Tityre, tu patulæ recubans sub tegmine fagi silvestrem tenui Musam meditaris avena; Nos patriæ finis et dulcia linquimus arva. Nos patriam fugimus; Tu, Tityre, lentus in umbra formosam resonare doces Amaryllida silvas.
O Melibœe, deus nobis hæc otia fecit. Namque erit ille mihi semper deus, illius aram sæpe tener nostris ab ovilibus imbuet agnus. Ille meas errare boves, ut cernis, et ipsum ludere quæ vellem calamo permisit agresti.
Non equidem invideo, miror magis; Undique totis usque adeo turbatur agris. En ipse capellas protenus æger ago; Hanc etiam vix, Tityre, duco. Hic inter densas corylos modo namque gemellos, spem gregis, a, silice in nuda conixa reliquit. Sæpe malum hoc nobis, si mens non læva fuisset, de cælo tactas memini prædicere quercus. Sed tamen iste deus qui sit da, Tityre, nobis.
Urbem quam dicunt Romam, Melibœe, putavi stultus ego huic nostræ similem, cui sæpe solemus pastores ovium teneros depellere fetus. Sic canibus catulos similes, sic matribus hædos noram, sic parvis componere magna solebam. Verum hæc tantum alias inter caput extulit urbes quantum lenta solent inter viburna cupressi.
Et quæ tanta fuit Romam tibi causa videndi?
Libertas, quæ sera tamen respexit inertem, candidior postquam tondenti barba cadebat, respexit tamen et longo post tempore venit, postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit. Namque - fatebor enim - dum me Galatea tenebat, nec spes libertatis erat nec cura peculi. Quamvis multa meis exiret victima sæptis pinguis et ingratæ premeretur caseus urbi, non umquam gravis ære domum mihi dextra redibat.
Mirabar quid mæsta deos, Amarylli, vocares, cui pendere sua patereris in arbore poma. Tityrus hinc aberat. Ipsæ te, Tityre, pinus, ipsi te fontes, ipsa hæc arbusta vocabant.
Quid facerem? Neque servitio me exire licebat nec tam præsentis alibi cognoscere divos. Hic illum vidi juvenem, Melibœe, quot annis bis senos cui nostra dies altaria fumant, hic mihi responsum primus dedit ille petenti: “pascite ut ante boves, pueri, submittite tauros.”
Fortunate senex, ergo tua rura manebunt et tibi magna satis, quamvis lapis omnia nudus limosoque palus obducat pascua junco. Non insueta gravis temptabunt pabula fetas nec mala vicini pecoris contagia lædent. Fortunate senex, hic inter flumina nota et fontis sacros frigus captabis opacum; Hinc tibi, quæ semper, vicino ab limite sæpes Hyblæis apibus florem depasta salicti sæpe levi somnum suadebit inire susurro; Hinc alta sub rupe canet frondator ad auras, nec tamen interea raucæ, tua cura, palumbes nec gemere æria cessabit turtur ab ulmo.
Ante leves ergo pascentur in æthere cervi et freta destituent nudos in litore pisces, ante pererratis amborum finibus exsul aut Ararim Parthus bibet aut Germania Tigrim, quam nostro illius labatur pectore vultus.
At nos hinc alii sitientis ibimus Afros, pars Scythiam et rapidum cretæ veniemus Oaxen et penitus toto divisos orbe Britannos. En umquam patrios longo post tempore finis pauperis et tuguri congestum cæspite culmen, post aliquot, mea regna, videns mirabor aristas? Impius hæc tam culta novalia miles habebit, barbarus has segetes. En quo discordia civis produxit miseros; His nos consevimus agros! Insere nunc, Melibœe, piros, pone ordine vites. Ite meæ, felix quondam pecus, ite capellæ. Non ego vos posthac viridi proiectus in antro dumosa pendere procul de rupe videbo; Carmina nulla canam; Non me pascente, capellæ, florentem cytisum et salices carpetis amaras.
Hic tamen hanc mecum poteras requiescere noctem fronde super viridi. Sunt nobis mitia poma, castaneæ molles et pressi copia lactis, et jam summa procul villarum culmina fumant majoresque cadunt altis de montibus umbræ.
Formosum pastor Corydon ardebat Alexin, delicias domini, nec quid speraret habebat. Tantum inter densas, umbrosa cacumina, fagos adsidue veniebat. Ibi hæc incondita solus montibus et silvis studio jactabat inani; “O crudelis Alexi, nihil mea carmina curas? Nil nostri miserere? Mori me denique cogis? Nunc etiam pecudes umbras et frigora captant, nunc virides etiam occultant spineta lacertos, Thestylis et rapido fessis messoribus æstu alia serpyllumque herbas contundit olentis. At mecum raucis, tua dum vestigia lustro, sole sub ardenti resonant arbusta cicadis. Nonne fuit satius tristis Amaryllidos iras atque superba pati fastidia? Nonne Menalcan, quamvis ille niger, quamvis tu candidus esses? O formose puer, nimium ne crede colori; Alba ligustra cadunt, vaccinia nigra leguntur. Despectus tibi sum nec qui sim quæris, Alexi, quam dives pecoris, nivei quam lactis abundans. Mille meæ Siculis errant in montibus agnæ; Lac mihi non æstate novum, non frigore defit. Canto quæ solitus, si quando armenta vocabat, Amphion Dircæus in Actæo Aracyntho. Nec sum adeo informis; Nuper me in litore vidi, cum placidum ventis staret mare. Non ego Daphnin judice te metuam, si numquam fallit imago. O tantum libeat mecum tibi sordida rura atque humilis habitare casas et figere cervos hædorumque gregem viridi compellere hibisco! Mecum una in silvis imitabere Pana canendo. Pan primum calamos cera conjungere pluris instituit, Pan curat ovis oviumque magistros; Nec te pæniteat calamo trivisse labellum. Hæc eadem ut sciret, quid non faciebat Amyntas? Est mihi disparibus septem compacta cicutis fistula, Damœtas dono mihi quam dedit olim et dixit moriens: ”te nunc habet ista secundum“; Dixit Damœtas, invidit stultus Amyntas. Præterea duo—nec tuta mihi valle reperti— capreoli sparsis etiam nunc pellibus albo, bina die siccant ovis ubera; Quos tibi servo. Jam pridem a me illos abducere Thestylis orat; Et faciet, quoniam sordent tibi munera nostra. Huc ades, o formose puer, tibi lilia plenis ecce ferunt Nymphæ calathis; Tibi candida Nais, pallentis violas et summa papavera carpens, narcissum et florem jungit bene olentis anethi; Tum casia atque aliis intexens suavibus herbis mollia luteola pingit vaccinia caltha. Ipse ego cana legam tenera lanugine mala castaneasque nuces, mea quas Amaryllis amabat; Addam cerea pruna—honos erit huic quoque pomo— et vos, o lauri, carpam et te, proxime myrte, sic positæ quoniam suavis miscetis odores. Rusticus es, Corydon; Nec munera curat Alexis nec, si muneribus certes, concedat Iollas. Heu heu, quid volui misero mihi? Floribus Austrum perditus et liquidis inmissi fontibus apros. Quem fugis, a, demens? Habitarunt di quoque silvas Dardaniusque Paris. Pallas quas condidit arces ipsa colat; Nobis placeant ante omnia silvæ. Torva leæna lupum sequitur, lupus ipse capellam, florentem cytisum sequitur lasciva capella, te Corydon, o Alexi; Trahit sua quemque voluptas. Aspice, aratra jugo referunt suspensa juvenci et sol crescentis decedens duplicat umbras. Me tamen urit amor; Quis enim modus adsit amori? A, Corydon, Corydon, quæ te dementia cepit! Semiputata tibi frondosa vitis in ulmo. Quin tu aliquid saltem potius, quorum indiget usus, viminibus mollique paras detexere junco? Invenies alium, si te hic fastidit, Alexin.”
Dic mihi, Damœta, cuium pecus? An Melibœi?
Non, verum Ægonos; Nuper mihi tradidit Ægon.
Infelix o semper, oves, pecus! Ipse Neæram dum fovet ac ne me sibi præferat illa veretur, hic alienus ovis custos bis mulget in hora, et sucus pecori et lac subducitur agnis.
Parcius ista viris tamen obicienda memento. Novimus et qui te transversa tuentibus hircis et quo—sed faciles Nymphæ risere—sacello.
Tum, credo, cum me arbustum videre Miconos atque mala vitis incidere falce novellas.
Aut hic ad veteres fagos cum Daphnidos arcum fregisti et calamos, quæ tu, perverse Menalca, et, cum vidisti puero donata, dolebas et, si non aliqua nocuisses, mortuus esses.
Quid domini faciant, audent cum talia fures? Non ego te vidi Damonos, pessime, caprum excipere insidiis multum latrante Lycisca? Et cum clamarem “quo nunc se proripit ille? Tityre, coge pecus”, tu post carecta latebas.
An mihi cantando victus non redderet ille, quem mea carminibus meruisset fistula caprum? Si nescis, meus ille caper fuit; Et mihi Damon ipse fatebatur sed reddere posse negabat.
Cantando tu illum? Aut umquam tibi fistula cera juncta fuit? Non tu in triviis, indocte, solebas stridenti miserum stipula disperdere carmen?
Vis ergo inter nos quid possit uterque vicissim experiamur? Ego hanc vitulam—ne forte recuses, bis venit ad mulctram, binos alit ubere fetus— depono; Tu dic mecum quo pignore certes.
De grege non ausim quicquam deponere tecum. Est mihi namque domi pater, est iniusta noverca, bisque die numerant ambo pecus, alter et hædos. Verum, id quod multo tute ipse fatebere majus, insanire libet quoniam tibi, pocula ponam fagina, cælatum divini opus Alcimedontos, lenta quibus torno facili superaddita vitis diffusos hedera vestit pallente corymbos. In medio duo signa, Conon et—quis fuit alter, descripsit radio totum qui gentibus orbem, tempora quæ messor, quæ curvus arator haberet? Necdum illis labra admovi, sed condita servo.
Et nobis idem Alcimedon duo pocula fecit et molli circum est ansas amplexus acantho Orpheaque in medio posuit silvasque sequentis; Necdum illis labra admovi, sed condita servo. Si ad vitulam spectas, nihil est quod pocula laudes.
Numquam hodie effugies; Veniam quocumque vocaris. Audiat hæc tantum vel qui venit, ecce Palæmon. Efficiam posthac ne quemquam voce lacessas.
Quin age, si quid habes; In me mora non erit ulla nec quemquam fugio. Tantum, vicine Palæmon, sensibus hæc imis—res est non parva—reponas.
Dicite, quandoquidem in molli consedimus herba. Et nunc omnis ager, nunc omnis parturit arbos, nunc frondent silvæ, nunc formosissimus annus. Incipe, Damœta; Tu deinde sequere, Menalca. Alternis dicetis; Amant alterna Camenæ.
Ab Jove principium Musæ, Jovis omnia plena; Ille colit terras, illi mea carmina curæ.
Et me Phœbus amat; Phœbo sua semper apud me munera sunt, lauri et suave rubens hyacinthus.
Malo me Galatea petit, lasciva puella, et fugit ad salices et se cupit ante videri.
At mihi sese offert ultro meus ignis, Amyntas, notior ut jam sit canibus non Delia nostris.
Parta meæ Veneri sunt munera; Namque notavi ipse locum æriæ quo congessere palumbes.
Quod potui, puero silvestri ex arbore lecta aurea mala decem misi; Cras altera mittam.
O quotiens et quæ nobis Galatea locuta est! Partem aliquam, venti, divom referatis ad auris.
Quid prodest quod me ipse animo non spernis, Amynta, si, dum tu sectaris apros, ego retia servo?
Phyllida mitte mihi; Meus est natalis, Iolla, cum faciam vitula pro frugibus, ipse venito.
Phyllida amo ante alias; Nam me discedere flevit et longum “formose, vale, vale,” inquit, Iolla.
Triste lupus stabulis, maturis frugibus imbres, arboribus venti, nobis Amaryllidos iræ.
Dulce satis umor, depulsis arbutus hædis, lenta salix feto pecori, mihi solus Amyntas.
Pollio amat nostram, quamvis est rustica, Musam; Pierides, vitulam lectori pascite vestro.
Pollio et ipse facit nova carmina; Pascite taurum, jam cornu petat et pedibus qui spargat harenam.
Qui te, Pollio, amat veniat quo te quoque gaudet; Mella fluant illi, ferat et rubus asper amomum.
Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Mevi, atque idem jungat vulpes et mulgeat hircos.
Qui legitis flores et humi nascentia fraga, frigidus—o pueri, fugite hinc—latet anguis in herba.
Parcite, oves, nimium procedere; Non bene ripæ creditur; Ipse aries etiam nunc vellera siccat.
Tityre, pascentis a flumine reice capellas; Ipse, ubi tempus erit, omnis in fonte lavabo.
Cogite oves, pueri; Si lac præceperit æstus, ut nuper, frustra pressabimus ubera palmis.
Heu heu, quam pingui macer est mihi taurus in ervo! Idem amor exitium pecori pecorisque magistro.
His certe—neque amor causa est—vix ossibus hærent; Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos.
Dic quibus in terris—et eris mihi magnus Apollo— tris pateat cæli spatium non amplius ulnas.
Dic quibus in terris inscripti nomina regum nascantur flores, et Phyllida solus habeto.
Non nostrum inter vos tantas componere lites: et vitula tu dignus et hic et quisquis amores aut metuet dulcis aut experietur amaros. Claudite jam rivos, pueri; Sat prata biberunt.
Sicelides Musæ, paulo majora canamus. Non omnis arbusta juvant humilesque myricæ; Si canimus silvas, silvæ sint consule dignæ. Ultima Cumæi venit jam carminis ætas; Magnus ab integro sæclorum nascitur ordo. Jam redit et Virgo, redeunt Saturnia regna, jam nova progenies cælo demittitur alto. Tu modo nascenti puero, quo ferrea primum desinet ac toto surget gens aurea mundo, casta fave Lucina; Tuus jam regnat Apollo. Teque adeo decus hoc ævi, te consule, inibit, Pollio, et incipient magni procedere menses; Te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri, inrita perpetua solvent formidine terras. Ille deum vitam accipiet divisque videbit permixtos heroas et ipse videbitur illis pacatumque reget patriis virtutibus orbem. At tibi prima, puer, nullo munuscula cultu errantis hederas passim cum baccare tellus mixtaque ridenti colocasia fundet acantho. Ipsæ lacte domum referent distenta capellæ ubera nec magnos metuent armenta leones; Ipsa tibi blandos fundent cunabula flores. Occidet et serpens et fallax herba veneni occidet; Assyrium vulgo nascetur amomum. At simul heroum laudes et facta parentis jam legere et quæ sit poteris cognoscere virtus, molli paulatim flavescet campus arista incultisque rubens pendebit sentibus uva et duræ quercus sudabunt roscida mella. Pauca tamen suberunt priscæ vestigia fraudis, quæ temptare Thetin ratibus, quæ cingere muris oppida, quæ jubeant telluri infindere sulcos. Alter erit tum Tiphys et altera quæ vehat Argo delectos heroas; Erunt etiam altera bella atque iterum ad Trojam magnus mittetur Achilles. Hinc, ubi jam firmata virum te fecerit ætas, cedet et ipse mari vector nec nautica pinus mutabit merces; Omnis feret omnia tellus. Non rastros patietur humus, non vinea falcem, robustus quoque jam tauris juga solvet arator; Nec varios discet mentiri lana colores, ipse sed in pratis aries jam suave rubenti murice, jam croceo mutabit vellera luto, sponte sua sandyx pascentis vestiet agnos. “Talia sæcla” suis dixerunt “currite” fusis concordes stabili fatorum numine Parcæ. Adgredere o magnos—aderit jam tempus—honores, cara deum suboles, magnum Jovis incrementum. Aspice convexo nutantem pondere mundum, terrasque tractusque maris cælumque profundum; Aspice, venturo lætantur ut omnia sæclo. O mihi tum longæ maneat pars ultima vitæ, spiritus et quantum sat erit tua dicere facta: non me carminibus vincat nec Thracius Orpheus nec Linus, huic mater quamvis atque huic pater adsit, Orphei Calliopea, Lino formosus Apollo. Pan etiam, Arcadia mecum si judice certet, Pan etiam Arcadia dicat se judice victum. Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem; Matri longa decem tulerunt fastidia menses. Incipe, parve puer. Cui non risere parentes, nec deus hunc mensa dea nec dignata cubili est.
Cur non, Mopse, boni quoniam convenimus ambo tu calamos inflare levis, ego dicere versus, hic corylis mixtas inter consedimus ulmos?
Tu major; Tibi me est æquom parere, Menalca, sive sub incertas Zephyris motantibus umbras, sive antro potius succedimus. Aspice ut antrum silvestris raris sparsit labrusca racemis.
Montibus in nostris solus tibi certat Amyntas.
Quid, si idem certet Phœbum superare canendo?
Incipe, Mopse, prior, si quos aut Phyllidis ignis aut Alconis habes laudes aut jurgia Codri; Incipe; Pascentis seruabit Tityrus hædos.
Immo hæc in viridi nuper quæ cortice fagi carmina descripsi et modulans alterna notaui, experiar: tu deinde jubeto certet Amyntas.
Lenta salix quantum pallenti cedit oliuæ, puniceis humilis quantum saliunca rosetis, judicio nostro tantum tibi cedit Amyntas. Sed tu desine plura, puer; Successimus antro.
Exstinctum Nymphæ crudeli funere Daphnim flebant (vos coryli testes et flumina Nymphis), cum complexa sui corpus miserabile nati atque deos atque astra vocat crudelia mater. Non ulli pastos illis egere diebus frigida, Daphni, boves ad flumina: nulla neque amnem libauit quadrupes, nec graminis attigit herbam. Daphni, tuom Poenos etiam ingemuisse leones interitum montesque feri siluaque loquontur. Daphnis et Armenias curru subiungere tigris instituit; Daphnis thiasos inducere Bacchi, et foliis lentas intexere mollibus hastas. Vitis ut arboribus decori est, ut vitibus uuæ, ut gregibus tauri, segetes ut pinguibus arvis, tu decus omne tuis. Postquam te fata tulerunt, ipsa Pales agros atque ipse reliquit Apollo. Grandia sæpe quibus mandauimus hordea sulcis, infelix lolium et steriles nascuntur auenæ; Pro molli viola, pro purpureo narcisso carduos et spinis surgit paliurus acutis. Spargite humum foliis, inducite fontibus umbras, pastores (mandat fieri sibi talia Daphnis), et tumulum facite, et tumulo superaddite carmen: Daphnis ego in silvis hinc usque ad sidera notus formosi pecoris custos formosior ipse.
Tale tuom carmen nobis, divine poeta, quale sopor fessis in gramine, quale per æstum dulcis aquæ saliente sitim restinguere rivo. Nec calamis solum æquiperas, sed voce magistrum; Fortunate puer, tu nunc eris alter ab illo. Nos tamen hæc quocumque modo tibi nostra vicissim dicemus, Daphnimque tuom tollemus ad astra; Daphnim ad astra feremus: amauit nos quoque Daphnis.
An quicquam nobis tali sit munere majus? Et puer ipse fuit cantari dignus, et ista jam pridem Stimichon laudavit carmina nobis.
Candidus insuetum miratur limen Olympi sub pedibus videt nubes et sidera Daphnis. Ergo alacris silvas et cetera rura voluptas Panaque pastoresque tenet Dryadasque puellas. Nec lupus insidias pecori, nec retia ceruis ulla dolum meditantur: amat bonus otia Daphnis. Ipsi lætitia voces ad sidera jactant intonsi montes; Ipsæ jam carmina rupes, ipsa sonant arbusta: “Deus, deus ille, Menalca!” Sis bonus o felixque tuis! En quattuor aras: ecce duas tibi, Daphni, duas altaria Phœbo. Pocula bina nouo spumantia lacte quotannis, craterasque duo statuam tibi pinguis olivi, et multo in primis hilarans convivia Baccho, ante focum, si frigus erit, si messis, in umbra, vina nouom fundam calathis Ariusia nectar. Cantabunt mihi Damœtas et Lyctius Ægon; Saltantis Satyros imitabitur Alphesibœus. Hæc tibi semper erunt, et cum sollemnia vota reddemus Nymphis, et cum lustrabimus agros. Dum juga montis aper, fluvios dum piscis amabit, dumque thymo pascentur apes, dum rore cicadæ, semper honos nomenque tuom laudesque manebunt. Ut Baccho Cererique, tibi sic vota quotannis agricolæ facient: damnabis tu quoque votis.
Quæ tibi, quæ tali reddam pro carmine dona? Nam neque me tantum venientis sibilus Austri nec percussa juvant fluctu tam litora, nec quæ saxosas inter decurrunt flumina valles.
Hac te nos fragili donabimus ante cicuta: hæc nos “Formosum Corydon ardebat Alexim”, hæc eadem docuit “Cuium pecus? An Melibœi?”
At tu sume pedum, quod, me cum sæpe rogaret, non tulit Antigenes (et erat tum dignus amari), formosum paribus nodis atque ære, Menalca.
Prima Syracosio dignata est ludere versu nostra, neque erubuit siluas habitare, Thalia. Cum canerem reges et prœlia, Cynthius aurem vellit, et admonuit: “Pastorem, Tityre, pinguis pascere oportet ovis, deductum dicere carmen.” Nunc ego (namque super tibi erunt, qui dicere laudes, Vare, tuas cupiant, et tristia condere bella) agrestem tenui meditabor harundine musam. Non injussa cano. Si quis tamen hæc quoque, si quis captus amore leget, te nostræ, Vare, myricæ, te nemus omne canet; Nec Phœbo gratior ulla est quam sibi quæ Vari præscripsit pagina nomen. Pergite, Pierides. Chromis et Mnasylus in antro Silenum pueri somno videre jacentem, inflatum hesterno venas, ut semper, Iaccho; Serta procul tantum capiti delapsa jacebant, et gravis attrita pendebat cantharus ansa. Adgressi (nam sæpe senex spe carminis ambo luserat) iniciunt ipsis ex vincula sertis. Addit se sociam timidisque superuenit Ægle. Ægle, Naiadum pulcherrima, jamque videnti sanguineis frontem moris et tempora pingit. Ille dolum ridens: “Quo vincula nectitis?” Inquit. “Solvite me, pueri; Satis est potuisse videri. Carmina quæ voltis cognoscite; Carmina vobis, huic aliud mercedis erit.” Simul incipit ipse. Tum vero in numerum Faunosque ferasque videres ludere, tum rigidas motare cacumina quercus. Nec tantum Phœbo gaudet Parnasia rupes, nec tantum Rhodope miratur et Ismarus Orphea. Namque canebat uti magnum per inane coacta semina terrarumque animæque marisque fuissent et liquidi simul ignis; Ut his exordia primis omnia, et ipse tener mundi concreverit orbis; Tum durare solum et discludere Nerea ponto cœperit, et rerum paulatim sumere formas; Jamque nouom terræ stupeant lucescere solem, altius atque cadant submotis nubibus imbres, incipiant siluæ cum primum surgere, cumque rara per ignaros errent animalia montis. Hinc lapides Pyrrhæ jactos, Saturnia regna, Caucasiasque refert volucris, furtumque Promethei. His adjungit Hylan nautæ quo fonte relictum clamassent, ut litus Hyla, Hyla, omne sonaret; Et fortunatam, si numquam armenta fuissent, Pasiphæn nivei solatur amore juvenci. A! Virgo infelix, quæ te dementia cepit! Prœtides implerunt falsis mugitibus agros; At non tam turpis pecudum tamen ulla secuta concubitus, quamvis collo timuisset aratrum, et sæpe in leui quæsisset cornua fronte. A! Virgo infelix, tu nunc in montibus erras: ille, latus niveum molli fultus hyacintho, ilice sub nigra pallentis ruminat herbas, aut aliquam in magno sequitur grege. “Claudite Nymphæ, Dictææ Nymphæ, nemorum jam claudite saltus, si qua forte ferant oculis sese obvia nostris errabunda bovis vestigia: forsitan illum aut herba captum viridi aut armenta secutum perducant aliquæ stabula ad Cortynia vaccæ.” Tum canit Hesperidum miratam mala puellam; Tum Phæthontiadas musco circundat amaræ corticis, atque solo proceras erigit alnos. Tum canit, errantem Permessi ad flumina Gallum Aonas in montis ut duxerit una sororum, utque viro Phœbi chorus adsurrexerit omnis; Ut Linus hæc illi divino carmine pastor, floribus atque apio crinis ornatus amaro, dixerit: “Hos tibi dant calamos, en accipe, Musæ, Ascræo quos ante seni; Quibus ille solebat cantando rigidas deducere montibus ornos. His tibi Grynei nemoris dicatur origo, ne quis sit lucus quo se plus jactet Apollo.” Quid loquar aut Scyllam Nisi, quam fama secuta est candida succinctam latrantibus inguina monstris Dulichias vexasse rates, et gurgite in alto, a, timidos nautas canibus lacerasse marinis, aut ut mutatos Terei narraverit artus, quas illi Philomela dapes, quæ dona pararit, quo cursu deserta petiverit, et quibus ante infelix sua tecta super volitaverit alis? Omnia, quæ Phœbo quondam meditante beatus audiit Eurotas jussitque ediscere laurus, ille canit (pulsæ referunt ad sidera valles), cogere donec ovis stabulis numerumque referre jussit et invito processit Vesper Olympo.
Forte sub arguta consederat ilice Daphnis, compulerantque greges Corydon et Thyrsis in unum, Thyrsis ouis, Corydon distentas lacte capellas, ambo florentes ætatibus, Arcades ambo, et cantare pares et repondere parati. Huc mihi, dum teneras defendo a frigore myrtos, vir gregis ipse caper deerrauerat; Atque ego Daphnim adspicio. Ille ubi me contra videt: “Ocius” inquit “huc ades, o Melibœe; Caper tibi saluos et hædi, et, si quid cessare potes, requiesce sub umbra. Huc ipsi potum venient per prata juvenci; Hic viridis tenera prætexit harundine ripas Mincius, eque sacra resonant examina quercu.” Quid facerem? Neque ego Alcippen, nec Phyllida habebam, depulsos a lacte domi quæ clauderet agnos, et certamen erat, Corydon cum Thyrside, magnum. Posthabui tamen illorum mea seria ludo. Alternis igitur contendere versibus ambo cœpere; Alternos Musæ meminisse volebant. Hos Corydon, illos referebat in ordine Thyrsis.
Nymphæ, noster amor, Libethrides, aut mihi carmen, quale meo Codro, concedite (proxima Phœbi versibus ille facit), aut, si non possumus omnes, hic arguta sacra pendebit fistula pinu.
Pastores, hedera nascentem ornate poetam, Arcades, invidia rumpantur ut ilia Codro; Aut, si ultra placitum laudarit, baccare frontem cingite, ne vati noceat mala lingua futuro.
Sætosi caput hoc apri tibi, Delia, paruos et ramosa Micon vivacis cornua cerui. Si proprium hoc fuerit, levi de marmore tota puniceo stabis suras euincta coturno.
Sinum lactis et hæc te liba, Priape, quotannis exspectare sat est: custos es pauperis horti. Nunc te marmoreum pro tempore fecimus; At tu, si fetura gregem suppleverit, aureus esto.
Nerine Galatea, thymo mihi dulcior Hyblæ, candidior cycnis, hedera formosior alba, cum primum pasti repetent præsepia tauri, si qua tui Corydonis habet te cura, venito.
Immo ego Sardoniis videar tibi amarior herbis horridior rusco, proiecta vilior alga, si mihi non hæc lux toto jam longior anno est. Ite domum pasti, si quis pudor, ite, juvenci.
Muscosi fontes, et somno mollior herba, et quæ vos rara viridis tegit arbutus umbra, solstitium pecori defendite: jam venit æstas torrida, jam lento turgent in palmite gemmæ.
Hic focus et tædæ pingues, hic plurimus ignis semper, et adsidua postes fuligine nigri; Hic tantum Boreæ curamus frigora, quantum aut numerum lupus aut torrentia flumina ripas.
Stant et juniperi et castaneæ hirsutæ; Strata jacent passim sua quæque sub arbore poma; Omnia nunc rident: at, si formosus Alexis montibus his abeat, videas et flumina sicca.
Aret ager; Vitio moriens sitit æris herba; Liber pampineas invidit collibus umbras: Phyllidis aduentu nostræ nemus omne virebit, Juppiter et læto descendet plurimus imbri.
Populus Alcidæ gratissima, vitis Iaccho, formosæ myrtus Veneri, sua laurea Phœbo, Phyllis amat corylos; Illas dum Phyllis amabit, nec myrtus vincet corylos, nec laurea Phœbi.
Fraxinus in silvis pulcherrima, pinus in hortis, populus in fluviis, abies in montibus altis: sæpius at si me, Lycida formose, reuisas, fraxinus in silvis cedat tibi, pinus in hortis.
Hæc memini, et victum frustra contendere Thyrsim. Ex illo Corydon Corydon est tempore nobis.
Pastorum musam Damonis et Alphesibœi, immemor herbarum quos est mirata juvenca certantis, quorum stupefactæ carmine lynces, et mutata suos requierunt flumina cursus, Damonis musam dicemus et Alphesibœi. Tu mihi seu magni superas jam saxa Timavi, sive oram Illyrici legis æquoris, en erit umquam ille dies, mihi cum liceat tua dicere facta? En erit, ut liceat totum mihi ferre per orbem sola Sophocleo tua carmina digna coturno? A te principium; Tibi desinet: accipe jussis carmina cœpta tuis, atque hanc sine tempora circum inter victricis hederam tibi serpere laurus. Frigida vix cælo noctis decesserat umbra, cum ros in tenera pecori gratissimus herba, incumbens tereti Damon sic cœpit oliuæ: “Nascere, præque diem veniens age, Lucifer, almum, coniugis indigno Nysæ deceptus amore dum queror, et divos, quamquam nil testibus illis profeci, extrema moriens tamen adloquor hora. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Mænalus argutumque nemus pinosque loquentis semper habet; Semper pastorum ille audit amores Panaque, qui primus calamos non passus inertis. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Mopso Nysa datur: quid non speremus amantes? Jungentur jam grypes equis, æuoque sequenti cum canibus timidi veniet ad pocula dammæ. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Mopse, nouas incide faces: tibi ducitur uxor; Sparge, marite, nuces: tibi deserit Hesperus Œtam. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. O digno conjuncta viro, dum despicis omnis, dumque tibi est odio mea fistula dumque capellæ hirsutumque supercilium promissaque barba, nec curare deum credis mortalia quemquam! Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Sæpibus in nostris paruam te roscida mala (dux ego vester eram) vidi cum matre legentem; Alter ab undecimo tum me jam acceperat annus; Jam fragilis poteram a terra contingere ramos: ut vidi, ut perii, ut me malus abstulit error! Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Nunc scio quid sit Amor: duris in cautibus illum aut Tmaros aut Rhodope aut extremi Garamantes nec generis nostri puerum nec sanguinis edunt. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Sæuos Amor docuit natorum sanguine matrem commaculare manus; Crudelis tu quoque, mater: crudelis mater magis, an puer improbus ille? Improbus ille puer; Crudelis tu quoque, mater. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Nunc et ouis ultro fugiat lupus; Aurea duræ mala ferant quercus, narcisso floreat alnus, pinguia corticibus sudent electra myricæ, certent et cycnis ululæ, sit Tityrus Orpheus, Orpheus in silvis, inter delphinas Arion. Incipe Mænalios mecum, mea tibia, versus. Omnia vel medium fiat mare. Vivite, siluæ: præceps ærii specula de montis in undas deferar; Extremum hoc munus morientis habeto. Desine Mænalios, jam desine, tibia, versus.” Hæc Damon. Vos, quæ responderit Alphesibœus, ducite, Pierides: non omnia possumus omnes. “Effer aquam, et molli cinge hæc altaria vitta, verbenasque adole pinguis et mascula tura, coniugis ut magicis sanos avertere sacris experiar sensus: nihil hic nisi carmina desunt. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Carmina vel cælo possunt deducere lunam; Caminibus Circe socios mutauit Ulixi; Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Terna tibi hæc primum triplici diversa colore licia circumdo, terque hæc altaria circum effigiem duco: numero deus impare gaudet. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Necte tribus nodis ternos, Amarylli, colores; Necte, Amarylli, modo et ”Veneris“ dic ”vincula necto“. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Limus ut hic durescit, et hæc ut cera liquescit uno eodemque igni, sic nostro Daphnis amore. Sparge molam et fragilis incende bitumine laurus. Daphnis me malus urit; Ego hanc in Daphnide laurum. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Talis amor Daphnim, qualis cum fessa juvencum per nemora atque altos quærendo bucula lucos, propter aquæ rivom, viridi procumbit in ulua perdita, nec seræ meminit decedere nocti, talis amor teneat, nec sit mihi cura mederi. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Has olim exuvias mihi perfidus ille reliquit, pignora cara sui; Quæ nunc ego limine in ipso, terra, tibi mando: debent hæc pignora Daphnim. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Has herbas atque hæc Ponto mihi lecta venena ipse dedit Mœris (nascuntur pluruma Ponto); His ego sæpe lupum fieri et se condere siluis Mœrim, sæpe animas imis excire sepulcris, atque satas alio vidi traducere messis. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Fer cineres, Amarylli, foras, rivoque fluenti transque caput jace, nec respexeris. His ego Daphnim adgrediar; Nihil ille deos, nil carmina curat. Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. Aspice: corripuit tremulis altaria flammis sponte sua, dum ferre moror, cinis ipse. Bonum sit! Nescio quid certe est, et Hylax in limine latrat. Credimus? An qui amant ipsi sibi somnia fingunt? Parcite, ab urbe venit, jam parcite, carmina, Daphnis.”
Quo te, Mœri, pedes? An, quo via ducit, in urbem?
O Lycida, vivi peruenimus, aduena nostri (quod nunquam veriti sumus) ut possessor agelli diceret: “Hæc mea sunt; Veteres migrate coloni.” Nunc victi, tristes, quoniam fors omnia versat, hos illi (quod nec vertat bene!) Mittimus hædos.
Certe equidem audieram, qua se subducere colles incipiunt mollique jugum demittere clivo, usque ad aquam et veteres, jam fracta cacumina, fagos, omnia carminibus vestrum servasse Menalcan.
Audieras, et fama fuit; Sed carmina tantum nostra valent, Lycida, tela inter Martia, quantum Chaonias dicunt aquila veniente columbas. Quod nisi me quacumque nouas incidere litis ante sinistra cava monuisset ab ilice cornix, nec tuos hic Mœris nec viveret ipse Menalcas.
Heu! Cadit in quemquam tantum scelus? Heu! Tua nobis pæne simul tecum solacia rapta, Menalca? Quis caneret Nymphas? Quis humum florentibus herbis spargeret, aut viridi fontis induceret umbra? Vel quæ sublegi tacitus tibi carmina nuper, cum te ad delicias ferres Amaryllida nostras? “Tityre, dum redeo (brevis est via) pasce capellas; Et potum pastas age, Tityre, et inter agendum occursare capro (cornu ferit ille) caveto.”
Immo hæc quæ Varo, necdum perfecta, canebat: “Vare, tuom nomen, superet modo Mantua nobis, Mantua uæ miseræ nimium vicina Cremonæ, cantantes sublime ferent ad sidera cycni.”
Sic tua Cyrneas fugiant examina taxos, sic cytiso pastæ distendant ubera vaccæ, incipe, si quid habes. Et me fecere poetam Pierides; Sunt et mihi carmina; Me quoque dicunt vatem pastores: sed non ego credulus illis; Nam neque adhuc Vario videor nec dicere Cinna digna, sed argutos inter strepere anser olores.
Id quidem ago et tacitus, Lycida, mecum ipse voluto, si valeam meminisse; Neque est ignobile carmen: “Huc ades, o Galarea: quis est nam ludus in undis? Hic ver purpureum, varios hic flumina circum fundit humus flores; Hic candida populus antro imminet et lentæ texunt umbracula vites. Huc ades; Insani feriant sine litora fluctus.”
Quid, quæ te pura solum sub nocte canentem audieram? Numeros memini, si verba tenerem: “Daphni, quid antiquos signorum suspicis ortus? Ecce Dionæi processit Cæsaris astrum, astrum quo segetes gauderent frugibus et quo duceret apricis in collibus uva colorem. Insere, Daphni, piros: carpent tua poma nepotes.”
Omnia fert ætas, animum quoque; Sæpe ego longos cantando puerum memini me condere soles: nunc oblita mihi tot carmina, vox quoque Mœrim jam fugit ipsa: lupi Mœrim videre priores. Sed tamen ista satis referet tibi sæpe Menalcas.
Causando nostros in longum ducis amores. Et nunc omne tibi stratum silet æquor, et omnes, aspice, ventosi ceciderunt murmuris auræ. Hinc adeo media est nobis via; Namque sepulcrum incipit apparere Bianoris. Hic, ubi densas agricolæ stringunt frondis, hic, Mœri, canamus: hic hædos depone, tamen veniemus in urbem. Aut, si nox pluviam ne colligat ante veremur, cantantes licet usque (minus via lædit) eamus: cantantes ut eamus, ego hoc te fasce levabo.
Desine plura, puer, et quod nunc instat agamus. Carmina tum melius, cum venerit ipse, canemus.
Extremum hunc, Arethusa, mihi concede laborem: pauca meo Gallo, sed quæ legat ipsa Lycoris, carmina sunt dicenda: neget quis carmina Gallo? Sic tibi, cum fluctus subterlabere Sicanos, Doris amara suam non intermisceat undam; Incipe; Sollicitos Galli dicamus amores, dum tenera attondent simæ virgulta capellæ. Non canimus surdis: respondent omnia siluæ. Quæ nemora aut qui vos saltus habuere, puellæ Naides, indigno cum Gallus amore peribat? Nam neque Parnasi vobis juga, nam neque Pindi ulla moram fecere, neque Aonie Aganippe. Illum etiam lauri, etiam fleuere myricæ; Pinifer illum etiam sola sub rupe jacentem Mænalus et gelidi fleuerunt saxa Lycæi. Stant et oues circum (nostri nec pænitet illas, nec te pæniteat pecoris, divine poeta: et formosus ovis ad flumina pavit Adonis); Venit et upilio; Tardi venere subulci; Uvidus hiberna venit de glande Menalcas. Omnes “Unde amor iste” rogant “tibi?” Venit Apollo: “Galle, quid insanis?” Inquit; “Tua cura Lycoris perque nives alium perque horrida castra secuta est.” Venit et agresti capitis Silvanus honore, florentis ferulas et grandia lilia quassans. Pan deus Arcadiæ venit, quem vidimus ipsi sanguineis ebuli bacis minioque rubentem: “Ecquis erit modus?” Inquit “Amor non talia curat, nec lacrimis crudelis Amor nec gramina rivis nec cytiso saturantur apes nec fronde capellæ.” Tristis at ille: “Tamen cantabitis, Arcades” inquit, “montibus hæc vestris, soli cantare periti Arcades. O mihi tum quam molliter ossa quiescant, vestra meos olim si fistula dicat amores! Atque utinam ex vobis unus vestrisque fuissem aut custos gregis aut maturæ vinitor uuæ! Certe sive mihi Phyllis sive esset Amyntas, seu quicumque furor (quid tum, si fuscus Amyntas? Et nigræ violæ sunt et vaccinia nigra), mecum inter salices lenta sub vite jaceret: serta mihi Phyllis legeret, cantaret Amyntas. Hic gelidi fontes, hic mollia prata, Lycori; Hic nemus; Hic ipso tecum consumerer æuo.” Nunc insanus amor duri me Martis in armis tela inter media atque adversos detinet hostis. Tu procul a patria (nec sit mihi credere tantum) Alpinas, a, dura, nives et frigora Rheni me sine sola vides. A, te ne frigora lædant! A, tibi ne teneras glacies secet aspera plantas! “Ibo et Chalcidico quæ sunt mihi condita versu carmina pastoris Siculi modulabor avena. Certum est in siluis inter spelæa ferarum malle pati tenerisque meos incidere Amores arboribus: crescent illæ, crescetis, Amores. Interea mixtis lustrabo Mænala Nymphis, aut acris venabor apros; Non me ulla vetabunt frigora Parthenios canibus circumdare saltus. Jam mihi per rupes videor lucosque sonantis ire; Libet Partho torquere Cydonia cornu spicula; Tamquam hæc sit nostri medicina furoris, aut deus ille malis hominum mitescere discat! Jam neque Hamadryades rursus nec carmina nobis ipsa placent; Ipsæ rursus concedite, siluæ. Non illum nostri possunt mutare labores, nec si frigoribus mediis Hebrumque bibamus, Sithoniasque nives hiemis subeamus aquosæ, nec si, cum moriens alta liber aret in ulmo, Æthiopum versemus ouis sub sidere Cancri. Omnia vincit Amor: et nos cedamus Amori.” Hæc sat erit, diuæ, vestrum cecinisse poetam, dum sedet et gracili fiscellam texit hibisco, Pierides: vos hæc facietis maxima Gallo, Gallo, cujus amor tantum mihi crescit in horas, quantum vere novo viridis se subicit alnus. Surgamus: solet esse gravis cantantibus umbra, juniperi grauis umbra; Nocent et frugibus umbræ. Ite domum saturæ, venit Hesperus, ite, capellæ.