudeno Zeuxide, quem certissimum matricidam a me intime commei ulari. Qua de et de hoc genere toto, ne forte me in Græc(^s tam ambitiosi im factum esse mirere, pauca cognosce. Ego cum Græcorum querellas nimium valere sentirem, propter hominum ingenia ad fallendum parata, quoscumque de te queri audivi, quacumque potui ratione placavi. Primum Dionysopolitas, qui erant inimicissimi mei, lenivi quorum principem Hermippum non solum sermone meo, sed etiam familiaritate devinxi. Ego Apameensem He phæstum, ego levissimum hominem, Megaristum Antandrium, ego Niciam Smyrnæum, ego nugas maximas omni mea comitate sum complexus, Nymphontem etiam Colophonium. Quæ feci omnia, non quo me aut homines, aut tota natio delectaret pertæsum est assentationis, animorum non sed temporibus servientium.

[5]5 Sed, ut ad Zeuxim revertar, cum de M. Cascelli sermone secum habito, quæ tu ea ipsa loqueretur, obstiti ejus sermoni, et hominem in familiaritatem recepi. Tua autem quæ fuerit cupiditas tanta, nescio, quod scribis cupiisse quoniam Smyrnæ duo Mysos insuisses in culeum, simile in superiore parte provinciæ edere exemplum sevcritatis tuæ, et idcirco Zeuxim elic cre onmi ratione voluisse quem adductum in judicium fortasse dimitti

(^uintus wished make an ex ample of Zeuxis præsertim hominem, quern ego ex liorem prope, quam civitatem suam. At enim Græcis indulgeo. Quid L. Cæcilium nonne omni ratione quern hominem qua quo Quern denique, præter Tuscenium, cujus causa non non mitigavi Ecce supra caput homo ac sed tamen tu patrem quod non reprehendo certo enim cum causa. Sed quid opus

Ejusmodi quas ad ipsum crucem ipsum ex qua tu eum ante detraxisses; Curaturum,in furno^ ut combureretur, plaudente Quid vero ad Fabium, nescio quem (nam earn quoque epistulam T. Catienus circumgestat). Renuntiari Licinium plagiarium cum suo puUo tributa exigere Deinde rogas Fabium, ut patrem

Comburantur. Hæ abs per jocum missæ ad Fabium, modo sunt cum leguntur, invidiosam atrocitatem verborum habent. Ac, omnium meari im litterarum pr accepta repetes,

Reprehensam. Quibus (juidem rebus apud plus auctoritas mea, quam tua natura paullo quædam dulccdo iracundiæ, dicendi facetiæque sane quod nos pœniteret. Et mediocri me dolore putas

Cum audiam, qua existimatione qua tuus vicinus Octavius Nam

Et Syriaco, anteponis, valde magni Atque dolor quod cum quos nominavi, innocentia non vincant, vincunt tamen

Benevolentiæ co Uigendæ, qui neque Cyrum Xenophontis neque Agesilaum noverint quorum regum summo imperio nemo umquam verbum ullum asperius Sed hæc a principio præcipiens, quantum profecerim, non ignoro. Nunc tamen decedens quod mihi jam facere

Relinque, quæso, quam jucundissimam memoriam Successorem habes perblandum cetera valde adventu tua requirentur. In iniquæ ccrtiorcm ant cquam vcro ad nullum delcctum litterarum ex eo esse volumina sc lectarum epistularum, quæ reprehend! Hoc de nunc quidem moneo. Soro enlm, ac potes, multa me diligenterque monuisse. Tamcn, quod Theoj)ompo mandavi, cum essem admonitus ah vide per homines amantes quod ut hæc genera tollantur epistularum, primum iniquarum, deinde contrariarum, tum absurde inusitate scriptarum, postremo aliquem contumeliosarum. Atque ego hæc esse quam audio, non puto, sunt occupationibus minus animadversa, nunc perspice et purga. Legi epistulam, quam bandam nonnullas iracundas. Sed tempore

De Nam cum banc paginam tenerem, L. Flavius, prætor designatus, ad me homo suos quæ mihi visæ sunt iniquissimæ — ne quid de bonis, quæ L. Octavi Nasonis

L. Flavius heres deniinucrcnt ante quam deminui paterentur, priusquam Fundanio debit uni Sunt a prudentia tua rcmotissinia. Ne deminuat hcros Quid Quid onmino non debetur Quid prætor judicare deberi Quid ego Fundanio non cupio non amicus sum non misericordia moveor Xenio magis sed commoda laturum. Quid multa ferebat

Vehe nienter mecum querebatur, orabatque, ut ad prorsus vehementer eliam atque etiam rogo, ut procuratoribus Flavi remittas de deminuendo, de Apollonidensibus, ne quid præscribas, quod contra

Omnia. Nolo medius ex tua

Auctoritatem monumentum aliquod decreti

[450]450 Aut litlerarum tuaruni relinquas, quod ad Flavi rem et ad causam accommodatum. Fert enim graviter homo, et mei observantissimus et sui dijrnitatisque rctinens, se apud te neque amicitia ncque jure valuisse ut opinor, Flavi aliquando rem et Pompeius et Cæsar commendarunt, et ipse ad te scripserat Flavius, et ego certe. Quare

Res qiiam me facicndam petcnte putes, hæc ea Si me anias, cura, elabora, ut Flavius et et mihi (juam maximas gratias agat. Hoc te rogo, ut majore studio rogare non possim. IV. Quod ad me de Ilcrmia mihi mehercule valde etiam molestum Litteras ad te parum fraterne conscripseram quas oratione Diodoti, Luculli commotus, de pactione statim quod audieram, iracundius scripseram et revocare cupiebain. Huic tu epistulæ, non fraterne scriptæ, fraterne debes ignoscere. De Censorino, Antonio, Cassiis, Scævola, te ab his (ut vehementer gaudeo. Cetera fuerunt in eadem epistula graviora quam vellem, — opOau Tai vavv, et

Majora ista erunt meæ obiurgationes fuerunt amoris plenissimæ quærunt^ nonnulla, sed tamen mediocria, et parva potius. F'go te nunupiam

Re repreliensione cum te "^ereres, inimicos imi ltos haborcnuis. Quæ ad te aliqua admonitione aut ohiurijatione scripsi propter diligentiam eautionis meæ, in (jua et nianeo et manebo, idem

[14]14 Ut facias, non desistam rogare. Attalus Hypæpemis mecum egit, ut se ne impedires, quo minus, quod ad Q. Publici statuam decretum erogaretur (juod ego te et rogo et admoneo, ne tamquc nostri necessari, honorem minui per te aut impediri

Præterea Æsopi tragœdi, nostri familiaris, Licinius servus, notus, aufugit. Athenis apud Patronem Epicureum pro libero fuit inde in Asiam

Postea Plato quidam Sardianus, Epicureus, qui Athenis solet esse multum, et qui turn Athenis fuerat, cum Licinius eo venisset, cum eum fugitivum postea esse ex Æsopi cognosset, hominem comprehendit et in custodiam Ephesi tradidit sed in publicam, an in pistrinum, non ex ejus intellegere potuimus. Tu, quoquo modo potest, (ju oniam Ephesi hominem investiges velim, summaquc diligentia vel tecum deducas. Noli spec-

Sed tanto dolore Æsopus est afFectus propter servi scelus et audaciam, ut nihil gratius facere of him. Ea cognosce, quæ maximc exoptas. Reni publicani funditus amisimus adeo ut Cato, adulcsccns

Sod tamen Romanus et Cato, vix vivus effugerit quod, cum Gabinium de ambitu postulare, neque prætores diebus aliquot possent potestatem facerent, contione ni ascendit et Ponipeiuni privatus dictato reni Propius factum, cpiam ut occideretur. Kx Nostræ tamen causæ non videntur homines defuturi. Miiandum modum profitcntur, centur. Equidem cum spe sum maxima, tum majore etiam animo spe, superiores fore nos animo, ut

Hac republica ne casum quidem ullum pertimescam sed tamen res se habet.^ diem nobis Clodius discedamus autem agere conabitur,

Non solum amicorum, sed etiam norum, ut resistamus. Omnes se et suos amicos, servos, pecunias deniquc suas Nostra antiqua manus bonorum ardet studio atque amore. Qui antea aut alieniores fu crant, aut languidiores, nunc horum regum odio cum bonis conjungunt. Pompeius omnia Cæsar quibus ego credo, ut

De mea comparatione deminuam. Tri bimi

Designati sunt nobis Consules optime ostendunt. Prætores habemus amicissimos

Acerrimos Domitium, Nigidium, Me nimium, Lentulum bonos etiam sed hos Quare magnum animum habeas spem bonam. De tamen rebus, quæ quotidie gerantur, faciam crebro certiorem.

Ne ego iracundia aliqua add uetus pueros ad te tunas, ne quid præter unum me. Sed certe a mihi omnia semper honesta et jucunda ceciderunt ame luctus moæ metus tuæ, desiderium, niæ ror, Ego te vidcre nolucrim Immo vero me ate videri Non enim fratrem tuum non eum, quern liqueras non eum, quem noras non eum, quern

Flentem, prosequentem proficiscens dimiseras ne vestigium quidem nee simulacrum, sed quamdam effigiem spirantis mortui. Atque utinam me mortuum prius aut audisses utinam te non solum sed etiam dignitatis meæ superstitem reliquissem Sed testor omnes deos, me hac una voce amorte esse revocatum, quod omnes mea

Partem aliquam tuæ vitæ repositam esse dicebant. Quare peccavi scelerateque Nam occidissem, mors ipsa meam pietatem amoremque

Te defenderet. Nunc commisi, ut vivo me careres, vivo me indigeres mea vox dome-

Potissimum occideret, quæ sæpe nissimis præsidio Nam quod ad te pueri sine

Venerunt, quoniam vides non iracundiam causam, certe et quædam

Lacrimarum et dolorum. Hæc ipsa me quo putas Eodem, quo te legere certo An ego possum aut non cogitare aliquando de aut umquam sine lacrimis cogitare Cum enim te parentem. Quid mihi umquam aut me jucundum Quid, quod eodem tem quern ego ac complexu meo, sapientiorem puerum quam Sentiebat enim miser jam, quid ageretur. Quid vero tuum quid imaginem tuam, quam meus Cicero amabat fratrem jam ut majorem fratrem verebatur Quid, quod mulierem miserrimam, fidelissimam coniugem, me non sum ut quæ

Communis communes Romam protinus pergas properes. Primum enim qui essent quorum nondum nostra calamitate

Deinde congressus lamentationem pertimui digressum vero non tulissem atque etiam ipsum, quod tu metuebam, ne ame

Non His de hoc maximum

[462]462 Malum, quod non quo amantissimis conjunctissimis fratribus acerbius ac miserius videtur accidere potuisse, minus accrbum, minus miserum

Quam cum congressio, tum vero digressio semper videbar, non possum, erige te et confirma, qua subeunda dimicatio Spero, quid mea spes habet et integritatem tuam, et amorem te et aliquid etiam misericordiam præsidi laturam. Sin ab nobis putabis. De quo scribunt ad me cj uidem multi multa, se sperare demonstrant sed ego, quid sperem, non cum plurimum valeant, amici partim deseruerint me, partim etiam prodide-

Qui meo reditu fortasse reprehensionem perspicias mihique declares. Ego tamen, quamdiu

Opus quid subeundum vivam. Diutius hac esse non possum. Neque enim tantum virium habet aut prudentia aut doctrina, ut tantum dolorem possit sustinere. Scio

Et honestius moriendi tempus, et sed non hoc solum, multa prætermisi quæ queri velim præterita, agam, ut augeam dolorem indicem nieain. Quidcm nee facienduiu ncc potest, me qiiam aut tuum teni pus firma spes postulabit, tarn misera tamque turpi vita commorari, qui modo fratre fuerim, coniuge, genere ipso peeuniæ beatissimus, dignitate, aue toritate, cxistimatione, gratia non inferior, quam qui uni- (|uam fuerunt am})lissinn, nunc, hac tarn ])erd itaque fortuna, neque me neque meos lugere diu iius possim. Quare quid ad me de permutatione quasi vero nunc me non tuæ facultates sustineant. Qua in re ipsa video miser et sentio, quid sceleris admiserim, cum tu de visceribus tuis et

Tui satisfacturus quibus debes, ego acceptam ex ærario pecuniam tuo nomine frustra dissiparim. Sed tamen et M. Antonio, quantum tu scripseras, et Cæpioni tantumdem solutum est ad quod cogito, hoc, quod habeo, Sive enim tuimur sive desperamur, ampHus opus Tu,

Forte quid molestiæ, te ad Crassum et ad Calidium conferas, censeo. Quantum Hortensio credendum nescio. Me summa simulatione amoris summaque assiduitate quotidiana sccleratissime sidiosissimeque tractavit, adjuncto quoque Arrio quorum ego consi his, promissis, pracccptis destitutus, in lianc ralamitatem Sed hæc occultabis, ne quid obsint. Oaveto eo puto, per Potnponium fovenduni esse ipsuni Hortensi uin), ne

Versus, qui te erat co Uatus, cum ædilitatem petebas, de lege Aurelia, testiinonio confirmetur. Nihil enini tani timeo, quam ne, cum intellegant homines, quantum misericordiæ nobis tuæ preces et tua salus allatura oppugnent te vehementius.

[9]9 Messalam studiosum esse arbitror Pompeium etiam simulatorem puto. Sed hæc utinam ne experiare quod precarer deos, meas preces audire desissent. Verumtamen prccor, ut nostris malis content! Quibus non modo tamen nullius inest peccati infamia, sed omnis dolor

Quod optime pœna est maxima constituta. Filiam meam et tuam, Ciceronemque nostrum, quid ego, mi commendem Quin macreo, quod non minorem dolorem illorum orbitas quam mihi. Sed, te incolumi, orbi non erunt. Re patria moriendi, ut me lacrimæ non sinunt scribere. Etiam Terentiam vclim tuearc, mihicjuc de onmibus Idibus Thessalonica.

Amabo mi ne, uno meo fato tu

Quam imprudentiæ miseriæque Nullum meuni peccatum, (juod a amicorum, cautum meum consilium Quod te innocentia tua misericordia hominum dicat hoc tempore a molestia, profecto, quænam nobis spes relinquatur. Nam me Pomponius Sestius Piso noster adhuc Thessalonicæ retinuerunt, cum longius discedere propter nescio quos motus vetarent. V^erum ego magis exitum illorum quam spe certa exspect aban). Nam quid sperem, potentissimo inimico, dominatione De novis autem quidem me

Quid multa convenerunt, quæ mentem exturbarent meam — Pompei, consulum, etiam prætorum, timor publicanorum, arma. Lacrimæ meorum me ad mortem prohibuerunt, quod ad hone aptissimum. Sed de hoc ad ea quam Phæthonti Nunc quoniam tantum luctum laborem detrusus quantum nemo umquam, potes communem casum pertenta, ad me, ut tempora non ut amor tuus vere Ego vitam, quoad putabo tua aut ad spem servandam Tu amicissimum Sc stium cognosces credo tua causa Lentulum, Quamquam

[472]472 Sunt facta verbis Tu et quid opus et quid videbis. Omnino tuam solitudinem communcmque calamitatem nemo dispexerit, aut per te confici aliquid, aut nuUo modo poterit. Sin te quoque vexare coc perint, ne cessaris. Non enim gladiis tecum, sed litibus agetur. Verum hæc absint velim. Te oro, ut ad me de omnibus rebus scribas, et in me animi potius aut consili putes minus esse, quam antea, amoris vero et non minus.

M. TULLI CICERO iNIS EPISTULARUM AD QUINTUM FRATR EiM

Epistulam, quam mane dederani. Sed humaniter Licinius, quod ad me, misso senatu, vesper! Venit, quid esset actum, ad mihi videretur, perscriberem. Senatus frequentior, quam putabamus esse posse mense Decembri dies Consulares nos fuimus P. Servilius, M. Lucullus, Lepidus, Volcatius, Glabrio, duo consules designati, prætores. Sane frequentes fuimus omnino ad ducentos. Commorat exspectationem Lupus. Egit causam agri Campani sane accurate. Auditus est magno Materiam non ignoras. Nihil ex actionibus practor misit. Fueriint lium, expostulationcs cum absente Pompeio. Causa sero pcrorata, sententias rogatur uni negavit, ne quod onus simultatis nobis imponeret. Kx superiorum teni porum et ex præsenti quid senatus sentiret, se intellegere cœpit dimittere, cum Marcellinus, inquit, ex citur nitate nostra, Lupe, quid aut probemus hoc tempore aut improbemus, judicare. Ego, quod ad me idemque arbitror ceteros, idcirco taceo, quod non existimo, cum Pompeius causam agri Campani agi convenire. Turn se senatum negavit tenere. Racilius surrexit, et de referre cœpit. Marcellinum quidem primum rogavit. Cum graviter de Clodianis incendiis, trucidationibus, lapidationibus questus sententiam ut ipse judices prætor urbanus^ sortiretur judicum sortitione

Comitia haberentur qui judicia impedivisset, eum contra rempublicam esse facturum. Approbata valde sententia, C. Cato contra et Cassius maxima acclamatione senatus, cum comitia anteferret. Philippus assensit Lentulo. Postea

Contumaciter inurbaneque^ vexatum. Deinde operæ repente Græcostasi gradibus Sextilium amicos Milonis Eo metu longe optimum Racilium habemus. Videtur etiam noster Fac, me amas, ut considerate gen terque naviges de mense Decembri.

[480]480 II

MARd'S FHATIU

Non occiipationc, cram sane ini peditus, sed parv iila lippitudinc adduc tiis sum, dictarem banc epistula ni ct ut ad tc soleo. Ipse scribercm. Et

Me excuso eo ipso, in quo te aceuso. Me cnim adbuc nemo rogavit, " num quid in Sardini an! Vellem " te puto sæpe babere, qui, " num quid Romam velis," quærant. Quod ad me Lentuli et Sesti nomine locutus sum cum Cincio. (^uoquo modo res se habet, non est fæillima, sed liabet profecto quiddam Sardinia appositum ad recordationem præteritæ memoriæ. Nam, ut Gracchus augur, posteaquam in istam provinciam venit, recordatus quid in campo Martio comitia consulum habenti, contra auspicia accidisset,

Tu mihi videris in Sardinia de forma Numisiana et de nominibus Pomponianis otio rccogitassc. Sed ego adhuc emi Culleonis auctio facta Tusculano emptor nemo condicio valde bona

Fortasse non omittam. De ædificatione tua Cyrum urgere non cesso. Spero eum in Sed omnia sunt tardiora, propter furiosæ ædihtatis ex^pcctationem. Nam comitia sine mora futura videntur. Edicta sunt Kal. Febr. Te tamen sed tamen per vim rogationem Caninium contra Lentulum. Sine dubio a Lentulo remota

Cum magno meo Quamquam possemus. Tu, velim quam primum bona tempestate conscendas ad meque

[484]484 Postea quæ A Kal. Febr. Legationes Idus Febr. Reiciebantur. Eo die confccta non A. Non. Febr. Ei Pompeius advocatus Dixit Marcellus, ame rogatus. Honede quæstorum de ornandis prætoribus. Nulla transacta Cato legem promulgavit de imperio Lentuli abrogando. Vestitum mutavit.

Nam, ut operæ Clodianæ morem sustulerunt idque perpetua oratione con-

Non modo ut acclamatione, sed ut convicio et maledictis impcdiretur. Qui ut peroravit (nam eo

Interdiim etiam cum auctoritate per clamor a (placu crat cnim reforre gratiam), ut neque niente ncque lingua neqiie ore Ea

Acta cum hora vix Pompcius perorasset,

Ad lioram cum omnia maledicta, versus ctiam obsccnissimi Clodium Clodiam dicerentur.

Furens et exsanguis interrogabat clamore

Quis qui plebem fame necaret. Rcspondcbant operæ, Pompeius." Quis Alexandriam cuprret. Rcspondebant, Pompeius." Quern

Rcspondebant, Crassum." Aderat tum, Miloni animo non amico. Hora quasi signo dato, Clodiani nostros consputare cœperunt. Ex-

A impetus fuga operarum. Ejectus de

Clodius ac nos quoque tum fugimus, ne quid

Turba. Senatus vocatus curiam Pompeius domum. Neque ego tamen sc natum, ne aut de rebus tacercm, aut Pompeio defendcndo (nam carpebatur a Bibulo, Curione, Favonio, Ser-

Animos bonorum virorum offend crem. Res ut Pompeius adesset. Acta gravitcr a Pom- Apollinis sc natus consulti im factum quæ FACTA ESSENT Fcbr. CONTRA REMPUBLICAM ESSE FACTA. Eo die Cato vehementer Pompeii im invectus, et eum oratione perpetua tamquam reiim accusavit. De me multa, me cum mea summa laude Cum me perfidiam creparet, auditus magno malevolorum. Respondit vehementer Pompeius Crassumque

Dixitque aperte, se munitiorem ad custodiendam vitam suam quam Africanus

[4]4 Quern C. Carbo interemisset. Itaque magnæ mihi jam moveri videbantur. Nam Pompeius hacc

Nobiscumque communicat, vitæ suæ C. Catonem a Crasso sustentari Clodio pecuniam suppeditari utrumque et ab Curione, Bibulo ceterisque obtrectatoribus contate inimica, non æquo senatu, juventute improba. Itaque se comparat, homines ex Operas autem suas Clodius confirmat. Manus ad Quirin aHa paratur eo multo sumus superiores

Sed magna manus ex Piceno GalHa exspectatur, ut etiam Catonis rogationibus de Milone

Opinionem, qui nos sue censere putabant ut humanissimi, gratissi inique et omnibus videremur itaque faciemus. Sed idem Nerius index edidit ad Cn. Lentulum \'atiam C. Cornelium.^ Eodem die senatus consultum factum

UT SODALITATES DECURIATIQUE DISCEDERENT LEXQUE DE FEI IRETUR, UT, QUI NGN DISCESSISSENT,

Pro Bestia de ambitu apud prætorem Cn. Doni itium foro medio maximo conventu, ineidique

De quæ Sestium apparabantur erimina, eum ornavi laudibus, magno assensu omnium. Res homini vehementer grata. Quæ

Eo quod me de retinenda Sesti gratia ante lucem. Eo die apud Pomponium in ejus nuptiis erani ee naturus. Cetera sunt in rebus nostris luiiusniodi (ut tu mihi fere prædicabas) plena dignitatis et gratiæ quæ quidem tua, mi

Niihique sunt restituta. Domus ad lacum^ Pisonis I.iciniana conducta Sed, ut spero,

Mensibus post Kalend. Quint, in tuam commigrabis. Tuam in Carinis mundi habitatores Lamiæ conduxerunt. A te post illam Olbiensem epistulam nullas aceepi. Quid agas et ut te oblectes,

Cupio, maximeque teipsum videre quam primum. Cura, mi frater, ut valeas et quamquam est hiems, tamen Sardini an! Istam esse cogites. Av. Kalend. Mart.

M. CICERO FRATRI

Sestius noster abso jutus est Id. Mart. quod vehementer interfuit reipublicæ, nullam deri in ejusmodi causa dissensionem esse, omnibus sententiis abso jutus quod sæpe curac esse intellexeram, ne cui iniquo relinqueremus vituperandi locum, qui nos ingratos esse diceret,

Pcrversitateni rebus qiiam humanissime ferre nius, hoc nos eo judicio consecutos omnium judicaremur. Nam

Defcndendo moroso homini cumulatissime fecimus, et quod maxime cupiebat) \'atinium, aquo palam oppiiiinabatur, arbitratu nostro concidimus, hominib usquc phnidentibus. Quin etiam Paullus noster cum productus esset in Sestium, confirmavit se nomen delaturum, Macer Licinius cunctaretur et Macer a Sesti surrexit, ac se non defuturum affirmavit. Quid quæris homo petulans et audax, Vatinius, valde perturbatus debiHtatusque Quintus tuus, puer optimus, eruditur egregie. Hoc nunc magis animadverto, quod Tyrannio docet apud me. Domus utriusque nostrum ædificatur strenue. Redemptori tuo dimidium pecuniæ curavi. Spero nos ante hiemem contubcrnales De nostra TuUia, mehercule amantissima, spero cum Crassipede nos con-

Dies erant duo, qui post Latinas habentur rehgiosi ceteroqui confectum Latiar

Autem quam tu soles dicere, bono mode desidero, prorsus, ut advenientem excipiam libenter latent cm noii excitcrn. Etiam nunc tribus ædifico, reliqua rcconcinno vivo paullo liberalius, quani sokbani opus erat. Te haberem, paullisper fabris locum darem. Sed et hæc (ut spero) brevi

[4]4 Inter nos communicabimus. Res autem Romanæ sese habent. Consul est egregius Lentulus, non impedicnte collega inquam, bonus, ut meliorem non viderim. Dies comitiales exemit omnes. Nam etiam Latinæ instaurantur nee tamen deerant

[6]6 Supplicationes. Sic legibus perniciosissimis obsistitur, maxime Catonis cui tamen egregie imposuit Mile noster. Nam vindex gladiatorum et bestiariorum emcrat de Cosconio et Pomponio bestiarios nee sine his armatis umquam in publico fuerat. Hos alere non poterat. Itaque vix tenebat. Sensit Milo. Dedit cuidam non familiari negotium, qui sine su satque abducta Racilius, qui unus est hoc tempore tribunus plebis, rem patefecit, eosque homines emptos esse dixit enim placuerat) et tabulam earn tabulam magni risus consequebantur. Nunc igitur Catonem Lentulus a legibus removit, et eos, qui de Cæsare monstra promulgarunt, quibus interced cret nemo. Nam quod de Pompeio Caninius sa nequam Neque enim probatur, et Pompo jus noster amicitia Lentuli vituperatur,

Hcrculc non idem. Nam apud illam simam atque infimam fæccm propter Milonem reprehcndunt. Marcellinus autcin hoc uno mihi dem non quod cum nimis aspere tractat quamquam senatu non quo ego me

A curia ab omni parte reipublicæ sub-

In sumus, qui fuimus. Domus celebratur ut cum maximc. Unum imprudentia Milonis incommode, de Sex. Clodio, quern neque hoc tempore, neque ab imbecil Hs accusatori rimo defuerunt. Itaque hominem popu his revocat retrahatur necesse Non enim ferunt homines. Et quia, cum apud suos pæne damnatus vident damnatum. Ea ipsa Pompei nobis Senatorum enim urna condenmarunt. Sed hoc incommodum consolantur quotidianæ damnationes inimicorum, quibus me

Exspecto atque adhuc clausum marc

Sed quosdam tamen Ostia dicebant,

Desponsatam, ceteraque de publica que perscripseram. Postea sunt hacc Non. Apr. senatus consulto Pompeio pecunia decreta

Rem frumentariam ad HS Sed eodem vehementer actum de agro Campano clamore senatus prope contionali. Acriorem causam inopia pecuniæ faciebat annonæ Non prætermittam ne

— M. Furii im Flaccum, equitem Roma-

Hominem nequam, Capitolini et Mercuriales de collegio ejecerunt, præsentem, ad pedes unius que jacentem. Exiturus Apr. sponsalia Crassipedi præbui. Huic convivio puer opti nius, Quintus tuus meusque, quod perleviter comniotus fuerat, defuit April, veni ad Quintum, eumque plane integrum, multumque niecuni sermonem habuit et perhumanum de mulierum nostrarum. Quid quæris Poniponia autem etiam de qucsta Sed hæc

[4]4 Coram agemus. A pucro ut aream tuam

Res agebatur multis structoribus. Longilium redcmptorem cohortatus sum. Fidem mihi faciebat, se nobis placcre. Domus egregia. Magis enim cerni jam poterat, quam quantum ex forma judicabamus. Itemque nostra ædificabatur. Eo die cenavi apud Crassipedem. Cenatus hortos ad Pompeium latus sum. Luci eum convenire non potueram, quod abfuerat. Videre autem volebam, quod erani postridie Roma exiturus, et quod

Sardini an! Habebat. Hominem conv cni et ab eo ut quamprimum te nobis redderet.

[6]6 Statim dixit. Erat autem iturus (ut aiebat) d. in. Id. Apr., ut aut Labrone, aut Pisis conscenderet. Tu, mi frater, simiil ut venerit, primam navigationem (dummodo idonea tempestas ne omiseris. A. d. Id. April, ante lucem hanc epistulam conscripseram, eramque in itinera, ut eo die apud T. Tit juni in Anagnino manerem. Postridie autem in Laterio cogitabam inde, cum in Arpinati quinque dies fuissem, ire in Pompeianum rediens aspicere Cumanum, ut, quoniam in Non. Maias Miloni dies prodita est, prid. Non. Romæ essem, teque, mi carissime et suavissime frater, ad eam diem (ut sperabam) viderem. Ædificationem Arcani ad tuum adventum sustentari placebat. Fac, mi frater, ut valeas quam primumque venias.

M. CICERO D. FRATRI

O litteras mihi tuas jucundissimas, exspectatas, ac primo quidem cum desiderio, nunc vero etiam cum timore Atque has scito litteras me solas accepisse Etruria. Aquinum. 50(J post quas tuus nauta attulit, Olbia datas. Sed cetera (ut præsenti sermoni reserventiir. Hoc tanien non quco Id. Mails senatus frequens divinus fuit in supplicatione Gabinio deneganda. Adiurat Procilius hoc nemini accidisse. Foris valde plaiiditur. Mihi cum saa sponte jucundum, turn jucundius, quod me absente (est enim iikiKfuvh judicium) sine oppugnatione, sine nostra. F/ram Anti.^ Quod Idi})us et postridie fuerat dictum, de agro Campano actum non est actum. In hac causa mihi aqua hæret. Sed phira quam constitueram. Coram enim. Vale, mi optime et optatissimo frater, et advola. Idem te nostri rogant pueri illudscihcet, cenabis, cum veneris.

M. CICERO FRATRI

Placiturum esse librum meum suspicabar tarn valde placuisse, quam valde gaudeo. Quod me admones de nostra Urania, suadesque, ut me-

Manutius nostra Quod ante Mommsen. Min erim quæ extremo

Ego vero memini, omnia magis

Profectus, multa nocte cum Vibu Uio veni ad Pompeium, cumque ego de operibus atque

Per mihi benigne respondit magi jam spem Cum Crasso mihique, ut idem facerem, Crassum consulem ex senatu domum reduxi suscepit rem dixitque

Quod Clodius hoc tempore cuperet per per Pompeium consequi putare ego eum non im vellem. Totum negotium permisi, meque potestate huic sermoni Crassus, adulescens studiosissimus. Quod cupit Clodius, aliqua — minus per senatum, per populum — aut Byzantium aut ad Brogitarum aut utrumque. Plena nummoruni. Quod ego non nimium etiamsi minus assequor, quod Pompeius tamen cum Crasso locutus Videntur negotium optime

Minus, ad nostrum lovem revertamur. A.

Febr. Senatus consultum factum de ambitu Afrani sententiam, quam ego dixeram,cum tu adesses; Sed magno cum gemitu Senatus, consules non sunt persecuti coram sententias qui, Afranio cum essent asscnsi, addiderunt, ut prætorcs crcarcntur, ut dies privati essent. Ko die Cat oncm plane repudiarunt. Quid multa tenent omnia, idque omnes intellegere volunt.

Tu metuis, ne me interpelles Prime, in essem, tu quid interpellare An te Ateius Mehercule mihi docere videbaris generis humanitatem, qua quidem ego utor abs Tu vero, ut me et appelles et interpelles et obloquare et colloquare, velim. Quid enim mihi suavius Non mehercule quisquam libentius sua recentia poemata quam ego te audio quacumque de publica, privata, rustica, urbana. Sed mea factum est insulsa verecundia, ut te proficiscens non tollerem. Opposuisti semel dvavrtXcKTov causam, Ciceronis nostri valetudinem conticui iterum Cicerones quievi. Nunc mihi jucunditatis plena epistula hoc aspersit molestiæ, quod videris, ne mihi molcstus esses, veritus esse atqiie etiam nunc vereri. Liti^arem tecum, fas esset sed mehercule istuc um quani suspicatus ero, nihil dicam aliud, verebor, ne quando ego cum sum una, molestus Marium autem nostrum in lecticam mehercule conjecissem, non illam regis Ptolemæi Asicianam. Memini enim, cum hominem portarem ad Baias, Neapoli, octophoro Asiciano, machærophoris centum sc quentibus, miros risus nos edere, cum ignarus sui comitatus, repente aperuit lecticam, et pæne timore, ego risu corrui. Tunc, ut dice, certe sustulissem, ut aliquando subtilitatem veteris urbanitatis et humanissimi sermonis attingerem. Sed hominem infirmum in villam apertam, ac ne rudem quidem etiam nunc, invitare nolui. Hoc vero mihi peculiare fuerit, hie etiam isto Nam illorum prædiorum scito mihi vicinum Marium lumen esse. Apud Anicium vidcbimus ut paratum Nos enim ita philologi sum us, ut vel cum fabris habitare possimus. Habemus banc philosophiam non ab Hymetto, sed ab arce Marius et valetudine est et natura imbecillior. De interpcllatione tantum sumam a vobis temporis ad scribendum, quantum dabitis. Utinam nihil detis, ut potius vestra injuria, quam ignavia mea

Mihi ad scribendum argumcnti sane dabat. Sed quemadniodum, coram cum sumus, sermo nobis deesse non epistulæ nostræ debent dum Tenediorum Tcnedia præcisa cum cos præter me Bibulum

Calidium Favonium nemo defcnderet. De a Magnetibus ab Sipylo montio honorifica cum iinum diccrent postulationi Pansæ Lucr cti pocmata, ut sunt, — multis luminibus nui ltæ tamcn Sed cum veneris Virum putabo, Empedoclea hominem non putabo. Vale.

MARCUS FRATRI

Gaudeo jucundas esse meas nee tamen habuissem scribendi nunc quidem ullum argumentum, tuas accepissem. Nam cum Ap-

Scnatmn iiifrequcnteni coc gisset, tant uni

[2]2 Frigus, ut pipulo^ coactus nos dimittere. De Commageno, quod rem totam discusseram, mirifice mihi et per se et per Pomponium blanditur Appius. Videt enim, hoc gcnere dicendi utar in ceteris, Februarium sterilem futur uni eii mque jocose neqiie solum illud extorsi oppidulum, quod erat positum in Euphrati Zeugmate, sed practerea togam sum ejus prætextam, quam erat adeptus Cæsare

[3]3 Consule, magno hominum risu cavillatus. " Quod nos vult," inquam, " renovare honores eosdem, quo minus togam prætextam quotannis interpolet, decernendum nihil censeo. V^os autem homines nobiles, qui Bostrenum prætextatum non ferebatis, Commagenum feretis?" Genus vides et locum jocandi. Malta dixi in ignobilem regem quibus totus est explosus. Quo genere commotus (ut dixi) Appius totum me discutere. Sed non faciam, ut ilium offendam, ne

Per quos mecum gratiam Theopompo De Cæsare fugerat me ad

Quo mea totum aqua madidum redditum ut ne quidem meam aliquam epistulam. Sed ex Balbi

De Cicerone video quiddam quod ego non quantum autem conjectura consequebar, ejusmodi, ut magis optandum, quam sperandum putarem." Itaque postea ad Cæsarem eodem exemplo locum autem

Singulorum dierum scribemus ad modo

Tu præbebis. Quamquam ejusmodi impendebat, ut summum periculum ne Appio suæ ædes urerentur.

[522]522 M. CICERO D. FRATRI

Risi " nivem atram," teque animo et proni pto ad jocandi ini valde me juvat. L)e Ponipeio assentior vel tu potius niihi. Nam, ut jampridem istum canto Cæsarem. Mihi erode, in

[2]2 Sinu est, neque ego discingor. Cognosce nunc Idus. Decimus erat Cælio dies. Domitius ad numerum judices non habuit. \'ereor, ne homo teter et ferns, Pola Servius, ad accusationem veniat. Nam noster Cælius valde oppugnatur agente Clodia. Certi nihil est adhuc sed veremm-. Kodem igitur die Syriis' est senatus datus frequens frcqiientes contra Syriaci publicani. Vehementer vexatus Gabinius exagitati tamen a Domitio publicani, quod cum essent cum ecjuis prosecuti. L. noster Lamia paullo ferocius, cum Domitius dixisset, Vestra cul})a hæc acciderunt, equites Romani dissolute enim judicatis, Nos judicamus, vos laudatis, in cjuit. Actum est eo die nihil

[3]3 Nox Comitialibus diebus, qui Qiiirinalia qu untur, Appius interpretatur, non impediri se lege Pupia, quo minus habeat senatum, et quod Gabinia sanctum etiam cogi, ex Kal. Febr. Usque ad Kal. Mart, legatis senatum quotidie dare. Ita putantur detrudi comitia in mensem Martium. Sed tamen his comitialibus tribuni plebis de Gabinio se acturos esse dicunt. Omnia ut novi scribam aliquid ad

[4]4 Sed, ut vides, res me ipsa Itaque ad sth enem et ad Philistum redeo, in quibus te video volutatum. Callisthenes quidem vulgare et notum negotium, quemadmodum Græci aliquot locuti sunt. Siculus capitalis, creber, acutus, brevis, pæne pusillus Thucydides, sed utros ejus habueris libros (duo enim sunt corpora), an utrosque, nescio. Me magis de Dionysio delectat. Ipse est enim veterator ni agnus, et perfamiliaris Dionysius. Sed quod

Aggrederis ne ad historiam me auctore potes. Et, quoniam tabellarios subministras, hodierni diei res gestas Lupercalibus habebis. Oblecta te cum Cicerone nostro quam bellissime. 387-327 5iQ mus, quod spectantes Aggrediemur quoniam quiescere non possumus. Tua )na ndata sequar adjungendis hominibus busdam non Maximæ mihi vero curæ

Ut Ciceronem tuum nostrumque videam,si

Sum hoc horum dierum Cicerone nostro minore producendo.^ Tu, quemadmodum quod perse(|uare, cum Komam vcncro, nullum prætermittam Cæsaris tabellarium,

Ad non dem. His diebus darem, nemo ante hunc M. Orfium, equit cni Iv omanum, nostrum pernecessarium, quod ex mu-

Atellano, quod esse que eum commendo majorem modum, hominem domi splendidum, gratiosum etiam extra domum quem ut tua Est tribunus militum exercitu Gratum hominem observantemque cognosces. Trebatium ut valde ames, vehementcr rogo.

A. Non. quo die Romam accepi

Datas Blandenone, cum Cæsaris

Omni suavitate. Sunt quidem magna, potius maxima. Habent enim vim magnam ad gloriam ad summam dignitatem. Inservicntem conununi dignitati dcinde Cac saris tantum me amorem, quern omnibus honoribus, quos me a se exspectare antepono. Litteræ vero ejus una datæ cum (quarum initium quam suavis tuus adventus et rccordatio veteris amoris, deinde, se effectu nini, ut ego medio dolore ac desiderio cum ame abcsses, mum secum esse lætarer) delectarunt. Quare tu quidem fraterne, quod me sed meherculc currentcm nunc quid cni, ut omnia mea studia in istum unum conferam. Ego vero ardent! Quidem studio hoc fortasse quod sæpe viato-

Cum properant, evenit, (piam voluerunt, forte surrexerint, properando etiam quam de multa nocte perveniant, veHnt, ego, quoniam homine colendo tam indnrmivi te meherculc sæpe excitante, cursu corrigam tarditatem, tum equis, tum vero ((pi oniam

Poema ab co nostrum probari) quadrigis poe-

Modo mihi date Britanniam, quam pingam co tempus, Romæ præsc rtim, me rogat, mancnti, vacuum ostenditur Sed vidcro. Fortasse enim (ut

[3]3 Vincet tuus amor omnes Trebatium quod ad se miserim, persalse et humaniter etiam gratias mihi Negat enim, in tanta multitudine corum, qui una essent, quemquam qui vadimonium concipere posset. M. Curtio tribunatum ab eo petivi (nam Domitius se derideri putasset, esset ame rogatus hoc enim est ejus quotidianum, se ne tribunum militum quidem faccre etiam in senatu

Appium collegam, propterea ad Cæsarem, ut aliquem tribunatum aufcrret), sed in altcrum

[4]4 Annum. Id et Curtius volebat. Tu, quemadmodum me censes oportere esse rcpublica et in

[6]6 Molliorem. Res Romanæ se haljcbant. Erat nonnulla spes comitiorum, sed incerta erat aliqua suspicio dictaturæ, ne ea quidem certa summum otium forense, sed senescentis magis quam acquiescentis. Sententia autem nostra in senatu ejusmodi, magis ut nobis assentiantur, quam nos-

Calamo bono atramcnto charta etiam mi quæ Neque enim occupatus

Semper, quicumque calamus manus meas

Eo tamquam bono. Verum attende nunc, mi optime suavissime ad ea dum ut dixerimus, an ad expediendum causa commorere — mi Quinte, parva aliqua

Cujusmodi ilium annum, qui spectem plane aut tranquillum aut certe munitissimum quod quotidie domus, quod forum,

[526]526 Quod theatri significationes declarant, nee laboramus mea conscientia copiarum nostrarum, quod Cæsaris, quod Pompei gratiam tenemus. Hæc me, ut con-

Faciunt. Sin aliquis erumpet amentis honiinis furor, omnia sunt ad eum frangendum expedita.

[3]3 Hæc sentio, judico, ad te explorate scribo. Dubitare non assentatorie, sed fraterne veto. Quare suavitatis equidem nostræ fruendæ causa cuperem te ad id tempus venire, quod dixeras sed malo tamen, quod putas magis ere tua nam etiam magni æstimo ajK^iiXa^iav illam tuam, et explicationem debitorum tuorum. Illud quidem habeto,

Nobis expeditis, valebimus, fore fortunatius. Parva sunt, quæ desunt, pro nostris quidem moribus, et ea sunt ad explicandum expeditissima, modo valea-

[4]4 Mus. Ambitus redit immanis. Numquam fuit par. Idib. Quint, fenus bessibus ex triente, coitione Memmi et consulum cum Domitio banc Scaurus utinam vinceret Messalla Non dico

Vel HS centies constituunt in prærobomitius Calvinus, M. Valerius Mes salJa, and M. Ænii Uus

Coming Memmius

Qui contra ah eo condemnaretur. Quæ quidem conu tia grat uila ut plus unus Cato quam omnes leges omnesque

Cum ame manii acceperis, ne paullum quidem me habuisse cum autem mea, paullum. Enim habeto, numquam me a

Districtiorem atque anni tempore gravissimo caloribus maximis. Sed hæc (quoniam tu ferenda sunt neque committendum, ut aut aut vestræ ego videar defuisse præsertim cum, tametsi

Tamen ex hoc labore magnam gratiam magnamque dignitatem sim Itaque, ut

Damns operam, ne cujus animum offendamus, atque ut etiam ab qui nos cum Cæsare tam conjunctos dolent, diligamur, ab acquis aut etiam a propensis hanc partem, vehementer et colamur et amemur. Ani bitu cum atrocissime ageretur scnatu multos quod erant pro-

Candidati consul arcs, ut non esset ferendum,

Senatu non Statui ad nul lani medicinam publicæ sine magno præsidio accedere. Quo die hæe Drusus erat de prævaricatione a tribunis

Absolutus, summa, quattuor cum senatores et equites damnassent. Ego eodem die post meridiem Vatinium eram defensurus. Ea

Comitia mensem Sept. reiecta sunt. Scauri judicium statim exercebitur, nos non actam fabellam video esse nuUo modo probavi.

[4]4 Venio nunc ad quod nescio an primum esse de-

O jucundas mihi tuas de Britannia Timebam Oceanum, timebam Reliqua non equidem contemno, sed plus habent tamen

Quam magisque sum exspectatione quam metu. Te vero vTroOanv scribendi egregiam habere Quos tu quas naturas rerum et locorum, quos mores, quas gentes, quas pug-

Quem vero ipsum imperatorem habes Ego versus, quos rogas, yXavK ds mittam. Sed heus tu, celari videor a Quoniodonam, mi frater, de nostris versibus Cæsar nam primum librum se legisse scripsit ad me ante, et prima ut neget, se ne (iræca quidem meliora legisse. Reliqua ad quemdain locum fmOvfxoTepa. Hoc eniin utitur vcrbo. Die mihi varum, num aut res eum, aut XapaKTi'ip non delectat Nihil quod vereare. Kgo enim ne pilo quidem minus me amabo. Hac de re

Cratander Athenas nocti jam M.

Ego ex magnis caloribus (non enim meminimus majores) Arpinati sumnia cum anioenitatc men datis. In Arcane Idus Sept. Mescidium cum Philoxcno, a(|uamc|ue. Quam ducebant non longe sane fluentem præsertim maxima uberiorem(|ue to sese dicebant. Apud Herum recte

In Maniliano Diphilum Diphilo rem. Sed tamen restabat præter balnearia et ambulatione ni et aviarium. Mihi valde

Propterea sum inani dignitatem videbantur. Cameras quasdam non probavi, mutari majus nee habere poterat adjuncta cubicula

Membra. Nunc hoc honestate valde bonum æstivum locum Tu tamen assa alterum apodyteri angulum promovi, propterea quod erant ut eorum vaporarium, ex quo cubiculum autcm hibernum altum valde probavi, quod ampla erant ambulationis uno

Quod proximum Columnas

Omnino spero paucis mensibus opus

Perfectum Curat enim diligentissime Cæsius, qui tum mecum Ex eo recta 5iS

Emeramus. E^o locum æstate iimbrosiorem

Numquam, permultis aquam profluentem, et earn uberem. Quid qu acris lugera Cæ-

Et vitium Eundum audio hunc Bovillanum De eo quid videatur, ipse aqua dempta,

Aquæ servitute fundo imposita, tamen nos pretium servare posse, vendere vellemus. Mescidium mecum habui. Se nummis pedem tecum transegisse dicebat sese autem mensum pedibus aiebat passuum Mihi plus visum Sed præstabo, sumptum nusquam melius posse Cillonem arcessieram Venafro. Sed eo ipso quattuor conservos et

Sum cnim mensus ab eo ponticulo, qui ad Furinæ, Satricum Eo non

Cum tu neque per Locustæ, neque per Varronis ducere. Varro ante suum fundum prope munierat. Locusta non quem ego Romæ aggrediar ut commovebo, simul M. Taurum, quem audio promisisse, nunc Romæ de aqua per fundum ducenda rogabo. Nicephorum, tuum, sane probavi que ex ecquid de ædificatiuncula de qua mecum locutus mandavisses. Turn mihi respondit, ipsum HS conductorem ad pretium itaque Mihi hercule valde ut constituebas, addere quamquam ea quæ nunc tamquam philosopha videtur quæ obiurget ceterarum villarum saniam. Verumtamen additum Topiarium laudavi omnia convestit hedera, qua basim qua intcr columnia ambulationis, ut denique topiariam facere vidcantur et muscos iiis. Habes fere de rebus Urbanam expolitionem urget quidem et Philotimus et Cincius sed etiam ipse crebro interviso quod est

Factu. Quamobrem ea te cura liberatum

De Cicerone quod me semper rogas, ignosco equidem sed tu quoque mihi velim ignoscas. Non enim concedo plus ut ilium ames, quam ipse amo. Atque utiiiam diebus Arpinati, quod et ipse cupierat, et ego non minus, mecum Quod ad Pomponiam, videtur, scribas velim, cum aliquo exibimus, eat nobiscum, pucrunique ducat. Clamores eum mecum habuero Nam Romæ respirandi non est Id me antca gratis esse pollicitum quid nunc putas, tanta abs te mihi mercede proposita Venio nunc ad tuas quas pluribus accepi, dum sum in Arpinati. Nam mihi uno die tres sunt redditæ, et quidem, ut videbantur, eodem abs te datæ tempore una pluribus verbis, in qua primum

Id Oppius nonnum quara necessario, cum tabellarios constituent mittere, litterasque a nobis acceperit, aliqua re nova impediatur, et necessario serius, quam constituerat, mittat, neque nos datis jam epistulis diem commutari cure-

[9]9 Mus. Scribis de Cæsaris summo in nos amore. Hunc et tu fovebis et nos. QuibuscmTique poterimus rebus, augebimus. De Pompeio et facio diligenter et faciam quod mones. Quod mea permissio mansionis tuæ grata id ego, summo meo dolore et de nonnullis arcessendis quid cogites, non intellego. Nemo istorum quin abs te munus, fundi suburbani instar, exspectet. Trebatium vero meum quod admisceas, Ego ilium ad Cæsarem misi, qui mihi jam minus, præstare debeo, teque item ab eo vindico et Quod

Te a Cæsare quotidie plus dihgi, immortaliter gaudeo. Balbum vero, qui est (quemadmodum adiutor, in oculis Trebonium meum ate amari, teque ab pergaudeo. De tribunatu quod ego vero nominatim petivi Curtio, et mihi ipse Cæsar nominatim Curtio paratum esse rescripsit, meamque in roi^ando vcrecundiam obiurgavit. Si practerea peti oro quod etiam Oppio dixi, ut ad ilium scriberet), facile patiar mihi negari, quo niani qui mihi molesti sunt, negari ame non facile patiuntur. Ego Curtium quod dixi) non modo rogatione, sed etiam testimonio tuo diligo, quod tuis studium in salutem nostram facile perspexi. De Britannicis rebus, cognovi ex tuis nihil esse, nee quod metuamus, nee quod gaudeamus. De publicis negotiis, quæ ad te Tironem scribere, neglegentius ad te ante scribebam, quod omnia, minima maxima, ad Cæsarem mitti sciebam. IV. Rescripsi e})istulæ maximæ. Audi nunc de minuscula in qua primum est de Clodi ad Cæsarem in quo Cæsaris consilium probo, quod amantissime petenti, veniam non dedit, uti uUum ad illam Euriam verbum rescriberet. Alterum est de Calventi Mari oratione. Quod miror, placere, me ad eum rescribere, præsertim cum illam nemo lecturus ego rescripsero, meam in ilium pueri omnes, tamquam dictata, per tuam stati jam locavi. Item de hortis quod me admones, ncc umquam valde cupidus, et nunc domus sup})editat niihi hortorum ainoenitatem. Romam cum venissem Kal. Octob., absolutum offendi in ac dibus tuis tectum quod supra conclavia non placuerat esse multorum fastigiorum, id nunc honcste vergit in tectum infcrioris porticus. Cicero nostcr, dum ego absum, non cessavit apud rhetorem. De ejus eruditione quod labores, nihil quoniam ingenium ejus nosti studium ego video. Cetera ejus suscipio, ut me puto præstare debere. V. Gabinium tres adhuc factiones postulant L. Lentulus, flaminis qui jam de maiestate postulavit Ti. Nero cum bonis subscriptoribus C. Memmius bunus plebis cum L. Capitone. Ad Urbem accessit

Kal. Octobr. Nihil turpius, nee desertius. Sed his judiciis nihil audeo confidere. Quod Cato non valebat, adhuc de pccuniis repetundis non erat postulatus. Pompeius ame valde contendit de reditu in gratiam sed adliuc nihil profecit nee, ullam partem libertatis tenebo, proficiet. Tuas litteras

[16]16 Vehementer exspecto. Quod scribis te audisse in candidatorum consularium coitione me interfuisse, id falsum Ejusmodi enim pactiones in ea coitione factæ sunt, postea Memmius patefecit, ut nemo bonus interesse debuerit et simul mihi committendum non ut coitionibus interc ssem, quibus Messalla excluderetur cui quidcm vehementer satisfacio rebus omnibus ut etiam Memmio. Domitio multa jam quæ voluit, quæque ame petivit. Scaurum beneficio defensionis valde obligavi. Adhuc erat valde in eertum, et quando comitia, et qui consules futuri essent. Cum banc jam epistulam complicarem, tabellarii a vobis venerunt

Kal. Oct. Septimo vicesimo O me licitum quantum ego dolui in Cæsaris suavissimis

Sed quo erant suaviores, eo majorem dolorem

Casus afferebat. Sed ad tuas venio Primum tuam remansionem etiam atque etiam probo, præsertim cum, ut cum Cæsare communi-

Oppium miror quidquam cum Public mihi

[18]18 Enim non placuerat. Quod interiore epistula me Idib. Sept. Pompeio legatum id ego non audivi, scripsique ad Cæsarem, neque Vibullium Cæsaris mandata de mea mansione ad Pompeium pertulisse, neque Oppium. Quo consilio Quamquam Oppium ego tenui, quod priores partes Bibuli erant. Cum eo enim coram Cæsare egerat, ad Oppium liberos nostros ut pæne par. Vidcor id sum incensus.

[19]19 VI. Cum scripsissem hæc infima, quæ sunt mea manu, venit ad nos Cicero tuus ad cenam, cum Pomponia cenaret. Dedit mihi epistulam legendam tuam, quam paullo ante acceperat, Aristophaneo modo valde mehercule et suavem et gravem qua sum admodum delectatus. Dedit etiam alteram illam mihi, qua jubes eum mihi esse affixum, tamquam magistro. Quam iHum epistulæ delectarunt quam me Nihil puero suavius, nostri amantius. Hoc inter cenam Tironi dictavi, ne mirere

[20]20 Manu esse. Annali litteræ tuæ pergratæ fuerunt, quod et curares de se diligenter, et tamen consilio se verissimo juvares. P.

Quas a Cæsare missas esse dicebat,

Valde te gratum quod de sua voluntate erga Cæsarem humanissime diligentissime-

Locutus Cum Romam ex Arpinati revertissem, dictum mihi Hippodamum ad te profcctum esse. Non possum scribere, me miratum esse, ilium tam inhumaniter ut sine meis ad te proficiscrrrtnr scribo, molestum lam enim diu cogitaveram, ex eo, quod tu ad me scripseras, ut, quid esset, quod ad te diligentius perferri vellem, darem quod iiic hercule hisce

(Juas vulgo ad te mitto, fere scribo, quod in alicujus manus incident, moleste ferendum Minucio me et Salvio et Labeoni reservabam. Labeo aut tarde proficiscetur aut hie manebit. Hippodamus

[22]22 Ne numquid vellem quidem rogavit. T. Pinarius amabiles ad me de te litteras mittit se maxime

Sermonibus, cenis denique tuis delectari. Homo semper me delectavit, fraterque ejus mecum est multum. Quare, ut complectere adu-

[23]23 Les centem. VII. Quod multos dies epistulam in manibus habui, propter commorationem tabellariorum, ideo multa conjecta sunt, aliud tempore, velut hoc T. Anicius mihi sæpe jam dixit, sese suburbanum quod invenisset, non dubitaturum esse emere. In ejus sermone ego utrumque soleo admirari, et te de suburbano emendo, cum ad ilium scribas, non modo ad me non scribere, sed etiam aliam in sententiam scribere, cum ad ilium bas, nihil te recordari de de epistulis quas in Tusculano ejus tu mihi ostendisti, nihil de præceptis Epicharmi, yi/w^i aAAw Kixpi^rat totum him aman be denique vultum, aiiimuni, sermonem quemadmodum conicio, quasi dedidicisse^ sed hæc tu

[24]24 De suburbano, cura, ut sciam, quid et simul, ne quid turbet, vide. Quid præterea Quid Etiam. Gabinius Kal. Octobr. Noctu in Urbem et hodie cum edicto C.

De maiestate eum adesse oporteret, concursu magno et odio universi populi pæne Nihil turpius. Proximus est tamen Piso. Itaque niirificum cogito in secundum librorum meorum includere, dicentem Apollinem in concilio deorum, qualis reditus duorum imperatorum futurus esset quorum alter exercitum perdidisset, alter

[25]25 Vendidisset. Ex Britannia Cæsar ad me Kal. Sept. dedit quas ego accepi Kalend. Octobr. Commodas de Britannicis rebus quibus, ne admirer, quod ate nuUas acceperim, se sine te quum ad mare accesserit. Ad eas ego

Ne gratulandi quidem causa, propter ejus luctum. Te oro etiam atque etiam, mi

M. CICERO FRATRI

A. Octob. Salvius Ostiam vesperi navi profectus erat cum rebus, quas donio nntti volueras. Eodein die Gabini uni ad populum luculente calefecerat Memmius, ut Calidio verb uni facere pro eo non Postridie autem cius qui erat turn futurus, cum hæc scribebam ante lucem, apud Catonem erat divinatio Gabinium futura inter Memmium et Neronem et C. et L. Antonios, M. F. Putabamus ut Memmio daretur, erat Neronis mira contentio. Quid quæris Probe premitur, noster Pompeius, hominibusque

Negotium evcrterit. Cognosce nunc hominis audaciam, et aliquid in republica perdita delectare. Cum Gabinius, quacumque veniebat, triumphum se postulare dixisset, subitoque, bonus imperator, noctu in Urbem (hostium plane^) invasisset, senatum se non committebat. Interim ipso decimo quo ipsum oportebat hostium cæsorum numerum et militum renuntiare, inrepsit, summa infrequentia.

Hostium plenam Koch modum Wesenbcrg. Ducti publicani. Homo undique saucius^ cum ame maxime vulneraretur, non me trementi voce exsulem Hie li mquam honori-

Nobis consurrexit senatus cum clamore ad unum, ut ad corpus accederet pari clamore atque impetu publicani. Quid quæris omnes, tamquam tu fuerunt. Nihil hominum sermone Ego tamen me teneo ab accusando, vix mehercule sed tamen teneo,

Quod nolo cum Pompeio pugnare quod instat de Milone), quod judices nullos habemus.

Formido addo etiam malevolentiam hominum, timeo, ne me accusante, aliquid cedat nee despero rem et sine me nonnihil per me posse. De ambitu postulati sunt omne-^, qui consulatum petunt a Memmio Domitius, a Q. Acutio, bono et erudito adulescente, Memmius, Q. Pompeio Messalla, a Triario Scaurus. Magna motu propterea quod aut hominum aut legum

Ostenditur. Opera datur, ut ne Res videtur spectare ad interregnum. Consules mitia habere cupiunt nolunt, maxime Memmius, quod Cæsaris adventu sperat se futurum consi ilem. Sed mirum in modiim jacet. Domitius cum Messalla certus esse videbatur. Scaurus refrixerat. Appius sine lege curiata confirmat se Lentulo nostro successurum qui quidem mirificus

Die (quod pæne præterii) fuit in Gabini uni accusavit maiestatis noni ina data, quum verbum nullum. Habes forensia. Domi recte, et ipsa domus a redemptoribus tractatur non indiligenter. Vale.

M. CICERO FRATRl

Occupationum mearum signum manus. Diem scito esse nullum, quo die non dieam pro reo. Ita, quidquid conficio aut cogito, in ambulationis fere tempus confero. Negotia nostra se habent domestica vero, ut volumus. Valent pueri, studiose discunt, diligenter docentur et nos et ter se amant. Expolitiones utrius cjue nostrum sunt in manibus sed tua ad perfectum jam res rustica Arcani et Lateri. Præterea de aqua et via prætermisi quadam epistula, quin enucleate ad te Quare non equidem jam ut ad me de de

Magna voluntate bonorum omnium tanta

Sunt consules propter suspicionem pactorum a candidatis præmiorum. Candidati consulares quatut Messalla noster quod etiam cum reliquorum conjunctum. Gabinium de am- Torquatus omnibusque non

Quo quidem odio premitur omnium gene ruin, maxinie testibus accusatoribus frigidissimis consilium varium quæsitor gravis et firmus Alfius Pompe iiis vehemens

Rogandis. Quid futurum nescio locum tamcn civitate non video. Animum præb co ad pcrniciem moderat uni, ad rerum eventum lenissimum. Habes fere de omnibus rebus. Unum

Addam. Cicero tuus nosterque summo studio est Pæoni rhetoris, hominis, opinor, valde exer-

Et boni. Sed nostrum instituendi genus esse pauUo eruditius et non ignoras. Quare neque ego impediri Ciceronis iter atque illam nam volo.Et ipse puer magis declamatorio genere duel et delectari videtur. In quo quoniam quoque fuimus, patiamur ilium nostris itineribus eodem enim perventurum esse confidimus. Sed tamen, nobiscum eum rus aliquo eduxerimus, in banc nostram rationem consuetudinemque inducemus. Magna enim nobis ate proposita nierces quam certe nostra culpa numquam minus assequemur. Quibus et qua spe hiematurus ad

N diliffentissime scribas velim. Vale.

SecQ.F.Nl salute, sed dc sua diirnitate inecum esse certamen in Urbem introisset ad res venisset cum Æsernino Samnite Pacideianus comparatus viderer auriculam fortasse mordicus abstulisset. Cum Clodio quid cni certc rediisset in gratiam. Ego vero meum consilium præsertim tu non improbas) vehementer approbo. Cum ame meis studiis ornatus esset, cumque ego nihil deberem, mihi omnia, tamen in republica me a se dissentientem non tulit (nihil dicam gravius), et minus potens eo tempore, quid in me florentem posset, ostendit. Nunc, cum ego ne curem quidem multum posse, res quidem publica certe nihil possit, unus

Omnia possit, cum ipso contenderem Sic enim faciendum fuisset. Non existimo te putare id

[3]3 Mihi suscipiendum fuisse. Alterutrum, inquit idem Sallustius, defendisses idque Pompeio contendenti dedisses. Etenim vehementer orabat. Lepidum amicum Sallustium, qui mihi inimicitias putet periculosas subeundas fuisse aut infamiam sempiternam Ego vero hac mediocritate delector ac mihi illud jucundum est, quod, cum testimonium secundum fidem et religionem gravissime dixissem, reus dixit, neque me ([uidquam interrogavit.

Ame deest mihi quidem opera, quæ non modo tempus, sed etiam animum vacuum ab omni cura desiderat sed abest etiam non enim sumus omnino sine cura venientis anni,

Sumus sine timore. Simul et uUa me priores partes tribuo, quam mihi. De bibhotheca tua Græca supplenda, commutandis, Latinis comparandis, valde vehm præsertim cum ad meum quoque usum spectent. Sed ego, mihi

Per quem agam, non habeo. Neque enim venalia sunt, quæ quidem placeant, et per hominem et peritum et diligentem, non possunt. Chrysippo tamen imperabo, et cum Tyrannione loquar. De quid egerit quæram. Quod videbitur rectum curabo. De Ascanione, tu vero, quod me interpono. De suburbano, quod non properas, laudo ut tu habeas, hortor. Hæc Kalend. Novemb., quo die ludi committebantur, Tusculanum pro-

Ducensque mecum Ciceronem meum ludum discendi, non ea re non longius quam vellem, quod Pomptino ad triumphum Non. Novcmb, volebam adessc. Etenim nescio quid negotioli. Nam Cato et Servilius prætores prohihituros se niinantur nee, quid possint, lUe enim et Appiunieonsulemseeumhabebit,et prætores, et tribunos plebis. Sed niinantur tamen, in prinnsque'A/o"/ Q. Scævola. Cura, mi suavissime et carissime frater, ut valeas.

M. CICERO FRATRI

Quod quæris, quid de egerim, quos, cum essem Cumano, scribere non cessavi neque cesso sed sæpe jam scribendi totum consilium rationemque mutavi. Nam jam duobus

In quibus, novendialibus quæ fuerunt Tuditano et Aquilio consulibus, sermo est ame stitutus Africani, paullo ante mortem, et Læli,

Q. Tuberonis et Læli generorum, Fanni et Seævolæ sermo autem in novem et dies et libros distributus de optimo statu et de optimo cive sane texebatur opus luculenter, hominiimqne aliquantum orationi ponderis afferebat. Hi cum in Tiisculano legerentur audiente Sallustio, admonitus sum ab multo majore auctoritate de rebus posse, ipse loquerer de republica, pracsertim cum essem non Heraclides Ponticus, sed consularis et qui maximis versatus in republica rebus essem. Quæ tarn antiquis hominibus attribuerem, ea visum

Esse oratorum sermonem in nostris qui essent^ de ratione dicendi, belle ame removisse ad eos tamen quos ipse vidissem Aristotelem denique, quæ de republica et præstante viro

[2]2 Scribat, ipsum loqui. Commovit me, et eo magis, quod maximos motus nostræ attingere non poteram, quod erant inferiores, quam illorum ætas, qui lo(|ucbantur. Ego autem id ipsum tum eram secutus, ne, in nostra tempora incurrens, offenderem quempiam. Nunc et id vitabo, et loquar ipse tecum, et tamen quæ institueram, ad Romam venero, mittam. Puto enim te existimaturum ame

Non sine aliquo meo stomacho esse Cæsaris amore, quem ad me perscripsti,^ unice delector promissis quæ ostendit, non valde pendeo nee honores nee desidero gloriam magisque ejus voluntatis perpetuitatem, quam promissorum exitum Vivo tanien ea am-

Ad poema quadam animi quam plane mihi tempora Abduco equidem me ab omni dedoque sed tamen totum me partim non oppugna-

Partim etiam defensos meuni non mode animum, sed ne odium quidem liberum unumque ex omnibus Cæsarem inventum, me tantum, quantum ego amaret, aut etiam

J^utnnt) ununi esse, qui Quorum tanirn est ciusniodi, ut ego me non multa consolatione quotidie leniam sed erit consolatio maxima, una erimus nunc ad vel gravissimum accedit tui desiderium. Gabinium ut Pansa putat oportuissc, defendissem, concidissem qui ilium oderunt(hi sunt toti ordines), propter quern oderunt,^ meipsum odisse cœpissent. Tenui me, ut puto, egregie, tantum ut facerem^ quantum omnes viderent. Et in omni summa, ut mones, valde me ad otium pacemque converto. De Tyrannio est cessator. Chrysippo dicam. Sed res operosa est et honiinis perdiligentis. Sentio ipse, qui in summo studio nihil asscquor. De Latinis vero, quo vertam me, neseio, ita mendose et scribuntur et veneunt sed tamen, quod poterit, non neglegam. Crebrius, ut ante ad te Romæ est et qui omnia se adiurat debere valde renuntiat.^ De ærario puto confectum esse, dum absum.

[7]7 Quattuor tragœdias xvi. Diebus absolvisse cum scribas, tu quidquam ab mutuaris et qiiæris, cum Electram et Troada^ scripseris Cessator esse noli et yiw^i rreavroy noli putare ad arrogant jani minuendam solum esse dictum, verum etiam ut bona nostra norimus. Scd et istas et Erigonam mihi velim mittas. Habcs ad duas epistulas proximas.

Romæ, et maxime Appia ad Martis, mira pro-

Crassipedis ambulatio ablata, horti, tabcrnæ plurimæ ma,a:na aquæ usque ad piscinam publicam. Viget illud Homeri cadit enim in absolutionem Gabini Scd hæc non curare decrevi. Romam cum venero, quæ perspexero, scribam ad et maxirne de tatura, ad Labienum et ad dabo. Hanc ante luceni, ad lychmifluiiii ligneo luni, qui mihi crat periucundus, quod eum te aiebant, cum esses Sami, curasse faciendum. Vale, mi su aquæ plena stomachi et querellarum quo genere alteram quoque te pridie Labieno dedisse qui adhuc non venerat. Delevit cnim mihi omnem molestiam reccntior epistula. Tantum te et moneo et rogo, ut molestiis et laboribus et desideriis recordere, consilium nostrum quod profectionis tuæ. Non enim commoda quædam sequebamur parva ac mediocria. Quid enim quod discessu nostro emendum putaremus Præsidium firmissimum petebamus et optimi et poten-

Benevolentia ad omnem statum nostræ

Plura ponuntur spe, quam pecuniis reliqua ad jacturam struantur.^ Quare crebro referes aninunn tmiin ad ration cni et veteris quæ te feres et tamen, cum depones. Sed ejus maturitas nequedum ct tamen jam appropinquat. Etiam te admoneo, ne quid committas, quod, prolatum moleste feramus. Multa sunt, quæ ego nescire malo, quam cum pcriculo

Plura ad te vacuo animo scribam, cum (ut spero) Cicero meus belle habebit. Tu velim cures, ut sciam, quibus nos dare oporteat quas ad te deinde mittemus — Cæsarisne ut

Ad protinus mittat, an Labieni. Ubi enim

Nervii, et quam longe absint, nescio. De virtute et gravitate Cæsaris, quam summo dolore adhibuisset, magnam ex epistula tua accepi volupta teni. Quod me institutum ad ilium poema jubes

Distentus cum opera, tum animo sum multo magis, quoniam tamen ex epistula, quam ad miseram, cognovit Cæsar, me aliquid esse exorsum, revertar ad institutum, idque perficiam supplicationum diebus quibus Mcssallam jam nostrum reliquosque molestia levatos, vehementer gaudeo eumque quod certum consulem cum Domitio nume sallam Cæsari præstabo. Sed Memmius adventu Cæsaris habet spem quo ilium puto errare quidem Scaurum autem jampridem Pompcius

Res prolatæ. Ad interregnum comitia adducta. Rumor iniucundus bonis etiam magis, quæ loquuntur. Sed tota timetur et Pompeius plane negat

Antea ipse mihi non negabat. Hirrus auctor fore videtur. O quam ineptus quam se ipse amans sine CæUum Vinicianum, hominem mihi deditum, per me noHt, babit. Aliud hoc tempore de republica loquebantur. Agebatur quidem certe Serrani Domestici funus perluctuosum Kalend. Decemb. Laudavit pater meo. Pompeius et omnia Cottæ, dicitque se perfecturum, ut Cæsar ta turæ juverit manu et præsidio suo, Pompeium metuit inimicum non timet, ne per vim pcrferatur. Ludos apparat magnificentissimos inquam, ut nemo sumptuosiores stulte terque, non postulatus, vel quia munus magnificum dederat, vel quia facultates non erant, vel quia potuerat magistrum non ædilem putare. Omnia fere Cura, mi eari ssime frater, ut valeas.

M. CICERO FRATRI

De Gabinio faciendum istorum, quæ amantissime cogitata sunt. Feci summa cum gravitate, ut omnes sentiunt, et summa cum lenitate, quæ Ilium neque neque

Testis vehemens præterea quievi. Exitum fœdum et perniciosum levissime Quod quidem bonum mihi nunc denique redundat, ut malis reipublicæ licentiaque audacium, qua ante rumpebar, nunc ne movcar qi iidem. Nihil que, ex republica quoniam jam voluptatis capi potest, cur stomacher, Litteræ me, studia nostra otium villæquc delectant, maximeqiie

Angit unus Milo. Sed velim finem consulatus in quo enitar non minus, quam sum qui ludos HS. Comparet. Cujus hoc uno inconsiderantiam ego sustinebo, ut potero, tu ut tuorum nervorum. De motu temporum venientis anni, intellegere volueram domestici sed de communi reipublicæ statu

Quo etiamsi procuro, tamen curare vix possum. Quam autem te velim cautum esse scribendo, ex hoc quod ego ad te ne hæc quidcm quæ palani republica turbantur, ne cujusquam animum meæ interceptæ dant. Quare domestica cura levatum In publica quam esse Video Messallam nostrum consulem, per interregem, judicio per dictatorem, tamen sine periculo. Odi nihil habet. Hortensi calor multum valebit. Gabini absolutio lex impunitatis putatur. 'Ev nrapepyM — de dictatore tamen actum adhue nihil Poni pejus abest App iiis miscet Hirrus parat multi intercessores numerantur populus non curat principes nolunt ego quiesco. De mancipiis quod mihi valde te amo et sum equidem, ut

Et llomæ et in prædiis infrequens. Sed cave, amabo, quidquam, quod ad meum commodum attineat, maximo tuo commodo et maxima tua facultate, mi frater, cogitaris. De epistula Vatini

Sed me ab eo observari ut ejus ista odia non sorbeam solum, sed etiam concoquam. Quod me hortaris, ut absolvam, habeo absolutum suave, mihi quidem uti videtur, eVos ad Cæsarem sed quæro locupletem tabellarium, ne accidat, quod Erigo?Iæ tuæ, cui Cæsare imperatore, iter ex GalHa tutum non Quid cæmentum^ bonum non haberem, deturbarem ædificium quod quidem quotidie mihi magis placet, in primisque inferior porticus et ejus conclavia fiunt recte.

Cici aio Cæsaris^ opus est vel mehercule etiam elcgantioris

Imagines enim et palæstra, et cina, et multorum Philotimorum non Diphilorum. Sed et ea adibimus, et mittemus et mandabimus. De Fclicis testamento turn magis querare, Quas enim tabulas se putavit obsignare, in quibus in unciis firmissimum locum tenemus^ (lapsus est per errorem et suum et Sicuræ

Non obsignavit quas noluit, eas obsignavit.

[9]9 'AAA' nos modo valeamus. Ciceronem, et ut rogas, amo, et ut meretur, et ut debeo. Dimitto aut ame, et ut a magistris ne abducam, et quod mater a Porcia^ non discedit, sine qua edacitatem pueri pertimesco. Sed sumus una tamen valde multum. Rescripsi ad omnia, mi suavissime et optime frater. Vale. Tiam, perfecta essent et non diem ex die

Quo ex tempore suscepta sunt ut agerentur, non tardata procrastinata, bellum jam nullum haberemus. Omnia, Brute, publicæ, quæ præstare debuit qui esset quo ego sum, gradu senatus populique co Uocatus, nee modo, quæ nimirum ab homine sunt postulanda, fidem, vigilantiam, patriæ caritatem ea sunt enim, quæ nemo qui non præstare debeat ego autem puto etiam prudentiam esse præstandam, nee me, cum mihi tantum sumpserim, ut gubernæula publicæ prenderem, minus putarim reprehendendum, aliquid senatui suaserim quam

Acta quæ quæque agantur

Ad Ex me autem quod velim habere cognitum, meum quidem mum esse neque respectum uUum quærere,

Majoris autem animi Cassiumque Quam ob rem te para, Brute, ut hoc tempore bene gcsta meliorem rem cam esse faciendam quid offensum per esse eamdem recuperandam.

Valde exspecto, quas post nuntios nostrarum rerum, et de morte Trebonii non enim dubito quin mihi consilium explices. Indigno scelere et civem optimum amisimus et provinciæ possessione pulsi suraus, quam recuperari

Est neque minus turpe aut flagitiosum

[2]2 Post recuperari. Antonius adhuc est nobiscum, sed me dius et moveor hominis precibus et timeo ne ilium aliquorum furor excipiat. Plane æstuo. Quod scirem quid placeret, sine soUicitudine essem. Id enim optimum esse persuasum esset mihi. Qua re quam primum fac me certiorem quid

[3]3 Placeat. Cassius noster Syriam, Ic giones Syriacas habet, ultro quidem a Murco et a Marcio et ab exercitu ipso arcessitus. Ego ad Tertiam sororem et matrem, ne prius ederent hoc, quod optime ac felicissime gessit Cassius, quam cum con-

[4]4 Silium cognovissent tibique visum Legi orationes duas tuas, quarum altera Kal. Jan. usus altera de meis, quæ habita est abs te contra Calenum. Nunc hoc exspectas, dum eas laudem. Nescio animi an ingenii tui major his HbelHs contineatiir. Lam concede ut vel Phihp-

Vocentiir, quod tu quadam epistula jocans scrip-

[6]6 Duabus rebus egemus, Cicero, pecunia et supplemento quarum altera potest abs te expediri, ut aHqua pars militum istinc mittatur nobis, vel secreto consilio adversus Pansam vel actione senatu, ab ipso senatu altera, quæ magis est necessaria neque meo exercitui magis quam reliquorum. Hoc niagis doleo Asiam nos amisisse quam vexari a Dolabella audio, ut jam non videatur crudelissimum ejus facinus interfectio Trebonii. \'etus Antistius

[6]6 Me tamen pecunia sublevavit. Cicero, tuus,

Mihi se probat industria, patientia, labore, animi magnitudine, omni dcnique ut prorsus numquam dimittere videatur cogitationem cujus Qua re quoniam efficere non possum, ut pluris facias eum. Qui est carissimus, illud tribue judicio meo, ut persuadeas non fore abutendum gloria tua, ut adipiscatur honores paternos. Kalend. April. Dyrrhachio.

M. CICERO D. M. BRUTO

Planci animum in rem publicum cgrcgium, legiones,

Copias ex ejus, quarum exemplum

Missum arbitror, perspicere potuisti. Lepidi,

Iiecessarii, qui secundum fratrem affines habet quos oderit proximos, levitatem et inconstantiam animumque semper inimicum rei publicæ jam credo

[2]2 Tibi ex tuorum esse perspectum. Nos exspectatio quæ est omnis jam in extremum adducta discrimen. Est enim spes omnis in Bruto

[3]3 Expediendo, de quo vehementer timebamus. Ego hie cum homine furioso satis habeo negotii, Servilio, quem tuli diutius quam dignitas mea patiebatur, sed tuli rei publicæ causa, ne darem perditis civibus hominem, parum sanum ilium quidem, sed tamen nobilem, quo concurrerent, quod faciunt nihilo minus, sed eum alienandum are publica non putabam. Finem feci ejus ferendi. Cœperat enim esse tanta insolentia, ut neminem liberum duceret. In Planci vero causa exarsit incredibili dolore, mecumque per biduum ita contendit et ame ita fractus est, ut eum in perpetuum modestiorem sperem fore. Atque in

Hac contentione cum maxime agcretur,

Idus Apriles mihi redditæ sunt a Lentulo nostro de Cassio, de le^ionibus, de Syria quas statim cum recitavissem, complures practerea sunt enim qui improbissime sentiunt, sed acerbissime assensum mihi dc Planco. Magnum monstrum publica sed quomodo nunc mihi crede, non

Itaque mane Apr. cum a Scaptio

Factus essem non esse cos profectos, quibus

Dederam, statim hoc pauUulum exaravi

Turba matutinæ De Cassio lætor publicæ gratulor, mihi etiam, qui pugnante irascente Pansa sententiam dixerim, ut Dolabellam Cassius persequeretur. Et quidem audacter dicebam nostro senatus consulto jam

Eum belli im gerere. De te etiam turn quæ dicenda putavi. Hæc ad te oratio perferetur, quoniam te \ideo delectari Quod me de Antonio quoad Bruti exitum cognorimus, custodiendum puto. Ex quas mihi Dolabella Asiam vexare videtur et ea se gerere tæterrime. Compluribus autem

Dolabellam a Rhodiis esse exclusum qui ad Rhodum videtur mihi Asiam Id

Censeo commorandum earn semel mihi crede, statim^ Asiam censeo persequendum mihi hoc tempore mehus

[4]4 Quod egere te duabus necessariis rebus supplemento et pecunia, consilium Non enim mihi occurrunt facultates, quibus te posse videam præter quas senatus decrevit, ut pecunias a mutuas sumeres. De supplemento auteni non video quid Tantum enim abest ut Pansa de exercitu suo aut dilectu aliquid ut etiam moleste ferat tam multos ad te voluntarios, quo modo equidem credo, quod

Rebus, quæ decernuntur, nullas copias nimis magnas esse arbitretur, quo modo autem multi suspicantur, quod ne te quidem nimis firmum esse

Quod ego non suspicor.

[6]6 Quod te ad IVr tiam sororcm et matrem

Ut ne prius ederent ea, quæ gesta a Cassio essent, quam visum esset, video te veritum esse

Quod verendum ne animi partium Cæsaris, quomodo etiam nunc partes appellantur, vehementer commoverentur. Sed ante quam tuas accepimus, audita res erat et pervulgata, etiam tabellarii ad multos familiares tuos attulerant. Qua re neque supprimenda res erat, præsertim cum id non posset, neque, posset, non divulgandam

[6]6 Potius quam occultandam putaremus. De Cicerone meo tantum est eo, quantum tantum

Quantum debeo, gaudeo, et quod amas eum, eo majora ipsum incredibiliter gaudeo, ate eum

M. CICERO M. BRUTO

Quæ litteræ tuo nomine recitatæ April, in senatu eodemque tempore Antonii, credo ad te scripsisse tuos, quorum ego nemini concedo sed

Necesse erat eadem omnes, necesse me ad te scribere, quid sentirem tota de constitutione hujus

Ct quo judicio esseni quaque sententia. Voluntas mea, Brute, de summa re publica semper eadem

Quæ tua, ratio quibusdam in rebus — non enim omnibus — paullo fortasse vehementior. Scis mihi semper placuisse non rege solum, sed regno liberari rem publicam tu lenlus, immortali omnino cum tua laude, sed, quid melius fuerit, magno dolore sensimus, magno periculo sentimus. Recenti tempore tu omnia ad pæem, quæ oratione confici non poterat, ego omnia ad libertatem, quæ sine pace nulla pacem ipsam bello atque armis posse arbitrabar studio non deerant arma poscentium, quorum re-

[2]2 Pressimus imp ctum ardoremque restinximus. Itaque res in eum locum venerat, ut, nisi Cæsari Octaviano deus quidam illam mentem dedisset, in potestatem perditissimi hominis et turpissimi M. Antonii veniendum fuerit, quocum vides hoc tempore ipso quod quantumque certamen id profecto nullum esset,

Tum conservatus esset Antonius. Sed hæc omitto res enim ate gesta memorabilis et pæne cælestis repellit omnes reprehensiones, quippe quæ ne laude quidem satis idonea possit. Exstitisti nuper vultu severo exercitum, copias, legiones idoneas per tr brevi tempore comparasti di immortales qui nuntius, quæ litteræ, quæ lætitia senatus, quæ alacritas civitatis erat nihil umquam vidi tarn omnium consensione laudatum. Octavi an November it b.c, Cicero's Erat exspectatio Aii tonii, qiiem equitatu legionibusque mafjna ex parte spoliaras ea quoque lia buit exitum optabilcm nam tuæ quæ recitatæ in senatu sunt, et imperatoris et milit uni virtutem et industriam tuorum, in quibus Ciceronis mei, declarant. Quod placuisset de referri et in tempus turbulentissimum post cessum Pansæ consulis incidissent, honos quoque justus et debitus immortalibus decretus Kcce Idib. April, advolat mane Celer qui

Di boni, quam gravis, quam constans, quam bonarum in re publica partium hie epistulas duas, unam tuo nomine, alteram Antonii dat Ser-

Tribuno plebis, Cornuto recitantur senatu. Antonius procos. Magna admiratio, ut esset recitatum Dolabella imperator, aquo quidem venerant sed nemo qui proferre

Auderet aut magistratibus reddere. Tuæ recitantur, breves quidem, sed in Antonium admodum lenes vehementer admiratus senatus mihi autem non erat explicatum, quid agerem

Dicerem quid, tu eas approbasses con-

[4]4 Firmarem non erat dignitatis tuæ. Itaque dies silentio postridie autem, cum sermo increbruisset Piliusque velicnientius hominum offendisset, natum omnino est principium ame do proeonsule Antonio multa causæ non defuit post mecuni, qiianto suuni filium, quanto meum in periculo fiituriim duceret, contra proconsulem arma

Nosti hominem causæ tamen non defuit. Dixerunt etiam Labeo vero noster nee signum tuura in epistula nee diem appositum nee te scripsisse ad tuos, ut soleres hoc cogere volebat, falsas litteras

[5]5 Esse quæris, probabat. Nunc tuum est consilium, Brute, de toto genere Video te lenitate delectari et eum putare fructum esse maximum, præclare quidem, sed rebus, temporibus locus esse solet debetque clementiæ nunc quid agitur, Brute Templis deorum immortalium imminet hominum egentium et perditorum spes nee quid quani aliud decernitur hoc bello, utrum simus necne. Cui parcimus aut quid agimus His ergo consulimus, quibus victoribus vestigium nostrum nullum relinquetur Nam quid interest inter Dolabellam et quemvis Antoniorum trium Quorum cui parcimus, duri fuimus in Dolabclla. Hæc ut sentiret senatus populusque Romanus, res ipsa cogebat, tamen maxima ex parte nostro consilio rclinquam mcam dissolutum a quidquam Ciceronem meum, mi Brute, velim quam plurimum

Nullam quam contemplationem atque

... Te benevolentiam equitumque expertu ni vehemcnter gaudeo. De

[644]644 Tas vincit inanem spcciem clenieniiæ quod clcmontes esse volu miis, numqiiam deerunt bella

Sed de hoc tu videris dc me possum idem, quod Plautinus pater in Trinum nio Opprimcmini, mihi crede, Brute, provideritis neque enim populum semper eundem habebitis neque senatum neque senati ducem. Hæc ex oraculo Apolhnis Pythii edita puta potest esse verius. Xv. Kal. Maias.

M. CICERO M. BRUTO

Nostræ res meliore loco videbantur scripta enim ad te certo quæ gesta sunt. Quales sæpe

Consules esse tales exstiterunt. Cæsaris vero pueri mirifica indoles utinam tarn eum florentem et honoribus et gratia regere ac tenere possimus, quam adhuc tenuimus est omnino

Sed tamen non diffidimus persuasum est enim adulcscciiti, et maxime per me, ejus opera triduo ante banc rem pulclurrimam timore quodam

Effundebat eadcm rccreata Maias venire quam ad malebat quo quidem magnorum meorum laborum multarumque vigiliarum fructum cepi maximum — modo

Ex veraque — nam tantæ multitudinis, quantam urbs concursus

Ad me aqua usque Capitolium deductus maximo clamore atque plausu sum me inane — neque enim debet, — sed tamen omnium ordinum consensus, gratiarum gratulatioque me commovet propterea, quod popularem me populi præclarum Sed hæc malo ab Me velim de rebus con-

Senatus, populus Romanus, nuUos umquam qui hoc contra patriam arma ceperunt, quos quidem ego omnibus persequor omnibus bonis approbantibus. Tu quid de hac

[648]648 Consules duos, bonos qi iidem, sed dumtaxat bonos consules, amisimus Hirtius quidem ipsa

Cum paucis diebus ante magno prœlio set nam Pansa fugerat vulneribus acceptis, quæ ferre non Reliquias hostium Brutus persequitur et Cæsar hostes autem omnes qui M. Antoni sectam secuti sunt, idque senatus consultum plerique interpretantur etiam ad tuos sive captivos dediticios pertinere. Equidem disserui durius, cum nominatim de C. Antonio dec emerem, quod statueram, ate cognoscere causam ejus senatum oportere. Kal. Maias.

M. CICERO M. BRUTO

A. K. Maias. Cum de qui hostes sunt, bello persequendis sententiæ dicerentur,

Etiam de Ventidio et ut Cassius persequeretur DolabcUani. Cui cum essem assensus, decrevi hoc amplius, ut arbitrarere exque re publica

Persequerere bello Dolabellam, minus commodo publicæ facere posses sive non existimares ex re publica ut iisdem exercitum con-

Nihil honorificentius potuit facere senatus, quam ut tuum esset judicium, quid maxime conducere

Publicæ videretur. Equidem sentio, manum habet, castra, ubi consistat uspiam Dola-

Ad fidem et ad dignitatem tuam jH'rtinere eum persequi. De Cassii nostri copiis sciebamus neque enim ab ipso ullæ neque nuntiabatur quidquam, quod pro certo haberemus — quanto

Cum ut pœnas persolvat, turn ne

Quo se latronum duces ex Mutinensi fuga conferant. Atque hoc mihi jam ante placuisse potes ex superioribus meis recordari quamquam tum et fugæ portus erat et subsidium in tuo exercitu. Quo magis nunc ut spero, periculis Dolabella opprimendo occupati esse debemus. Sed hoc cogitabis diligentius, statues sapi videbitur, Ciceronem nostrum vestrum collegium cooptari Existimo omnino absentium rati oncm sacerdotum comitiis nam etiam factum est antea Gaius enim Marius, cum Cap})adocia Domitia factus est augur, nee quo minus postea lex sanxit est etiam verbis, qvi petet cvivsve ratio habebitvr. Aperte indicatum posse rationem haberi non petentis. Hac de re ad eum, ut tuo judicio uteretur, sicut in rebus omnibus, autem statuendum est de Domi-

De Catone nostro sed quamvis absentis rationem haberi, tamen omnia sunt præsentibus

Quod statueris in Asiam eundum, nulla

[4]4 Ad comitia nostros arcessendi Omnino^ Pansa vivo celeriora omnia putabamus statim enim collegam subrogavisset, deinde ante prætoria sacerdotum comitia fuissent nunc per auspicia longam moram video dum enim unus patricius magistratus, auspicia ad redire non possunt magna sane perturbatio. Tu, tota de re quid sentias, velim me facias certiorem. Nonas Maias.

M, URUTUS M. riCEUONI

Quanta sim affectus cognitis rebus Bruti

Et consulum, existimare quam

Scribere cum laudo et gaudeo turn quod Bruti eruptio non solum sed etiam maximo ad victoriam adiumento. Quod

Mihi trium Antoniorum unam atque eandem oausam quid ego sentiam mei statuo

Hoc, senatus aut populi Romani judicium esse de civibus, qui pugnantes non "At hoc ipsum," inquies " inique qui animi rem publicam homines cives appelles." Immo sime quod enim nondum senatus censuit nee popu-

Romanus arroganter non præjudico neque revoco ad arbitrium meum quidem non muto, quod quem me occidere res non cœgit, neque crudeliter quidquam eripui neque dissolute quidquam remisi habuique mea potestate, quoad bellum Multo equidem honestius judico magisque quod concedere possit publica miserorum fortunam non insectari quam tribuere posime mihique merito meo nomine publicæ corruptum animum. Quæ tua humanitas, æquo animo moneri præsertim de communi tamen, quod visum etiam ego, cum me docueris

... Nunc, nunc agendum ne oppressum Antonium simus neu semper patientibus nobis evenire quo non cum omnium tum præcipue tua futura cujus tantam auctoritatem senatus ac populus Romanus non solum sed etiam quanta maxime unius potest quam tu non solum bene sentiendo, sed etiam prudcnter

[658]658 Abs desideratur modus tribuendis honoribus. Alia omnia adsunt, ut cum quolibet antiquorum comparari possint tuæ unum hoc a grato animo liberalique profcctum, cautiorem ac modera cuiquam dare debet, quod male cogitantibus exemplum aut præsidio Itaque timco de consulatu,

[6]6 Quam inde, consul factus descensurum. Quod

Antonius ab relictum regni instrumentum occasionem regnandi habuit, (juonam animo pu senatu putet imperia quælibet concupiscere posse quare tum providentiam dabo tuam, cum exploratum habere cœpero Cac sarem honoribus, quos acceperit, extraordinariis contentum. " Alienæ inquies, culpæ me ne exsisteret quod utinam inspectare timorem de meum

[6]6 His consulem factum audivimus vero incipiam propon cre mihi rem publicam

[600]600 Valet Macedoniam cum equitatu præmissus

M. BRUTUS M. rUEROXI

Noli exspcctare, diim agam dem hoc ex nostra necessitudine, quæ ad sun miam benevolentiam po rvenit, sublatum esse debet. Tuus ame abest, Macedonia eonorrediemur jussus est enim Ambracia ducere per Thessaliam et

Ad eum, ut mihi Heracleam occurreret cum eum videro, quoniam nobis permittis, communiter constituemus de reditu ejus ad petitionem aut com- Pansæ, qui sororem Achilleos matrimonio habet, diligentissime commendo. Audimus eum venisse suspicionem Torquato de morte Pansæ custodirique ut parricidam. Nihil minus credendum

Quis enim majorem calamitatem morte Pansæ ace epit præterea modestus homo et quem ne quideni videatur impulsura ad

Llogo quidem valde rogo — nam Achilleus noster non minus, quam æquum laborat —

Eum ex custodia conservesque hoc ego ad meum privatarum rerum atque ullam

Cujusdam ad Satrium missam. Noster de quam habet cum Dyrrhach ite esse delatum, quo tuus animus æsset Non mi Brute, quod notum esse temere afHrinare de enim periculosum propter occultas li ominum voluntates multiplicesque naturas Clodi animum perspectum habeo, cognitum, judicatum multa sed ad scribendum non necessaria, volo enim testimonium hoc

Potius quam epistulam. Auctus Antonii bene itaque eum nobis salvum. In eum autem locum rem adductam — enim, ut minime — ut utrique esse non possint itaque nos mavult de vero amicissime et loquitur aut coram locutus peto ætiam atque etiam, amicissimum existima civemque talem, pru-

[666]666 M. riCERO M. BRUTO

Scripta et obsignata jam epistula litteræ mihi redditæ sunt ate })lenæ reriim novarum, maximeque mirabile Dolabellam quinque cohortes misisse in Chersonesum. Adeone copiis abundat, ut qui ex Asia fugere dicebatur, Europam appetere conetur quinque autem cohortibus quidnam se facturum arbitratus cum tu eo loco quinque legiones, optimum equitatum, maxima auxilia haberes quas quidem

[2]2 Demens. Tuum consilium vehementer laudo, quod non prius exercitum Apollonia Dyrrhachioque movisti, quam de Antonii fuga audisti, Bruti eruptione, populi Romani Itaque, quod postea statuisse te ducere exercitum in Chersonesum nee pati sceleratissimo hosti ludibrio esse imperium populi Romani, ex tua dignitate et ex re publica. Quod de seditione, quæ facta est in legione quarta decima fraude C. Antonii — in bonam partem

— Magis mihi probatur ni ilitum severitas quam tua dementia.

M. CICERO M. BRUTO

Miiltos commendabo et commendem necesse est — optimus enim quisque et maxinie sequitur tuum judicium tibique omnes fortes navare operam et studium volunt nee quisquam quin

Existimet, meam apud te et auctoritatem et

[2]2 Gratiam valere pluriniuni — sed C. Na sennium, municipem Suessanum, ita commendo, ut neminem diligentius. Cretensi bello Metello imperatore octavum principem duxit postea in re occu-

Hoc tempore cum publicæ partibus, turn tua excellenti dignitate commotus vult per te aliquid auctoritatis assumere. Fortem virum, Brute,

Commendo, frugi hominem quid ad rem pertinet, etiam locupletem pergratum mihi eum ut merito tuo mihi gratias agere

Veteris Antistii tahs animus in rem publicam, ut non dubitem, quin et in Cæsare et in Antonio se præstaturus acerrimum propugnatorem comqui Achaia congressus cum Dolabella atque equites habente quodvis adire periculum e\

Paratissimi ad omnia malurrit quam

Aut coactus esse pecuniam dare aut libenter dedisse homini nequissimo atque improbissimo, no cunia quod multo se ipsum conjunxit. Huic persuadere cupiimus, ut imperator

Remaneret remque publicam defenderet dimisisset statim vero rediturum ad nos legatione suscepta, prætorum comitia habituri essent consules — nam de re publica magno opere auctor ne tempus suæ — cujus factum omnibus gratum esse debet, qui modo indicant hunc exercitum esse utilem' publicæ, tanto (juanto majore animo gloriaque libertatem nostram defendis dignitate, perfuncturus Ego etiam, mi Cicero, proprie miliari terque rogo, ut Veterem ames velisque esse quam amplissimum, qui nulla re deterred a ge ntiaque quo magis amplexetur ac tueatur judicium suum et mihi gratissimum

M. BRUTUS ATTICO

Scribis mihi mirari Ciceronem, quod significem umquam de quo niani me coactu tuo scribam, quæ Omnia Ciceronem optimo animo quid enim mihi exploratius esse potest quam animus rem pubhcam sed quædam mihi videtur, quid dicam imperite," omnium prudentissimus, an " ambitiose " qui valentissimum Antonium suscipere pro re publica non dubitarit inimicum Nescio, quid scribam

Unum pueri et cupiditatem et Hcentiam potius esse irritatam quam repressam a Cicerone, tantumque eum tribuere huic indulgentiæ, ut se maledictis non abstineat, quidem, quæ ipsum duphciter dunt, quod et plures occidit uno seque prius oportet fateatur sicarium. (|Uam Cascæ quod et imitatur Casca IJcstiam. An, quia non omnibus horis jact anius Idus Martias simiHter atque Nonas Decembres suas in ore habet, eo meUore con-

M dicione Cicero pulclieniinum factum vituperabit, qiiam Bestia et rcprehendere consula- Antoni togatus Cicero noster: quid hoc prodest, merces Antoni oppressi poscitur Antoni locum successio ct vindex mali auctor alterius fundamcntum et radices habituri Sic patiamur, ut jam quæ dominationem an dominum an Antonium timentis Ego autem gratia non habeo, dum ne irato rem ipsam non deprecatur. Immo triumphus et stipendium et omnibus decretis hortatio, ne eias pudeat concupiscere fortunam, cujus nomen susceperit consu-

Hoc aut Ciceronis est Quoniam mihi tacere non leges, quæ necesse molesta esse etenim ipse sentio, quanto cum dolore hæc ad te scripserim, noc ignore, quid sentias re publica et quam desp cratum quoque sanari putes posse, nee mehercule Attice, reprehendo, ætas enim, mores,

Segnem (piod quidem etiam ex Elavio nostro perspexi. Scd redeo ad Ciceronem quid inter Salvidienum et cum interest quid autem amplius decerneret " Timet," inquies, etiam nunc reliquias Quisquam ergo timet victorem hahet, neqiie tcimritatrm pucri putct ex-

Propter amplitudinem omnia jam ultroque deferenda putat O magnam timemus mortem exsilium paupertatem hæc nimirum^ videntur Ciceroni ultima dum habeat quibus impetret, quæ aquibus colatur ac laudctur, sc rvitutem, honorificam modo, non aspernatur — quidquam extrema ac miserrima contumelia potest honorificum Licet ergo patrem appellet Octavius Ciceronem, omnia, rebus esse contraria quid cnim alienum ab humanis sensibus quam cum habere qui ne quidem hominis numero atqui eo

Ad cum exitum properat optimus, paupertate copiosissime quanto autem magis

Cal lcre vidctur Philippus, privigno minus

Quam Cicero, qui tribuat Desinat igitur gioriando etiani juscctari dolorcs nostros quid onim nostra victum esse Antonium, victus ut

Vacaret, quod obtinuit Tametsi tuæ dubia etiam nunc Vivat hercule Cicero, qui potest, supplex et obnoxius, neque ætatis neque honorum neque rerum gestarum pudet ego certe, quin cum ipsa re bellum geram, hoc est cum regno et imperiis extraordinariis et dominatione et potentia, quæ supra leges se esse nulla tam bona condicio serviendi, qua deterrear, quamvis

Bonus, ut Octavius,^ quod ego numquam existimavi sed dominum ne parentem quidem majores nostri voluerunt. Te tantum amarem, quantum Ciceroni persuasum est se ab Octavio, hacc ad te non scripsissem dolet mihi, quod tu nunc stomacharis amantissimus cum tuorum omnium, turn Ciceronis sed persuade de voluntate propria mea

Esse remissum, de judicio neque enini impetrari potest, quin, quale quidque videatur lem quisque de opinionem habeat. Vellem mihi

Quæ condiciones essent Atticæ nostræ potuissem aliquid de meo sensu perscriberc. \'aletudinem Porciæ meæ curæ esse non miror. Denique, quod faciam libenter, nam etiam sorores me rogant et homi iiem noro et quid

Nullas adhuc ate habebamus, ne famam quidem, quæ declararet te cognita senatus auctoritate in Italiam adducere exercitum quod ut faceres idque maturares, magno opere dosiderabat res

Ingravescit enim dies intestinum malum nee externis hostibus magis quam domesticis laboramus, qui erant omnino ab sed frangebantur erectior senatus erat non sententiis solum

Sed etiam coliortationibus excitatus erat senatu vehemens et acer Pansa cum ceteros hujus generis, tum maxime socerum, cui consuli non animus ab non ad extremum defuit.

[2]2 Bellum ad Mutinam gerebatur, ut Cæsare reprehenderes, nonnulla in Hirtio hujus fortuna, expulso. Bniti dcinde multa peccatn, ut quodam modo manibus ermes, saucios non sunt duces persecuti datumque Lepido tempus quo levitatem sæpe perspectam majoribus malis experiremur. Sed Cæsarem meis adhuc gubernatum, præclara ipsum indole admirabilique constantia improbissimis

Quidam fallacibusque interpretibus ac nuntiis impulerunt spem certissimam consulatus quod simul atque neque ego ilium absentem monere nee accusare præsentes neces-

Senatu sceleratissimorum consiliorum fontes ape-

Dubitavi, nee vero memini aut senatum meliorem aut magistratus numquam enim honore extraordinario potentis hominis potentissimi potius — quandoquidem potentia jam posita

Armis — ut nemo tribunus nemo

Magistratu, nemo privatus auctor Sed hac constantia atque erat tamen

Illudimur enim. Brute, tum militum

Tum imperatoris insolentia tantum quisque se in re publica posse postulat, quantum habet virium; Non non modus, non non mos, non officium valet, non judicium, non existimatio civium, non

[4]4 Posteritatis verecundia. Hæc ego multo ante prospiciens fugiebam ex tum, cum me vestrorum edictorum fama revocavit vero tu me, Brute, Veliæ. Quamquam enim dolebam in eam me urbem quam tu fugeres, qui eam liberavisses, quod mihi quoque quondam acciderat periculo casu perrexi tamen Romamque perveni nulloque præsidio quatefeci Antonium contraque ejus arma nefanda præsidia, quæ oblata sunt Cæsaris, mihique paruerit, videmur habituri præsidii sin autem impiorum consilia plus valuerint quam nostra aut imbecillitas ætatis non potuerit gravitatem rerum sustinere, spes omnis est in Quam ob rem advola, obsecro, atque eam rem publicam, quam virtute atque animi magnitudine magis quam eventis rerum exitu libera omnis om-

[6]6 Nium concursus ad te futurus Hortare idem per

Cassium spes nusquam in vestrorum castrorum Firmos omnino et duces habemus ab occidente et exercitus hoc adulo scentis præsidium eqiiidem adhuc firmum esse conHdo, sed multi labefactant, ne moveatur, interdum extimescam. Habes totum publicæ statum, qui qi iidem turn cum has dabam. Velim deinceps meliora — quod omen avertant — publicæ vicem dolebo, quæ immortalis esse debebat, mihi quidem quantu-

M. CICERO BRUTO quibus nieum dolorem tu tuo non egere, ac velim quam tunc mihi, nunc tute medeare. Est autem alienum tanto quantus

Quod præceperit, ipsum facere non Me quidem cum rationes, quas tum auc-

Tua animio mærore deterruit cum enim mollius quam deceret virum, præsertim eum, qui consolari accusasti me per litteras gravioribus verbis quam tua consuetudo

[2]2 Ferebat. Itaque indicium tuum magni æstimans idque veritus me ipse collegi et ea, quæ didiceram, legeram, acceperam, graviora duxi tua auctoritate addita. Ac mihi tum, Brute, solum erat et naturæ, nunc populo et scenæ, ut dicitur, serviendum est nam, cum in te non solum exercitus sed omnium civium ac pæne gentium conjecti oculi

Minime decet, propter quem fortiores ceteri sumus, eum ipsum aninio debilitatum videri. Quam ob rem accepisti tu quidem dolorem — id enim ami-

Cui simile in terris — et est dolendum in tam gravi vulnere, ne id ipsum, carere omni sensu doloris, miserius quam dolere sed, ut modice, ce-

[8]8 Utile necesse Scriberem plura, ad te hæc ipsa nimis multa essent. Nos te tuumque exercitum exspectamus, sine quo, ut reliqua ex sententia succedant, vix videmur fore. De re publica plura scribam et fortasse jam certiora quas Veteri nostro cogitabam dare.

L. Bibulus quain carus mihi esse dcbeat, nemo melius judicare potest qiiam cujus tantæ pro publica contentiones sollicitudinesque fuerunt itaque

Quo minus multa mihi scribenda esse voluntas enim movere debet nostra, modo

Aut pro necessario Pansæ locum petere eam nominationem a petimus neque conjunctiori dare beneficium, quam nos sumus, neque nominare potes quam Bibulum. De Domitio Apuleio quid attinet me cum per commendatissimi

Apuleium vero tu tua auctoritate sustinere debes sed Apuleius sua epistula celebrabitur, Bibulum dimittere sinu tantum jam virum, ex quanto, crede mihi, potest evadere, qui paucorum respondeat laudibus.

[692]692 M. BRUTUS M. KKKONI

De M. Lcpido vereri me cogit reliciuorum qui cripuerit se nobis, quod velim temere atque injuriose de suspicati homines, oro atque obsecro Cicero, necessitudinem nostram tuamque

Me benevolentiam obtestans, meæ fecto dubitabis pro suscipere. AHtcr cum vivunt, ego possum meæ facere, quo possit expleri voluntas mea aut Quid vero aut mihi tribuere boni possunt — modo digni sumus, quibus aliquid tribuatur — aut ego matri ac apud te reliquumque senatum contra patrem Lepidum Brutus avunculus Scribere multa ad ncque possum præ soUicitudine ac stomacho neque debeo nam, in tanta re tamque necessaria verbis mihi opus ad excitandum confirmandum nulla spes est facturum quod volo et quod oportct quare

Exspectare longas preces intuere me ipsum, qui hoc a vel a Cicerone, conjunctissimo homine, privatim, vel a consulari remota necessitudine

M. Lepidi amentia. Quo tempore cum mult propter eam curam, quam pro publica

Ferrem, tum gravius quam me non posse matris tuæ precibus cedere, non nam quod mihi plurimi me turum Nullo enim modo poterat causa Lepidi ab Antonio omniumque etiam durior quod, cum honoribus amplissimis asenatu

[696]696 Nee me quam acerbum parentum et te in Italiam celeriter esse venturum con-

M. CICERO M. nnUTO

Breves tuæ, breves dico immo nullæ busne temporibus Brutus ad me scripsissem potius. Et requiris meas quis umquam ad te tuorum sine meis venit quæ autem epistula non pondus habuit quæ ad te perlatæ non sunt, ne domesticas quidem tuas perlatas Ciceroni te longiorem daturum epistolam recte id quidem, sed hæc quoque debuit esse plenior. Ego autem, cum ad me de Ciceronis abs te discessu Ciceronem, etiamsi Italiam venisset, ad te diret enim mihi jucundius, honestius. Quamquam aliquoties scripseram sacerdotum comitia mea summa contentione alterum annum esse reiecta — quod ego cum Ciceronis causa elabo-

Tum Domitii, Catonis, Lentuli, Bibulorum, quod ad te etiam scripseram — sed cum illam pusillam epistulam tuam ad me dabas, nondum

Quare onini studio ami Brute, contendo, ut C'iceronem nieum ne dimittas tecumque deducas, quod ipsum, rem publicam, cui susceptus jam jamque faciendum Renatum enim bellum non parvum scelere Lepidi exercitus autem Cæsaris, qui erat optimus, non modo prodest, sed etiam cogit exercitum tuum qui Italiam nemo, (juem tjuidcm civem appellari qui se non tua castra conferat. Etsi Brutum præclare cum Planco conjunctum habemus, sed non ignoras, quam

Et animi hominum partibus et ex-

Prœliorum. Quin etiam, ut spero, vicerimus, tamen magnam gubernationem tuæque auctoritatis res desiderabit subveni per deos, idque quam primum, tibique persuade non te Idibus Martiis. Quibus servitutem a civibus de-

Plus profuisse patriæ quam, mature ve-

M. CICERO M. exponet, et optime omnia novit et elcgantissime expedire et deferre ad te potest cave enim existimes, Brute — quariKjuam non necesse est ea me ad

Quæ nota sunt, scribere, sed tamen tantam omnium laudum excellentiam non queo silentio præterire — cave putes probitate constantia, cura studio publicæ quidquam esse simile, ut eloqucntia qua mirabiliter excellit, vix in eo locum ad laudandum habere videatur, quamquam in hac ipsa sapientia plus apparet gravi judicio multaque arte se exercuit verissimo genere dicendi. Tanta autem industria est tantumque evigilat in studio, ut non maxima ingenio, quod in eo summum gratia ha propositum est huic epistulæ, Messallam ut laudem, præsertim ad Brutum, cui et virtus non minus quam mihi nota est et hæc ipsa studia, quæ laudo, notiora quem cum ame dimittens graviter ferrem, hoc levabar uno, (piod ad te tamquam ad alterum me proficiscens et fungebatur et laudem maximam se(juebatur. Sed hæc hactenus. \'enio nunc longo sane intervallo ad quandam epistulam, qua mihi multa tribuens unum reprehendebas, quod in honoribus decernendis essem nimius et tamquam prodigus. Tu hoc alius fortasse, quod in animadversione pœnaque durior, forte utrumque tu quod

Utrius cjue mcum indicium sti ideo esse notissimum, neque solum, ut Solonis dictum usurpem, qui et sapiens unus ex septem et legum scriptor solus ex septem rem publicam contineri duabus rebus pracmio et pœna. Est

Utriusque modus, sicut relicj uarum, et quæ-

[4]4 Dam in utro cjue genere mediocritas. Sed non tanta autem secutus hoc bello sim in sentcntiis dicendis, aperire non alienum puto. Post interitum Cæsaris et vestras memorabiles Idus Mart., Brute, quid ego prætermissum a vobis quantamque impendere publicæ tempestatem dixerim, non es oblitus magna pestis erat depulsa per vos, magna populi Romani macula deleta, vobis vero parta divina gloria, sed instrumentum regni delatum ad Lepidum et Antonium, quorum alter inconstantior, alter impurior, uterque pacem metuens, inimicus His ardentibus perturbandæ publicæ cupiditate quod opponi posset præsidium, non habebamus — erexerat enim se vitas in retinenda libertate consentiens, nos tum nimis acres, vos fortasse sapientius excessistis urbe ea, quam Italiæ sua vobis studia

[6]6 Tenti remisistis. Itaque, cum teneri urbem a

Viderem nee te ea ncc Cassium tuto esse posse

Excedendum putavi — tetrum enim spectacu-

Cedebas enim, Brute, cedebas — quoniam

Plane — enim hæc sunt propria

Prætereunda, sunt enim de me tantum Cæsarem hunc adulescentem, per quem adhuc sumus, meorum. Huic ame honores, quidem, libertatem revocare cœpimus, cum nondum ne

Honos non decernendus quamquam ego

Verborum laudem eamque modicam

[708]708 Decrevi etiam imperium, quod qiiamquam videbatur

Ætati honorificum, tamen erat exercitum habenti necessarium, quid enim est sine imperio exercitus Statuam Philippus decrevit, celeritatem petitionis primo Servius, post ina iorem etiam Scr vilius nihil turn nimium videbatur. Sed nescio quo mode homines in timore benii^ni quam in victoria grati reperiuntur ego enim, D. Bruto liberato cum lætissimus dies illuxisset idemque casu Bru-

Natalis esset, decrevi, ut in ad eum diem Bruti nomen ascriberetur, in eoque sum majorum exemplum secutus, qui hunc honorem mulieri Larentiæ tribuerunt, cujus vos pontifices ad aram in Velabro sacrificium facere soletis quod ego cum dabam Bruto, notam esse in gratissimæ victoriæ sempiternam volebam atqui die cognovi paullo plures in senatu malevolos esse quam gratos. Eos per ipsos dies effudi — ita — honores in mortuos, Hirtium et Pansam, Aquilam etiam quod quis reprehendit,

Qui deposito metu præteriti periculi fuerit ob-

[9]9 Accedebat ad beneficii memoriam gratam ratio quæ etiam posteris esset salutaris exstare enim volebam in crudelissimos hostes monumenta

For Servius Sul picus Rufus Epp. Ad Fam. Action Mutina. Probari, quod a familiaribus, optimis quidem

Scd publica rudibus, non probabatur, quod ut ovanti Cæsari decrevcrim ego autem — sed erro nee tamen sum, ut mea me maxime deleetent — mihi videor hoc bello sensisse prudentius cur autem aperiendum non ne magis videar providus quam gratus. Hoc ipsum nimium, quare videamus. D. Bruto decrevi honores, decrevi L. Planco præclara quidem ingenia, quæ gloria invitantur, sed senatus etiam sapiens, qua quemque re putat, modo honesta, ad rem publicam juvandam posse adduci, hac

At Lepido reprehcndimur, cum tuam statuissemus, iidem illam evertimus nos ilium honore studuimus a furore revocare amentia hominis nostram prudentiam, nee tamen tantum statuenda Lepidi statua factum mali, quantum evertenda boni. Multa de honoribus nunc de pœna pauca dicenda sunt

Clementiam tuam Existimo equidem ate sapienter sed pœnam prætermittere — enim quod vocatur igno bello perniciosum puto nullum enim bellum

Nostra re publica omnium, quæ memoria mea fuerunt, quo bello non, utracumque pars

Tamen aliqua forma esset futura publicæ hoc bello victores quam rem publicam simus habituri, non affir marim, certe nulla umquam Dixi sententias Antonium, Lepidum severas, neque tam ulciscendi causa, quam ut et præsens sceleratos cives timore ab impugnanda patria deterrerem posterum documentum statuerem, ne quis talem amentiam Quamquam hæc quidem sententia non magis mea quam omnium qua videtur esse crudele, quod ad qui meruerunt, pœna pervenit sed id et antiquum est et omnium civitatum, quidem etiam Themistocli eguerunt, damnatos eadam pœna sequitur qui potuimus leniores esse hostes quid autem queri quisquam potest de me, acerbiorem se me futurum confiteatur necesse Habes tionem mearum sententiarum de hoc genere dumtaxat honoris pœnæ nam, dc rebus quid senserim quidque censuerim, audisse te Sed hæc quidem non necessaria valde necessarium, Brute, te Italiam cum exercitu venire quam primum. Summa exspectatio quod Italiam ad concursus omnium. Sive enim — qui quidem pulcherrime viceramus

Lepidus perdere omnia et perire ipse cum suis concupivisset — tua nobis auctoritate opus est ad collocanduni ali cjuem statum sive etiam nunc certamen rcliciuum maxima spes est cum

Auctoritate tua, tum in exercitus tui viribus. Sed propera, per deos quantum in temporibus, quantum in celeritate. Sororis tuæ quam genter consulam, spero te ex matris et ex sororis

Cogniturum qua in causa majorem habeo rationem tuæ voluntatis, quæ mihi carissima quam, ut quibusdam videor, constantiæ meæ sed ego nulla re nialo quam in te amando constans

XXV IG)

Particulam litterarum tuarum, quas misisti Octavio, legi missam ab Attico mihi. Studium tuum curaque de salute mea nulla me nova voluptate non solum enim usitatum, sed etiam cotidianum est aliquid audire de quod pro nostra dignitate atque honorifice dixeris aut At dolore, quantum maximum capere animo possum, eadem pars epistulæ scripta ad Octavium de nobis Sic enim

Gratias agis de re publica, tam suppliciter ac demisse — quid scribam pudet ac tunæ, sed tamen scribendum — commendas nostram salutem — quæ morte qua non — ut prorsus præ non sublatam dominationem, sed dominum commutatum Verba tua recogn osee aude negare adversus regem populusque Romanus bene existimet, quid non erimus atqui non quam Romani, ut Octavius orandus pro cujusquam juvat enim magnifice certe decet adversus ignorantes, quid pro quoque timendum aut a quoque Romæ cum, ut esse possem, com menan hoc pro habendum quod quam

[718]718 Antonium esse maluerit, aquo petenda essent

Quidem alienæ dominationis, non quis supplicat, ut optime mentis de re publica cujus culpa non magis residet quam omnibus

Cæsarem cupiditatem regni impulit et locum occupare conaretur, et nunc puerum istum

Ut tu judicares precibus esse impetrandam salutem misericordiaque unius vix etiam Romanos nos esse meminissemus, non audacius dominari cuperent postremi homines, quam nos prohiberemus, neque magis esset Antonius regno Cæsaris quam ob ejusdem mortem Tu quidem, consularis et tantorum scelerum vindex quibus oppressis vereor ne breve tempus ut probantis specimen habeas quod autem cum Antonio privatim odium nempe, quia postulabat tem habere, aquibus libertatem accepisset, esse

Smim de publica, quærenda esse arma prohibito rogaremus alterum, qui se in ejus locum reponi pateretur, an ut esset ac mancipii

Publica forte non de servitute, sed de condicione serviendi recusatum Atqui non solum bono domino potuimus Antonio tolerare nostram fortunam, sed etiam atque honoribus ut participes quantis vellemus quid enim negaret quorum patientiam videret maximum dominationis suæ præsidium esse Sed tanti

Quo venderemus fidem nostram et libertatem. Hie ipse puer, quern Cæsaris nomen incitare videtur mercio posse nobis auctoribus tantum, quantum profecto quoniam \avere per se pecunias habere et consulares volumus Ceterum ne nequidquam (cujus interitu quid sumus, mortuo eo minus eramus nulla cura adhibetur Sed mihi prius omnia de acque eripuerint quam judicium, quo non modo heredi quern non concesserim, quod ut patiente me plus legibus ac senatu possit an hoc

Pcrsuasum ccteros ab eo quo cepturi, cum vitam acceperimus quam, prius dimittimus dignitatem et libertatem, qui possumus accipere An tu Romæ habitare, putas mem esse non locus oportet præstet mihi neque incolumis Cæsare vivo posteaquam conscivi neque usquam exsul esse possum, dum pati contumelias pejus odero malis omnibus Nonne hoc easdem tene-

— Cum Græcis tyrannorum Hanc ego civitatem videre velim aut putem quæ ne traditam quidem atque inculcatam tem recipere timeat pucro nomen

Quam confidat cum ilium ipsum, qui maximas opes habuerit, paucorum virtute sublatum videat Me vero posthac ne commendaveris Cæsari tuo, ne quidem ipsum, me audies valde ter cam causam puero supplicaturus Deinde, ne convertatur a laude maximi animi ad opinio nom nostra petendum non doni inum sed amiciorem dominum quæsisse Quern quod laudas ob quæ adhuc plane probe sunt enim laudanda, modo contra alienam potentiam, nimium magi jam mercedem — ipsum

— Neque hoc mentrm Octavius

Dignus honoribus, quia cum Antonio bellum quiæ quo eorum meritum, tributurum umquam populum Romanum, omnia nes metuant, quam meminerint quia Antonius ac debuit, transactum neque jam judicaturus exspectet populus Romanus, nos sumus, de quorum unus homo rogandus

[726]726 Modo non supplic cni, scd etiam cœrceam postulantes, ut aut longe a servientibus abero niihique esse judicabo llomam, ubicumque liberum esse ac vestri miserebor. Quibus nee ætas neque honores nee virtus dulccdinem vivendi mini jere potuerit. Mihi quidem beatus esse videbor, modo constanter ac perpetuo placebit hoc consilium, ut relatam putem gratiam pietati meæ quid enim est melius quam memoria recte factorum et libertate contentum neglegere humana Sed certe non succumbam succumbcntibus nee vincar ab qui se vinci volunt, experiarque et tentabo omnia neque desistam abstrahere a civitatem nostram. Si secuta fuerit quæ debet fortuna, gaudebimus omnes minus, ego tamen gaudebo. Quibus enim potius hæc vita aut cogitationibus traducatur quam quæ pertinucrint ad liberandos cives meos Te, Cicero, rogo atque hortor, ne defatigere neu semper præsentibus malis prohibendis futura quoque, ante occursum,

Ne se insinuent, fortem et liberum animum, quo et consul et nunc consularis rem publicam vindi-

Sine constantia et æquabilitate nullum esse putaris. Fateor enim duriorem esse condicionem spectatæ quam incognitæ bene facta pro Antonio Ciceronem, maxima laude dignum tamen, quia consul hunc consularem merito præb ando Antonio, non modo temporis gloriam

Extat — quia neminem magis decet rem cam amare defensorem inge omnium. Quare non Octavius rogandus, ut

Qua maxima liberam atque honestam modo populo duces ad resistendum improborum

Cum sæpe hortatus essem, ut quam primum publicæ subvenires Italiamque exer-

[730]730 Adchicercs, neque arbitrarer dubitare tuos necessarios, sum a prudentissima ti ssima femina, matre tua, cujus omnes curæ ad referuntur te consumuntur, ut venirem ad

Kal. Sextiles quod ego, ut debui, mora Cum autem venissem, Casca aderat Labeo Scaptius. At quæsivitque, quidnam mihi videretur, arcesseremusne atque conducere putaremus, an tardare ac commorari te melius Respondi quod sentiebam, digni-

Existimationi tuæ maxime conducere primo quoque tempore præsidium labenti inclinatæ pæne publicæ quid enim abesse censes mali eo quo exercitus fugientem hostem persequi noluerint et quo incolumis imperator, honoribus amplissimis fortunisque maximis, coniuge, indixerit Quid dicam " tanto senatus populique consensu," cum tantum resideat intra muros mali Maximo autem, cum hæc scribebam, do-

Quod, cum me pro adulescentulo ac pæne puero

Publica accepisset vadem, vix videbar, quod promiseram, præstare posse. Est autem gravior

Animi et sententiæ, maximis præsertim

Quamquam ut spcro, tcnebo quoque labor mihi ut omnes adhibeam machinas ad tenendum adulescentem, ne famam sube arn temeritatis quamquam quæ temeritas Magis enim pro quo spopondi, quam me ipsum

Nee vero pænitere potest rem publicam me pro eo spopondisse, qui rebus gerundis cum suo ingenio, turn mea promissione constantior. Maxi inopia pecuniariæ obdurescunt enim magis

Boni ad vocem quod ex centesima collatum impudenti censu locupletium duarum legionum præmiis omne consumitur impendent autem sumptus cum hos quibus nunc defendimur, turn vero tuum — nam Cassius

[734]734 Hæc et multa coram cupio, idque quam primum. De tuæ non exspectavi, Brute, dum scriberes omnino ipsa tempora — bellum enim ducetur — integram causam reservant sed ego a prin-

Cum divinare de diuturnitate non possem,

Causam egi puerorum senatu, ut te arbitror e matris potuisse cognoscere, nee vero res

Umquam, qua ego non vel vitæ periculo ea dicam eaque faciam, quam te quæque ad te

Index