Fraternas acies alternaque regna profanis Decertata odiis sontesque evolvere Thebas Pierius menti calor incidit, unde jubetis Ire, deæ? Gentisne canam primordia diræ, Sidonios raptus et inexorabile pactum Legis Agenoreæ scrutantemque æquora Cadmum? Longa retro series, trepidum si Martis operti Agricolam infandis condentem prœlia sulcis Expediam penitusque sequar, quo carmine muris Jusserit Amphion Tyriis accedere montes, Unde graves iræ cognata in mœnia Baccho, Quod sævæ Junonis opus, cui sumpserit arcus Infelix Athamas, cur non expaverit ingens Ionium socio casura Palæmone mater. Atque adeo jam nunc gemitus et prospera Cadmi Præteriisse sinam: limes mihi carminis esto Œdipodæ confusa domus, quando Itala nondum Signa nec Arctoos ausim spirare triumphos Bisque jugo Rhenum, bis adactum legibus Histrum Et conjurato deiectos vertice Dacos Aut defensa prius vix pubescentibus annis Bella Jovis. Tuque, o Latiæ decus addite famæ Quem nova maturi subeuntem exorsa parentis Æternum sibi Roma cupit, licet artior omnes Limes agat stellas et te plaga lucida cæli, Pleiadum Boreæque et hiulci fulminis expers, Sollicitet, licet ignipedum frenator equorum Ipse tuis alte radiantem crinibus arcum Imprimat aut magni cedat tibi Juppiter æqua Parte poli, maneas hominum contentus habenis, Undarum terræque potens, et sidera dones, Tempus erit, cum Pierio tua fortior œstro Facta canam: nunc tendo chelyn; Satis arma referre Aonia et geminis sceptrum exitiale tyrannis Nec furiis post fata modum flammasque rebelles Seditione rogi tumulisque carentia regum Funera et egestas alternis mortibus urbes, Cærula cum rubuit Lernæo sanguine Dirce Et Thetis arentes assuetum stringere ripas Horruit ingenti venientem Ismenon acervo, Quem prius heroum, Clio, dabis? Immodicum iræ Tydea? Laurigeri subitos an vatis hiatus? Urguet et hostilem propellens cædibus amnem Turbidus Hippomedon, plorandaque bella proterva Arcados atque alio Capaneus horrore canendus. Impia jam merita scrutatus lumina dextra Merserat æterna damnatum nocte pudorem Œdipodes longaque animam sub morte trahebat, Illum indulgentem tenebris imæque recessu Sedis inaspectos cælo radiisque penates Servantem tamen assiduis circumvolat alis Sæva dies animi, scelerumque in pectore Diræ, Tunc vacuos orbes, crudum ac miserabile vitæ Supplicium, ostentat cælo manibusque cruentis Pulsat inane solum sævaque ita voce precatur: 'Di, sontes animas angustaque Tartara pœnis Qui regitis, tuque umbrifero Styx livida fundo, Quam video, multumque mihi consueta vocari Annue, Tisiphone, perversaque vota secunda: Si bene quid merui, si me de matre cadentem Fovisti gremio et traiectum vulnere plantas Firmasti, si stagna peti Cirrhæa bicomi Interfusa jugo, possem cum degere falso Contentus Polybo, trifidæque in Phocidos arto Longævum implicui regem secuique trementis Ora senis, dum quæro patrem, si Sphingos iniquæ Callidus ambages te præmonstrante resolvi, Si dulces furias et lamentabile matris Conubium gavisus ini noctemque nefandam Sæpe tuli natosque tibi, scis ipsa, paravi, Mox avidus pœnæ digitis cedentibus ultro Incubui miseraque oculos in matre reliqui: Exaudi, si digna precor quæque ipsa furenti Subiceres. Orbum visu regnisque carentem Non regere aut dictis mærentem flectere adorti, Quos genui quocumque toro; Quin ecce superbi —pro dolor!—Et nostro jamdudum funere reges Insultant tenebris gemitusque odere paternos. Hisne etiam funestus ego? Et videt ista deorum Ignavus genitor? Tu saltem debita vindex Huc ades et totos in pœnam ordire nepotes. Indue quod madidum tabo diadema cruentis Unguibus abripui, votisque instincta paternis I media in fratres, generis consortia ferro Dissiliant, da, Tartarei regina barathri, Quod cupiam vidisse nefas, nec tarda sequetur Mens juvenum: modo digna veni, mea pignora nosces.' Talia dicenti crudelis diva severos Advertit vultus, inamœnum forte sedebat Cocyton juxta, resolutaque vertice crines Lambere sulphureas permiserat anguibus undas, Ilicet igne Jovis lapsisque citatior astris Tristibus exsiluit ripis: discedit inane Vulgus et occursus dominæ pavet, illa per umbras Et caligantes animarum examine campos Tænariæ limen petit irremeabile portæ, Sensit adesse Dies, piceo Nox obvia nimbo Lucentes turbavit equos; Procul arduus Atlans Horruit et dubia cælum cervice remisit, Arripit extemplo Maleæ de valle resurgens Notum iter ad Thebas; Neque enim velocior ullas Itque reditque vias cognatave Tartara mavult, Centum illi stantes umbrabant ora cerastæ, Turba minor diri capitis; Sedet intus abactis Ferrea lux oculis, qualis per nubila Phœbes Atracia rubet arte labor; Suffusa veneno Tenditur ac sanie gliscit cutis; Igneus atro Ore vapor, quo longa sitis morbique famesque Et populis mors una venit; Riget horrida tergo Palla, et cærulei redeunt in pectora nodi: Atropos hos atque ipsa novat Proserpina cultus, Tum geminas quatit ira manus: hæc igne rogali Fulgurat, hæc vivo manus æra verberat hydro. Ut stetit, abrupta qua plurimus arce Cithæron Occurrit cælo, fera sibila crine virenti Congeminat, signum terris, unde omnis Achæi Ora maris late Pelopeaque regna resultant, Audiit et medius cæli Parnasos et asper Eurotas, dubiamque jugo fragor impulit Œten In latus, et geminis vix fluctibus obstitit Isthmos, Ipsa suum genetrix curvo delphine vagantem Abripuit frenis gremioque Palæmona pressit. Atque ea Cadmeo præceps ubi culmine primum Constitit assuetaque infecit nube penates, Protinus attoniti fratrum sub pectore motus, Gentilisque animos subiit furor ægraque lætis Invidia atque parens odii metus, inde regendi Sævus amor, ruptæque vices jurisque secundi Ambitus impatiens, et summo dulcius unum Stare loco, sociisque comes discordia regnis, Sic ubi delectos per torva armenta juvencos Agricola imposito sociare affectat aratro, Illi indignantes, quis nondum vomere multo Ardua nodosos cervix descendit in armos, In diversa trahunt atque æquis vincula laxant Viribus et vario confundunt limite sulcos: Haud secus indomitos præceps discordia fratres Asperat, alterni placuit sub legibus anni Exsilio mutare ducem, sic jure maligno Fortunam transire jubent, ut sceptra tenentem Fœdere præcipiti semper novus angeret heres, Hæc inter fratres pietas erat, hæc mora pugnæ Sola nec in regem perduratura secundum, Et nondum crasso laquearia fulva metallo, Montibus aut alte Grais effulta nitebant Atria, congestos satis explicitura clientes; Non impacatis regum advigilantia somnis Pila, nec alterna ferri statione gementes Excubiæ, nec cura mero committere gemmas Atque aurum violare cibis: sed nuda potestas Armavit fratres, pugna est de paupere regno, Dumque uter angustæ squalentia jugera Dirces Verteret aut Tyrii solio non altus ovaret Exsulis ambigitur, periit jus fasque bonumque Et vitæ mortisque pudor, quo tenditis iras, A, miseri? Quid si peteretur crimine tanto Limes uterque poli, quem Sol emissus Eoo Cardine, quem porta vergens prospectat Hibera, Quasque procul terras obliquo sidere tangit Avius aut Borea gelidas madidive tepentes Igne Noti? Quid si Phrygiæ Tyriæque sub unum Convectentur opes? Loca dira arcesque nefandæ Suffecere odio, furiisque immanibus emptum Œdipodæ sedisse loco. Jam sorte jacebat Dilatus Polynicis honos, quis tunc tibi, sæve, Quis fuit ille dies, vacua cum solus in aula Respiceres jus omne tuum cunctosque minores, Et nusquam par stare caput! Jam murmura serpunt Plebis Echioniæ, tacitumque a principe vulgus Dissidet, et, qui mos populis, venturus amatur, Atque aliquis, cui mens humili læsisse veneno Summa nec impositos umquam cervice volenti Ferre duces, 'hancne Ogygiis,' ait, 'aspera rebus Fata tulere vicem, totiens mutare timendos Alternoque jugo dubitantia subdere colla? Partiti versant populorum fata manuque Fortunam fecere levem, semperne vicissim Exsulibus servire dabor? Tibi, summe deorum Terrarumque sator, sociis hanc addere mentem Sedit? An inde vetus Thebis extenditur omen, Ex quo Sidonii nequiquam blanda juvenci Pondera Carpathio jussus sale quærere Cadmus Exsul Hyanteos invenit regna per agros, Fraternasque acies fetæ telluris hiatu Augurium seros demisit ad usque nepotes? Cernis ut erectum torva sub fronte minetur Sævior assurgens dempto consorte potestas, Quas gerit ore minas, quanto premit omnia fastu! Hicne umquam privatus erit? Tamen ille precanti Mitis et affatu bonus et patientior æqui, Quid mirum? Non solus erat, nos vilis in omnes Prompta manus casus, domino cuicumque parati, Qualiter hinc gelidus Boreas, hinc nubifer Eurus Vela trahunt, nutat mediæ fortuna carinæ, Heu dubio suspensa metu tolerandaque nullis Aspera sors populis! Hic imperat, ille minatur.' At Jovis imperiis rapidi super atria cæli Lectus concilio divum convenerat ordo Interiore polo, spatiis hinc omnia juxta, Primæque occiduæque domus et fusa sub omni Terra atque unda die. Mediis sese arduus infert Ipse deis, placido quatiens tamen omnia vultu, Stellantique locat solio; Nec protinus ausi Cælicolæ, veniam donec pater ipse sedendi Tranquilla jubet esse manu, mox turba vagorum Semideum et summis cognati Nubibus Amnes Et compressa metu servantes murmura Venti Aurea tecta replent, mixta convexa deorum Maiestate tremunt, radiant majore sereno Culmina et arcano florentes lumine postes, Postquam jussa quies siluitque exterritus orbis, Incipit ex alto (grave et immutabile sanctis Pondus adest verbis, et vocem Fata sequuntur): 'Terrarum delicta nec exsaturabile Diris Ingenium mortale queror, quonam usque nocentum Exigar in pœnas? Tædet sævire corusco Fulmine, jam pridem Cyclopum operosa fatiscunt Bracchia et Æoliis desunt incudibus ignes, Atque adeo tuleram falso rectore solutos Solis equos, cælumque rotis errantibus uri, Et Phæthontea mundum squalere favilla, Nil actum, neque tu valida quod cuspide late Ire per illicitum pelago, germane, dedisti, Nunc geminas punire domos, quis sanguinis auctor Ipse ego, descendo. Perseos alter in Argos Scinditur, Aonias fluit hic ab origine Thebas, Mens cunctis imposta manet: quis funera Cadmi Nesciat et totiens excitam a sedibus imis Eumenidum bellasse aciem, mala gaudia matrum Erroresque feros nemorum et reticenda deorum Crimina? Vix lucis spatio, vix noctis abactæ Enumerare queam mores gentemque profanam, Scandere quin etiam thalamos hic impius heres Patris et immeritæ gremium incestare parentis Appetiit, proprios (monstrum!) Revolutus in ortus, Ille tamen superis æterna piacula solvit Proiecitque diem, nec jam amplius æthere nostro Vescitur; At nati (facinus sine more!) Cadentes Calcavere oculos, jam jam rata vota tulisti, Dire senex, meruere tuæ, meruere tenebræ Ultorem sperare Jovem. Nova sontibus arma Iniciam regnis, totumque a stirpe revellam Exitiale genus, belli mihi semina sunto Adrastus socer et superis adjuncta sinistris Conubia, hanc etiam pœnis incessere gentem Decretum; Neque enim arcano de pectore fallax Tantalus et sævæ periit injuria mensæ.' Sic pater omnipotens, ast illi saucia dictis Flammato versans inopinum corde dolorem Talia Juno refert: 'mene, o justissime divum, Me bello certare jubes? Scis, semper ut arces Cyclopum magnique Phoroneos incluta fama Sceptra viris opibusque juvem, licet improbus illic Custodem Phariæ somno letoque juvencæ Exstinguas, sæptis et turribus aureus intres, Mentitis ignosco toris: illam odimus urbem Quam vultu confessus adis, ubi conscia magni Signa tori tonitrus agis et mea fulmina torques. Facta luant Thebæ: cur hostes eligis Argos? Quin age, si tanti est thalami discordia sancti, Et Samon et veteres armis exscinde Mycenas, Verte solo Sparten, cur usquam sanguine festo Coniugis ara tuæ, cumulo cur turis Eoi Læta calet? Melius votis Mareotica fumat Coptos et ærisoni lugentia flumina Nili. Quod si prisca luunt auctorum crimina gentes Subvenitque tuis sera hæc sententia curis, Percensere ævi senium, <a> quo tempore tandem Terrarum furias abolere et sæcula retro Emendare sat est? Jamdudum ab sedibus illis Incipe, fluctivaga qua præterlabitur unda Sicanios longe relegens Alpheos amores: Arcades hic tua (nec pudor est) delubra nefastis Imposuere locis, illic Mavortius axis Œnomai Geticoque pecus stabulare sub Hæmo Dignius, abruptis etiamnum inhumata procorum Reliquiis trunca ora rigent; Tamen hic tibi templi Gratus honos; Placet Ida nocens mentitaque manes Creta tuos, me Tantaleis consistere terris Quæ tandem invidia est? Belli deflecte tumultus Et generis miseresce tui. Sunt impia late Regna tibi, melius generos passura nocentes.' Finierat precibus miscens convicia Juno, At non ille gravis dictis, quamquam aspera motu, Reddidit hæc: 'equidem haud rebar te mente secunda Laturam, quodcumque tuos, licet æquus, in Argos Consulerem, neque me, detur si copia, fallit Multa super Thebis Bacchum ausuramque Dionen Dicere, sed nostri reverentia ponderis obstat, Horrendos etenim latices, Stygia æquora fratris, Obtestor, mansurum et non revocabile verbum, Nil fore quod dictis flectar, quare impiger alis Portantes præcede Notos, Cyllenia proles, Æra per liquidum regnisque illapsus opacis Dic patruo: superas senior se attollat ad auras Laius, exstinctum nati quem vulnere nondum Ulterior Lethes accepit ripa profundi Lege Erebi; Ferat hic diro mea jussa nepoti: Germanum exsilio fretum Argolicisque tumentem Hospitiis, quod sponte cupit, procul impius aula Arceat, alternum regni infitiatus honorem, Hinc causæ irarum, certo reliqua ordine ducam.' Paret Atlantiades dictis genitoris et inde Summa pedum propere plantaribus illigat alis Obnubitque comas et temperat astra galero, Tum dextræ virgam inseruit, qua pellere dulces Aut suadere iterum somnos, qua nigra subire Tartara et exsangues animare assueverat umbras, Desiluit, tenuique exceptus inhorruit aura. Nec mora, sublimes raptim per inane volatus Carpit et ingenti designat nubila gyro. Interea patriis olim vagus exsul ab oris Œdipodionides furto deserta pererrat Aoniæ, jam jamque animis male debita regna Concipit, et longum signis cunctantibus annum Stare gemit, tenet una dies noctesque recursans Cura virum, si quando humilem decedere regno Germanum et semet Thebis opibusque potitum Cerneret; Hac ævum cupiat pro luce pacisci, Nunc queritur ceu tarda fugæ dispendia, sed mox Attollit flatus ducis et sedisse superbum Deiecto jam fratre putat: spes anxia mentem Extrahit et longo consumit gaudia voto, Tunc sedet Inachias urbes Danæiaque arva Et caligantes abrupto sole Mycenas Ferre iter impavidum, seu prævia ducit Erinys, Seu fors illa viæ, sive hac immota vocabat Atropos. Ogygiis ululata furoribus antra Deserit et pingues Baccheo sanguine colles, Inde plagam, qua molle sedens in plana Cithæron Porrigitur lassumque inclinat ad æquora montem, Præterit, hinc arte scopuloso in limite pendens Infames Scirone petras Scyllæaque rura Purpureo regnata seni ditemque Corinthon Linquit et in mediis audit duo litora campis. Jamque per emeriti surgens confinia Phœbi Titanis late mundo subvecta silenti Rorifera gelidum tenuaverat æra biga; Jam pecudes volucresque tacent, jam Somnus avaris Irrepsit curis pronusque ex æthere nutat, Grata laboratæ referens oblivia vitæ, Sed nec puniceo rediturum nubila cælo Promisere jubar, nec rarescentibus umbris Longa repercusso nituere crepuscula Phœbo: Densior a terris et nulli pervia flammæ Subtexit nox atra polos, jam claustra rigentis Æoliæ percussa sonant, venturaque rauco Ore minatur hiems, venti transuersa frementes Confligunt axemque emoto cardine vellunt, Dum cælum sibi quisque rapit; Sed plurimus Auster Inglomerat noctem, tenebrosa volumina torquens, Defunditque imbres sicco quos asper hiatu Præsolidat Boreas; Nec non abrupta tremescunt Fulgura, et attritus subita face rumpitur æther, Jam Nemea, jam Tænariis contermina lucis Arcadiæ capita alta madent; Ruit agmine magno Inachus et gelidas surgens Erasinus in undas, Pulverulenta prius calcandaque flumina nullæ Aggeribus tenuere moræ, stagnoque refusa est Funditus et veteri spumavit Lerna veneno, Frangitur omne nemus, rapiunt antiqua procellæ Bracchia silvarum, nullisque aspecta per ævum Solibus umbrosi patuere æstiva Lycæi. Ille tamen, modo saxa jugis fugientia ruptis Miratus, modo nubigenas e montibus amnes Aure pavens passimque insano turbine raptas Pastorum pecorumque domos, non segnius amens Incertusque viæ per nigra silentia vastum Haurit iter; Pulsat metus undique et undique frater, Ac velut hiberno deprensus navita ponto, Cui neque Temo piger neque amico sidere monstrat Luna vias, medio cæli pelagique tumultu Stat rationis inops, jam jamque aut saxa malignis Exspectat summersa vadis aut vertice acuto Spumantes scopulos erectæ incurrere proræ: Talis opaca legens nemorum Cadmeius heros Accelerat, vasto metuenda umbone ferarum Excutiens stabula, et prono virgulta refringit Pectore (dat stimulos animo vis mæsta timoris) Donec ab Inachiis victa caligine tectis Emicuit lucem devexa in mœnia fundens Larisæus apex, illo spe concitus omni Evolat, hinc celsæ Junonia templa Prosymnæ Lævus habens, hinc Herculeo signata vapore Lernæi stagna atra vadi, tandemque reclusis Infertur portis, actutum regia cernit Vestibula; Hic artus imbri ventoque rigentes Proicit ignotæque acclinis postibus aulæ Invitat tenues ad dura cubilia somnos. Rex ibi tranquille, medio de limite vitæ In senium vergens, populos Adrastus habebat, Dives avis et utroque Jovem de sanguine ducens, Hic sexus melioris inops sed prole virebat Feminea, gemino natarum pignore fultus, Cui Phœbus generos (monstrum exitiabile dictu! Mox adaperta fides) fato ducente canebat Sætigerumque suem et fulvum adventare leonem, Id volvens non ipse pater, non docte futuri Amphiaræ vides, etenim vetat auctor Apollo, Tantum in corde sedens ægrescit cura parenti. Ecce autem antiquam fato Calydona relinquens Olenius Tydeus (fraterni sanguinis illum Conscius horror agit) eadem sub nocte sopora Lustra terit, similesque Notos dequestus et imbres, Infusam tergo glaciem et liquentia nimbis Ora comasque gerens subit uno tegmine, cujus Fusus humo gelida partem prior hospes habebat, Hic vero ambobus rabiem Fortuna cruentam Attulit: haud passi sociis defendere noctem Culminibus; Paulum alternis in verba minasque Cunctantur, mox ut jactis sermonibus iræ Intumuere satis, tum vero erectus uterque Exsertare umeros nudam que lacessere pugnam, Celsior ille gradu procera in membra simulque Integer annorum; Sed non et viribus infra Tydea fert animus, totosque infusa per artus Major in exiguo regnabat corpore virtus, Jam crebros ictus ora et cava tempora circum Obnixi ingeminant, telorum aut grandinis instar Rhipææ, flexoque genu vacua ilia tundunt, Non aliter quam Pisæo sua lustra Tonanti Cum redeunt crudisque virum sudoribus ardet Pulvis; At hinc teneros caveæ dissensus ephebos Concitat, exclusæque exspectant præmia matres: Sic alacres odio nullaque cupidine laudis Accensi incurrunt, scrutatur et intima vultus Unca manus penitusque oculis cedentibus intrat, Forsan et accinctos lateri (sic ira ferebat) Nudassent enses, meliusque hostilibus armis Lugendus fratri, juvenis Thebane, jaceres, Ni rex insolitum clamorem et pectore ab alto Stridentes gemitus noctis miratus in umbris, Movisset gressus, magnis cui sobria curis Pendebat somno jam deteriore senectus, Isque ubi progrediens numerosa luce per alta Atria dimotis aduerso limine claustris Terribilem dictu faciem, lacera ora putresque Sanguineo videt imbre genas: 'quæ causa furoris, Externi juvenes (neque enim meus audeat istas Civis in usque manus), quisnam implacabilis ardor Exturbare odiis tranquilla silentia noctis? Usque adeone angusta dies, et triste parumper Pacem animo somnumque pati? Sed prodite tandem Unde orti, quo fertis iter, quæ jurgia? Nam vos Haud humiles tanta ira docet, generisque superbi Magna per effusum clarescunt signa cruorem.' Vix ea, cum mixto clamore obliqua tuentes Incipiunt una: 'rex o mitissime Achivum, Quid verbis opus? Ipse undantes sanguine vultus Aspicis.' Hæc passim turbatis vocis amaræ Confudere sonis; Inde orsus in ordine Tydeus Continuat: 'mæsti cupiens solacia casus Monstriferæ Calydonis opes Acheloiaque arva Deserui; Vestris hæc me ecce in finibus ingens Nox operit, tecto cælum prohibere quis iste Arcuit? An quoniam prior hæc ad limina forte Molitus gressus? Pariter stabulare bimembres Centauros unaque ferunt Cyclopas in Ætna Compositos, sunt et rabidis jura insita monstris Fasque suum: nobis sociare cubilia terræ— Sed quid ego? Aut hodie spoliis gavisus abibis, Quisquis es, his, aut me, si non effetus oborto Sanguis hebet luctu, magni de stirpe creatum Œneos et Marti non degenerare paterno Accipies.' 'Nec nos animi nec stirpis egentes—' Ille refert contra, sed mens sibi conscia fati Cunctatur proferre patrem, tunc mitis Adrastus: 'immo agite, et positis, quas nox inopinaque suasit Aut virtus aut ira, minis succedite tecto. Jam pariter cœant animorum in pignora dextræ. Non hæc incassum divisque absentibus acta; Forsan et has venturus amor præmiserit iras, Ut meminisse juvet.' Nec vana voce locutus Fata senex, siquidem hanc perhibent post vulnera junctis Esse fidem, quanta partitum extrema protervo Thesea Pirithoo, vel inanem mentis Oresten Opposito rabidam Pylade vitasse Megæram. Tunc quoque mulcentem dictis corda aspera regem Jam faciles (ventis ut decertata residunt Æquora, laxatisque diu tamen aura superstes Immoritur velis) passi, subiere penates. Hic primum lustrare oculis cultusque virorum Telaque magna vacat: tergo videt hujus inanem Impexis utrimque jubis horrere leonem, Illius in speciem quem per Teumesia tempe Amphitryoniades fractum juvenalibus annis Ante Cleonæi vestitus prœlia monstri, Terribiles contra sætis ac dente recurvo Tydea per latos umeros ambire laborant Exuviæ, Calydonis honos, stupet omine tanto Defixus senior, divina oracula Phœbi Agnoscens monitusque datos vocalibus antris, Obtutu gelida ora premit, lætusque per artus Horror iit; Sensit manifesto numine ductos Affore, quos nexis ambagibus augur Apollo Portendi generos, vultu fallente ferarum, Ediderat, tunc sic tendens ad sidera palmas: 'Nox, quæ terrarum cæli que amplexa labores Ignea multivago transmittis sidera lapsu, Indulgens reparare animum dum proximus ægris Infundat Titan agiles animantibus ortus, Tu mihi perplexis quæsitam erroribus ultro Advehis alma fidem veterisque exordia fati Detegis: assistas operi tuaque omina firmes, Semper honoratam dimensis orbibus anni Te domus ista colet; Nigri tibi, diva, litabunt Electa cervice greges, lustraliaque exta Lacte novo perfusus edet Vulcanius ignis, Salve prisca fides tripodum obscurique recessus, Deprendi, Fortuna, deos.' Sic fatus, et ambos Innectens manibus tecta interioris ad aulæ Progreditur, canis etiamnum altaribus ignes Sopitum cinerem et tepidi libamina sacri Servabant; Adolere focos epulasque recentes Instaurare jubet. Dictis parere ministri Certatim accelerant; Vario strepit icta tumultu Regia: pars ostro tenues auroque sonantes Emunire toros alteque inferre tapetas, Pars teretes levare manu ac disponere mensas, Ast alii tenebras et opacam vincere noctem Aggressi tendunt auratis vincula lychnis, His labor inserto torrere exsanguia ferro Viscera cæsarum pecudum, his cumulare canistris Perdomitam saxo Cererem, lætatur Adrastus Obsequio fervere domum, jamque ipse superbis Fulgebat stratis solioque effultus eburno, Parte alia juvenes siccati vulnera lymphis Discumbunt, simul ora notis fœdata tuentur Inque vicem ignoscunt, tunc rex longævus Acasten (natarum hæc altrix eadem et fidissima custos Lecta sacrum justæ Veneri occultare pudorem) Imperat acciri tacitaque immurmurat aure. Nec mora præceptis, cum protinus utraque virgo Arcano egressæ thalamo: mirabile visu, Pallados armisonæ pharetratæque ora Dianæ Æqua ferunt, terrore minus, nova deinde pudori Visa virum facies: pariter pallorque ruborque Purpureas hausere genas, oculique verentes Ad sanctum rediere patrem, postquam ordine mensæ Victa fames, signis perfectam auroque nitentem Jasides pateram famulos ex more poposcit, Qua Danaus libare deis seniorque Phoroneus Assueti, tenet hæc operum cælata figuras: Aureus anguicomam præsecto Gorgona collo Ales habet, jam jamque vagas (ita visus) in auras Exsilit; Illa graves oculos languentiaque ora Pæne movet vivoque etiam pallescit in auro, Hinc Phrygius fulvis venator tollitur alis, Gargara desidunt surgenti et Troja recedit; Stant mæsti comites frustraque sonantia lassant Ora canes umbramque petunt et nubila latrant, Hanc undante mero fundens vocat ordine cunctos Cælicolas, Phœbum ante alios, Phœbum omnis ad aras Laude ciet comitum famulumque evincta pudica Fronde manus, cui festa dies largoque refecti Ture vaporatis lucent altaribus ignes. 'Forsitan, o ivuenes, quæ sint ea sacra quibusque Præcipuum causis Phœbi obtestemur honorem,' Rex ait, 'exquirant animi, non inscia suasit Religio, magnis exercita cladibus olim Plebs Argiva litat; Animos advertite, pandam, Postquam cærulei sinuosa volumina monstri, Terrigenam Pythona, deus, septem orbibus atris Amplexum Delphos squamisque annosa terentem Robora, Castaliis dum fontibus ore trisulco Fusus hiat nigro sitiens alimenta veneno, Perculit, absumptis numerosa in vulnera telis, Cirrhæique dedit centum per jugera campi Vix tandem explicitum, nova deinde piacula cædis Perquirens nostri tecta haud opulenta Crotopi Attigit, huic primis et pubem ineuntibus annis Mira decore pios servabat nata penates Intemerata toris, felix, si Delia numquam Furta nec occultum Phœbo sociasset amorem! Namque ut passa deum Nemeæi ad fluminis undam, Bis quinos plena cum fronte resumeret orbes Cynthia, sidereum Latonæ feta nepotem Edidit; Ac pœnæ metuens (neque enim ille coactis Donasset thalamis veniam pater) avia rura Eligit ac natum sæpta inter ovilia furtim Montivago pecoris custodi mandat alendum, Non tibi digna, puer, generis cunabula tanti Gramineos dedit herba toros et vimine querno Texta domus; Clausa arbutei sub cortice libri Membra tepent, suadetque leves cava fistula somnos, Et pecori commune solum, sed Fata nec illum Concessere larem; Viridi nam cæspite terræ Proiectum temere et patulo cælum ore trahentem Dira canum rabies morsu depasta cruento Disicit. Hic vero attonitas ut nuntius aures Matris adit, pulsi ex animo genitorque pudorque Et metus; Ipsa ultro sævis plangoribus amens Tecta replet, vacuumque ferens velamine pectus Occurrit confessa patri; Nec motus et atro Imperat (infandum!) Cupientem occumbere leto, Sero memor thalami mæstæ solacia morti, Phœbe, paras monstrum infandis Acheronte sub imo Conceptum Eumenidum thalamis, cui virginis ora Pectoraque; Æternum stridens a vertice surgit Et ferrugineam frontem discriminat anguis, Hæc tum dira lues nocturno squalida passu Illabi thalamis, animasque a stirpe recentes Abripere altricum gremiis morsuque cruento Devesci et multum patrio pinguescere luctu, Haud tulit armorum præstans animique Coroebus Seque ultro lectis juvenum, qui robore primi Famam posthabita faciles extendere vita, Obtulit, illa novos ibat populata penates Portarum in bivio; Lateri duo corpora parvum Dependent, et jam unca manus vitalibus hæret Ferratique ungues tenero sub corde tepescunt: Obvius huic, latus omne virum stipante corona, Fit juvenis, ferrumque ingens sub pectore duro Condidit, atque imas animæ mucrone corusco Scrutatus latebras tandem sua monstra profundo Reddit habere Jovi. Juvat ire et visere juxta Liventes in morte oculos uterique nefandam Proluviem et crasso squalentia pectora tabo, Qua nostræ cecidere animæ, stupet Inacha pubes Magnaque post lacrimas etiamnum gaudia pallent, Hi trabibus duris (solacia vana dolori) Proterere exanimos artus asprosque molares Deculcare genis; Nequit iram explere potestas, Illam et nocturno circum stridore volantes Impastæ fugistis aves, rabidamque canum vim Oraque sicca ferunt trepidorum inhiasse luporum, Sævior in miseros latis ultricis ademptæ Delius insurgit, summaque biverticis umbra Parnasi residens arcu crudelis iniquo Pestifera arma jacit, camposque et celsa Cyclopum Tecta superiecto nebularum intendit amictu, Labuntur dulces animæ, Mors fila Sororum Ense metit captamque tenens fert manibus urbem, Quærenti quæ causa duci, quis ab æthere lævus Ignis et in totum regnaret Sirius annum, Idem auctor Pæan rursus jubet ire cruento Inferias monstro juvenes, qui cæde potiti, Fortunate animi longumque in sæcula digne Promeriture diem! Non tu pia degener arma Occulis aut certæ trepidas occurrere morti, Comminus ora ferens Cirrhæi in limine templi Constitit et sacras ita vocibus asperat iras: "Non missus, Thymbræe, tuos supplexve penates Advenio: mea me pietas et conscia virtus Has egere vias, ego sum qui cæde subegi, Phœbe, tuum mortale nefas, quem nubibus atris Et squalente die, nigra quem tabe sinistri Quæris, inique, poli, quod si monstra effera magnis Cara adeo superis, jacturaque vilior orbi Mors hominum, et sævo tanta inclementia cælo est, Quid meruere Argi? Me, me, divum optime, solum Obiecisse caput Fatis præstabat, an illud Lene magis cordi quod desolata domorum Tecta vides, ignique datis cultoribus omnis Lucet ager? Sed quid fando tua tela manusque Demoror? Exspectant matres, supremaque fiunt Vota, mihi satis est. Merui ne parcere velles, Proinde move pharetras arcusque intende sonoros Insignemque animam leto demitte; Sed illum, Pallidus Inachiis qui desuper imminet Argis, Dum morior, dispelle globum." Sors æqua merentes Respicit, ardentem tenuit reverentia cædis Letoiden, tristemque viro summissus honorem Largitur vitæ; Nostro mala nubila cælo Diffugiunt, at tu stupefacti a limine Phœbi Exoneratus abis, inde hæc stata sacra quotannis Sollemnes recolunt epulæ, Phœbeaque placat Templa novatus honos. Has forte invisitis aras Vos quæ progenies? Quamquam Calydonius Œneus Et Porthaoniæ, dudum si certus ad aures Clamor iit, tibi jura domus, tu pande quis Argos Advenias, quando hæc variis sermonibus hora est.' Deiecit mæstos extemplo Ismenius heros In terram vultus, taciteque ad Tydea lævum Obliquare oculos; Tum longa silentia movit: 'non super hos divum tibi sum quærendus honores, Unde genus, quæ terra mihi, quis defluat ordo Sanguinis antiqui: piget inter sacra fateri, Sed si præcipitant miserum cognoscere curæ, Cadmus origo patrum, tellus Mavortia Thebe, Est genetrix Jocasta mihi.' Tum motus Adrastus: 'hospitiis' (agnovit enim) 'quid nota recondis? Scimus,' ait, 'nec sic aversum Fama Mycenis Volvit iter, regnum et furias oculosque pudentes Novit et Arctois si quis de solibus horret Quique bibit Gangen aut nigrum occasibus intrat Oceanum et si quos incerto litore Syrtes Destituunt, ne perge queri casusque priorum Annumerare tibi: nostro quoque sanguine multum Erravit pietas, nec culpa nepotibus obstat, Tu modo dissimilis rebus mereare secundis Excusare tuos, sed jam temone supino Languet Hyperboreæ glacialis portitor Ursæ, Fundite vina focis, servatoremque parentum Letoiden votis iterumque iterumque canamus. Phœbe parens, seu te Lyciæ Pataræa nivosis Exercent dumeta jugis, seu rore pudico Castaliæ flavos amor est tibi mergere crines, Seu Trojam Thymbræus habes, ubi fama volentem Ingratis Phrygios umeris subiisse molares, Seu juvat Ægæum feriens Latonius umbra Cynthus et assiduam pelago non quærere Delon: Tela tibi longeque feros lentandus in hostes Arcus et ætherii dono cessere parentis Æternum florere genas; Tu doctus iniquas Parcarum prænosse manus fatumque quod ultra est Et summo placitura Jovi, quis letifer annus, Bella quibus populis, quæ mutent sceptra cometæ; Tu Phryga summittis citharæ, tu matris honori Terrigenam Tityon Stygiis extendis harenis; Te viridis Python Thebanaque mater ovantem Horruit in pharetris, ultrix tibi torva Megæra Jejunum Phlegyan subter cava saxa jacentem Æterno premit accubitu dapibusque profanis Instimulat, sed mixta famem fastidia vincunt: Adsis o memor hospitii, Junoniaque arva Dexter ames, seu te roseum Titana vocari Gentis Achæmeniæ ritu, seu præstat Osirim Frugiferum, seu Persei sub rupibus antri Indignata sequi torquentem cornua Mithram.'
Interea gelidis Maia satus aliger umbris Jussa gerens magni remeat Jovis; Undique pigræ Ire vetant nubes et torpidus implicat ær, Nec Zephyri rapuere gradum, sed fœda silentis Aura poli. Styx inde novem circumflua campis, Hinc obiecta vias torrentum incendia claudunt, Pone senex trepida succedit Laius umbra Vulnere tardus adhuc; Capulo nam largius illi Transabiit animam cognatis ictibus ensis Impius et primas Furiarum pertulit iras; It tamen et medica firmat vestigia virga, Tum steriles luci possessaque manibus arva Et ferrugineum nemus astupet, ipsaque Tellus Miratur patuisse retro, nec livida tabes Invidiæ functis quamquam et jam lumine cassis Defuit, unus ibi ante alios, cui læva voluntas Semper et ad superos (hinc et gravis exitus ævi) Insultare malis rebusque ægrescere lætis, 'vade,' ait, 'o felix, quoscumque vocaris in usus, Seu Jovis imperio, seu major adegit Erinys Ire diem contra, seu te furiata sacerdos Thessalis arcano jubet emigrare sepulcro, Heu dulces visure polos solemque relictum Et virides terras et puros fontibus amnes, Tristior has iterum tamen intrature tenebras.' Illos et cæco recubans in limine sensit Cerberus atque omnes capitum surrexit hiatus; Sævus et intranti populo, jam nigra tumebat Colla minax, jam sparsa solo turbaverat ossa, Ni deus horrentem Lethæo vimine mulcens Ferrea tergemino domuisset lumina somno. Est locus (Inachiæ dixerunt Tænara gentes) Qua formidatum Maleæ spumantis in auras It caput et nullos admittit culmine visus, Stat sublimis apex ventosque imbresque serenus Despicit et tantum fessis insiditur astris. Illic exhausti posuere cubilia venti, Fulminibusque iter est; Medium cava nubila montis Insumpsere latus, summos nec præpetis alæ Plausus adit colles, nec rauca tonitrua pulsant. Ast ubi prona dies, longos super æquora fines Exigit atque ingens medio natat umbra profundo, Interiore sinu scandentia fi tora curvat Tænaros, expositos non audax frangere fluctus, Illic Ægæo Neptunus gurgite fessos In portum deducit equos; Prior haurit harenas Ungula, postremi solvuntur in æquora pisces, Hoc, ut fama, loco pallentes devius umbras Trames agit nigrique Jovis vacua atria ditat Mortibus. Arcadii perhibent si vera coloni, Stridor ibi et gemitus pœnarum, atroque tumultu Fervet ager; Sæpe Eumenidum vocesque manusque In medium sonuere diem. Letique triformis Janitor agricolas campis auditus abegit. Hac et tunc fusca volucer deus obsitus umbra Exsilit ad superos, infernaque nubila vultu Discutit et vivis afflatibus ora serenat, Inde per Arcturum mediæque silentia Lunæ Arva super populosque meat. Sopor obvius illi Noctis agebat equos, trepidusque assurgit honori Numinis et recto decedit limite cæli, Inferior volat umbra deo, præreptaque noscit Sidera principiumque sui; Jamque ardua Cirrhæ Pollutamque suo despectat Phocida busto, Ventum erat ad Thebas; Gemuit prope limina nati Laius et notos cunctatus inire penates, Ut vero et celsis suamet juga nixa columnis Vidit et infectos etiamnum sanguine currus, Pæne retro turbatus abit: nec summa Tonantis Jussa sed Arcadiæ retinent spiramina virgæ. Et tunc forte dies noto signata Tonantis Fulmine, prærepti cum te, tener Euhie, partus Transmisere patri. Tyriis ea causa colonis Insomnem ludo certatim educere noctem Suaserat; Effusi passim per tecta, per agros, Serta inter vacuosque mero crateras anhelum Proflabant sub luce deum; Tunc plurima buxus Æraque taurinos sonitu vincentia pulsus; Ipse etiam gaudens nemorosa per avia sanas Impulerat matres Baccho meliore Cithæron: Qualia per Rhodopen rabido convivia cœtu Bistones aut mediæ ponunt convallibus Ossæ; Illis semianimum pecus excussæque leonum Ore dapes et lacte novo domuisse cruorem Luxus; At Ogygii si quando afflavit Jacchi Sævus odor, tunc saxa manu, tunc pocula pulchrum Spargere et immerito sociorum sanguine fuso Instaurare diem festasque reponere mensas. Nox ea cum tacita volucer Cyllenius aura Regis Echionii stratis allapsus, ubi ingens Fuderat Assyriis exstructa tapetibus alto Membra toro, pro gnara nihil mortalia fati Corda sui! Capit ille dapes, habet ille soporem, Tunc senior quæ jussus agit; Neu falsa videri Noctis imago queat, longævi vatis opacos Tiresiæ vultus vocemque et vellera nota Induitur, mansere comæ propexaque mento Canities pallorque suus, sed falsa cucurrit Infula per crines, glaucæque innexus olivæ Vittarum provenit honos; Dehinc tangere ramo Pectora et has visus Fatorum expromere voces: 'non somni tibi tempus, iners qui nocte sub alta, Germani secure, jaces; Ingentia dudum Acta vocant rerum que graves, ignave, paratus. Tu, veluti magnum si jam tollentibus Austris Ionium nigra jaceat sub nube magister Immemor armorum versantisque æquora clavi, Cunctaris, jamque ille novis (scit Fama) superbit Conubiis viresque parat, quis regna capessat, Quis neget, inque tua senium sibi destinat aula, Dant animos socer augurio fatalis Adrastus Dotalesque Argi, nec non in fœdera vitæ Pollutus placuit fraterno sanguine Tydeus, Hinc tumor, et longus fratri promitteris exsul. Ipse deum genitor tibi me miseratus ab alto Mittit: habe Thebas, cæcumque cupidine regni Ausurumque eadem germanum expelle, nec ultra Fraternos inhiantem obitus sine fidere cœptis Fraudibus aut Cadmo dominas inferre Mycenas.' Dixit, et abscedens (etenim jam pallida turbant Sidera lucis equi) ramos ac vellera fronti Deripuit, confessus avum, dirique nepotis Incubuit stratis; Jugulum mox cæde patentem Nudat et undanti perfundit vulnere somnum. Illi rupta quies; Attollit membra toroque Eripitur plenus monstris, vanumque cruorem Excutiens simul horret avum fratremque requirit, Qualis ubi audito venantum murmure tigris Horruit in maculas somnosque excussit inertes, Bella cupit laxatque genas et temperat ungues, Mox ruit in turmas natisque alimenta cruentis Spirantem fert ore virum: sic excitus ira Ductor in absentem consumit prœlia fratrem. Et jam Mygdoniis elata cubilibus alto Depulerat cælo gelidas Aurora tenebras, Rorantes excussa comas multumque sequenti Sole rubens; Illi roseus per nubila seras Advertit flammas alienumque æthera tardo Lucifer exit equo, donec pater igneus orbem Impleat atque ipsi radios vetet esse sorori, Cum senior Talaionides nec longa morati Dircæusque gradum pariterque Acheloius heros Corripuere toris, illos post verbera fessos Exceptamque hiemem cornu perfuderat omni Somnus; At Inachio tenuis sub pectore regi Tracta quies, dum mente deos inceptaque versat Hospitia, et quæ sint generis ascita repertis Fata movet, postquam mediis in sedibus aulæ Congressi inque vicem dextras junxere locumque, Quo serere arcanas aptum atque evolvere curas, Insidunt, prior his dubios compellat Adrastus: 'Egregii juvenum, quos non sine numine regnis Invexit Nox dextra meis, quibus ipse per imbres Fulminibus mixtos intempestumque Tonantem Has meus usque domos vestigia fecit Apollo, Non equidem obscurum vobis plebique Pelasgæ Esse rear, quantis conubia nostra procorum Turba petant studiis; Geminæ mihi namque, nepotum Læta fides, æquo pubescunt sidere natæ, Quantus honos, quantusque pudor (ne credite patri) Et super hesternas licuit cognoscere mensas, Has tumidi solio et late dominantibus annis Optavere viri (longum enumerare Pheræos Œbaliosque duces) et Achæa per oppida matres, Spem generis, nec plura tuus despexerat Œneus Fœdera Pisæisque socer metuendus habenis, Sed mihi nec Sparta genitos nec ab Elide missos Jungere fas generos: vobis hic sanguis et aulæ Cura meæ longo promittitur ordine fati, Di bene, quod tales stirpemque animosque venitis Ut responsa juvent: hic duræ tempore noctis Partus honos, hæc illa venit post verbera merces.' Audierant, fixosque oculos per mutua paulum Ora tenent, visique inter sese ordine fandi Cedere, sed cunctis Tydeus audentior actis Incipit: 'o quam te parcum in præconia famæ Mens agitat matura tuæ, quantumque ferentem Fortunam virtute domas! Cui cedat Adrastus Imperiis? Quis te solio Sicyonis avitæ Excitum infrenos componere legibus Argos Nesciat? Atque utinam his manibus permittere gentes, Juppiter æque, velis, quas Doricus alligat intus Isthmos et alterno quas margine summovet ultra, Non fugeret diras lux intercisa Mycenas, Sæva nec Eleæ gemerent certamina valles, Eumenidesque aliis aliæ sub regibus, et quæ Tu potior, Thebane, queri, nos vero volentes Expositique animis.' Sic alter fatus, et alter Subicit: 'anne aliquis soceros accedere tales Abnuat? Exsulibus quamquam patriaque fugatis Nondum læta Venus, tamen omnis corde resedit Tristitia, affixique animo cessere dolores, Nec minus hæc læti trahimus solacia, quam si Præcipiti convulsa Noto prospectet amicam Puppis humum, juvat ingressos felicia regni Omina quod superest fati vitæque laborum Fortuna transire tua.' Nec plura morati Consurgunt dictis, impensius aggerat omne Promissum Inachius pater, auxilioque futurum Et patriis spondet reduces inducere regnis. Ergo alacres Argi, fuso rumore per urbem Advenisse duci generos primisque hymenæis Egregiam Argian nec formæ laude secundam Deipylen tumida jam virginitate jugari, Gaudia mente parant, socias it Fama per urbes Finitimisque agitatur agris procul usque Lycæos Partheniosque super saltus Ephyræaque rura, Nec minus Ogygias eadem dea turbida Thebas Insilit: hæc totis perfundit mœnia pennis Labdaciumque ducem præmissæ consona nocti Territat; Hospitia et thalamos et fœdera regni Permixtumque genus (quæ tanta licentia monstro, Quis furor?) Et jam bella canit. Diffuderat Argos Exspectata dies: læto regalia cœtu Atria complentur, species est cernere avorum Comminus et vivis certantia vultibus æra, Tantum ausæ perferre manus! Pater ipse bicomis In lævum prona nixus sedet Inachus urna; Hunc tegit Jasiusque senex placidusque Phoroneus Et bellator Abas indignatusque Tonantem Acrisius nudoque ferens caput ense Coroebus Torvaque jam Danai facinus meditantis imago; Exin mille duces, foribus cum immissa superbis Unda fremit vulgi, procerum manus omnis et alto Quis propior de rege gradus stant ordine primi, Interior sacris calet et sonat aula tumultu Femineo; Casta matrem cinxere corona Argolides, pars virginibus circum undique fusæ Fœdera conciliant nova solanturque timorem, Ibant insignes vultuque habituque verendo Candida purpureum fusæ super ora pudorem Deiectæque genas; Tacite subit ille supremus Virginitatis amor, primæque modestia culpæ Confundit vultus; Tunc ora rigantur honestis Imbribus, et teneros lacrimæ juvere parentes, Non secus ac supero pariter si cardine lapsæ Pallas et asperior Phœbi soror, utraque telis, Utraque torva genis flavoque in vertice nodo, Illa suas Cyntho comites agat, hæc Aracyntho; Tunc, si fas oculis, non umquam longa tuendo Expedias, cui major honos, cui gratior, aut plus De Jove; Mutatosque velint transumere cultus, Et Pallas deceat pharetras et Delia cristas. Certant lætitia superosque in vota fatigant Inachidæ, quæ cuique domus sacrique facultas, Hi fibris animaque litant, hi cæspite nudo, Nec minus auditi, si mens accepta, merentur Ture deos, fractisque obtendunt limina silvis, Ecce metu subito (Lachesis sic dura jubebat) Impulsæ mentes, excussaque gaudia patri, Et turbata dies, innuptam limite adibant Pallada, Monychiis cui non Argiva per urbes Posthabita est Larisa jugis; Hic more parentum Jasides, thalamis ubi casta adolesceret ætas, Virgineas libare comas primosque solebant Excusare toros, celsam subeuntibus arcem In gradibus summi delapsus culmine templi, Arcados Euhippi spolium, cadit æreus orbis, Præmissasque faces, festum nubentibus ignem, Obruit, eque adytis simul exaudita remotis Nondum ausos firmare gradum tuba terruit ingens, In regem conversi omnes formidine prima, Mox audisse negant; Cunctos tamen omina rerum Dira movent, variisque metum sermonibus augent, Nec mirum: nam tu infaustos donante marito Ornatus, Argia, geris dirumque monile Harmoniæ, longa est series, sed nota, malorum, Persequar, unde novis tam sæva potentia donis. Lemnius hoc, ut prisca fides, Mavortia longum Furta dolens, capto postquam nil obstat amori Pœna nec ultrices castigavere catenæ, Harmoniæ dotale decus sub luce jugali Struxerat, hoc, docti quamquam majora, laborant Cyclopes, notique operum Telchines amica Certatim juvere manu; Sed plurimus ipsi Sudor, ibi arcano florentes igne zmaragdos Cingit et infaustas percussum adamanta figuras Gorgoneosque orbes Siculaque incude relictos Fulminis extremi cineres viridumque draconum Lucentes a fronte jubas; Hic flebile germen Hesperidum et dirum Phrixei velleris aurum; Tum varias pestes raptumque interplicat atro Tisiphones de crine ducem, et quæ pessima ceston Vis probat; Hæc circum spumis lunaribus unguit Callidus atque hilari perfundit cuncta veneno, Non hoc Pasithea blandarum prima sororum, Non Decor Idaliusque puer, sed Luctus et Iræ Et Dolor et tota pressit Discordia dextra, Prima fides operi, Cadmum comitata jacentem Harmonia versis in sibila dira querelis Illyricos longo sulcavit pectore campos, Improba mox Semele vix dona nocentia collo Induit, et fallax intravit limina Juno, Teque etiam, infelix, perhibent, Jocasta, decorum Possedisse nefas; Vultus hac laude colebas, Heu quibus, heu, placitura toris! Post longior ordo, Tunc donis Argia nitet vilesque sororis Ornatus sacro præculta supervenit auro, Viderat hoc conjunx perituri vatis, et aras Ante omnes epulasque trucem secreta coquebat Invidiam, sævis detur si quando potiri Cultibus, heu nihil auguriis adiuta propinquis, Quos optat gemitus, quantas cupit impia clades! Digna quidem: sed quid miseri decepta mariti Arma, quid insontes nati meruere furores? Postquam regales epulas et gaudia vulgi Bisseni clausere dies, Ismenius heros Respicere ad Thebas jamque et sua quærere regna. Quippe animum subit illa dies qua, sorte benigna Fratris, Echionia steterat privatus in aula, Respiciens descisse deos trepidoque tumultu Dilapsos comites, nudum latus omne fugamque Fortunæ, namque una soror producere tristes Exsulis ausa vias; Etiam hanc in limine primo Liquerat et magna lacrimas incluserat ira. Tunc quos excedens hilares, quis cultus iniqui Præcipuus ducis, et profugo quos ipse notarat Ingemuisse sibi per noctem ac luce sub omni Digerit; Exedere animum dolor iraque demens Et, qua non gravior mortalibus addita curis, Spes, ubi longa venit, talem sub pectore nubem Consilii volvens Dircen Cadmique negatas Apparat ire domos, veluti dux taurus amata Valle carens, pulsum solito quem gramine victor Jussit ab erepta longe mugire juvenca, Cum profugo placuere tori cervixque recepto Sanguine magna redit fractæque in pectora quercus, Bella cupit pastusque et capta armenta reposcit Jam pede, jam cornu melior; Pavet ipse reversum Victor, et attoniti vix agnovere magistri: Non alias tacita juvenis Teumesius iras Mente acuit, sed fida vias arcanaque conjunx Senserat; Utque toris primo complexa jacebat Auroræ pallore virum, 'quos, callide, motus Quamve fugam moliris?' Ait. 'Nil transit amantes, Sentio, pervigiles acuunt suspiria questus, Numquam in pace sopor, quotiens hæc ora natare Fletibus et magnas latrantia pectora curas Admota deprendo manu! Nil fœdere rupto Conubiisve super moveor viduaque juventa, Etsi crudus amor necdum post flammea toti Intepuere tori: tua me, properabo fateri, Angit, amate, salus, tune incomitatus, inermis Regna petes? Poterisque tuis decedere Thebis, Si neget? Atque illum sollers deprendere semper Fama duces tumidum narrat raptoque superbum Difficilemque tibi: necdum consumpserat annum, Me quoque nunc vates, nunc exta minantia divos Aut avium lapsus aut turbida noctis imago Terret et (a, memini!) Numquam mihi falsa per umbras Juno venit, quo tendis iter? Ni conscius ardor Ducit et ad Thebas melior socer.' Hic breve tandem Risit Echionius juvenis tenerumque dolorem Coniugis amplexu solatus et oscula mæstis Tempestiva genis posuit lacrimasque repressit: 'solve metus animo: dabitur, mihi crede, merentum Consiliis tranquilla dies, te fortior annis Nondum cura decet, sciat hæc Saturnius olim Fata parens, oculosque polo demittere si quos Justitia et rectum terris defendere curat: Fors aderit lux illa tibi, qua mœnia cernes Coniugis et geminas ibis regina per urbes.' Sic ait, et caro raptim se limine profert. Tydea jam socium cœptis, jam pectore fido Æquantem curas (tantus post jurgia mentes Vinxit amor) socerum que affatur tristis Adrastum, Fit mora consilio, cum multa moventibus una Jam potior cunctis sedit sententia, fratris Prætemptare fidem tutosque in regna precando Explorare aditus, audax ea munera Tydeus Sponte subit; Nec non et te, fortissime gentis Ætolum, multum lacrimis conata morari Deipyle, sed jussa patris tutique regressus Legato justæque preces vicere sororis. Jamque emensus iter silvis ac litore durum, Qua Lernæa palus, ambustaque sontibus alte Intepet Hydra vadis, et qua vix carmine raro Longa sonat Nemea nondum pastoribus ausis, Qua latus Eoos Ephyres quod vergit ad Euros Sisyphiique sedent portus irataque terræ Curva Palæmonio secluditur unda Lechæo, Hinc prætervectus Nisum et te, mitis Eleusin, Lævus abit, jamque arva gradu Teumesia et arces Intrat Agenoreas, ibi durum Eteoclea cernit Sublimem solio sæptumque horrentibus armis, Jura ferus populo trans legem ac tempora regni Jam fratris de parte dabat; Sedet omne paratus In facinus queriturque fidem tam sero reposci. Constitit in mediis (ramus manifestat olivæ Legatum) causasque viæ nomenque rogatus Edidit; Utque rudis fandi pronusque calori Semper erat, justis miscens tamen aspera cœpit: 'si tibi plana fides et dicti cura maneret Fœderis, ad fratrem completo justius anno Legatos hinc ire fuit teque ordine certo Fortunam exuere et lætum descendere regno, Ut vagus ille diu passusque haud digna per urbes Ignotas pactæ tandem succederet aulæ, Sed quia dulcis amor regni blandumque potestas, Posceris, astriferum jam velox circulus orbem Torsit et amissæ redierunt montibus umbræ Ex quo frater inops ignota per oppida tristes Exsul agit casus; Et te jam tempus aperto Sub Jove ferre dies terrenaque frigora membris Ducere et externos summissum ambire penates, Pone modum lætis; Satis ostro dives et auro Conspicuus tenuem germani pauperis annum Risisti; Moneo regnorum gaudia temet Dedoceas patiensque fugæ mereare reverti.' Dixerat, ast illi tacito sub pectore dudum Ignea corda fremunt, jacto velut aspera saxo Comminus erigitur serperis, cui subter inanes Longa sitis latebras totumque agitata per artus Convocat in fauces et squamea colla venenum: 'cognita si dubiis fratris mihi jurgia signis Ante forent nec clara odiorum arcana paterent, Sufficeret vel sola fides, quam torvus et illum Mente gerens, ceu sæpta novus jam mœnia laxet Fossor et hostiles inimicent classica turmas, Præfuris! In medios si comminus orsa tulisses Bistonas aut refugo pallentes sole Gelonos, Parcior eloquio et medii reverentior æqui Inciperes, neque te furibundæ crimine mentis Arguerim: mandata refers, nunc omnia quando Plena minis, nec sceptra fide nec pace sequestra Poscitis, et propior capulo manus, hæc mea regi Argolico, nondum æqua tuis, vice dicta reporta: Quæ sors justa mihi, quæ non indebitus annis Sceptra dicavit honos, teneo longumque tenebo: Te penes Inachiæ dotalis regia dono Coniugis, et Danaæ (quid enim majoribus actis Invideam?) Cumulentur opes, felicibus Argos Auspiciis Lernamque regas: nos horrida Dirces Pascua et Euboicis artatas fluctibus oras, Non indignati miserum dixisse parentem Œdipoden: tibi larga (Pelops et Tantalus auctor) Nobilitas, propiorque fluat de sanguine juncto Juppiter. Anne feret luxu consueta paterno Hunc regina larem? Nostræ cui jure sorores Anxia pensa trahant, longo quam sordida luctu Mater et ex imis auditus forte tenebris Offendat sacer ille senex, jam pectora vulgi Assuevere jugo: pudet heu plebisque patrumque: Ne totiens incerta ferant mutentque gementes Imperia et dubio pigeat parere tyranno, Non parcit populis regnum breve; Respice quantus Horror, ut attoniti nostro in discrimine cives, Hosne ego, quis certa est sub te duce pœna, relinquam? Iratus, germane, venis, fac velle: nec ipsi, Si modo notus amor meritique est gratia, patres Reddere regna sinent.' Non ultra passus, et orsa Iniecit mediis sermonibus obvia: 'reddes,' Ingeminat, 'reddes; Non si te ferreus agger Ambiat aut triplices alio tibi carmine muros Amphion auditus agat, nil tela nec ignes Obstiterint, quin ausa luas nostrisque sub armis Captivo moribundus humum diademate pulses, Tu merito; Ast horum miseret, quos sanguine viles Coniugibus natisque infanda ad prœlia raptos Proicis excidio, bone rex. O quanta, Cithæron, Funera sanguineusque vadis, Ismene, rotabis! Hæc pietas, hæc magna fides! Nec crimina gentis Mira equidem duco: sic piamus sanguinis auctor Incestique patrum thalami; Sed fallit origo: Œdipodis tu solus eras, hæc præmia morum Ac sceleris, violente, feres, nos poscimus annum, Sed moror.' Hæc audax etiamnum in limine retro Vociferans, jam tunc impulsa per agmina præceps, Evolat. Œneæ vindex sic ille Dianæ Erectus sætis et aduncæ fulmine malæ, Cum premeret Pelopea phalanx, saxa obvia volvens Fractaque perfossis arbusta Acheloia ripis, Jam Telamona solo, jam stratum Ixiona linquens Te, Meleagre, subit: ibi demum cuspide lata Hæsit et obnixo ferrum laxavit in armo, Talis adhuc trepidum linquit Calydonius heros Concilium infrendens, ipsi ceu regna negentur, Festinatque vias ramumque precantis olivæ Abicit. Attonitæ tectorum e limine summo Aspectant matres, sævoque infanda precantur Œnidæ tacitoque simul sub pectore regi. Nec piger ingenio scelerum fraudisque nefandæ Rector eget, juvenum fidos, lectissima bello Corpora, nunc pretio, nunc ille hortantibus ardens Sollicitat dictis, nocturnaque prœlia sævus Instruit, et (sanctum populis per sæcula nomen) Legatum insidiis tacitoque invadere ferro (quid regnis non vile?) Cupit, quas quæreret artes Si fratrem, Fortuna, dares? O cæca nocentum Consilia! O semper timidum scelus! Exit in unum Plebs ferro jurata caput: ceu castra subire Apparet aut celsum crebri arietis ictibus urbis Inclinare latus, densi sic agmine facto Quinquaginta altis funduntur in ordine portis, Macte animi, tantis dignus qui crederis armis! Fert via per dumos propior, qua calle latenti Præcelerant densæque legunt compendia silvæ, Lecta dolis sedes: gemini procul urbe malignis Faucibus urguentur colles, quos umbra superne Montis et incurvis claudunt juga frondea silvis (insidias Natura loco cæcam que latendi Struxit opem), mediasque arte secat aspera rupes Semita, quam subter campi devexaque latis Arva jacent spatiis, contra importuna crepido, Œdipodioniæ domus alitis; Hic fera quondam Pallentes erecta genas suffusaque tabo Lumina, concretis infando sanguine plumis Reliquias amplexa virum semesaque nudis Pectoribus stetit ossa premens visuque trementi Collustrat campos, si quis concurrere dictis Hospes inexplicitis aut comminus ire viator Audeat et diræ commercia jungere linguæ; Nec mora, quin acuens exsertos protinus ungues Liventesque manus strictosque in vulnera dentes Terribili applausu circum hospita surgeret ora; Et latuere doli, donec de rupe cruenta (heu simili deprensa viro!) Cessantibus alis Tristis inexpletam scopulis affligeret alvum, Monstrat silva nefas: horrent vicina juvenci Gramina, damnatis avidum pecus abstinet herbis, Non Dryadum placet umbra choris non commoda sacris Faunorum, diræque etiam fugere volucres Prodigiale nemus, tacitis huc gressibus acti Deveniunt peritura cohors, hostemque superbum Annixi jaculis et humi posita arma tenentes Exspectant, densaque nemus statione coronant. Cœperat umenti Phœbum subtexere palla Nox et cæruleam terris infuderat umbram. Ille propinquabat silvis et ab aggere celso Scuta virum galeasque videt rutilare comantes, Qua laxant rami nemus adversaque sub umbra Flammeus æratis lunæ tremor errat in armis, Obstipuit visis, ibat tamen, horrida tantum Spicula et inclusum capulo tenus admovet ensem, Ac prior 'unde, viri, quidve occultatis in armis?' Non humili terrore rogat, nec reddita contra Vox, fidamque negant suspecta silentia pacem, Ecce autem vasto Cthonii contorta lacerto, Quo duce freta cohors, fuscas intervolat auras Hasta; Sed audenti deus et Fortuna recessit, Per tamen Olenii tegimen suis atraque sætis Terga super lævos umeros vicina cruori Effugit et viduo jugulum ferit irrita ligno, Tunc horrere comæ sanguisque in corda gelari, Huc ferus atque illuc animum pallentiaque ira Ora ferens (nec tanta putat sibi bella parari): 'ferte gradum contra campoque erumpite aperto! Quis timor audendi, quæ tanta ignavia? Solus, Solus in arma voco.' Neque in his mora; Quos ubi plures Quam ratus innumeris videt excursare latebris, Hos deire jugis, illos e vallibus imis Crescere, nec paucos campo, totumque sub armis Collucere iter, ut clausas indagine profert In medium vox prima feras, quæ sola medendi Turbata ratione via est, petit ardua diræ Sphingos et abscisis infringens cautibus uncas Exsuperat juga dura manus, scopuloque potitus, Unde procul tergo metus et via prona nocendi, Saxum ingens, quod vix plena cervice gementes Vertere humo et muris valeant inferre juvenci, Rupibus avellit; Dein toto sanguine nixus Sustinet, immanem quærens librare ruinam, Qualis in adversos Lapithas erexit inanem Magnanimus cratera Pholus, stupet obvia leto Turba superstantem atque emissi turbine montis Obruitur; Simul ora virum, simul arma manusque Fractaque commixto sederunt pectora ferro, Quattuor hic adeo disiecti mole sub una Congemuere; Fuga tremefactum protinus agmen Excutitur cœptis, neque enim temnenda jacebant Funera: fulmineus Dorylas, quem regibus ardens Æquabat virtus, Martisque e semine Theron Terrigenas confisus avos, nec vertere cuiquam Frena secundus Halys (sed tunc pedes occubat arvis) Pentheumque trahens nondum te Phædimus æquo, Bacche, genus, quorum ut subitis exterrita fatis Agmina turbatam vidit laxare catervam, Quæ duo sola manu gestans acclinia monti Fixerat, intorquet jacula et fugientibus addit, Mox in plana libens, nudo ne pectore tela Inciderent, saltu præceps defertur et orbem, Quem procul oppresso vidit Therone volutum, Corripuit, tergoque et vertice tegmina nota Sæptus et hostili propugnans pectora parma Constitit, inde iterum densi glomerantur in unum Ogygidæ firmantque gradum; Trahit ocius ensem Bistonium Tydeus, Mavortia munera magni Œneos, et partes pariter divisus in omnes Hos obit atque illos ferroque micantia tela Decutit; Impeditant numero seque ipsa vicissim Arma premunt, nec vis conatibus ulla, sed ipsæ In socios errare manus et corpora turba Involvi prolapsa sua; Manet ille ruentes Angustus telis et inexpugnabilis obstat, Non aliter Getica, si fas est credere, Phlegra Armatum immensus Briareus stetit æthera contra, Hinc Phœbi pharetras, hinc torvæ Pallados angues, Inde Pelethroniam præfixa cuspide pinum Martis, at hinc lasso mutata Pyracmoni temnens Fulmina, cum toto nequiquam obsessus Olympo Tot queritur cessare manus: non segnior ardet Huc illuc clipeum obiectans, seque ipse recedens Circumit; Interdum trepidis occurrit et instat Spicula devellens, clipeo quæ plurima toto Fixa tremunt armantque virum; Sæpe aspera passus Vulnera, sed nullum vitæ in secreta receptum Nec mortem sperare valet, rotat ipse furentem Deilochum, comitemque illi jubet ire sub umbras Phegea sublata minitantem bella securi Dircæumque Gyan et Echionium Lycophonten. Jam trepidi sese quærunt numerantque, nec idem Cædis amor, tantamque dolent rarescere turbam. Ecce Chromis Tyrii demissus origine Cadmi (hunc utero quondam Dryope Phœnissa gravato Rapta repente choris onerisque oblita ferebat, Dumque trahit prensis taurum tibi cornibus. Euhan, Procidit impulsus nimiis conatibus infans) Tunc audax jaculis et capti pelle leonis Pinea nodosæ quassabat robora clavæ Increpitans: 'unusne, viri, tot cædibus unus Ibit ovans Argos? Vix credet Fama reverso, Heu socii, nullæne manus, nulla arma valebunt? Hæc regi promissa, Cydon, hæc, Lampe, dabamus?' Dum clamat, subit ore cavo Teumesia cornus, Nec prohibent fauces; Atque illi voce repleta Intercepta natat prorupto in sanguine lingua, Stabat adhuc, donec transmissa morte per artus Labitur immorsaque cadens obmutuit hasta. Vos quoque, Thespiadæ, cur infitiatus honora Arcuerim fama? Fratris moribunda levabat Membra solo Periphas (nil indole clarius illa Nec pietate fuit), læva marcentia colla Sustentans dextraque latus; Singultibus artum Exhaurit thoraca dolor, nec vincla cœrcent Undantem fletu galeam, cum multa gementi Pone gravis curvas perfringit lancea costas Exit et in fratrem cognataque pectora telo Conserit, ille oculos etiamnum in luce natantes Sistit et aspecta germani morte resolvit, At cui vita recens et adhuc in vulnere vires 'hos tibi complexus, hæc dent,' ait, 'oscula nati.' Procubuere pares fatis, miserabile votum Mortis, et alterna clauserunt lumina dextra. Protinus idem ultro jaculo parmaque Menœten Proterrebat agens trepidis vestigia retro Passibus urguentem, donec defecit iniqua Lapsus humo, pariterque manus distractus in ambas Orat et a jugulo nitentem sustinet hastam: 'parce per has stellis interlabentibus umbras, Per superos noctemque tuam; Sine tristia Thebis Nuntius acta feram vulgique per ora paventis Contempto te rege canam: sic irrita nobis Tela cadant, nullique tuum penetrabile ferro Pectus, et optanti victor reveharis amico.' Dixerat, ille nihil vultum mutatus 'inanes Perdis,' ait, 'lacrimas; Et tu, ni fallor, iniquo Pollicitus mea colla duci, nunc arma diemque Proice; Quid timidæ sequeris compendia vitæ? Bella manent.' Simul hæc et crassum sanguine telum Jam redit, ille super dictis infensus amaris Prosequitur victos: 'non hæc trieterica vobis Nox patrio de more venit; Non orgia Cadmi Cernitis aut avidas Bacchum scelerare parentes, Nebridas et fragiles thyrsos portare putastis Imbellem ad sonitum maribusque incognita veris Fœda Celænæa committere prœlia buxo? Hic aliæ cædes, alius furor: ite sub umbras, O timidi paucique!' Hæc intonat; Ast tamen illi Membra negant, lassusque ferit præcordia sanguis, Jam sublata manus cassos defertur in ictus, Tardatique gradus, clipeum nec sustinet umbo Nutantem spoliis; Gelidus cadit imber anhelo Pectore, tum crines ardentiaque ora cruentis Roribus et tætra morientum aspergine manant: Ut leo, qui campis longe custode fugato Massylas depastus oves, ubi sanguine multo Luxuriata fames cervixque et tabe gravatæ Consedere jubæ, mediis in cædibus astat Æger, hians, victusque cibis; Nec jam amplius iræ Crudescunt: tantum vacuis ferit æra malis Molliaque ejecta delambit vellera lingua. Ille etiam Thebas spoliis et sanguine plenus Isset et attonitis sese populoque ducique Ostentasset ovans, ni tu, Tritonia virgo, Flagrantem multaque operis caligine plenum Consilio dignata virum: 'sate gente superbi Œneos, absentes cui dudum vincere Thebas Annuimus, jam pone modum nimiumque secundis Parce deis: huic una fides optanda labori. Fortuna satis usus abi.' Restabat acerbis Funeribus socioque gregi non sponte superstes Hæmonides (ille hæc præviderat, omina doctus Æris et nulla deceptus ab alite) Mæon, Nec veritus prohibere ducem, sed Fata monentem Privavere fide, vita miserandus inerti Damnatur; Trepido Tydeus immitia mandat: 'quisquis es Aonidum, quem crastina munere nostro Manibus exemptum mediis Aurora videbit, Hæc jubeo perferre duci: cinge aggere portas, Tela nova, fragiles ævo circum inspice muros, Præcipue stipare viros densasque memento Multiplicare acies, fumantem hunc aspice late Ense meo campum: tales in bella venimus.' Hæc ait, et meritæ pulchrum tibi, Pallas, honorem Sanguinea de strage parat, prædamque jacentem Comportat gaudens ingentiaque acta recenset, Quercus erat teneræ jam longum oblita juventæ Aggere camporum medio, quam plurimus ambit Frondibus incurvis et crudo robore cortex, Huic leves galeas perfossaque vulnere crebro Inserit arma ferens, huic truncos ictibus enses Subligat et tractas membris spirantibus hastas, Corpora tunc atque arma simul cumulata superstans Incipit (oranti nox et juga longa resultant): 'diva ferox, magni decus ingeniumque parentis, Bellipotens, cui torva genis horrore decoro Cassis, et asperso crudescit sanguine Gorgon, Nec magis ardentes Mavors hastataque pugnæ Impulerit Bellona tubas, huic annue sacro, Seu Pandionio nostras invisere cædes Monte venis, sive Aonia devertis Itone Læta choris, seu tu Libyco Tritone repexas Lota comas, quo te biiugo temone frementem Intemeratarum volucer rapit axis equarum: Nunc tibi fracta virum spolia informesque dicamus Exuvias, at si patriis Porthaonis arvis Inferar et reduci pateat mihi Martia Pleuron, Aurea tunc mediis urbis tibi templa dicabo Collibus, Ionias qua despectare procellas Dulce sit, et flavo tollens ubi vertice pontum Turbidus obiectas Achelous Echinadas exit, Hic ego majorum pugnas vultusque tremendos Magnanimum effingam regum, figamque superbis Arma tholis, quæque ipse meo quæsita revexi Sanguine, quæque dabis captis, Tritonia, Thebis, Centum ibi virgineis votæ Calydonides aris Actæas tibi rite faces et ab arbore casta Nectent purpureas niveo discrimine vittas, Pervigilemque focis ignem longæva sacerdos Nutriet, arcanum numquam inspectura pudorem, Tu bellis, tu pace feres de more frequentes Primitias operum, non indignante Diana.' Dixerat, et dulces iter instaurabat ad Argos.
At non Aoniæ moderator perfidus aulæ Nocte sub ancipiti, quamvis umentibus astris Longus ad auroram superet labor, otia somni Accipit; Invigilant animo scelerisque parati Supplicium exercent curæ; Tum plurima versat, Pessimus in dubiis augur, timor, 'ei mihi,' clamat, 'unde moræ?' (Nam prona ratus facilemque tot armis Tydea, nec numero virtutem animumque rependit) 'num regio diversa viæ? Num missus ab Argis Subsidio globus? An sceleris data fama per urbes Finitimas? Paucosne, pater Gradive, manuve Legimus indecores? At enim fortissimus illic Et Chromis et Dorylas et nostris turribus æqui Thespiadæ; Totos raperent mihi funditus Argos. Nec tamen ille meis, reor, impenetrabilis armis Ære gerens solidoque aptos adamante lacertos Venerat; Heu segnes, quorum labor hæret in uno, Si conserta manus.' Vario sic turbidus æstu Angitur ac sese culpat super omnia, qui non Orantem in mediis legatum cœtibus ense Perculerit fœdasque palam satiaverit iras. Jam pudet incepti, jam pænitet. Ac velut ille Fluctibus Ioniis Calabræ datus arbiter alno (nec rudis undarum, portus sed linquere amicos Purior Olenii frustra gradus impulit astri), Cum fragor hiberni subitus Jovis, omnia mundi Claustra tonant multusque polos inclinat Orion, Ipse quidem malit terras pugnatque reverti, Fert ingens a puppe Notus, tunc arte relicta Ingemit et cæcas sequitur jam nescius undas: Talis Agenoreus ductor cæloque morantem Luciferum et seros mærentibus increpat ortus. Ecce sub occiduas versæ jam Noctis habenas Astrorumque obitus, ubi primum maxima Tethys Impulit Eoo cunctantem Hyperiona ponto, Ima flagellatis, signum lugubre malorum, Ponderibus trepidavit humus, motusque Cithæron Antiquas dedit ire nives; Tunc visa levari Culmina septenæque jugo concurrere portæ, Et prope sunt causæ: gelido remeabat Eoo Iratus Fatis et tristis morte negata Hæmonides; Necdum ora patent, dubiusque notari Signa dabat magnæ longe manifesta ruinæ Planctuque et gemitu; Lacrimas nam protinus omnes Fuderat, haud aliter saltu devertitur orbus Pastor ab agrestum nocturna strage luporum, Cujus erile pecus silvis inopinus abegit Imber et hibernæ ventosa cacumina lunæ, Luce patent cædes; Domino perferre recentes Ipse timet casus, haustaque informis harena Questibus implet agros, stabulique silentia magni Odit et amissos longo ciet ordine tauros. Illum congestæ portarum ad limina matres Ut solum videre (nefas!), nulla agmina circum Magnanimosque duces, nil ausæ quærere tollunt Clamorem, qualis bello supremus apertis Urbibus, aut pelago jam descendente carina, Ut primum invisi cupido data copia regis: 'hanc tibi de tanto donat ferus agmine Tydeus Infelicem animam, sive hæc sententia divum, Seu Fortuna fuit, seu, quod pudet ira fateri, Vis invicta viri, vix credo et nuntius: omnes Procubuere, omnes, noctis vaga lumina testor Et socium manes et te, mala protinus ales Qua redeo, non hanc lacrimis meruisse nec astu Crudelem veniam atque inhonoræ munera lucis; Sed mihi jussa deum placitoque ignara moveri Atropos atque olim non hæc data janua leti Eripuere necem, jamque ut mihi prodiga vitæ Pectora et extremam nihil horrescentia mortem Aspidas: bellum infandum ominibusque negatam Movisti, funeste, aciem, dum pellere leges Et consanguineo gliscis regnare superbus Exsule; Te series orbarum excisa domorum Planctibus assiduis, te diro horrore volantes Quinquaginta animæ circum noctesque diesque Assilient; Neque enim ipse moror.' Jam moverat iras Rex ferus, et tristes ignescunt sanguine vultus, Inde ultro Phlegyas et non cunctator iniqui Labdacus (hos regni ferrum penes) ire manuque Proturbare parant, sed jam nudaverat ensem Magnanimus vates, et nunc trucis ora tyranni, Nunc ferrum aspectans: 'numquam tibi sanguinis hujus Jus erit aut magno feries imperdita Tydeo Pectora; Vado equidem exsultans ereptaque fata Insequor et comites feror exspectatus ad umbras, Te superis fratrique—' et jam media orsa loquentis Absciderat plenum capulo latus; Ille dolori Pugnat et ingentem nisu duplicatus in ictum Corruit, extremisque animæ singultibus errans Alternus nunc ore venit, nunc vulnere sanguis, Excussæ procerum mentes, turbataque mussant Concilia; Ast illum conjunx fidique parentes Servantem vultus et torvum in morte peracta, Non longum reducem lætati, in tecta ferebant, Sed ducis infandi rabidæ non hactenus iræ Stare queunt; Vetat igne rapi, pacemque sepulcri Impius ignaris nequiquam manibus arcet. Tu tamen egregius fati mentisque nec umquam (sic dignum est) passure situm, qui comminus ausus Vadere contemptum reges, quaque ampla veniret Libertas, sancire viam: quo carmine dignam, Quo satis ore tuis famam virtutibus addam, Augur amate deis? Non te cælestia frustra Edocuit lauruque sua dignatus Apollo est, Et nemorum Dodona parens Cirrhæaque virgo Gaudebit tacito populos suspendere Phœbo, Nunc quoque Tartareo multum divisus Averno Elysias, i, carpe plagas, ubi manibus axis Invius Ogygiis nec sontis iniqua tyranni Jussa valent; Durant habitus et membra cruentis Inviolata feris, nudoque sub axe jacentem Et nemus et tristis volucrum reverentia servat. At nuptæ exanimes puerique ægrique parentes Mœnibus effusi per plana, per avia, passim Quisque suas avidi ad lacrimas, miserabile, currunt, Certamen, quos densa gradu comitantur euntes Milia solandi studio; Pars visere flagrant Unius acta viri et tantos in nocte labores: Fervet iter gemitu et plangoribus arva reclamant, Ut vero infames scopulos silvamque nefandam Perventum, ceu nulla prius lamenta nec atri Manassent imbres, sic ore miserrimus uno Exoritur fragor, aspectuque accensa cruento Turba furit: stat sanguineo discissus amictu Luctus atrox cæsoque invitat pectore matres, Scrutantur galeas frigentum inventaque monstrant Corpora, prociduæ super externosque suosque. Hæ pressant in tabe comas, hæ lumina signant Vulneraque alta rigant lacrimis, pars spicula dextra Nequiquam parcente trahunt, pars molliter aptant Bracchia trunca loco et cervicibus ora reponunt. At vaga per dumos vacuique in pulvere campi Magna parens juvenum, gemini nunc funeris, Ide Squalentem sublata comam liventiaque ora Ungue premens (nec jam infelix miserandaque, verum Terror inest lacrimis), per et arma et corpora passim Canitiem impexam dira tellure volutans Quærit inops natos omnique in corpore plangit. Thessalis haud aliter bello gavisa recenti, Cui gentile nefas hominem revocare canendo, Multifida attollens antiqua lumina cedro Nocte subit campos versatque in sanguine functum Vulgus et explorat manes, cui plurima busto Imperet ad superos: animarum mæsta queruntur Concilia, et nigri pater indignatur Averni. Illi in secessu pariter sub rupe jacebant Felices, quos una dies, manus abstulit una, Pervia vulneribus media trabe pectora nexi, Ut vidit lacrimisque oculi patuere profusis: 'hosne ego complexus genetrix, hæc oscula, nati, Vestra tuor? Sic vos extremo in fine ligavit Ingenium crudele necis? Quæ vulnera tractem, Quæ prius ora premam? Vosne illa potentia matris, Vos uteri fortuna mei, qua tangere divos Rebar et Ogygias titulis anteire parentes? At quanto melius dextraque in sorte jugatæ Quis steriles thalami nulloque ululata dolore Respexit Lucina domum! Mihi quippe malorum Causa labor; Sed nec bellorum in luce patenti Conspicui fatis æternaque gentibus ausi Quæsistis miseræ vulnus memorabile matri, Sed mortem obscuram numerandaque funera passi, Heu quantus furto eruor et sine laude jacetis! Quin ego non dextras miseris complexibus ausim Dividere et tanti consortia rumpere leti: Ite diu fratres indiscretique supremis Ignibus et caros urna confundite manes.' Nec minus interea digesta strage suorum Hic Cthonium conjunx, hic mater Penthea clamat Astyoche, puerique rudes, tua, Phædime, proles, Amissum didicere patrem, Marpessaque pactum Phyllea, sanguineumque lavant Acamanta sorores, Tunc ferro retegunt silvas collisque propinqui Annosum truncant apicem, qui conscius actis Noctis et inspexit gemitus; Ibi grandior ævo Ante rogos, dum quisque suo nequit igne revelli, Concilium infaustum dictis mulcebat Aletes: 'Sæpe quidem infelix varioque exercita ludo Fatorum gens nostra fuit, Sidonius ex quo Hospes in Aonios jecit sata ferrea sulcos, Unde novi fetus et formidata colonis Arva suis, sed nec veteris cum regia Cadmi Fulmineum in cinerem monitis Junonis iniquæ Consedit, neque funerea cum laude potitus Infelix Athamas trepido de monte veniret, Semianimem heu læto referens clamore Learchum, Hic gemitus Thebis, nec tempore clarius illo Phœnissæ sonuere domus, cum lassa furorem Vicit et ad comitum lacrimas expavit Agave, Una dies similis fato specieque malorum Æqua fuit, qua magniloquos luit impia flatus Tantalis, innumeris cum circumfusa ruinis Corpora tot raperet terra, tot quæreret ignes, Talis erat vulgi status, et sic urbe relicta Primævique senesque et longo examine matres Inuidiam planxere deis miseroque tumultu Bina per ingentes stipabant funera portas, Meque ipsum memini (necdum apta laboribus ætas) Flesse tamen gemituque meos æquasse parentes, Illa tamen superi, nec quod tibi, Delia, castos Prolapsum fontes specula temerare profana Heu dominum insani nihil agnovere Molossi, Deflerim magis, aut verso quod sanguine fluxit In subitos regina lacus: sic dura Sororum Pensa dabant visumque Jovi. Nunc regis iniqui Ob noxam immeritos patriæ tot culmina cives Exuimus, nec adhuc calcati fœderis Argos Fama subit, et jam bellorum extrema dolemus, Quantus equis quantusque viris in pulvere crasso Sudor! Io quanti crudele rubebitis amnes! Viderit hæc bello viridis manus: ast ego doner Dum licet igne meo terraque insternar avita!' Hæc senior, multumque nefas Eteoclis acervat Crudelem infandumque vocans pœnasque daturum, Unde ea libertas? Juxta illi finis et ætas Tota retro, seræque decus velit addere morti. Hæc sator astrorum jamdudum e vertice mundi Prospectans primoque imbutas sanguine gentes Gradivum acciri propere jubet. Ille furentes Bistonas et Geticas populatus cædibus urbes Turbidus ætherias currus urguebat ad arces, Fulmine cristatum galeæ jubar armaque in auro Tristia, terrificis monstrorum animata figuris, Incutiens: tonat axe polus clipeique cruenta Lux rubet, et solem longe ferit æmulus orbis, Hunc ubi Sarmaticos etiamnum efflare labores Juppiter et tota perfusum pectora belli Tempestate videt: 'talis mihi, nate, per Argos, Talis abi, sic ense madens, hac nubilus ira. Exturbent resides frenos et cuncta perosi Te cupiant, tibi præcipites animasque manusque Devoveant; Rape cunctantes et fœdera turba, Cui dedimus; Tibi fas ipsos incendere bello Cælicolas pacemque meam, jam semina pugnæ Ipse dedi: remeat portans immania Tydeus Ausa, ducis scelus et, turpis primordia belli, Insidias fraudesque, suis quas ultus in armis, Adde fidem, vos, o superi, meus ordine sanguis, Ne pugnare odiis, neu me temptare precando Certetis; Sic Fata mihi nigræque Sororum Juravere colus: manet hæc ab origine mundi Fixa dies bello, populique in prœlia nati, Quod ni me veterum pœnas sancire malorum Gentibus et diros sinitis punire nepotes, Arcem hanc æternam mentisque sacraria nostræ Testor et Elysios, etiam mihi numina, fontes: Ipse manu Thebas correptaque mœnia fundo Excutiam versasque solo super Inacha tecta Effundam turres aut stagna in cærula verram Imbre superiecto, licet ipsa in turbine rerum Juno suos colles templumque amplexa laboret.' Dixit, et attoniti jussis; Mortalia credas Pectora, sic cuncti vocemque animosque tenebant: Non secus ac longa ventorum pace solutum Æquor et imbelli recubant ubi litora somno, Silvarumque comas et abacto flamine nubes Mulcet iners æstas; Tunc stagna lacusque sonori Detumuere, tacent exusti solibus amnes. Gaudet ovans jussis et adhuc temone calenti Fervidus in lævum torsit Gradivus habenas, Jamque iter extremum cælique abrupta tenebat, Cum Venus ante ipsos nulla formidine gressum Figit equos; Cessere retro jam jamque rigentes Suppliciter posuere jubas. Tunc pectora summo Acclinata jugo vultumque obliqua madentem Incipit (interea dominæ vestigia juxta Spumantem proni mandunt adamanta jugales): 'bella etiam in Thebas, socer o pulcherrime, bella Ipse paras ferroque tuos abolere nepotes? Nec genus Harmoniæ nec te conubia cælo Festa nec hæ quicquam lacrimæ, furibunde, morantur? Criminis hæc merces? Hoc fama pudorque relictus, Hoc mihi Lemniacæ de te meruere catenæ? Perge libens; At non eadem Vulcania nobis Obsequia, et læsi servit tamen ira mariti, Illum ego perpetuis mihi desudare caminis Si jubeam vigilesque operi transmittere noctes, Gaudeat ornatusque novos ipsique laboret Arma tibi; Tu—sed scopulos et æna precando Flectere corda paro; Solum hoc tamen anxia, solum Obtestor, quid me Tyrio sociare marito Progeniem caram infaustisque dabas hymenæis, Dum fore præclaros armis et vivida rebus Pectora vipereo Tyrios de sanguine jactas Demissumque Jovis serie genus? A! Mea quanto Sithonia mallem nupsisset virgo sub Arcto Trans Borean Thracasque tuos! Indigna parumne Pertulimus, divæ Veneris quod filia longum Reptat et Illyricas deiectat virus in herbas? Nunc gentem immeritam—' lacrimas non pertulit ultra Bellipotens; Hastam læva transumit et alto (haud mora) desiluit curru clipeoque receptam Lædit in amplexu dictisque ita mulcet amicis: 'O mihi bellorum requies et sacra voluptas Unaque pax animo; Soli cui tanta potestas Divorumque hominumque, meis occurrere telis Impune et media quamvis in cæde frementes Hos assistere equos, hunc ensem avellere dextræ: Nec mihi Sidonii genialia fœdera Cadmi Nec tua cara fides (ne falsa incessere gaude!) Exciderunt: prius in patrui deus infera mergar Stagna et pallentes agar exarmatus ad umbras, Sed nunc Fatorum monitus mentemque supremi Jussus obire patris (neque enim Vulcania tali Imperio manus apta legi), quo pectore contra Ire Jovem dictasque parem contemnere leges, Cui modo (pro vires!) Terras cælumque fretumque Attremere oranti tantosque ex ordine vidi Delituisse deos? Sed ne mihi corde supremos Concipe, cara, metus: quando hæc mutare potestas Nulla datur, cum jam Tyriis sub mœnibus ambæ Bellabunt gentes, adero et socia arma juvabo. Tunc me sanguineo late defervere campo Res super Argolicas haud sic deiecta videbis; Hoc mihi jus, nec Fata vetant.' Sic orsus aperto Flagrantes immisit equos, non ocius alti In terras cadit ira Jovis, si quando nivalem Othryn et Arctoæ gelidum caput institit Ossæ Armavitque in nube manum: volat ignea moles Sæva dei mandata ferens, cælumque trisulca Territat omne coma jamdudum aut ditibus agris Signa dare aut ponto miseros involvere nautas. Jamque remensus iter fesso Danæia Tydeus Arva gradu viridisque legit devexa Prosymnæ Terribilis visu: stant fulti pulvere crines, Squalidus ex umeris cadit alta in vulnera sudor, Insomnesque oculos rubor excitat, oraque retro Sorbet anhela sitis; Mens altum spirat honorem Conscia factorum, sic nota in pascua taurus Bellator redit, adverso cui colla suoque Sanguine proscissisque natant palearibus armi; Tunc quoque lassa tumet virtus multumque superbit Æquore despecto; Vacua jacet hostis harena Turpe gemens crudosque vetat sentire dolores, Talis erat; Medias etiam non destitit urbes, Quidquid et Asopon veteresque interiacet Argos, Inflammare odiis, multumque et ubique retexens: Legatum sese Graia de gente petendis Isse super regnis profugi Polynicis, at inde Vim, noctem, scelus, arma, dolos; Ea fœdera passum Regis Echionii, fratri sua jura negari, Prona fides populis; Deus omnia credere suadet Armipotens, geminatque acceptos Fama pavores. Utque introgressus portas (et forte verendus Concilio pater ipse duces cogebat Adrastus), Improvisus adest, jam illinc a postibus aulæ Vociferans: 'arma, arma, viri, tuque optime Lernæ Ductor, magnanimum si quis tibi sanguis avorum, Arma para! Nusquam pietas, non gentibus æquum Fas aut cura Jovis; Melius legatus adissem Sauromatas rabidos servatoremque cruentum Bebrycii nemoris, nec jussa incuso pigetve Officii: juvat isse, juvat, Thebasque nocentes Explorasse manu, bello me, credite, bello, Ceu turrem validam aut artam compagibus urbem, Delecti insidiis instructique omnibus armis Nocte doloque viri nudum ignarumque locorum Nequiquam clausere; Jacent in sanguine mixti Ante urbem vacuam, nunc, o nunc tempus in hostes, Dum trepidi exsanguesque metu, dum funera portant, Nunc, socer, hæc dum non manus excidit; Ipse ego fessus Quinquaginta illis heroum immanibus umbris Vulneraque ista ferens putri insiccata cruore Protinus ire peto!' Trepidi de sedibus astant Inachidæ, cunctisque prior Cadmeius heros Accurrit vultum deiectus et 'o ego divis Invisus vitæque nocens hæc vulnera cerno Integer? Hosne mihi reditus, germane, parabas? In me hæc tela dabas? Pro vitæ fœda cupido! Infelix, facinus fratri tam grande negavi, Et nunc vestra quidem maneant in pace quieta Mœnia, nec vobis tanti sim causa tumultus Hospes adhuc, scio (nec me adeo res dextra levavit) Quam durum natis, thalamo quam triste revelli, Quam patria; Non me ullius domus anxia culpet Respectentve truces obliquo lumine matres, Ibo libens certusque mori, licet optima conjunx Auditusque iterum revocet socer; Hunc ego Thebis, Hunc, germane, tibi jugulum et tibi, maxime Tydeu, Debeo.' Sic variis prætemptat pectora dictis Obliquatque preces, commotæ questibus iræ Et mixtus lacrimis caluit dolor, omnibus ultro Non juvenum modo, sed gelidis et inertibus ævo Pectoribus mens una subit, viduare penates, Finitimas adhibere manus, jamque ire. Sed altus Consiliis pater imperiique haud flectere molem Inscius: 'ista quidem superis curæque medenda Linquite, quæso, meæ: nec te germanus inulto Sceptra geret, neque nos avidi promittere bellum, At nunc egregium tantoque in sanguine ovantem Excipite Œniden, animosaque pectora laxet Sera quies: nobis dolor haud rationis egebit.' Turbati extemplo comites et pallida conjunx Tydea circum omnes fessum bellique viæque Stipantur, lætus mediis in sedibus aulæ Constitit, ingentique exceptus terga columna, Vulnera dum lymphis Epidaurius eluit Idmon (nunc velox ferro, nunc ille tepentibus herbis Mitior), ipse alta seductus mente renarrat Principia irarum, quæque orsus uterque vicissim, Quis locus insidiis, tacito quæ tempora bello, Qui contra quantique duces, ubi maximus illi Sudor, et indicio servatum Mæona tristi Exponit, cui fida manus proceresque socerque Astupet oranti, Tyriusque incenditur exsul. Solverat Hesperii devexo margine ponti Flagrantes Sol pronus equos rutilamque lavabat Oceani sub fonte comam; Cui turba profundi Nereos et rapidis accurrunt passibus Horæ, Frenaque et auratæ textum sublime coronæ Deripiunt, laxant calidis umentia loris Pectora; Pars meritos vertunt ad molle jugales Gramen et erecto currum temone supinant. Nox subiit curasque hominum motusque ferarum Composuit nigroque polos involvit amictu, Illa quidem cunctis, sed non tibi mitis, Adraste, Labdacioque duci: nam Tydea largus habebat Perfusum magna virtutis imagine somnus. Et jam noctivagas inter deus armifer umbras Desuper Arcadiæ fines Nemeæaque rura Tænariumque cacumen Apollineasque Therapnas Armorum tonitru ferit et trepidantia corda Implet amore sui. Comunt Furor Iraque cristas, Frena ministrat equis Pavor armiger, at vigil omni Fama sono vanos rerum succincta tumultus Antevolat currum flatuque impulsa gementum Alipedum trepidas denso cum murmure plumas Excutit: urguet enim stimulis auriga cruentis Facta, infecta loqui, curruque infestus ab alto Terga comasque deæ Scythica pater increpat hasta, Qualis ubi Æolio dimissos carcere Ventos Dux præ se Neptunus agit magnoque volentes Incitat Ægæo; Tristis comitatus eunti Circum lora fremunt Nimbique Hiemesque profundæ Nubilaque et vulso terrarum sordida fundo Tempestas: dubiæ motis radicibus obstant Cyclades, ipsa tua Mycono Gyaroque revelli, Dele, times magnique fidem testaris alumni. Septima jam nitidum terris Aurora deisque Purpureo vehit ore diem, Perseius heros Cum primum arcana senior sese extulit aula, Multa super bello generisque tumentibus amens Incertusque animi, daret armis jura novosque Gentibus incuteret stimulos, an frena teneret Irarum et motos capulis astringeret enses, Hinc pacis tranquilla movent, atque inde pudori Fœda quies, flectique nova dulcedine pugnæ Difficiles populi; Dubio sententia tandem Sera placet, vatum mentes ac provida veri Sacra movere deum, sollers, tibi cura futuri, Amphiaræ, datur, juxtaque Amythaone cretus Jam senior (sed mente viret Phœboque) Melampus Associat passus: dubium cui pronus Apollo Oraque Cirrhæa satiarit largius unda, Principio fibris pecudumque in sanguine divos Explorant; Jam tum pavidis maculosa bidentum Corda negant diraque nefas minitantia vena, Ire tamen vacuoque sedet petere omina cælo. Mons erat audaci seductus in æthera dorso (nomine Lernæi memorant Aphesanta coloni) Gentibus Argolicis olim sacer; Inde ferebant Nubila suspenso celerem temerasse volatu Persea, cum raptos pueri perterrita mater Prospexit de rupe gradus ac pæne secuta est. Hoc gemini vates sanctam canentis olivæ Fronde comam et niveis ornati tempora vittis Evadunt pariter, madidos ubi lucidus agros Ortus et algentes laxavit sole pruinas, Ac prior Œclides solitum prece numen amicat: 'Juppiter omnipotens (nam te pernicibus alis Addere consilium volucresque implere futuri Ominaque et causas cælo deferre latentes Accipimus), non Cirrha deum promiserit antro Certius, aut frondes lucis quas fama Molossis Chaonias sonuisse tibi, licet aridus Hammon Invideat Lyciæque parent contendere sortes Niliacumque pecus patrioque æqualis honori Branchus et undosæ quem rusticus accola Pisæ Pana Lycaonia nocturnum exaudit in umbra: Ditior ille animi, cui tu, Dictæe, secundas Impuleris manifestus aves, mirum unde, sed olim Hic honor alitibus, superæ seu conditor aulæ Sic dedit effusum chaos in nova semina texens, Seu quia mutatæ nostraque ab origine versis Corporibus subiere notos, sed purior axis Amotumque nefas et rarum insistere terris Vera docent: tibi, summe sator terræque deumque, Scire licet: nos Argolicæ primordia pugnæ Venturumque sinas cælo prænosse laborem, Si datur et duris sedet hæc sententia Parcis Solvere Echionias Lernæa cuspide portas, Signa feras lævusque tones; Tunc omnis in astris Consonet arcana volucris bona murmura lingua, Si prohibes, hic necte moras dextrisque profundum Alitibus prætexe diem.' Sic fatus et alto Membra locat scopulo; Tunc plura ignotaque jungit Numina et immensi fruitur caligine mundi. Postquam rite diu partiti sidera cunctas Perlegere animis oculisque sequacibus auras, Tunc Amythaonius longo post tempore vates: 'nonne sub excelso spirantis limite cæli, Amphiaræ, vides, cursus ut nulla serenos Ales agat liquidoque polum complexa meatu Pendeat aut fugiens placabile clanxerit omen? Non comes obscurus tripodum, non fulminis ardens Vector adest, flavæque sonans avis unca Minervæ Non venit auguriis melior; Quin vultur et altis Desuper accipitres exsultavere rapinis, Monstra volant: diræ strident in nube volucres, Nocturnæque gemunt striges et feralia bubo Damna canens, quæ prima deum portenta sequamur? Hisne dari, Thymbræe, polum? Simul ora recurvo Ungue secant rabidæ planctumque imitantibus alis Exagitant Zephyros et plumea pectora cædunt.' Ille sub hæc: 'equidem varii, pater, omina Phœbi Sæpe tuli: jam tum, prima cum pube virentem Semideos inter pinus me Thessala reges Duceret, his casus terræque marisque canentem Obstipuere duces, nec me ventura locuto Sæpius in dubiis auditus Jasoni Mopsus, Sed similes non ante metus aut astra notavi Prodigiosa magis; Quamquam majora parantur, Huc adverte animum: clara regione profundi Ætheros innumeri statuerunt agmina cycni, Sive hos Strymonia Boreas ejecit ab Arcto, Seu fecunda refert placidi clementia Nili, Fixerunt cursus: has rere in imagine Thebas, Nam sese immoti gyro atque in pace silentes Ceu muris valloque tenent, sed fortior ecce Adventat per inane cohors; Septem ordine fulvo Armigeras summi Jovis exsultante caterva Intuor: Inachii sint hi tibi, concipe, reges, Invasere globum nivei gregis uncaque pandunt Cædibus ora novis et strictis unguibus instant, Cernis inexperto rorantes sanguine ventos, Et plumis stillare diem? Quæ sæva repente Victores agitat leto Jovis ira sinistri? Hic excelsa petens subita face solus inarsit Summisitque animos, illum vestigia adortum Majorum volucrum teneræ deponitis alæ, Hic hosti implicitus pariter ruit, hunc fuga retro Volvit agens sociæ linquentem fata catervæ, Hic nimbo glomeratus obit, hic præpete viva Pascitur immoriens; Spargit cava nubila sanguis, Quid furtim illacrimas? Illum, venerande Melampu, Qui cadit, agnosco.' Trepidos sic mole futuri Cunctaque jam rerum certa sub imagine passos Terror habet vates; Piget irrupisse volantum Concilia et cælo mentem insertasse vetanti, Auditique odere deos. Unde iste per orbem Primus venturi miseris animantibus æger Crevit amor? Divumne feras hoc munus, an ipsi, Gens avida et parto non umquam stare quieti, Eruimus quæ prima dies, ubi terminus ævi, Quid bonus ille deum genitor, quid ferrea Clotho Cogitet? Hinc fibræ et volucrum per nubila sermo Astrorumque vices numerataque semita lunæ Thessalicumque nefas, at non prior aureus ille Sanguis avum scopulisque satæ vel robore gentes Artibus his usæ; Silvas amor unus humumque Edomuisse manu; Quid crastina volveret ætas Scire nefas homini, nos, pravum et flebile vulgus, Scrutati penitus superos: hinc pallor et iræ, Hinc scelus insidiæque et nulla modestia voti. Ergo manu vittas damnataque vertice serta Deripit abiectaque inhonorus fronde sacerdos Inviso de monte redit; Jam bella tubæque Comminus, absentesque fremunt sub pectore Thebæ, Ille nec aspectum vulgi, nec fida tyranni Colloquia aut cœtus procerum perferre, sed atra Sede tegi, et superam clausus negat acta fateri (te pudor et curæ retinent per rura, Melampu): Bissenos premit ora dies populumque ducesque Extrahit incertis, et jam suprema Tonantis Jussa fremunt agrosque viris annosaque vastant Oppida; Bellipotens præ se deus agmina passim Mille rapit; Liquere domos dilectaque læti Conubia et primo plorantes limine natos: Tantus in attonitos cecidit deus, arma paternis Postibus et fixos superum ad penetralia currus Vellere amor; Tunc fessa putri robigine pila Hærentesque situ gladios in sæva recurant Vulnera et attrito cogunt juvenescere saxo, Hi teretes galeas magnorumque ærea suta Thoracum et tunicas Chalybum squalore crepantes Pectoribus temptare, alii Gortynia lentant Cornua; Jam falces avidis et aratra caminis Rastraque et incurvi sævum rubuere ligones, Cædere nec validas sanctis e stirpibus hastas, Nec pudor emerito clipeum vestisse juvenco. Irrupere Argos mæstique ad limina regis Bella animis, bella ore fremunt; It clamor ad auras, Quantus Tyrrheni gemitus salis, aut ubi temptat Enceladus mutare latus; Super igneus antris Mons tonat: exundant apices, fluctusque Pelorus Contrahit, et sperat tellus abrupta reverti. Atque hic ingenti Capaneus Mavortis amore Excitus et longam pridem indignantia pacem Corda tumens (huic ampla quidem de sanguine prisco Nobilitas; Sed enim ipse manu prægressus avorum Facta, diu tuto superum contemptor et æqui Impatiens largusque animæ, modo suaserit ira), Unus ut e silvis Pholoes habitator opacæ Inter et Ætnæos æquus consurgere fratres, Ante fores, ubi turba ducum vulgique frementis, Amphiaræ, tuas 'quæ tanta ignavia,' clamat, 'Inachidæ vosque o socio de sanguine Achivi? Unius (heu pudeat!) Plebeia ad limina civis Tot ferro accinctæ gentes animisque paratæ Pendemus? Non si ipse cavo sub vertice Cirrhæ (quisquis is est, timidis Famæque ita visus) Apollo Mugiat insano penitus seclusus in antro, Exspectare queam dum pallida virgo tremendas Nuntiet ambages, virtus mihi numen et ensis Quem teneo, jamque hic timida cum fraude sacerdos Exeat, aut hodie, volucrum quæ tanta potestas, Experiar.' Lætum fremit assensuque furentem Implet Achæa manus, tandem prorumpere adactus Œclides: 'alio curarum agitante tumultu Non equidem effreno juvenis clamore profani Dictorumque metu, licet hic insana minetur, Elicior tenebris; Alio mihi debita fato Summa dies, vetitumque dari mortalibus armis, Sed me vester amor nimiusque arcana profari Phœbus agit; Vobis ventura atque omne quod ultra est Pandere mæstus eo; Nam te, vesane, moneri Ante nefas, unique tacet tibi noster Apollo, Quo, miseri. Fatis superisque obstantibus arma, Quo rapitis? Quæ vos Furiarum verbera cæcos Exagitant? Adeone animarum tædet? Et Argos Exosi? Nil dulce domi? Nulla omina curæ? Quid me Persei secreta ad culmina montis Ire gradu trepido superumque irrumpere cœtus Egistis? Potui pariter nescire quis armis Casus, ubi atra dies, quæ fati exordia cunctis, Quæ mihi, consulti testor penetralia mundi Et volucrum affatus et te, Thymbræe, vocanti Non alias tam sæve mihi, quæ signa futuri Pertulerim: vidi ingentis portenta ruinæ, Vidi hominum divumque metus hilaremque Megæram Et Lachesin putri vacuantem sæcula penso, Proicite arma manu: deus ecce furentibus obstat, Ecce deus! Miseri, quid pulchrum sanguine victo Aoniam et diri saturare novalia Cadmi? Sed quid vana cano, quid fixos arceo casus? Ibimus.' Hic presso gemuit semel ore sacerdos. Illum iterum Capaneus: 'tuus o furor auguret uni Ista tibi, ut serves vacuos inglorius annos Et tua non umquam Tyrrhenus tempora circum Clangor eat. Quid vota virum meliora moraris? Scilicet ut vanis avibus natoque domoque Et thalamis potiare jacens, sileamus inulti Tydeos egregii perfossum pectus et arma Fœderis abrupti? Quod si bella effera Graios Ferre vetas, i Sidonios legatus ad hostes: Hæc pacem tibi serta dabunt, tua prorsus inani Verba polo causas abstrusaque momina rerum Eliciunt! Miseret superam, si carmina curæ Humanæque preces, quid inertia pectora terres? Primus in orbe deos fecit timor! Et tibi tuto Nunc eat iste furor; Sed prima ad classica cum jam Hostilem Ismenon galeis Dircenque bibemus, Ne mihi tunc, moneo, lituos atque arma volenti Obvius ire pares venisque aut alite visa Bellorum proferre diem: procul hæc tibi mollis Infula terrificique aberit dementia Phœbi: Illic augur ego et mecum quicumque parati Insanire manu.' Rursus fragor intonat ingens Hortantum et vasto subter volat astra tumultu; Ut rapidus torrens, animos cui verna ministrant Flamina et exuti concreto frigore montes, Cum vagus in campos frustra prohibentibus exit Obicibus, resonant permixto turbine tecta, Arva, armenta, viri, donec stetit improbus alto Colle minor magnoque invenit in aggere ripas, Hæc alterna ducum nox interfusa diremit. At gemitus Argia viri non amplius æquo Corde ferens sociumque animo miserata dolorem, Sicut erat, laceris pridem turpata capillis, Et fletu signata genas, ad celsa verendi Ibat tecta patris parvumque sub ubere caro Thessandrum portabat avo jam nocte suprema Ante novos ortus, ubi sola superstite Plaustro Arctos ad Oceanum fugientibus invidet astris, Utque fores iniit magnoque affusa parenti est: 'cur tua cum lacrimis mæsto sine coniuge supplex Limina nocte petam, cessem licet ipsa profari, Scis genitor, sed jura deum genialia testor Teque, pater, non ille jubet sed pervigil angor, Ex quo primus Hymen movitque infausta sinistram Juno facem, semper lacrimis gemituque propinquo Exturbata quies, non si mihi tigridis horror Æquoreasque super rigeant præcordia cautes, Ferre queam; Tu solus opem, tu summa medendi Jura tenes; Da bella, pater, generique jacentis Aspice res humiles, atque hanc, pater, aspice prolem Exsulis; Huic olim generis pudor, o ubi prima Hospitia et junctæ testato numine dextræ? Hic certe est quem Fata dabant, quem dixit Apollo, Non egomet tacitos Veneris furata calores Culpatamve facem: tua jussa verenda tuosque Dilexi monitus, nunc qua feritate dolentis Despiciam questus! Nescis, pater optime, nescis Quantus amor castæ misero nupsisse marito, Et nunc mæsta quidem grave et illætabile munus, Ut timeam doleamque, rogo; Sed cum oscula rumpet Mæsta dies, cum rauca dabunt abeuntibus armis Signa tubæ sævoque genas fulgebitis auro, Ei mihi, care parens, iterum fortasse rogabo!' Illius umenti carpens pater oscula vultu: 'non equidem has umquam culparim, nata, querelas; Pone metus, laudanda rogas nec digna negari, Sed mihi multa dei (nec tu sperare quod urgues Desine), multa metus regnique volubile pondus Subiciunt animo, veniet qui debitus istis, Nata, modus neque te incassum flevisse quereris, Tu solare virum, neu sint dispendia justæ Dura moræ: magnos cunctamur, nata, paratus. Proficitur bello.' Dicentem talia nascens Lux monet ingentesque jubent assurgere curæ.
Tertius horrentem Zephyris laxaverat annum Phœbus et angusto cogebat limite vernum Longius ire diem, cum fracta impulsaque Fatis Consilia et tandem miseris data copia belli. Prima manu rutilam de vertice Larisæo Ostendit Bellona facem dextraque trabalem Hastam intorsit agens, liquido quæ stridula cælo Fugit et Aoniæ celso stetit aggere Dirces, Mox et castra subit ferroque auroque coruscis Mixta viris turmale fremit; Dat euntibus enses, Plaudit equos, vocat ad portas; Hortamina fortes Præveniunt, timidisque etiam brevis addita virtus. Dicta dies aderat, cadit ingens rite Tonanti Gradivoque pecus, nullisque secundus in extis Pallet et armatis simulat sperare sacerdos. Jamque suos circum pueri nuptæque patresque Funduntur mixti summisque a postibus obstant. Nec modus est lacrimis: rorant clipeique jubæque Triste salutantum, et cunctis dependet ab armis Suspiranda domus; Galeis juvat oscula clausis Inserere amplexuque truces deducere conos, Illi, quis ferrum modo, quis mors ipsa placebat, Dant gemitus fractæque labant singultibus iræ, Sic ubi forte viris longum super æquor ituris, Cum jam ad vela Noti et scisso redit ancora fundo, Hæret amica manus: certant innectere collo Bracchia, manantesque oculos hinc oscula turbant, Hinc magni caligo maris, tandemque relicti Stant in rupe tamen; Fugientia carbasa visu Dulce sequi, patriosque dolent crebrescere ventos, Stant tamen et nota puppim de rupe salutant. Nunc mihi. Fama prior mundique arcana Vetustas, Cui meminisse ducum vitasque extendere curæ, Pande viros, tuque, o nemoris regina sonori, Calliope, quas ille manus, quæ moverit arma Gradivus, quantas populis solaverit urbes, Sublata molire lyra: neque enim altior ulli Mens hausto de fonte venit. Rex tristis et æger Pondere curarum propiorque abeuntibus annis Inter adhortantes vix sponte incedit Adrastus, Contentus ferro cingi latus; Arma manipli Pone ferunt, volucres portis auriga sub ipsis Comit equos, et jam inde jugo luctatur Arion, Huic armat Larisa viros, huic celsa Prosymna, Aptior armentis Midea pecorosaque Phlius, Quæque pavet longa spumantem valle Charadron Neris, et ingenti turritæ mole Cleonæ Et Lacedæmonium Thyrea lectura cruorem. Junguntur memores transmissi ab origine regis, Qui Drepani scopulos et oliviferæ Sicyonis Culta serunt, quos pigra vado Langia tacenti Lambit et anfractu riparum incurvus Elisson. Sævus honos fluvio: Stygias lustrare severis Eumenidas perhibetur aquis; Huc mergere suetas Ora et anhelantes poto Phlegethonte cerastas, Seu Thracum vertere domos, seu tecta Mycenes Impia Cadmeumve larem; Fugit ipse natantes Amnis, et innumeris livescunt stagna venenis, It comes Inoas Ephyre solata querelas Cenchreæque manus, vatum qua conscius amnis Gorgoneo percussus equo, quaque obiacet alto Isthmos et a terris maria inclinata repellit, Hæc manus Adrastum numero ter mille secuti Exsultant; Pars gæsa manu, pars robora flammis Indurata diu (non unus namque maniplis Mos neque sanguis) habent, teretes pars vertere fundas Assueti vacuamque diem præcingere gyro, Ipse annis sceptrisque subit venerabilis æque: Ut possessa diu taurus meat arduus inter Pascua jam laxa cervice et inanibus armis, Dux tamen: haud illum bello attemptare juvencis Sunt animi; Nam trunca vident de vulnere multo Cornua et ingentes plagarum in pectore nodos. Proxima longævo profert Dircæus Adrasto Signa gener, cui bella favent, cui commodat iras Cuncta cohors: huic et patria de sede volentes Advenere viri, seu quos movet exsul et hæsit Tristibus aucta fides, seu quis mutare potentes Præcipuum, multi, melior quos causa querenti Conciliat; Dederat nec non socer ipse regendas Ægion Arenenque, et quas Theseia Trœzen Addit opes, ne rara movens inglorius iret Agmina, neu raptos patriæ sentiret honores, Idem habitus, eadem arma viro quæ debitus hospes Hiberna sub nocte tulit: Teumesius implet Terga leo et gemino lucent hastilia ferro, Aspera vulnifico subter latus ense riget Sphinx, Jam regnum matrisque sinus fidasque sorores Spe votisque tenet, tamen et de turre suprema Attonitam totoque exstantem corpore longe Respicit Argian; Hæc mentem oculosque reducit Coniugis et dulces avertit pectore Thebas. Ecce inter medios patriæ ciet agmina gentis Fulmineus Tydeus, jam lætus et integer artus, Ut primæ strepuere tubæ: ceu lubricus alta Anguis humo verni blanda ad spiramina solis Erigitur liber senio et squalentibus annis Exutus lætisque minax interviret herbis: A miser, agrestum si quis per gramina hianti Obvius et primo fraudaverit ora veneno. Huic quoque præsentes Ætolis urbibus affert Belli fama viros: sensit scopulosa Pylene Fletaque cognatis avibus Meleagria Pleuron Et præceps Calydon et quæ Jove provocat Iden Olenos Ioniis et fluctibus hospita portu Chalcis et Herculea turpatus gymnade vultus Amnis; Adhuc imis vix truncam attollere frontem Ausus aquis glaucoque caput summersus in antro Mæret, anhelantes ægrescunt pulvere ripæ. Omnibus æratæ propugnant pectora crates, Pilaque sæva manu; Patrius stat casside Mavors, Undique magnanimum pubes delecta coronant Œniden, hilarem bello noctisque decorum Vulneribus; Non ille minis Polynicis et ira Inferior, dubiumque adeo cui bella gerantur. Major at inde novis it Doricus ordo sub armis: Qui ripas, Lyrcee, tuas, tua litora multo Vomere suspendunt, fluviorum ductor Achivum, Inache (Persea neque enim violentior exit Amnis humo, cum Taurum aut Pliadas hausit aquosas Spumeus et genero tumuit Jove); Quos celer ambit Asterion Dryopumque trahens Erasinus aristas; Et qui rura domant Epidauria (dexter Jaccho Collis at Hennææ Cereri negat); Avia Dyme Mittit opem densasque Pylos Neleia turmas (nondum nota Pylos juvenisque ætate secunda Nestor, et ire tamen peritura in castra negavit), Hos agitat pulchræque docet virtutis amorem Arduus Hippomedon; Capiti tremit ærea cassis Ter niveum scandente juba, latus omne sub armis Ferrea suta terunt, umeros ac pectora late Flammeus orbis habet, perfectaque vivit in auro Nox Danai: sontes Furiarum lampade nigra Quinquaginta ardent thalami; Pater ipse cruentis In foribus laudatque nefas atque inspicit enses, Illum Palladia sonipes Nemeæus ab arce Devehit arma pavens umbraque immane volanti Implet agros longoque attollit pulvere campum, Non aliter silvas umeris et utroque refringens Pectore montano duplex Hylæus ab antro Præcipitat: pavet Ossa vias, pecudesque feræque Procubuere metu; Non ipsis fratribus horror Afuit, ingenti donec Peneia saltu Stagna subit magnumque obiectus detinet amnem. Quis numerum ferri gentesque et robora dictu Æquarit mortale sonans? Suus excit in arma Antiquam Tiryntha deus; Non fortibus illa Infecunda viris famave immanis alumni Degenerat, sed lapsa situ fortuna, neque addunt Robur opes; Rarus vacuis habitator in arvis Monstrat Cyclopum ductas sudoribus arces, Dat tamen hæc juvenum ter centum pectora, vulgus Innumerum bello, quibus haud ammenta nec enses Triste micant: flavæ capiti tergoque leonum Exuviæ, gentilis honos; Et pineus armat Stipes, inexhaustis artantur tela pharetris. Herculeum pæana canunt vastataque monstris Omnia; Frondosa longum deus audit ab Œta, Dat Nemea comites, et quas in prœlia vires Sacra Cleonæi cogunt vineta Molorchi, Gloria nota casæ, foribus simulata salignis Hospitis arma dei, parvoque ostenditur arvo Robur ubi et laxos qua reclinaverit arcus Ilice, qua cubiti sedeant vestigia terra. At pedes et toto despectans vertice bellum Quattuor indomitis Capaneus erepta juvencis Terga superque rigens iniectu molis ænæ Versat onus; Squalet triplici ramosa corona Hydra recens obitu: pars anguibus aspera vivis Argento cælata micat, pars arte reperta Conditur et fulvo moriens nigrescit in auro; Circum amnis torpens et ferro cærula Lema, At laterum tractus spatiosaque pectora servat Nexilis innumero Chalybum subtemine thorax, Horrendum, non matris, opus; Galeæque corusca Prominet arce Gigans; Atque uni missilis illi Cuspide præfixa stat frondibus orba cupressus, Huic parere dati quos fertilis Amphigenia Planaque Messene montosaque nutrit Ithome, Quos Thryon et summis ingestum montibus Æpy, Quos Helos et Pteleon, Getico quos flebile vati Dorion; Hic fretus doctas anteire canendo Aonidas mutos Thamyris damnatus in annos Ore simul citharaque (quis obvia numina temnat?) Conticuit præceps, qui non certamina Phœbi Nosset et illustres Satyro pendente Celænas. Jamque et fatidici mens expugnata fatiscit Auguris; Ille quidem casus et dira videbat Signa, sed ipsa manu cunctanti iniecerat arma Atropos obrueratque deum, nec coniugis absunt Insidiæ, vetitoque domus jam fulgurat auro, Hoc aurum vati Fata exitiale monebant Argolico; Scit et ipsa (nefas!), sed perfida conjunx Dona viro mutare velit, spoliisque potentis Imminet Argiæ raptoque excellere cultu, Illa libens (nam regum animos et pondera belli Hac nutare videt, pariter si providus heros Militet) ipsa sacros gremio Polynicis amati Deposuit nexus haud mæsta atque insuper addit: 'non hæc apta mihi nitidis ornatibus,' inquit, 'tempora, nec miseræ placeant insignia formæ Te sine: sat dubium cœtu solante timorem Fallere et incultos aris adverrere crines, Scilicet (infandum!), cum tu claudare minanti Casside ferratusque sones, ego divitis aurum Harmoniæ dotale geram? Dabit aptius isto Fors decus, Argolicasque habitu præstabo maritas, Cum regis conjunx, cum te mihi sospite templa Votivis implenda choris; Nunc induat illa Quæ petit et bellante potest gaudere marito.' Sic Eriphylæos aurum fatale penates Irrupit scelerumque ingentia semina movit, Et grave Tisiphone risit gavisa futuris. Tænariis hic celsus equis, quam dispare cœtu Cyllarus ignaro generarat Castore prolem, Quassat humum; Vatem cultu Parnasia monstrant Vellera: frondenti crinitur cassis oliva Albaque puniceas interplicat infula cristas, Arma simul pressasque jugo moderatur habenas, Hinc atque inde moræ jaculis, et ferrea curru Silva tremit; Procul ipse gravi metuendus in hasta Eminet et clipeo victum Pythona coruscat. Hujus Apollineæ currum comitantur Amyclæ, Quos Pylos et dubiis Malea vitata carinis Plaudentique habiles Caryæ resonare Dianæ, Quos Pharis volucrumque parens Cythereia Messe, Taygetique phalanx et oloriferi Eurotæ Dura manus, deus ipse viros in pulvere crudo Arcas alit nudæque modos virtutis et iras Ingenerat; Vigor inde animis et mortis honoræ Dulce sacrum, gaudent natorum fata parentes Hortanturque mori; Deflent namque omnis ephebum Turba, coronato contenta est funere mater, Frena tenent duplexque inserto missile nodo, Exserti ingentes umeros, chlamys horrida pendet, Et cono Ledæus apex, non hi tibi solum, Amphiaræ, merent: auget resupina maniplos Elis, depressæ populus subit incola Pisæ, Qui te flave natant terris Alphee Sicanis, Advena tam longo non umquam infecte profundo, Curribus innumeris late putria arva lacessunt Et bellis armenta domant: ea gloria genti Infando de more et fractis durat ab usque Axibus Œnomai; Strident spumantia morsu Vincula et effossas niveus rigat imber harenas. Tu quoque Parrhasias ignara matre catervas (a rudis armorum, tantum nova gloria suadet!), Parthenopæe, rapis; Saltus tunc forte remotos Torva parens (neque enim hæc juveni foret ire potestas) Pacabat cornu gelidique aversa Lycæi. Pulchrior haud ulli triste ad discrimen ituro Vultus et egregiæ tanta indulgentia formæ; Nec desunt animi, veniat modo fortior ætas. Quas non ille duces nemorum fluviisque dicata Numina, quas magno non abstulit igne Napæas? Ipsam, Mænalia puerum cum vidit in umbra, Dianam, tenero signantem gramina passu, Ignovisse ferunt comiti, Dictæaque tela Ipsam et Amyclæas umeris aptasse pharetras, Prosilit audaci Martis percussus amore, Arma, tubas audire calens et pulvere belli Flaventem sordere comam captoque referri Hostis equo: tædet nemorum, titulumque nocentem Sanguinis humani pudor est nescire sagittas, Igneus ante omnes auro micat, igneus ostro, Undantemque sinum nodis inrugat Hiberis, Imbelli parma pictus Calydonia matris Prœlia; Trux læva sonat arcus, et aspera plumis Terga Cydonea gorytos harundine pulsat Electro pallens et iaspide clarus Eoa. Cornipedem trepidos suetum prævertere cervos, Velatum geminæ deiectu lyncis et arma Mirantem gravioris heri, sublimis agebat, Dulce rubens viridique genas spectabilis ævo. Arcades huic veteres, astris lunaque priores, Agmina fida datis, nemorum quos stirpe rigenti Fama satos, cum prima pedum vestigia tellus Admirata tulit; Nondum arva domusque nec urbes, Conubiisve modus; Quercus laurique ferebant Cruda puerperia, ac populos umbrosa creavit Fraxinus, et feta viridis puer excidit orno. Hi lucis stupuisse vices noctisque feruntur Nubila et occiduum longe Titana secuti Desperasse diem, rarescunt alta colonis Mænala, Parthenium fugitur nemus, agmina bello Rhipeque et Stratie ventosaque donat Enispe. Non Tegea, non ipsa deo vacat alite felix Cyllene templumque Aleæ nemorale Minervæ Et rapidus Clitor et qui tibi, Pythie, Ladon Pæne socer candensque jugis Lampia nivosis Et Pheneos nigro Styga mittere credita Diti. Venit et Idæis ululatibus æmulus Azan Parrhasiique duces, et quæ risistis. Amores, Grata pharetrato Nonacria rura Tonanti, Dives et Orchomenos pecorum et Cynosura ferarum. Æpytios idem ardor agros Psophidaque celsam Vastat et Herculeo vulgatos robore montes, Monstriferumque Erymanthon et ærisonum Stymphalon. Arcades hi, gens una viris, sed dissona cultu Scinditur: hi Paphias myrtos a stirpe recurvant Et pastorali meditantur prœlia trunco, His arcus, his tela sudes, hic casside crines Integit, Arcadii morem tenet ille galeri, Ille Lycaoniæ rictu caput asperat ursæ, Hos belli cœtus jurataque pectora Marti Milite vicinæ nullo juvere Mycenæ; Funereæ tunc namque dapes mediique recursus Solis, et hic alii miscebant prœlia fratres. Jamque Atalantæas implerat nuntius aures Ire ducem bello totamque impellere natum Arcadiam: tremuere gradus, elapsaque juxta Tela; Fugit silvas pernicior alite vento Saxa per et plenis obstantia flumina ripis, Qualis erat, correpta sinus et vertice flavum Crinem sparsa Noto; Raptis velut aspera natis Prædatoris equi sequitur vestigia tigris, Ut stetit adversisque impegit pectora frenis (ille ad humum pallens): 'unde hæc furibunda cupido, Nate, tibi, teneroque unde improba pectore virtus? Tu bellis aptare viros, tu pondera ferre Martis et ensiferas inter potes ire catervas? Quamquam ubinam vires? Nuper te pallida vidi, Dum premis obnixo venabula comminus apro, Poplite succiduo resupinum ac pæne ruentem; Et ni curvato torsissem spicula cornu, Nunc ubi bella tibi? Nil te mea tela juvabunt Nec teretes arcus maculis nec discolor atris Hic, cui fidis, equus; Magnis conatibus instas, Vix Dryadum thalamis Erymanthiadumque furori Nympharum mature puer, sunt omina vera: Mirabar cur templa mihi tremuisse Dianæ Nuper et inferior vultu dea visa, sacrisque Exuviæ cecidere tholis; Hoc segnior arcus Difficilesque manus et nullo in vulnere certæ, Exspecta dum major honos, dum firmius ævum, Dum roseis venit umbra genis vultusque recedunt Ore mei; Tunc bella tibi ferrumque, quod ardes, Ipsa dabo et nullo matris revocabere fletu, Nunc refer arma domum! Vos autem hunc ire sinetis, Arcades, o saxis nimirum et robore nati?' Plura cupit; Fusi circum natusque ducesque Solantur minuuntque metus, et jam horrida clangunt Signa tubæ, nequit illa pio dimittere natum Complexu multumque duci commendat Adrasto. At parte ex alia Cadmi Mavortia plebes, Mæsta ducis furiis nec molli territa fama, Quando his vulgatum descendere viribus Argos, Tardius illa quidem regis causæque pudore, Verum bella movet, nulli destringere ferrum Impetus aut umeros clipeo clausisse paterno Dulce nec alipedum juga comere, qualia belli Gaudia; Deiecti trepidas sine mente, sine ira Promisere manus; Hic ægra in sorte parentem Unanimum, hic dulces primævæ coniugis annos Ingemit et gremio miseros accrescere natos, Bellator nulli caluit deus; Ipsa vetusto Mœnia lapsa situ magnæque Amphionis arces Jam fessum senio nudant latus, et fide sacra Æquatos cælo surdum atque ignobile muros Firmat opus, tamen et Bœotis urbibus ultrix Aspirat ferri rabies, nec regis iniqui Subsidio quantum socia pro gente moventur, Ille velut pecoris lupus expugnator opimi, Pectora tabenti sanie gravis hirtaque sætis Ora cruentata deformis hiantia lana, Decedit stabulis huc illuc turbida.Versans Lumina, si duri comperta clade sequantur Pastores, magnique fugit non inscius ausi. Accumulat crebros turbatrix Fama pavores: Hic jam dispersos errare Asopide ripa Lernæos equites, hic te, bacchate Cithæron, Ille rapi Teumeson ait noctisque per umbras Nuntiat excubiis vigiles arsisse Platæas, Nam Tyrios sudare lares et sanguine Dircen Irriguam fetusque novos iterumque locutam Sphinga petris, cui non et scire licentia passim Et vidisse fuit? Novus his super anxia turbat Corda metus: sparsis subito correpta canistris Silvestris regina chori decurrit in æquum Vertice ab Ogygio trifidamque huc tristis et illuc Lumine sanguineo pinum disiectat et ardens Erectam attonitis implet clamoribus urbem: 'omnipotens Nysæe pater, cui gentis avitæ Pridem lapsus amor, tu nunc horrente sub Arcto Bellica ferrato rapidus quatis Ismara thyrso Pampineumque jubes nemus inreptare Lycurgo, Aut tumidum Gangen aut claustra novissima Rubræ Tethyos Eoasque domos flagrante triumpho Perfuris, aut Hermi de fontibus aureus exis: At tua progenies, positis gentilibus armis Quæ tibi festa litant, bellum lacrimasque metumque Cognatumque nefas, iniusti munera regni, Pendimus, æternis potius me, Bacche, pruinis Trans et Amazoniis ululatum Caucason armis Siste ferens, quam monstra ducum stirpemque profanam Eloquar, en urgues (alium tibi, Bacche, furorem Juravi): similes video concurrere tauros; Idem ambobus honos unusque ab origine sanguis; Ardua collatis obnixi cornua miscent Frontibus alternaque truces moriuntur in ira. Tu pejor, tu cede, nocens qui solus avita Gramina communemque petis defendere montem. A miseri morum! Bellastis sanguine tanto Et saltum dux alter habet.' Sic fata gelatis Vultibus et Baccho jam demigrante quievit. At trepidus monstro et variis terroribus impar Longævi rex vatis opem tenebrasque sagaces Tiresiæ, qui mos incerta paventibus, æger Consulit, ille deos non larga cæde juvencum, Non alacri penna aut verum salientibus extis, Nec tripode implicito numerisque sequentibus astra, Turea nec supra volitante altaria fumo Tam penitus, duræ quam Mortis limite manes Elicitos, patuisse refert; Lethæaque sacra Et mersum Ismeni subter confinia ponto Miscentis parat ante ducem, circumque bidentum Visceribus laceris et odori sulphuris aura Graminibusque novis et longo murmure purgat. Silva capax ævi validaque incurva senecta, Æternum intonsæ frondis, stat pervia nullis Solibus; Haud illam brumæ minuere, Notusve Jus habet aut Getica Boreas impactus ab Ursa, Subter operta quies, vacuusque silentia servat Horror et exclusæ pallet male lucis imago, Nec caret umbra deo: nemori Latonia cultrix Additur; Hanc piceæ cedrique et robore in omni Effictam sanctis occultat silva tenebris, Hujus inaspectæ luco stridere sagittæ Nocturnique canum gemitus, ubi limina patrui Effugit inque novæ melior redit ora Dianæ; Aut ubi fessa jugis, dulcesque altissima somnos Lux monet, hic late jaculis circum undique fixis Effusam pharetra cervicem excepta quiescit, Extra immane patent, tellus Mavortia, campi, Fetus ager Cadmo, durus qui vomere primo Post consanguineas acies sulcosque nocentes Ausus humum versare et mollia sanguine prata Eruit! Ingentes infelix terra tumultus Lucis adhuc medio solaque in nocte per umbras Exspirat, nigri cum vana in prœlia surgunt Terrigenæ; Fugit incepto tremibundus ab arvo Agricola insanique domum rediere juvenci. Hic senior vates (Stygiis accommoda quippe Terra sacris, vivoque placent sola pinguia tabo) Velleris obscuri pecudes armentaque sisti Atra monet, quæcumque gregum pulcherrima cervix Ducitur, ingemuit Dirce mæstusque Cithæron, Et nova clamosæ stupuere silentia valles, Tum fera cæruleis intexit cornua sertis Ipse manu tractans, notæque in limite silvæ Principio largos novies tellure cavata Inclinat Bacchi latices et munera verni Lactis et Actæos imbres suadumque cruorem Manibus; Aggeritur quantum bibit arida tellus, Trunca dehinc nemora advolvunt, mæstusque sacerdos Tres Hecatæ totidemque satis Acheronte nefasto Virginibus jubet esse focos; Tibi, rector Averni, Quamquam infossus humo superat tamen agger in auras Pineus; Hunc juxta cumulo minor ara profundæ Erigitur Cereri; Frontes atque omne cupressus Intexit plorata latus, jamque ardua ferro Signati capita et frugum libamine puro In vulnus cecidere greges; Tunc innuba Manto Exceptum pateris prælibat sanguen, et omnes Ter circum acta pyras sancti de more parentis Semineces fibras et adhuc spirantia reddit Viscera, nec rapidas cunctatur frondibus atris Subiectare faces, atque ipse sonantia flammis Virgulta et tristes crepuisse ut sensit acervos Tiresias (illi nam plurimus ardor anhelat Ante genas impletque cavos vapor igneus orbes) Exclamat (tremuere rogi et vox terruit ignem): 'Tartareæ sedes et formidabile regnum Mortis inexpletæ, tuque, o sævissime fratrum, Cui se ivi re dati manes æternaque sontum Supplicia atque imi famulatur regia mundi, Solvite pulsanti loca muta et inane severæ Persephones vulgusque cava sub nocte repostum Elicite, et plena redeat Styga portitor alno, Ferte simul gressus, nec simplex manibus esto In lucem remeare modus; Tu separe cœtu Elysios, Persei, pios, virgaque potenti Nubilus Arcas agat; Contra per crimina functis, Qui plures Erebo pluresque e sanguine Cadmi, Angue ter excusso et flagranti prævia taxo, Tisiphone, dux pande diem, nec lucis egentes Cerberus occursu capitum detorqueat umbras.' Dixerat, et pariter senior Phœbeaque virgo Erexere animos; Illi formidine nulla, Quippe in corde deus; Solum timor obruit ingens Œdipodioniden, vatisque horrenda canentis Nunc umeros nunc ille manus et vellera prensat Anxius inceptisque velit desistere sacris, Qualis Gætulæ stabulantem ad confraga silvæ Venator longo motum clamore leonem Exspectat firmans animum et sudantia nisu Tela premens; Gelat ora pavor gressusque tremescunt, Quis veniat quantusque, sed horrida signa frementis Accipit et cæca metitur murmura cura. Atque hic Tiresias nondum adventantibus umbris: 'testor,' ait, 'divæ, quibus hunc saturavimus ignem Lævaque convulsæ dedimus carchesia terræ, Jam nequeo tolerare moram, cassusne sacerdos Audior? An, rabido jubeat si Thessala cantu, Ibitis? Et, Scythicis quotiens medicata venenis Colchis aget, trepido pallebunt Tartara motu? Nostri cura minor? Si non attollere bustis Corpora nec plenas antiquis ossibus urnas Egerere et mixtos cælique Erebique sub unum Funestare deos libet aut exsanguia ferro Ora sequi atque ægras functorum carpere fibras, Ne tenues annos nubemque hanc frontis opacæ Spernite, ne, moneo: et nobis sævire facultas, Scimus enim et quidquid dici noscique timetis Et turbare Hecaten (ni te, Thymbræe, vererer) Et triplicis mundi summum, quem scire nefastum, Illum—sed taceo: prohibet tranquilla senectus, Jamque ego vos—' avide subicit Phœbeia Manto: 'audiris, genitor, vulgusque exsangue propinquat, Panditur Elysium chaos, et telluris opertæ Dissilit umbra capax, silvæque et nigra patescunt Flumina: liventes Acheron ejectat harenas, Fumidus atra vadis Phlegethon incendia volvit, Et Styx discretis interflua manibus obstat, Ipsum pallentem solio circumque ministras Funestorum operum Eumenidas Stygiæque severos Junonis thalamos et torva cubilia cerno, In speculis Mors atra sedet dominoque silentes Annumerat populos; Major superimminet ordo, Arbiter hos dura versat Gortynius urna Vera minis poscens adigitque expromere vitas Usque retro et tandem pœnarum lucra fateri, Quid tibi monstra Erebi, Scyllas et inane furentes Centauros solidoque intorta adamante Gigantum Vincula et angustam centeni Ægæonis umbram?' 'Immo,' ait, 'o nostræ regimen viresque senectæ, Ne vulgata mihi, quis enim remeabile saxum Fallentesque lacus Tityonque alimenta volucrum Et caligantem longis Ixiona gyris Nesciat? Ipse etiam, melior cum sanguis, opertas Inspexi sedes, Hecate ducente, priusquam Obruit ora deus totamque in pectora lucem Detulit. Argolicas magis huc appelle precando Thebanasque animas; Alias avertere gressus Lacte quater sparsas mæstoque excedere luco, Nata, jube; Tum qui vultus habitusque, (piis ardor Sanguinis affusi, gens utra superbior adsit, Dic agedum nostramque mone per singula noctem.' Jussa facit carmenque serit, quo dissipat umbras, Quo reciet sparsas; Qualis, si crimina demas, Colchis et Ææo simulatrix litore Circe, Tunc his sacrificum dictis affata parentem: 'primus sanguineo summittit inertia Cadmus Ora lacu, juxtaque virum Cythereia proles Insequitur, geminusque bibit de vertice serpens, Terrigenæ comites illos, gens Martia, cingunt, Quis ævi mensura dies; Manus omnis in armis, Omnis et in capulo; Prohibent obstantque ruuntque Spirantum rabie, nec tristi incumbere fossæ Cura, sed alternum sitis exhaurire cruorem. Proxima natarum manus est fletique nepotes, Hic orbam Autonœn, et anhelam cernimus Ino Respectantem arcus et ad ubera dulce prementem Pignus, et oppositis Semelen a ventre lacertis. Penthea jam fractis genetrix Cadmeia thyrsis Jamque remissa deo pectusque adaperta cruentum Insequitur planctu; Fugit ille per avia Lethes Et Stygios super usque lacus, ubi mitior illum Flet pater et lacerum componit corpus Echion, Tristem nosco Lycum dextramque in terga reflexum Æoliden, umero jactantem funus onusto, Necdum ille aut habitus aut versæ crimina formæ Mutat Aristæo genitus: frons aspera cornu, Tela manu, reicitque canes in vulnus hiantes, Ecce autem magna subit invidiosa caterva Tantalis et tumido percenset funera luctu, Nil deiecta malis; Juvat effugisse deorum Numina et insanæ plus jam permittere linguæ.' Talia dum patri canit intemerata sacerdos, Illius elatis tremefacta assurgere vittis Canities tenuisque impelli sanguine vultus, Nec jam firmanti baculo nec virgine fida Nititur, erectusque solo, 'desiste canendo, Nata,' ait, 'externæ satis est mihi lucis, inertes Discedunt nebulæ, et vultum niger exuit ær. Umbrisne an supero demissus Apolline complet Spiritus? En video quæcumque audita, sed ecce Mærent Argolici deiecto lumine manes! Torvus Abas Prœtusque nocens mitisque Phoroneus Truncatusque Pelops et sævo pulvere sordens Œnomaus largis umectant imbribus ora. Auguror hinc Thebis belli meliora, quid autem Hi grege condenso (quantum arma et vulnera monstrant, Pugnaces animæ) nobis in sanguine multo Oraque pectoraque et falso clamore levatas Intendunt sine pace manus? Rex, fallor? An hi sunt Quinquaginta illi? Cernis Cthoniumque Chrominque Phegeaque et nostra præsignem Mæona lauro, Ne sævite, duces, nihil hic mortalibus ausum, Credite, consiliis: hos ferrea neverat annos Atropos, existis casus: bella horrida nobis, Atque iterum Tydeus.' Dicit, vittaque ligatis Frondibus instantes abigit monstrat que cruorem. Stabat inops comitum Cocyti in litore mæsto Laius, immiti quem jam deus ales Averno Reddiderat, dirumque tuens obliqua nepotem (noscit enim vultu) non ille aut sanguinis haustus, Cetera ceu plebes, aliumve accedit ad imbrem, Immortale odium spirans, sed prolicit ultro Aonius vates: 'Tyriæ dux inclute Thebes, Cujus ab interitu non ulla Amphionis arces Vidit amica dies, o jam satis ulte cruentum Exitium, et multum placata minoribus umbra, Quos, miserande, fugis? Jacet ille in funere longo, Quem fremis, et junctæ sentit confinia mortis, Obsitus exhaustos pædore et sanguine vultus Ejectusque die: sors leto durior omni, Crede mihi! Quænam immeritum vitare nepotem Causa tibi? Confer vultum et satiare litanti Sanguine venturasque vices et funera belli Pande, vel infensus vel res miserate tuorum. Tunc ego et optata vetitam transmittere Lethen Puppe dabo placidumque pia tellure reponam Et Stygiis mandabo deis.' Mulcetur honoris Muneribus tingitque genas, dein talia reddit: 'cur tibi versanti manes, æquæve sacerdos, Lectus ego augurio tantisque potissimus umbris Qui ventura loquar? Satis est meminisse priorum, Nostrane præclari (pudeat) consulta nepotes Poscitis? Illum, illum sacris adhibete nefastis, Qui læto fodit ense patrem, qui semet in ortus Vertit et indignæ regerit sua pignora matri, Et nunc ille deos Furiarumque atra fatigat Concilia et nostros rogat hæc in prœlia manes, Quod si adeo placui deflenda in tempora vates, Dicam equidem, quo me Lachesis, quo torva Megæra Usque sinunt: bellum, innumero venit undique bellum Agmine, Lernæosque trahit fatalis alumnos Gradivus stimulis; Hos terræ monstra deumque Tela manent pulchrique obitus et ab igne supremo Sontes lege moræ, certa est victoria Thebis, Ne trepida, nec regna ferox germanus habebit Sed Furiæ; Geminumque nefas miserosque per enses (ei mihi!) Crudelis vincit pater.' Hæc ubi fatus Labitur et flexa dubios ambage relinquit. Interea gelidam Nemeen et conscia laudis Herculeæ dumeta vaga legione tenebant Inachidæ; Jam Sidonias avertere prædas. Sternere, ferre domos ardent instantque. Quis iras Flexerit, unde moræ, medius quis euntibus error, Phœbe, doce: nos rara manent exordia famæ. Marcidus edomito bellum referebat ab Hæmo Liber; Ibi armiferos geminæ jam sidera brumæ Orgia ferre Getas canumque virescere dorso Othryn et Icaria Rhodopen assueverat umbra, Et jam pampineos materna ad mœnia currus Promovet; Effrenæ dextra lævaque sequuntur Lynces, et uda mero lambunt retinacula tigres. Post exsultantes spolia armentalia portant Seminecesque lupos scissasque Mimallones ursas, Nec comitatus iners: sunt illic Ira Furorque Et Metus et Virtus et numquam sobrius Ardor Succiduique gradus et castra simillima regi, Isque ubi pulverea Nemeen effervere nube Conspicit et solem radiis ignescere ferri, Necdum compositas belli in certamina Thebas, Concussus visis, quamquam ore et pectore marcet, Æraque tympanaque et biforem reticere tumultum Imperat, attonitas qui circum plurimus aures, Atque ita: 'me globus iste meamque exscindere gentem Apparat; Ex longo recalet furor; Hoc mihi sævum Argos et indomitæ bellum ciet ira novercæ, Usque adeone parum cineri data mater iniquo Natalesque rogi quæque ipse micantia sensi Fulgura? Reliquias etiam fusæque sepulcrum Pælicis et residem ferro petit improba Theben, Nectam fraude moras; Illum, illum tendite campum, Tendite, io comites.' Hyrcanæ ad signa jugales Intumuere jubas, dicto prius astitit Argis. Tempus erat medii cum solem in culmina mundi Tollit anhela dies, ubi tardus hiantibus arvis Stat vapor atque omnes admittunt æthera luci, Undarum vocat ille deas mediusque silentum Incipit: 'agrestes, fluviorum numina. Nymphæ, Et nostri pars magna gregis, perferte laborem Quem damus. Argolicos paulum mihi fontibus amnes Stagnaque et errantes obducite pulvere rivos, Præcipuam Nemeen, qua nostra in mœnia bellis Nunc iter, ex alto fugiat liquor; Adiuvat ipse Phœbus adhuc summo, cesset ni vestra voluntas, Limite; Vim cœptis indulgent astra, meæque Æstifer Erigones spumat canis, ite volentes, Ite in operta soli; Post vos ego gurgite pleno Eliciam, et quæ dona meis amplissima sacris Vester habebit honos, nocturnaque furta licentum Cornipedum et cupidas Faunorum arcebo rapinas.' Dixerat; Ast illis tenvior percurrere visus Ora situs, viridisque comis exaruit umor, Protinus Inachios haurit sitis ignea campos: Diffugere undæ, squalent fontesque lacusque, Et cava ferventi durescunt flumina limo, Ægra solo macies, tenerique in origine culmi Inclinata seges, deceptum margine ripæ Stat pecus, atque amnes quærunt armenta natatos. Sic ubi se magnis refluus suppressit in antris Nilus et Eoæ liquentia pabula brumæ Ore premit, fumant desertæ gurgite valles Et patris undosi sonitus exspectat hiulca Ægyptos, donec Phariis alimenta rogatus Donet agris magnumque inducat messibus annum. Aret Lema nocens, aret Lyrceus et ingens Inachus advolvensque natantia saxa Charadrus Et numquam in ripis audax Erasinus et æquus Fluctibus Asterion, ille alta per avia notus Audiri et longe pastorum rumpere somnos. Sic Hyperionios cum lux effrena per orbem Rapta ruit Phæthontis equos, magnumque laborem Discordes gemuere poli, dum pontus et arva Stellarumque ruunt crines, non amnibus undæ, Non lucis mansere comæ, sed multus ubique Ignis, ubique faces et longa fluminis instar Indiget Ægæon deceptus imagine ripæ. Una tamen tacitas, sed jussu numinis, undas, Hæc quoque, secreta nutrit Langia sub umbra. Nondum illi raptus dederat lacrimabile nomen Archemorus, nec fama deæ; Tamen avia servat Et nemus et fluvium; Manet ingens gloria Nympham, Cum tristem Hypsipylen ducibus sudatus Achæis Ludus et atra sacrum recolet trieteris Ophelten. Ergo nec ardentes clipeos vectare nec artos Thoracum nexus (tantum sitis horrida torret) Sufficiunt; Non ora modo angustisque perusti Faucibus, interior sed vis quatit: aspera pulsu Corda, gelant venæ et siccis eruor æger adhæret Visceribus; Tunc sole putris, tunc pulvere tellus Exhalat calidam nubem, non spumeus imber Manat equum: siccis illidunt ora lupatis, Ora catenatas procul exsertantia linguas; Nec legem dominosve pati, sed perfurit arvis Flammatum pecus, huc illuc impellit Adrastus Exploratores, si stagna Licymnia restent, Si quis Amymones superet liquor: omnia cæcis Ignibus hausta sedent, nec spes umentis Olympi, Ceu flavam Libyen desertaque pulveris Afri Collustrent nullaque umbratam nube Syenen. Tandem inter silvas (sic Euhius ipse pararat) Errantes subitam pulchro in mærore tuentur Hypsipylen; Illi dependet et ad ubera Opheltes Non suus, Inachii proles infausta Lycurgi. Quamvis et neglecta comam nec dives amictu, Regales tamen ore notæ, nec mersus acerbis Exstat honos, tunc hæc adeo stupefactus Adrastus: 'diva potens nemorum (nam te vultusque pudorque Mortali de stirpe negant), quæ læta sub isto Igne poli non quæris aquas, succurre propinquis Gentibus; Arquitenens seu te Latonia casto De grege transmisit thalamis, seu lapsus ab astris Non humilis fecundat amor (neque enim ipse deorum Arbiter Argolidum thalamis novus), aspice mæsta Agmina, nos ferro meritas exscindere Thebas Mens tulit, imbelli sed nunc sitis aspera fato Summittitque animos et inertia robora carpit, Da fessis in rebus opem, seu turbidus amnis, Seu tibi fœda palus; Nihil hac in sorte pudendum, Nil humile est; Tu nunc Ventis pluvioque rogaris Pro Jove, tu refugas vires et pectora bellis Exanimata reple: sic hoc tibi sidere dextro Crescat onus, tantum reduces det flectere gressus Juppiter, o quanta belli donabere præda! Dircæos tibi, diva, greges numerumque rependam Sanguinis et magna lucus signabitur ara.' Dixit, et orantis media inter anhelitus ardens Verba rapit, cursuque animæ labat arida lingua; Idem omnes pallorque viros flatusque soluti Oris habet. Reddit demisso Lemnia vultu: 'diva quidem vobis, etsi cælestis origo est, Unde ego? Mortales utinam haud transgressa fuissem Luctibus! Altricem mandati cernitis orbam Pignoris; At nostris an quis sinus, uberaque ulla, Scit deus; Et nobis regnum tamen et pater ingens. Sed quid ego hæc, fessosque optatis demoror undis? Mecum age nunc, si forte vado Langia perennes Servat aquas; Solet et rabidi sub limite Cancri Semper, et Icarii quamvis juba fulguret astri, Ire tamen.' Simul hærentem, ne tarda Pelasgis Dux foret, a! Miserum vicino cæspite alumnum (sic Parcæ volvere) locat ponique negantis Floribus aggestis et amico murmure dulces Solatur lacrimas: qualis Berecyntia mater, Dum parvum circa jubet exsultare Tonantem Curetas trepidos; Illi certantia plaudunt Orgia, sed magnis resonat vagitibus Ide. At puer in gremio vernæ telluris et alto Gramine nunc faciles sternit procursibus herbas In vultum nitens, caram modo lactis egeno Nutricem clangore ciens iterumque renidens Et teneris meditans verba inluctantia labris Miratur nemorum strepitus aut obvia carpit Aut patulo trahit ore diem nemorique malorum Inscius et vitæ multum securus inerrat. Sic tener Odrysia Mavors nive, sic puer ales Vertice Mænalio, talis per litora reptans Improbus Ortygiæ latus inclinabat Apollo. Illi per dumos et opaca virentibus umbris Devia, pars cingunt, pars arta plebe sequuntur Præcelerantque ducem, medium subit illa per agmen Non humili festina modo; Jamque amne propinquo Rauca sonat vallis, saxosumque impulit aures Murmur: ibi exsultans conclamat ab agmine primus, Sicut erat levibus tollens vexilla maniplis, Argus, 'aquæ!' Longusque virum super ora cucurrit Clamor, 'aquæ!' Sic Ambracii per litora ponti Nauticus in remis juvenum monstrante magistro Fit sonus inque vicem contra percussa reclamat Terra, salutatus cum Leucada pandit Apollo, Incubuere vadis passim discrimine nullo Turba simul primique, nequit secernere mixtos Æqua sitis, frenata suis in curribus intrant Armenta, et pleni dominis armisque feruntur Quadripedes; Hos turbo rapax, hos lubrica fallunt Saxa, nec implicitos fluvio reverentia reges Proterere aut mersisse vado clamantis amici Ora. Fremunt undæ, longusque a fontibus amnis Diripitur; Modo lene virens et gurgite puro Perspicuus, nunc sordet aquis egestus ab imis Alveus; Inde tori riparum et proruta turbant Gramina; Jam crassus cænoque et pulvere torrens, Quamquam expleta sitis, bibitur tamen, agmina bello Decertare putes justumque in gurgite Martem Perfurere aut captam tolli victoribus urbem. Atque aliquis regum medio circumfluus amni: 'silvarum, Nemea, longe regina virentum, Lecta Jovis sedes, quantum? Non Herculis actis Dura magis, rabidi cum colla comantia monstri Angeret et tumidos animam angustaret in artus! Hac sævisse tenus populorum in cœpta tuorum Sufficiat; Tuque o cunctis insuete domari Solibus, æternæ largitor corniger undæ, Lætus eas, quacumque domo gelida ora resolvis Immortale tumens; Neque enim tibi cana repostas Bruma nives raptasque alio de fonte refundit Arcus aquas gravidive indulgent nubila Cauri, Sed tuus et nulli ruis expugnabilis astro, Te nec Apollineus Ladon nec Xanthus uterque Spercheosque minax Centaureusque Lycormas Præstiterint; Tu pace mihi, tu nube sub ipsa Armorum festasque super celebrabere mensas (a Jove primus honos), bellis modo lætus ovantes Accipias fessisque libens iterum hospita pandas Flumina defensasque velis agnoscere turmas.'
Pulsa sitis fluvio, populataque gurgitis alveum Agmina linquebant ripas amnemque minorem; Acrior et campum sonipes rapit et pedes arva Implet ovans, rediere viris animique minæque Votaque, sanguineis mixtum ceu fontibus ignem Hausissent belli magnasque in prœlia mentes, Dispositi in turmas rursus legemque severi Ordinis, ut cuique ante locus ductorque, monentur Instaurare vias, tellus jam pulvere primo Crescit, et armorum transmittunt fulgura silvæ, Qualia trans pontum Phariis defensa serenis Rauca Parætonio decedunt agmina Nilo, Cum fera ponit hiems: illæ clangore fugaci, Umbra fretis arvisque, volant, sonat avius æther. Jam Borean imbresque pati, jam nare solutis Amnibus et nudo juvat æstivare sub Hæmo. Hic rursus simili procerum vallante corona Dux Talaionides, antiqua ut forte sub orno Stabat et admoti nixus Polynicis in hastam: 'attamen, o quæcumque es,' ait, 'cui gloria tanta, Venimus, innumeras Fato debere cohortes, Quem non ipse deum sator aspernetur honorem, Dic age, quando tuis alacres absistimus undis, Quæ domus aut tellus, animam quibus hauseris astris, Dic quis et ille pater, neque enim tibi numina longe, Transierit Fortuna licet, majorque per ora Sanguis, et afflicto spirat reverentia vultu.' Ingemit, et paulum fletu cunctata modesto Lemnias orsa refert: 'immania vulnera, rector, Integrare jubes, Furias et Lemnon et artis Arma inserta toris debellatosque pudendo Ense mares; Redit ecce nefas et frigida cordi Eumenis, o miseræ, quibus hic furor additus! O nox! O pater! Illa ego nam, pudeat ne forte benignæ Hospitis, illa, duces, raptum quæ sola parentem Occului, quid longa malis exordia necto? Et vos arma vocant magnique in corde paratus, Hoc memorasse sat est: claro generata Thoante Servitium Hypsipyle vestri fero capta Lycurgi.' Advertere animos, majorque et honora videri Parque operi tanto; Cunctis tunc noscere casus Ortus amor, pater ante alios hortatur Adrastus: 'immo age, dum primi longe edimus agmina vulgi (nec facilis Nemea latas evolvere vires, Quippe obtenta comis et ineluctabilis umbra), Pande nefas laudesque tuas gemitusque tuorum, Unde hos advenias regno deiecta labores.' Dulce loqui miseris veteresque reducere questus, Incipit: 'Ægæo premitur circumflua Nereo Lemnos, ubi ignifera fessus respirat ab Ætna Mulciber, ingenti tellurem proximus umbra Vestit Athos nemorumque obscurat imagine pontum. Thraces arant contra, Thracum fatalia nobis Litora, et inde nefas, florebat dives alumnis Terra, nec illa Samo fama Delove sonanti Pejor et innumeris quas spumifer assilit Ægon, Dis visum turbare domos, nec pectora culpa Nostra vacant: nullos Veneri sacravimus ignes, Nulla deæ sedes; Movet et cælestia quondam Corda dolor lentoque irrepunt agmine Pœnæ, Illa Paphon veterem centumque altaria linquens, Nec vultu nec crine prior, solvisse jugalem Ceston et Idalias procul ablegasse volucres Fertur, erant certe media quæ noctis in umbra Divam alios ignes majoraque tela gerentem Tartareas inter thalamis volitasse Sorores Vulgarent, utque implicitis arcana domorum Anguibus et sæva formidine nupta replesset Limina nec fidi populum miserata mariti, Protinus a Lemno teneri fugistis Amores: Mutus Hymen versæque faces et frigida justi Cura tori, nullæ redeunt in gaudia noctes, Nullus in amplexu sopor est. Odia aspera ubique Et Furor et medio recubat Discordia lecto, Cura viris tumidos adversa Thracas in ora Eruere et sævam bellando frangere gentem, Cumque domus contra stantesque in litore nati, Dulcius Edonias hiemes Arctonque prementem Excipere, aut tandem tacita post prœlia nocte Fractorum subitas torrentum audire ruinas, Illæ autem tristes (nam me tunc libera curis Virginitas annique tegunt) sub nocte dieque Assiduis ægræ in lacrimis solantia miscent Colloquia, aut sævam spectant trans æquora Thracen. Sol operum medius summo librabat Olympo Lucentes, ceu staret, equos; Quater axe sereno Intonuit, quater antra dei fumantis anhelos Exseruere apices, ventisque absentibus Ægon Motus et ingenti percussit litora ponto: Cum subito horrendas ævi matura Polyxo Tollitur in furias thalamisque insueta relictis Evolat, insano veluti Teumesia Thyias Rapta deo, cum sacra vocant Idæaque suadet Buxus et a summis auditus montibus Euhan: Sic, erecta genas aciemque offusa trementi Sanguine, desertam rabidis clamoribus urbem Exagitat clausasque domos et limina pulsans Concilium vocat; Infelix comitatus eunti Hærebant nati, atque illæ non segnius omnes Erumpunt tectis, summasque ad Pallados arces Impetus: huc propere stipamur et ordine nullo Congestæ; Stricto mox ense silentia jussit Hortatrix scelerum et medio sic ausa profari: "Rem summam instinctu superum meritique doloris, O viduæ (firmate animos et pellite sexum!) Lemniades, sancire paro; Si tædet inanes Æternum servare domos turpemque juventæ Flore situm et longis steriles in luctibus annos, Inveni, promitto, viam (nec numina desunt) Qua renovanda Venus: modo par insumite robur Luctibus, atque adeo primum hoc mihi noscere detur: Tertia canet hiems: cui conubialia vincla Aut thalami secretus honos? Cui coniuge pectus Intepuit? Cujus vidit Lucina labores, Dicite, vel justos cujus pulsantia menses Vota tument? Qua pace feras volucresque jugari Mos datus, heu segnes! Potuitne ultricia Graius Virginibus dare tela pater lætusque dolorum Sanguine securos juvenum perfundere somnos: At nos vulgus iners? Quod si propioribus actis Est opus, ecce animos doceat Rhodopeia conjunx, Ulta manu thalamos pariterque epulata marito, Nec vos immunis scelerum securave cogo, Plena mihi domus atque ingens, en cernite, sudor, Quattuor hos una, decus et solacia patris, In gremio, licet amplexu lacrimisque morentur, Transadigam ferro saniemque et vulnera fratrum Miscebo patremque super spirantibus addam, Ecqua tot in cædes animum promittit?" Agebat Pluribus; Adverso nituerunt vela profundo: Lemnia classis erat, rapuit gavisa Polyxo Fortunam atque iterat: "superisne vocantibus ultro Desumus? Ecce rates! Deus hos, deus ultor in iras Apportat cœptisque favet, nec imago quietis Vana meæ: nudo astabat Venus ense videri Clara mihi somnosque super, 'quid perditis ævum?' Inquit, 'age aversis thalamos purgate maritis, Ipsa faces alias melioraque fœdera jungam.' Dixit, et hoc ferrum stratis, hoc, credite, ferrum Imposuit, quin, o miseræ, dum tempus agi rem, Consulite; En validis spumant eversa lacertis Æquora. Bistonides veniunt fortasse maritæ." Hinc stimuli ingentes, magnusque advolvitur astris Clamor. Amazonio Scythiam fervere tumultu Lunatumque putes agmen descendere, ubi arma Indulget pater et sævi movet ostia Belli, Nec varius fremor aut studia in contraria rapti Dissensus, ut plebe solet: furor omnibus idem, Idem animus solare domos juvenumque senumque Præcipitare colos plenisque affrangere parvos Uberibus ferroque omnes exire per annos, Tunc viridi luco (late juga celsa Minervæ Propter opacat humum niger ipse, sed insuper ingens Mons premit et gemina pereunt caligine soles), Hic sanxere fidem, tu Martia testis Enyo Atque inferna Ceres, Stygiæque Acheronte recluso Ante preces venere deæ; Sed fallit ubique Mixta Venus, Venus arma tenet, Venus admovet iras, Nec de more eruor: natum Charopeia conjunx Obtulit, accingunt sese et mirantia ferro Pectora congestis avidæ simul undique dextris Perfringunt, ac dulce nefas in sanguine vivo Conjurant, matremque recens circumvolat umbra. Talia cernenti mihi quantus in ossibus horror, Quisve per ora color! Qualis cum cerva cruentis Circumuenta lupis, nullum cui pectore molli Robur et in volucri tenuis fiducia cursu, Præcipitat suspensa fugam, jam jamque teneri Credit et elusos audit concurrere morsus. Illi aderant, primis jamque offendere carinæ Litoribus, certant saltu contingere terram Præcipites, miseri, quos non aut horrida virtus Marte sub Odrysio, aut medii inclementia ponti Hauserit! Alta etiam superum delubra vaporant Promissasque trahunt pecudes: niger omnibus aris Ignis, et in nullis spirat deus integer extis, Tardius umenti noctem deiecit Olympo Juppiter et versum miti, reor, æthera cura Sustinuit, dum Fata vetant, nec longius umquam Cessavere novæ perfecto sole tenebræ, Sera tamen mundo venerunt astra, sed illis Et Paros et nemorosa Thasos crebræque relucent Cyclades; Una gravi penitus latet obruta cælo Lemnos, in hanc tristes nebulæ et plaga cæca superne Texitur, una vagis Lemnos non agnita nautis, Jam domibus fusi et nemorum per opaca sacrorum Ditibus indulgent epulis vacuantque profundo Aurum immane mero, dum quæ per Strymona pugnæ, Quis Rhodope gelidove labor sudatus in Hæmo Enumerare vacat, nec non, manus impia, nuptæ Serta inter festasque dapes quo maxima cultu Quæque jacent. Dederat mites Cytherea suprema Nocte viros longoque brevem post tempore pacem Nequiquam et miseros perituro afflaverat igni, Conticuere chori, dapibus ludoque licenti Fit modus et primæ decrescunt murmura noctis, Cum consanguinei mixtus caligine Leti Rore madens Stygio morituram amplectitur urbem Somnus et implacido fundit gravia otia cornu Secernit que viros, vigilant nuptæque nurusque In scelus, atque hilares acuunt fera tela Sorores, Invasere nefas, cuncto sua regnat Erinys Pectore, non aliter Scythicos armenta per agros Hyrcanæ clausere leæ, quas exigit ortu Prima fames, avidique implorant ubera nati. Quos tibi jam dubito scelerum de mille figuris Expediam casus. Helymum temeraria Gorge Evinctum ramis altaque in mole tapetum Efflantem somno crescentia vina superstans Vulnera disiecta rimatur veste, sed illum Infelix sopor admota sub morte refugit, Turbidus incertumque oculis vigilantibus hostem Occupat amplexu, nec segnius illa tenentis Pone adigit costas donec sua pectora ferro Tangeret, is demum sceleri modus; Ora supinat Blandus adhuc oculisque tremens et murmure Gorgen Quærit et indigno non solvit bracchia collo, Non ego nunc vulgi quamquam crudelia pandam Funera, sed propria luctus de stirpe recordor: Quod te, flave Cydon, quod te per colla refusis Intactum, Crenæe, comis quibus ubera mecum Obliquumque a patre genus, fortemque, timebam Quem desponsa, Gyan vidi lapsare cruentæ Vulnere Myrmidones, quodque inter serta torosque Barbara ludentem fodiebat Epopea mater, Flet super æquævum soror exarmata Lycaste Cydimon, heu similes perituro in corpore vultus Aspiciens floremque genæ et quas finxerat auro Ipsa comas, cum sæva parens jam coniuge fuso Astitit impellitque minis atque inserit ensem, Ut fera, quæ rabiem placido desueta magistro Tardius arma movet stimulisque et verbere crebro In mores negat ire suos, sic illa jacenti Incidit undantemque sinu collapsa cruorem Excipit et laceros premit in nova vulnera crines. Ut vero Alcimeden etiamnum in murmure truncos Ferre patris vultus et egentem sanguinis ensem Conspexi, riguere comæ atque in viscera sævus Horror iit: meus ille Thoas, mea dira videri Dextra mihi! Extemplo thalamis turbata paternis Inferor, ille quidem dudum (quis magna tuenti Somnus?) Agit versans secum, etsi lata recessit Urbe domus, quinam strepitus, quæ murmura noctis, Cur fremibunda quies, trepido scelus ordine pando, Quis dolor, unde animi: "vis nulla arcere furentes; Hac sequere, o miserande; Premunt aderuntque moranti. Et mecum fortasse cades." His motus et artus Erexit stratis, ferimur per devia vastæ Urbis et ingentem nocturnæ cædis acervum Passim, ut quosque sacris crudelis vespera lucis Straverat, occulta speculamur nube latentes, Hic impressa toris ora exstantesque reclusis Pectoribus capulos magnarum et fragmina trunca Hastarum et ferro laceras per corpora vestes, Crateras pronos epulasque in cæde natantes Cernere erat, jugulisque modo torrentis apertis Sanguine commixto redeuntem in pocula Bacchum, Hic juvenum manus et nullis violabilis armis Turba senes, positique patrum super ora gementum Semineces pueri trepidas in limine vitæ Singultant animas, gelida non sævius Ossa Luxuriant Lapitharum epulæ, si quando profundo Nubigenæ caluere mero: vix primus ab ira Pallor, et impulsis surgunt ad prœlia mensis. Tunc primum sese trepidis sub nocte Thyoneus Detexit, nato portans extrema Thoanti Subsidia, et multa subitus cum luce refulsit, Agnovi: non ille quidem turgentia sertis Tempora nec flava crinem distinxerat uva: Nubilus indignumque oculis liquentibus imbrem Alloquitur: "dum Fata dabant tibi, nate, potentem Lemnon et externis etiam servare timendam Gentibus, haud umquam justo mea cura labori Destitit: absciderunt tristes crudelia Parcæ Stamina, nec dictis, supplex quæ plurima fudi Ante Jovem frustra, lacrimisque avertere luctus Contigit; Infandum natæ concessit honorem, Accelerate fugam, tuque, o mea digna propago, Hac rege, virgo, patrem, gemini qua bracchia muri Litus eunt: illa, qua rere silentia, porta Stat funesta Venus ferroque accincta furentes Adivuat (unde manus, unde hæc Mavortia divæ Pectora?), tu lato patrem committe profundo: Succedam curis." Ita fatus in æra rursus Solvitur et nostrum, visus arcentibus umbris, Mitis iter longæ claravit limite flammæ, Qua data signa sequor; Dein curvo robore clausum Dis pelagi Ventisque et Cycladas Ægæoni Amplexo commendo patrem, nec fletibus umquam Sit modus alternis, ni jam dimittat Eoo Lucifer astra polo, tunc demum litore rauco Multa metu reputans et vix confisa Lyæo Dividor, ipsa gradu nitente, sed anxia retro Pectora; Nec requies quin et surgentia cælo Flamina et e cunctis prospectem collibus undas. Exoritur pudibunda dies, cælumque retexens Aversum Lemno jubar et declinia Titan Opposita juga nube refert, patuere furores Nocturni, lucisque novæ formidine cunctis (quamquam inter similes) subitus pudor; Impia terræ Infodiunt scelera aut festinis ignibus urunt. Jam manus Eumenidum captasque refugerat arces Exsaturata Venus; Licuit sentire quid ausæ, Et turbare comas et lumina tingere fletu, Insula dives agris opibusque armisque virisque, Nota situ et Getico nuper ditata triumpho, Non maris incursu, non hoste, nec æthere lævo Perdidit una omnes orbata excisaque mundo Indigenas: non arva viri, non æquora vertunt, Conticuere domus, eruor altus et oblita crasso Cuncta rubent tabo, magnæque in mœnibus urbis Nos tantum et sævi spirant per culmina manes, Ipsa quoque arcanis tecti in penetralibus alto Molior igne pyram, sceptrum super armaque patris Inicio et notas regum velamina vestes, Ac prope mæsta rogum confusis crinibus asto Ense cruentato, fraudemque et inania busta Plango metu, si forte premam, cassumque parenti Omen et hac dubios leti precor ire timores, His mihi pro meritis, ut falsi criminis astu Parta fides, regna et solio considere patris (supplicium!) Datur, anne illis obsessa negarem? Accessi, sæpe ante deos testata fidemque Immeritasque manus; Subeo (pro dira potestas!) Exsangue imperium et mæstam sine culmine Lemnon. Jam magis atque magis vigiles dolor angere sensus, Et gemitus clari, et paulatim invisa Polyxo, Jam meminisse nefas, jam ponere manibus aras Concessum et multum cineres jurare sepultos. Sic ubi ductorem trepidæ stabulique maritum, Quem penes et saltus et aduncæ gloria gentis, Massylo frangi stupuere sub hoste juvencæ, It truncum sine honore pecus, regemque peremptum Ipse ager, ipsi amnes et muta arbusta queruntur. Ecce autem ærata dispellens æquora prora Pelias intacti late subit hospita ponti Pinus; Agunt Minyæ, geminus fragor ardua canet Per latera; Abruptam credas radicibus ire Ortygiam aut fractum pelago decurrere montem. Ast ubi suspensis siluerunt æquora tonsis, Mitior et senibus cycnis et pectine Phœbi Vox media de puppe venit, maria ipsa carinæ Accedunt, post nosse datum est: Œagrius illic Acclinis malo mediis intersonat Orpheus Remigiis tantosque jubet nescire labores, Illis in Scythicum Borean iter oraque Ponti Cyaneis artata moris, nos, Thracia visu Bella ratæ, vario tecta incursare tumultu, Densarum pecudum aut fugientum more volucrum. Heu ubi nunc Furiæ? Portus amplexaque litus Mœnia, qua longe pelago despectus aperto, Scandimus et celsas turres; Huc saxa sudesque Armaque mæsta virum atque infectos cædibus enses Subvectant trepidæ; Quin et squalentia texta Thoracum et vultu galeas intrare soluto Non pudet; Audaces rubuit mirata catervas Pallas, et averso risit Gradivus in Hæmo, Tunc primum ex animis præceps amentia cessit, Nec ratis illa salo, sed divum sera per æquor Justitia et pœnæ scelerum adventare videntur, Jamque aberant terris quantum Gortynia currunt Spicula, cæruleo gravidam cum Juppiter imbri Ipsa super nubem ratis armamenta Pelasgæ Sistit agens; Inde horror aquis, et raptus ab omni Sole dies miscet tenebras, quis protinus unda Concolor; Obnixi lacerant cava nubila venti Diripiuntque fretum, nigris redit umida tellus Verticibus, totumque Notis certantibus æquor Pendet et arquato jam jam prope sidera dorso Frangitur; Incertæ nec jam prior impetus alno, Sed labat exstantem rostris modo gurgite in imo, Nunc cælo Tritona ferens, nec robora prosunt Semideum heroum, puppemque insana flagellat Arbor et instabili procumbens pondere curvas Raptat aquas, remique cadunt in pectus inanes, Nos quoque per rupes murorumque aggere ab omni, Dum labor ille viris fretaque indignantur et Austros, Desuper invalidis fluitantia tela lacertis (quid non ausa manus?) Telamona et Pelea contra Spargimus, et nostro petitur Tirynthius arcu, Illi (quippe simul bello pelagoque laborant), Pars clipeis munire ratem, pars æquora fundo Egerere; Ast alii pugnant, sed inertia motu Corpora, suspensæque carent conamine vires, Instamus jactu telorum, et ferrea nimbis Certat hiems, ustæque sudes fractique molares Spiculaque et multa crinitum missile flamma Nunc pelago, nunc puppe cadunt; Dat operta fragorem Pinus et abiunctis regemunt tabulata cavernis, Talis Hyperborea virides nive verberat agros Juppiter; Obruitur campis genus omne ferarum, Deprensæque cadunt volucres, et messis amaro Strata gelu, fragor inde jugis, inde amnibus iræ, Ut vero elisit nubes Jove tortus ab alto Ignis et ingentes patuere in fulmine nautæ, Deriguere animi, manibusque horrore remissis Arma aliena cadunt, rediit in pectora sexus, Cernimus Æacidas murisque immane minantem Ancæum et longa pellentem cuspide rupes Iphiton; At toto manifestus in agmine supra est Amphitryoniades puppemque alternus utrimque Ingravat et medias ardet descendere in undas, At levis et miseræ nondum mihi notus Jason Transtra per et remos impressaque terga virorum Nunc magnum Œniden, nunc ille hortatibus Idan Et Talaum et cana rorantem aspergine ponti Tyndariden iterans gelidique in nube parentis Vela laborantem Calain subnectere malo Voce manuque rogat; Quatiunt impulsibus illi Nunc freta, nunc muros, sed nec spumantia cedunt Æquora, et incussæ redeunt a turribus hastæ, Ipse graves fluctus clavumque audire negantem Lassat agens Tiphys palletque et plurima mutat Imperia ac lævas dextrasque obtorquet in undas Proram navifragis avidam concurrere saxis, Donec ab extremæ cuneo ratis Æsone natus Palladios oleæ, Mopsi gestamina, ramos Extulit et, socium turba prohibente, poposcit Fœdera; Præcipites vocem involvere procellæ, Tunc modus armorum, pariterque exhausta quierant Flamina, confusoque dies respexit Olympo, Quinquaginta illi, trabibus de more revinctis, Eminus abrupto quatiunt nova litora saltu, Magnorum decora alta patrum, jam fronte sereni Noscendique habitu, postquam tumor iraque cessit Vultibus, arcana sic fama erumpere porta Cælicolas, si quando domos litusque rubentum Æthiopum et mensas amor est iterare minores; Dant fluvii montesque locum, tum terra superbit Gressibus et paulum respirat cælifer Atlans. Hic et ab asserto nuper Marathone superbum Thesea et Ismarios, Aquilonia pignora, fratres, Utraque quis rutila stridebant tempora penna, Cernimus, hic Phœbo non indignante priorem Admetum et duræ similem nihil Orphea Thracæ, Tunc prolem Calydone satam generumque profundi Nereos, ambiguo visus errore lacessunt Œbalidæ gemini; Chlamys huic, chlamys ardet et illi, Ambo hastile gerunt, umeros exsertus uterque, Nudus uterque genas, simili coma fulgurat astro, Audet iter magnique sequens vestigia mutat Herculis et tarda quamvis se mole ferentem Vix cursu tener æquat Hylas Lernæaque tollens Arma sub ingenti gaudet sudare pharetra. Ergo iterum Venus, et tacitis corda aspera flammis Lemniadum pertemptat Amor, tunc regia Juno Arma habitusque virum pulchræque insignia gentis Mentibus insinuat, certatimque ordine cunctæ Hospitibus patuere fores; Tunc primus in aris Ignis, et infandis venere oblivia curis; Tunc epulæ felixque sopor noctesque quietæ, Nec superum sine mente, reor, placuere fatentes. Forsitan et nostræ fatum excusabile culpæ Noscere cura, duces, cineres Furiasque meorum Testor ut externas non sponte aut crimine tædas Attigerim (scit cura deum), etsi blandus Jason Virginibus dare vincla novis: sua jura cruentum Phasin habent, alios, Colchi, generatis amores. Jamque exuta gelu tepuerunt sidera longis Solibus, et velox in terga revolvitur annus, Jam nova progenies partusque in vota soluti, Et non speratis clamatur Lemnos alumnis, Nec non ipsa tamen, thalami monimenta coacti, Enitor geminos, duroque sub hospite mater Nomen avi renovo; Nec quæ fortuna relictis Nosse datur: jam plena quater quinquennia surgunt Si modo Fata sinunt aluit que rogata Lycaste. Detumuere animi maris, et dementior Auster Vela vocat: ratis ipsa moram portusque quietos Odit et adversi tendit retinacula saxi, Inde fugam Minyæ, sociosque appellat Jason Efferus, o utinam jam tunc mea litora rectis Prætervectus aquis, cui non sua pignora cordi, Non promissa fides; Certe stat fama remotis Gentibus: æquorei redierunt vellera Phrixi. Ut stata lux pelago venturum que æthera sensit Tiphys et occidui rubuere cubilia Phœbi, Heu iterum gemitus, iterumque novissima nox est. Vix reserata dies, et jam rate celsus Jason Ire jubet, primoque feritur verbere pontus, Illos e scopulis et summo vertice montis Spumea porrecti dirimentes terga profundi Prosequimur visu, donec lassavit euntes Lux oculos longumque polo contexere visa est Æquor et extremi pressit freta margine cæli. Fama subit portus vectum trans alta Thoanta Fraterna regnare Chio, mihi crimina nulla Et vacuos arsisse rogos, fremit impia plebes Sontibus accensæ stimulis facinusque reposcunt, Quin etiam occultæ vulgo increbrescere voces: "solane fida suis, nos autem in funera lætæ? Non deus hæc fatumque? Quid imperat urbe nefanda?" Talibus exanimis dictis (et triste propinquat Supplicium, nec regna juvant) vaga litora furtim Incomitata sequor funestaque mœnia linquo, Qua fuga nota patris, sed non iterum obvius Euhan, Nam me prædonum manus huc appulsa tacentem Abripit et vestras famulam transmittit in oras.' Talia Lernæis iterat dum regibus exsul Lemnias et longa solatur damna querela Immemor absentis (sic di suasistis) alumni, Ille graves oculos languentiaque ora comanti Mergit humo fessusque diu puerilibus actis Labitur in somnos, prensa manus hæret in herba. Interea campis, nemoris sacer horror Achæi, Terrigena exoritur serpens tractuque soluto Immanem sese vehit ac post terga relinquit, Livida fax oculis, tumidi stat in ore veneni Spuma virens, ter lingua vibrat, terna agmina adunci Dentis, et auratæ crudelis gloria frontis Prominet. Inachio sanctum dixere Tonanti Agricolæ, cui cura loci et silvestribus aris Pauper honos; Nunc ille dei circumdare templa Orbe vago labens, miseræ nunc robora silvæ Atterit et vastas tenuat complexibus ornos; Sæpe super fluvios geminæ jacet aggere ripæ Continuus, squamisque incisus adæstuat amnis, Sed nunc, Ogygii jussis quando omnis anhelat Terra dei tepidæque latent in pulvere Nymphæ, Sævior anfractu laterum sinuosa retorquens Terga solo siccique nocens furit igne veneni, Stagna per arentesque lacus fontesque repressos Volvitur et vacuis fluviorum in vallibus errat, Incertusque sui liquidum nunc æra lambit Ore supinato, nunc arva gementia radens Pronus adhæret humo, si quid viridantia sudent Gramina; Percussæ calidis afflatibus herbæ, Qua tulit ora, cadunt, moriturque ad sibila campus: Quantus ab Arctois discriminat æthera Plaustris Anguis et usque Notos alienumque exit in orbem; Quantus et ille sacri spiris intorta movebat Cornua Parnasi, donec tibi, Delie, fixus Vexit harundineam centeno vulnere silvam. Quis tibi, parve, deus tam magni pondera fati Sorte dedit? Tune hoc vix prima ad limina vitæ Hoste jaces? An ut inde sacer per sæcula Grais Gentibus et tanto dignus morerere sepulcro? Occidis extremæ destrictus verbere caudæ Ignaro serpente, puer; Fugit ilicet artus Somnus, et in solam patuerunt lumina mortem, Cum tamen attonito moriens vagitus in auras Excidit et ruptis immutuit ore querelis, Qualia non totas peragunt insomnia voces, Audiit Hypsipyle, facilemque negantia cursum Exanimis genua ægra rapit; Jam certa malorum Mentis ab augurio sparsoque per omnia visu Lustrat humum quærens et nota vocabula parvo Nequiquam ingeminans: nusquam ille, et prata recentes Amisere notas, viridi piger accubat hostis Collectus gyro spatiosaque jugera complet Sic etiam, obliqua cervicem expostus in alvo. Horruit infelix visu longoque profundum Incendit clamore nemus; Nec territus ille, Sed jacet. Argolicas ululatus flebilis aures Impulit; Extemplo monitu ducis advolat ardens Arcas eques causamque refert, tunc squamea demum Torvus ad armorum radios fremitumque virorum Colla movet: rapit ingenti conamine saxum, Quo discretus ager, vacuasque impellit in auras Arduus Hippomedon, quo turbine bellica quondam Librati saliunt portarum in claustra molares. Cassa ducis virtus: jam mollia colla refusus In tergum serpens venientem exhauserat ictum. Dat sonitum tellus, nemorumque per avia densi Dissultant nexus, 'at non mea vulnera,' clamat Et trabe fraxinea Capaneus subit obvius, 'umquam Effugies, seu tu pavidi ferus incola luci, Sive deis, utinamque deis, concessa voluptas, Non, si consertum super hæc mihi membra Giganta Subveheres.' Volat hasta tremens et hiantia monstri Ora subit linguæque secat fera vincla trisulcæ, Perque jubas stantes capitisque insigne corusci Emicat, et nigri sanie perfusa cerebri Figitur alta solo, longus vix tota peregit Membra dolor, rapido celer ille volumine telum Circumit avulsumque ferens in opaca refugit Templa dei; Hic magno tellurem pondere mensus Implorantem animam dominis assibilat aris, Illum et cognatæ stagna indignantia Lernæ, Floribus et vernis assuetæ spargere Nymphæ, Et Nemees reptatus ager, lucosque per omnes Silvicolæ fracta gemuistis harundine Fauni, Ipse etiam e summa jam tela poposcerat æthra Luppiter et dudum nimbique hiemesque coibant, Ni minor ira deo gravioraque tela mereri Servatus Capaneus; Moti tamen aura cucurrit Fulminis et summas libavit vertice cristas. Jamque pererratis infelix Lemnia campis, Liber ut angue locus, modico super aggere longe Pallida sanguineis infectas roribus herbas Prospicit, huc magno cursum rapit effera luctu Agnoscitque nefas, terræque illisa nocenti Fulminis in morem non verba in funere primo, Non lacrimas habet: ingeminat misera oscula tantum Incumbens animæque fugam per membra tepentem Quærit hians, non ora loco, non pectora restant, Rapta cutis, tenvia ossa patent nexusque madentes Sanguinis imbre novi, totumque in vulnere corpus, Ac velut aligeræ sedem fetusque parentis Cum piger umbrosa populatus in ilice serpens, Illa redit querulæque domus mirata quietem Stat superimpendens advectosque horrida mæsto Excutit ore cibos, cum solus in arbore paret Sanguis et errantes per capta cubilia plumæ. Ut laceros artus gremio miseranda recepit Intexitque comis, tandem laxata dolori Vox invenit iter, gemitusque in verba soluti: 'o mihi desertæ natorum dulcis imago, Archemore, o rerum et patriæ solamen ademptæ Servitiique decus, qui te, mea gaudia, sontes Exstinxere dei, modo quem digressa reliqui Lascivum et prono vexantem gramina cursu? Heu ubi siderei vultus? Ubi verba ligatis Imperfecta sonis risusque et murmura soli Intellecta mihi? Quotiens tibi Lemnon et Argo Sueta loqui et longa somnum suadere querela! Sic equidem luctus solabar et ubera parvo Jam materna dabam, cui nunc venit irritus orbæ Lactis et infelix in vulnera liquitur imber, Nosco deos: o dira mei præsagia somni Nocturnique metus, et numquam impune per umbras Attonitæ mihi visa Venus! Quos arguo divos? Ipsa ego te (quid enim timeam moritura fateri?) Exposui Fatis, quæ mentem insania traxit? Tantane me tantæ tenuere oblivia curæ? Dum patrios casus famæque exorsa retracto Ambitiosa meæ (pietas hæc magna fidesque!), Exsolvi tibi, Lemne, nefas, ubi letifer anguis? Ferte, duces, meriti si qua est mihi gratia duri, Si quis honos dictis; Aut vos exstinguite ferro, Ne tristes dominos orbamque inimica revisam Eurydicen, quamquam haud illi mea cura dolendo Cesserit, hocne ferens onus illætabile matris Transfundam gremio? Quæ me prius ima sub umbras Mergat humus?' Simul hæc terraque et sanguine vultum Sordida magnorum circa vestigia regum Vertitur et tacite mærentibus imputat undas. Et jam sacrifici subitus per tecta Lycurgi Nuntius implerat lacrimis ipsumque domumque, Ipsum adventantem Persei vertice sancto Montis, ubi averso dederat prosecta Tonanti, Et caput iratis rediens quassabat ab extis, Hic sese Argolicis immunem servat ab armis, Haud animi vacuus, sed templa aræque tenebant, Necdum etiam responsa deum monitusque vetusti Exciderant voxque ex adytis accepta profundis: 'prima, Lycurge, dabis Dircæo funera bello.' Id cavet, et mæstus vicini pulvere Martis Angitur ad lituos periturisque invidet armis. Ecce (fides superum!) Laceras comitata Thoantis Aduehit exsequias, contra subit obvia mater, Femineos cœtus plangentiaque agmina ducens. At non magnanimo pietas ignava Lycurgo: Fortior illa malis, lacrimasque insana resorbet Ira patris; Longo rapit arva morantia passu Vociferans: 'illa autem ubinam, cui parva cruoris Lætave damna mei? Vivitne? Impellite raptam, Ferte citi comites; Faxo omnis fabula Lemni Et pater et tumidæ generis mendacia sacri Exciderint.' Ibat letumque inferre parabat Ense furens rapto; Venienti Œneius heros Impiger obiecta proturbat pectora parma, Ac simul infrendens: 'siste hunc, vesane, furorem, Quisquis es!' Et pariter Capaneus acerque reducto Affuit Hippomedon rectoque Erymanthius ense, Ac juvenem multo præstringunt lumine; At inde Agrestum pro rege manus, quos inter Adrastus Mitius et sociæ veritus commercia vittæ Amphiaraus ait: 'ne, quæso! Absistite ferro, Unus avum sanguis, neve indulgete furori, Tuque prior.' Sed non sedato pectore Tydeus Subicit: 'anne ducem servatricemque cohortis Inachiæ ingratis coram tot milibus audes Mactare in tumulos (quanti pro funeris ultor!), Cui regnum genitorque Thoas et lucidus Euhan Stirpis avus? Timidone parum, quod gentibus actis Undique in arma tuis inter rapida agmina pacem Solus habes? Habeasque, et te victoria Graium Inveniat tumulis etiamnum hæc fata gementem.' Dixerat, et tandem cunctante modestior ira Ille refert: 'equidem non vos ad mœnia, Thebas Rebar et hostiles huc advenisse catervas, Pergite in excidium, socii si tanta voluptas Sanguinis, imbuite arma domi, atque hæc irrita dudum Templa Jovis (quid enim haud licitum?) Ferat impius ignis, Si vilem, tanti premerent cum pectora luctus, In famulam jus esse ratus dominoque ducique. Sed videt hæc, videt ille deum regnator, et ausis, Sera quidem, manet ira tamen.' Sic fatus, et arces Respicit. Atque illic alio certamine belli Tecta fremunt; Volucres equitum præverterat alas Fama recens, geminos alis amplexa tumultus: Illi ad fata rapi atque illi jam occumbere leto, Sic meritam, Hypsipylen iterant creduntque nec iræ Fit mora, jamque faces et tela penatibus instant; Vertere regna fremunt raptumque auferre Lycurgum Cum Jove cumque aris; Resonant ululatibus ædes Femineis, versusque dolor dat terga timori. Alipedum curru sed enim sublimis Adrastus Secum ante ora virum fremibunda Thoantida portans It medius turmis et 'parcite, parcite!' Clamat. 'Nil actum sæve, meritus nec tale Lycurgus Excidium, grati que inventrix fluminis ecce.' Sic ubi diversis maria evertere procellis Hinc Boreas Eurusque, illinc niger imbribus Auster, Pulsa dies regnantque hiemes, venit æquoris alti Rex sublimis equis, geminusque ad spumea Triton Frena natans late pelago dat signa cadenti, Et jam plana Thetis, montesque et litora crescunt. Quis superum tanto solatus funera voto Pensavit lacrimas inopinaque gaudia mæstæ Rettulit Hypsipylæ? Tu, gentis conditor, Euhan, Qui geminos juvenes Lemni de litore vectos Intuleras Nemeæ mirandaque fata parabas, Causa viæ genetrix, nec inhospita tecta Lycurgi Præbuerant aditus; Et protinus ille tyranno Nuntius exstinctæ miserando vulnere prolis, Ergo adsunt comites (pro Fors et cæca futuri Mens hominum!) Regique lavent; Sed Lemnos ad aures Ut primum dictusque Thoas, per tela manusque Irruerant, matremque avidis complexibus ambo Diripiunt flentes alternaque pectora mutant, Illa velut rupes immoto saxea visu Hæret et expertis non audet credere divis, Ut vero et vultus et signa Argoa relictis Ensibus atque umeris amborum intextus Jason, Cesserunt luctus, turbataque munere tanto Corruit, atque alio maduerunt lumina fletu, Addita signa polo, lætoque ululante tumultu Tergaque et æra dei motas crepuere per auras. Tunc pius Œclides, ut prima silentia vulgi Mollior ira dedit, placidasque accessus ad aures: 'audite, o ductor Nemeæ lectique potentes Inachidæ, quæ certus agi manifestat Apollo. Iste quidem Argolicis haud olim indebitus armis Luctus adest, recto descendunt limite Parcæ: Et sitis interitu fluviorum et letifer anguis Et puer, heu nostri signatus nomine fati, Archemorus, cuncta hæc superum demissa suprema Mente fluunt, differte animos festinaque tela Ponite; Mansuris donandus honoribus infans, Et meruit; Det pulchra suis libamina Virtus Manibus, atque utinam plures innectere pergas, Phœbe, moras, semperque novis bellare vetemur Casibus, et semper Thebe funesta recedat, At vos magnorum transgressi fata parentum Felices, longum quibus hinc per sæcula nomen, Dum Lernæa palus et dum pater Inachus ibit, Dum Nemea tremulas campis jaculabitur umbras, Ne fletu violate sacrum, ne plangite divos: Nam deus iste, deus, Pyliæ nec fata senectæ Maluerit, Phrygiis aut degere longius annis.' Finierat, cæloque cavam nox induit umbram.
Nuntia multivago Danaas perlabitur urbes Fama gradu, sancire novo sollemnia busto Inachidas ludumque super, quo Martia bellis Præsudare paret seseque accendere virtus. Graium ex more decus: primus Pisæa per arva Hunc pius Alcides Pelopi certavit honorem Pulvereumque fera crinem detersit oliva; Proxima vipereo celebratur libera nexu Phocis, Apollineæ bellum puerile pharetræ; Mox circum tristes servata Palæmonis aras Nigra superstitio, quotiens animosa resumit Leucothea gemitus et amica ad litora festa Tempestate venit: planctu conclamat uterque Isthmos, Echioniæ responsant flebile Thebæ. Et nunc eximii regum, quibus Argos alumnis Conexum cælo, quorumque ingentia tellus Aonis et Tyriæ suspirant nomina matres, Concurrunt nudasque movent in prœlia vires, Ceu primum ausuræ trans alta ignota biremes, Seu Tyrrhenam hiemem seu stagna Ægæa lacessant, Tranquillo prius arma lacu clavumque levesque Explorant remos atque ipsa pericula discunt; At cum experta cohors, tunc pontum irrumpere fretæ Longius ereptasque oculis non quærere terras. Clara laboriferos cælo Tithonia currus Extulerat vigilesque deæ pallentis habenas Et Nox et cornu fugiebat Somnus inani; Jam plangore viæ, gemitu jam regia mugit Flebilis, acceptos longe nemora avia frangunt Multiplicantque sonos, sedet ipse exutus honoro Vittarum nexu genitor squalentiaque ora Sparsus et incultam ferali pulvere barbam, Asperior contra planctusque egressa viriles Exemplo famulas premit hortaturque volentes Orba parens, lacerasque super procumbere nati Reliquias ardet totiensque avulsa refertur, Arcet et ipse pater, mox ut mærentia dignis Vultibus Inachii penetrarunt limina reges, Ceu nova tunc clades et primo saucius infans Vulnere letalisve irrumperet atria serpens, Sic alium ex alio quamquam lassata fragorem Pectora congeminant, integratoque resultant Accensæ clamore fores: sensere Pelasgi Invidiam et lacrimis excusant crimen obortis. Ipse, datum quotiens intercisoque tumultu Conticuit stupefacta domus, solatur Adrastus Alloquiis genitorem ultro, nunc fata recensens Resque hominum duras et inexorabile pensum, Nunc aliam prolem mansuraque numine dextro Pignora, nondum orsis modus, et lamenta redibant, Ille quoque affatus non mollius audit amicos Quam trucis Ionii rabies clamantia ponto Vota virum aut tenues curant vaga fulmina nimbos. Tristibus interea ramis teneraque cupresso Damnatus flammæ torus et puerile feretrum Texitur: ima virent agresti stramina cultu; Proxima gramineis operosior area sertis, Et picturatus morituris floribus agger; Tertius assurgens Arabum strue tollitur ordo Eoas complexus opes incanaque glebis Tura et ab antiquo durantia cinnama Belo, Summa crepant auro, Tyrioque attollitur ostro Molle supercilium, teretes hoc undique gemmæ Irradiant, medio Linus intertextus acantho Letiferique canes: opus admirabile semper Oderat atque oculos flectebat ab omine mater, Arma etiam et veterum exuvias circumdat avorum Gloria mixta malis adflictæque ambitus aulæ, Ceu grande exsequiis onus atque immensa ferantur Membra rogo, sed cassa tamen sterilisque dolentes Fama juvat, parvique augescunt funere manes, Inde ingens lacrimis honor et miseranda voluptas, Muneraque in cineres annis graviora feruntur; Namque illi et pharetras brevioraque tela dicarat Festinus voti pater insontesque sagittas; Jam tunc et nota stabuli de gente probatos In nomen pascebat equos cinctusque sonantes Armaque majores expectatura lacertos. Spes avidi quas non in nomen credula vestes Urguebat studio cultusque insignia regni Purpureos sceptrumque minus, cuncta ignibus atris Damnat atrox suaque ipse parens gestamina ferri, Si damnis rabidum queat exsaturare dolorem. Parte alia gnari monitis exercitus instat Auguris æriam truncis nemorumque ruina, Montis opus, cumulare pyram, quæ crimina cæsi Anguis et infausti cremet atra piacula belli. His labor accisam Nemeen umbrosaque tempe Præcipitare solo lucosque ostendere Phœbo. Sternitur extemplo veteres incædua ferro Silva comas, largæ qua non opulentior umbræ Argolicos inter saltusque educta Lycæos Extulerat super astra caput: stat sacra senectæ Numine, nec solos hominum transgressa veterno Fertur avos. Nymphas etiam mutasse superstes Faunorumque greges, aderat miserabile luco Excidium: fugere feræ, nidosque tepentes Absiliunt (metus urguet) aves; Cadit ardua fagus Chaoniumque nemus brumæque illæsa cupressus, Procumbunt piceæ, flammis alimenta supremis, Ornique iliceæque trabes metuendaque suco Taxus et infandos belli potura cruores Fraxinus atque situ non expugnabile robur, Hinc audax abies et odoro vulnere pinus Scinditur, acclinant intonsa cacumina terræ Alnus amica fretis nec inhospita vitibus ulmus. Dat gemitum tellus: non sic eversa feruntur Ismara cum fracto Boreas caput extulit antro, Non grassante Noto citius nocturna peregit Flamma nemus, linquunt flentes dilecta locorum, Otia cana, Pales Silvanusque arbiter umbræ Semideumque pecus, migrantibus aggemit illis Silva, nec amplexæ dimittunt robora Nymphæ, Ut cum possessas avidis victoribus arces Dux raptare dedit, vix signa audita, nec urbem Invenias; Ducunt sternuntque abiguntque feruntque Immodici, minor ille fragor quo bella gerebant. Jamque pari cumulo geminas, hanc tristibus umbris Ast illam superis, æquus labor auxerat aras, Cum signum luctus cornu grave mugit adunco Tibia, cui teneros suetum producere manes Lege Phrygum mæsta. Pelopem monstrasse ferebant Exsequiale sacrum carmenque minoribus umbris Utile, quo geminis Niobe consumpta pharetris Squalida bissenas Sipylon deduxerat urnas. Portant inferias arsuraque fercula primi Graiorum, titulisque pios testantur honores Gentis quisque suæ; Longo post tempore surgit Colla super juvenum (numero dux legerat omni) Ipse fero clamore torus, cinxere Lycurgum Lernæi proceres, genetricem mollior ambit Turba; Nec Hypsipyle raro subit agmine: vallant Inachidæ memores, sustentant livida nati Bracchia et inventæ concedunt plangere matri. Illic infaustos ut primum egressa penates Eurydice, nudo vocem de pectore rumpit Planctuque et longis præfata ululatibus infit: 'non hoc Argolidum cœtu circumdata matrum Speravi te, nate, sequi, nec talia demens Fingebam votis annorum elementa tuorum, Nil sævum reputans: etenim his in finibus ævi Unde ego bella tibi Thebasque ignara timerem? Cui superum nostro committere sanguine pugnas Dulce? Quis hoc armis vovit scelus? At tua nondum, Cadme, domus, nullus Tyrio grege plangitur infans. Primitias egomet lacrimarum et cædis acerbæ, Ante tubas ferrumque, tuli, dum deside cura Credo sinus fidos altricis et ubera mando. Quidni ego? Narrabat servatum fraude parentem Insontesque manus, en quam ferale putemus Abiurasse sacrum et Lemni gentilibus unam Immunem furiis! Hæc illa (et creditis) ausa, Hæc pietate potens solis abiecit in arvis, Non regem dominumque, alienos impia partus, Hoc tantum, silvæque infamis tramite liquit, Quem non anguis atrox (quid enim hac opus, ei mihi, leti Mole fuit?), tantum cæli violentior aura Impulsæque Noto frondes cassusque valeret Exanimare timor, nec vos incessere luctu Orba habeo; Fixum matri immotumque manebat Hac altrice nefas, atquin et blandus ad illam, Nate, magis, solam nosse atque audire vocantem Ignarusque mei. Nulla ex te gaudia matri, Illa tuos questus lacrimososque impia risus Audiit et vocis decerpsit murmura primæ, Illa tibi genetrix semper dum vita manebat, Nunc ego. Sed miseræ mihi nec punire potestas Sic meritam! Quid dona, duces, quid inania fertis Justa rogis? Illam (nil poscunt amplius umbræ), Illam, oro, cineri simul excisæque parenti Reddite, quæso, duces, per ego hæc primordia belli, Cui peperi; Sic æqua gemant mihi funera matres Ogygiæ.' Sternit crines iteratque precando: 'reddite, nec vero crudelem avidamque vocate Sanguinis: occumbam pariter, dum vulnere justo Exsaturata oculos unum impellamur in ignem.' Talia vociferans alia de parte gementem Hypsipylen (neque enim illa comas nec pectora servat) Agnovit longe et socium indignata dolorem: 'hoc saltem, o proceres, tuque o, cui pignora nostri Proturbata tori, prohibete; Auferte supremis Invisam exsequiis, quid se funesta parenti Miscet et in nostris spectatur et ipsa ruinis? Cui luget complexa suos?' Ait atque repente Concidit abruptisque obmutuit ore querelis. Non secus ac primo fraudatum lacte juvencum, Cui trepidæ vires et solus ab ubere sanguis, Seu fera seu duras avexit pastor ad aras; Nunc vallem spoliata parens, nunc flumina questu, Nunc arbusta movet vacuosque interrogat agros; Tunc piget ire domum, mæstoque novissima campo Exit et oppositas impasta avertitur herbas. At genitor sceptrique decus cultusque Tonantis Inicit ipse rogis, tergoque et pectore fusam Cæsariem ferro minuit sectisque jacentis Obnubit tenvia ora comis, ac talia fletu Verba pio miscens: 'alio tibi, perfide, pacto, Juppiter, hunc crinem voti reus ante dicaram Si pariter virides nati libare dedisses Ad tua templa genas; Sed non ratus ore sacerdos, Damnatæque preces; Ferat hæc, quæ dignior, umbra.' Jam face subiecta primis in frondibus ignis Exclamat; Labor insanos arcere parentes. Stant jussi Danaum atque obtentis eminus armis Prospectu visus interclusere nefasto. Ditantur flammæ; Non umquam opulentior illis Ante cinis: crepitant gemmæ, atque immane liquescit Argentum, et pictis exsudat vestibus aurum; Nec non Assyriis pinguescunt robora sucis, Pallentique croco strident ardentia mella, Spumantesque mero pateræ verguntur et atri Sanguinis et rapto gratissima cymbia lactis. Tunc septem numero turmas (centenus ubique Surgit eques) versis ducunt insignibus ipsi Graiugenæ reges, lustrantque ex more sinistro Orbe rogum et stantes inclinant pulvere flammas, Ter curvos egere sinus, illisaque telis Tela sonant, quater horrendum pepulere fragorem Arma, quater mollem famularum bracchia planctum, Semianimas alter pecudes spirantiaque ignis Accipit armenta; Hic luctus abolere novique Funeris auspicium vates, quamquam omina sentit Vera, jubet: dextri gyro et vibrantibus hastis Hac redeunt, raptumque suis libamen ab armis Quisque jacit, seu frena libet seu cingula flammis Mergere seu jaculum summæ seu cassidis umbram, Multa gemunt extra raucis concentibus agri, Et lituis aures circum pulsantur acutis, Terretur clamore nemus: sic Martia vellunt Signa tubæ, nondum ira calet, nec sanguine ferrum Inrubuit, primus bellorum comitur illo Vultus, honoris opus, stat adhuc incertus in alta Nube quibus sese Mavors indulgeat armis. Finis erat, lassusque putres jam Mulciber ibat In cineres; Instant flammis multoque soporant Imbre rogum, posito donec cum sole labores Exhausti; Seris vix cessit cura tenebris. Roscida jam novies cælo dimiserat astra Lucifer et totidem Lunæ prævenerat ignes Mutato nocturnus equo (nec conscia fallit Sidera et alterno deprenditur unus in ortu): Mirum opus accelerasse manus! Stat saxea moles, Templum ingens cineri, rerumque effictus in illa Ordo docet casus: fessis hic flumina monstrat Hypsipyle Danais, hic reptat flebilis infans, Hic jacet, extremum tumuli circum asperat orbem Squameus; Exspectes morientis ab ore cruenta Sibila, marmorea sic volvitur anguis in hasta. Jamque avidum pugnas visendi vulgus inermes (fama vocat cunctos) arvis ac mœnibus adsunt Exciti; Illi etiam quis belli incognitus horror, Quos effeta domi, quos prima reliquerat ætas, Conveniunt: non aut Ephyræo in litore tanta Umquam aut Œnomai fremuerunt agmina circo. Collibus incurvis viridique obsessa corona Vallis in amplexu nemorum sedet; Hispida circum Stant juga, et obiectus geminis umbonibus agger Campum exire vetat, longo quem tramite planum Gramineæ frontes sinuataque cæspite vivo Mollia non subitis augent fastigia clivis, Illic conferti, jam sole rubentibus arvis, Bellatrix sedere cohors; Ibi corpore mixto Metiri numerum vultusque habitusque suorum Dulce viris, tantique juvat fiducia belli, Centum ibi nigrantes, armenti robora, tauros Lenta mole trahunt; Idem numerusque colorque Matribus et nondum lunatis fronte juvencis. Exin magnanimum series antiqua parentum Invehitur, miris in vultum animata figuris, Primus anhelantem duro Tirynthius angens Pectoris attritu sua frangit in ossa leonem, Haud illum impavidi quamvis et in ære suumque Inachidæ videre decus, pater ordine juncto Lævus harundineæ recubans super aggere ripæ Cernitur emissæque indulgens Inachus urnæ. Io post tergum, jam prona dolorque parentis, Spectat inocciduis stellatum visibus Argum, Ast illam melior Phariis erexerat arvis Luppiter atque hospes jam tunc Aurora colebat. Tantalus inde parens, non qui fallentibus undis Imminet aut refugæ sterilem rapit æra silvæ, Sed pius et magni vehitur conviva Tonantis, Parte alia victor curru Neptunia tendit Lora Pelops, prensatque rotas auriga natantes Myrtilos et volucri jam jamque relinquitur axe. Et gravis Acrisius speciesque horrenda Coroebi Et Danæ culpata sinus et in amne reperto Tristis Amymone, parvoque Alcmena superbit Hercule tergemina crinem circumdata luna, Jungunt discordes inimica in fœdera dextras Belidæ fratres, sed vultu mitior astat Ægyptus; Danai manifestum agnoscere ficto Ore notas pacisque malæ noctisque futuræ, Mille dehinc species, tandem satiata Voluptas Præstantesque viros vocat ad sua præmia Virtus. Primus sudor equis, dic incluta, Phœbe, regentum Nomina, dic ipsos; Neque enim generosior umquam Alipedum collata acies, ceu præpete cursu Confligant densæ volucres aut litore in uno Æolus insanis statuat certamina ventis. Ducitur ante omnes rutilæ manifestus Arion Igne jubæ. Neptunus equo, si certa priorum Fama, pater; Primus teneri læsisse lupatis Ora et litoreo domitasse in pulvere fertur, Verberibus parcens; Etenim insatiatus eundi Ardor et hiberno par inconstantia ponto, Sæpe per Ionium Libycumque natantibus ire Interiunctus equis omnesque assuerat in oras Cæruleum deferre patrem; Stupuere relicta Nubila, certantesque Eurique Notique sequuntur, Nec minor in terris bella Eurysthea gerentem Amphitryoniaden alto per gramina sulco Duxerat, illi etiam ferus indocilisque teneri, Mox divum dono regis dignatus Adrasti Imperia et multum mediis mansueverat annis, Tunc rector genero Polynici indulget agendum Multa monens, ubi fervor equo, qua suetus ab arte Mulceri, ne sæva manus, ne liber habenis Impetus, 'urgue alios,' inquit, 'stimulisque minisque; Ille ibit, minus ipse voles.' Sic ignea lora Cum daret et rapido Sol natum imponeret axi, Gaudentem lacrimans astra insidiosa docebat Nolentesque teri zonas mediamque polorum Temperiem: pius ille quidem et formidine cauta, Sed juvenem duræ prohibebant discere Parcæ. Œbalios sublimis agit, spes proxima palmæ, Amphiaraus equos; Tua furto lapsa propago, Cyllare, dum Scythici diversus ad ostia Ponti Castor Amyclæas remo permutat habenas, Ipse habitu niveus, nivei dant colla jugales, Concolor est albis et cassis et infula cristis, Quin et Thessalicis felix Admetus ab oris Vix steriles compescit equas, Centaurica dicunt Semina: credo, adeo sexum indignantur, et omnis In vires adducta Venus; Noctemque diemque Assimulant maculis internigrantibus albæ: Tantus uterque color, credi nec degener illo De grege, Castaliæ stupuit qui sibila cannæ Lætus et audito contempsit Apolline pasci, Ecce et Jasonidæ juvenes, nova gloria matris Hypsipyles, subiere jugo, quo vectus uterque. Nomen avo gentile Thoas atque omine dictus Euneos Argoo, geminis eadem omnia: vultus, Currus, equi, vestes, par et concordia voti: Vincere vel solo cupiunt a fratre relinqui, It Chromis Hippodamusque, alter satus Hercule magno, Alter ab Œnomao: dubites uter effera presset Frena magis. Getici pecus hic Diomedis, at ille Pisæi juga patris habet, crudelibus ambo Exuviis diroque imbuti sanguine currus. Metarum instar erat hinc nudo robore quercus, Olim omnes exuta comas, hinc saxeus umbo, Arbiter agricolis; Finem jacet inter utrumque Quale quater jaculo spatium, ter harundine, vincas. Interea cantu Musarum nobile mulcens Concilium citharæque manus insertus Apollo Parnasi summo spectabat ab æthere terras. Orsa deo, nam sæpe Jovem Phlegramque suique Anguis opus fratrumque pius cantarat honores, Tunc aperit quis fulmen agat, quis sidera ducat Spiritus, unde animi fluviis, quæ pabula ventis, Quo fonte immensum vivat mare, quæ via solis Præcipitet noctem, quæ porrigat, imane tellus An media et rursus mundo succincta latenti. Finis erat, differt avidas audire Sorores, Dumque chelyn lauro textumque illustre coronæ Subligat et picto discingit pectora limbo, Haud procul Herculeam Nemeen clamore reductus Aspicit atque illic ingens certaminis instar Quadriiugi. Noscit cunctos, et forte propinqui Constiterant Admetus et Amphiaraus in arvo, Tunc secum: 'quisnam iste duos, fidissima Phœbi Nomina, commisit deus in discrimina reges? Ambo pii carique ambo; Nequeam ipse priorem Dicere. Peliacis hic cum famularer in arvis (sic Jovis imperia et nigræ volvere Sorores), Tura dabat famulo nec me sentire minorem Ausus; At hic tripodum comes et pius artis alumnus Ætheriæ, potior meritis tamen ille; Sed hujus Extrema jam fila colu, datur ordo senectæ Admeto serumque mori; Tibi nulla supersunt Gaudia, nam Thebæ juxta et tenebrosa vorago, Scis miser, et nostræ pridem cecinere volucres.' Dixit, et os fletu pæne inviolabile tinctus Extemplo Nemeen radiante per æra saltu Ocior et patrio venit igne suisque sagittis, Ipse olim in terris, cælo vestigia durant, Claraque per Zephyros etiamnum semita lucet. Et jam sortitus Prothous versarat æna Casside, jamque locus cuique est et liminis ordo, Terrarum decora ampla viri, decora æqua jugales, Divum utrumque genus, stant uno margine clausi, Spesque audaxque una metus et fiducia pallens, Nil fixum cordi: pugnant exire paventque, Concurrit summos animosum frigus in artus, Qui dominis, idem ardor equis; Face lumina surgunt, Ora sonant morsu, spumisque et sanguine ferrum Uritur, impulsi nequeunt obsistere postes Claustraque, compressæ transfumat anhelitus iræ, Stare adeo miserum est, pereunt vestigia mille Ante fugam, absentemque ferit gravis ungula campum, Circumstant fidi, nexusque et torta jubarum Expediunt firmantque animos et plurima monstrant, Insonuit contra Tyrrhenum murmur, et omnes Exsiluere loco, quæ tantum carbasa ponto, Quæ bello sic tela volant, quæ nubila cælo? Amnibus hibernis minor est, minor impetus igni, Tardius astra cadunt, glomerati tardius imbres, Tardius e summo decurrunt flumina monte. Emissos videre atque agnovere Pelasgi, Et jam rapti oculis, jam cæco pulvere mixti Una in nube latent, vultusque umbrante tumultu Vix inter sese clamore et nomine noscunt, Evolvere globum, et spatio quo quisque valebat Diducti; Delet sulcos iterata priores Orbita, nunc avidi prono juga pectore tangunt, Nunc pugnante genu et pressis duplicantur habenis, Colla toris crinita tument, stantesque repectit Aura jubas, bibit albentes humus arida nimbos, Fit sonus immanisque pedum tenuisque rotarum: Nulla manu requies, densis insibilat ær Verberibus; Gelida non crebrior exsilit Arcto Grando, nec Oleniis manant tot cornibus imbres. Senserat adductis alium præsagus Arion Stare ducem loris, dirumque expaverat insons Œdipodioniden; Jam illinc a limine discors Iratusque oneri solito truculentior ardet. Inachidæ credunt accensum laudibus; Ille Aurigam fugit, aurigæ furiale minatur Efferus, et campo dominum circumspicit omni, Ante tamen cunctos, sequitur longeque secundus Amphiaraus agit, quem Thessalus æquat eundo Admetus; Juxta gemini, nunc Euneos ante Et nunc ante Thoas, cedunt vincuntque, nec umquam Ambitiosa pios collidit gloria fratres, Postremum discrimen erant Chromis asper et asper Hippodamus, non arte rudes, sed mole tenentur Cornipedum; Prior Hippodamus fert ora sequentum, Fert gemitus multaque umeros incenditur aura, Speravit flexæ circum compendia metæ Interius ductis Phœbeius augur habenis Anticipasse viam; Nec non et Thessalus heros Spe propiore calet, dum non cohibente magistro Spargitur in gyros dexterque exerrat Arion, Jam prior Œclides et jam non tertius ibat Admetus, laxo cum denique ab orbe reductus Æquoreus sonipes premit evaditque parumper Gavisos; Subit astra fragor, cælumque tremescit, Omniaque excusso patuere sedilia vulgo, Sed nec lora regit nec verbera pallidus audet Labdacides: lassa veluti ratione magister In fluctus, in saxa ruit nec jam amplius astra Respicit et victam proiecit casibus artem. Rursus præcipites in recta ac devia campi Obliquant tenduntque vias, iterum axibus axes Inflicti, radiisque rotæ; Pax nulla fidesque. Bella geri ferro levius, bella horrida, credas; Is furor in laudes, trepidant mortemque minantur, Multaque transversis præstringitur ungula canthis, Nec jam sufficiunt stimuli, non verbera; Voce Nominibusque cient Pholoen Admetus et Irin Funalemque Thœn, rapidum Danæjus augur Ascheton increpitans meritumque vocabula Cycnum, Audit et Herculeum Strymon Chromin, Euneon audit Igneus Ætion; Tardumque Cydona lacessit Hippodamus, variumque Thoas rogat ire Podarcen. Solus Echionides errante silentia curru Mæsta tenet trepidaque timet se voce fateri. Vixdum cœptus equis labor, et jam pulvere quarto Campum ineunt, jamque et tepidis sudoribus artus Effeti, et crassum rapit ejectatque vaporem Cornipedum flammata sitis, nec jam integer illis Impetus, et longi suspendunt ilia flatus, Hic anceps Fortuna diu decernere primum Ausa venit, ruit, Hæmonium dum fervidus instat Admetum superare, Thoas, nec pertulit ullam Frater opem, velit ille quidem, sed Martius ante Obstitit Hippodamus mediasque immisit habenas, Mox Chromis Hippodamum metæ interioris ad orbem Viribus Herculeis et toto robore patris Axe tenet prenso; Luctantur abire jugales Nequiquam frenosque et colla rigentia tendunt, Ut Siculas si quando rates tenet æstus et ingens Auster agit, medio stant vela tumentia ponto. Tunc ipsum fracto curru deturbat et isset Ante Chromis; Sed Thraces equi ut videre jacentem Hippodamum, redit illa fames, jam jamque trementem Partiti furiis, ni frena ipsosque frementes Oblitus palmæ retro Tirynthius heros Torsisset victusque et collaudatus abisset. At tibi promissos jamdudum Phœbus honores, Amphiaræ, cupit, tandem ratus apta favori Tempora pulverei venit in spatia horrida circi, Cum jam in fine viæ, et summum victoria nutat; Anguicomam monstri effigiem, sævissima visu Ora, movet sive ille Erebo seu finxit in astus Temporis, innumera certe formidine cultum Tollit in astra nefas, non illud janitor atræ Impavidus Lethes, non ipsæ horrore sine alto Eumenides vidisse queant, turbasset euntes Solis equos Martisque jugum. Nam flavus Arion Ut vidit, saliere jubæ, atque erectus in armos Stat sociumque jugi comitesque utrimque laboris Secum alte suspendit equos, ruit ilicet exsul Aonius nexusque diu per terga volutus Exuit: abripitur longe moderamine liber Currus; At hunc putri præter tellure jacentem Tænarii currus et Thessalus axis et heros Lemnius obliqua, quantum vitare dabatur, Transabiere fuga, tandem caligine mersum Erigit accursu comitum caput ægraque tollit Membra solo, et socero redit haud speratus Adrasto. Quis mortis, Thebane, locus, nisi dura negasset Tisiphone, quantum poteras dimittere bellum! Te Thebe fraterque palam, te plangeret Argos, Te Nemea, tibi Lema comas Larisaque supplex Poneret, Archemori major colerere sepulcro. Tum vero Œclides, quamquam jam certa sequenti Præmia, cum vacuus domino præiret Arion, Ardet adhuc cupiens vel inanem vincere currum, Dat vires refovetque deus; Volat ocior Euro, Ceu modo carceribus dimissus in arva solutis, Verberibusque jubas et terga lacessit habenis Ascheton increpitansque levem Cycnumque nivalem, Nunc saltem, dum nemo prior, rapit igneus orbes Axis, et effusæ longe sparguntur harenæ. Dat gemitum tellus et jam tum sæva minatur, Forsitan et victo prior isset Arione Cycnus, Sed vetat æquoreus vinci pater: hinc vice justa Gloria mansit equo, cessit victoria vati, Huic pretium palmæ gemini cratera ferebant Herculeum juvenes: illum Tirynthius olim Ferre manu sola spumantemque ore supino Vertere, seu monstri victor seu Marte, solebat. Centauros habet arte truces aurumque figuris Terribile: hic mixta Lapitharum cæde rotantur Saxa, faces aliique iterum crateres; Ubique Ingentes morientum iræ; Tenet ipse furentem Hylæum et torta molitur robora barba, At tibi Mæonio fertur circumflua limbo Pro meritis, Admete, chlamys repetitaque multo Murice: Phrixei natat hic contemptor ephebus Æquoris et picta tralucet cærulus unda; In latus ire manus mutaturusque videtur Bracchia, nec siccum speres in stamine crinem; Contra autem frustra sedet anxia turre suprema Sestias in speculis, moritur prope conscius ignis. Has Adrastus opes dono victoribus ire Imperat; At generum famula solatur Achæa. Sollicitat tunc ampla viros ad præmia cursu Præceleres: agile studium et tenuissima virtus, Pacis opus, cum sacra vocant, nec inutile bellis Subsidium, si dextra neget, prior omnibus Idas, Nuper Olympiacis umbratus tempora ramis, Prosilit; Excipiunt plausu Pisæa juventus Eleæque manus, sequitur Sicyonius Alcon, Et bis in Isthmiaca victor clamatus harena Phædimus, alipedumque fugam prægressus equorum Ante Dymas, sed tunc ævo tardante secutus, Multi et, quos varii tacet ignorantia vulgi, Hinc atque hinc subiere, sed Arcada Parthenopæum Appellant densique cient vaga murmura circi, Nota parens cursu; Quis Mænaliæ Atalantes Nesciat egregium decus et vestigia cunctis Indeprensa procis? Onerat celeberrima natum Mater, et ipse procul fama jam notus inermes Narratur cervas pedes inter aperta Lycæi Tollere et emissum cursu deprendere telum, Tandem exspectatus volucri super agmina saltu Emicat et torto chlamydem diffibulat auro, Effulsere artus, membrorumque omnis aperta est Lætitia, insignes umeri, nec pectora nudi Deteriora genis, latuitque in corpore vultus, Ipse tamen formæ laudem aspernatur et arcet Mirantes; Tunc Palladios non inscius haustus Incubuit pinguique cutem fuscatur olivo, Hoc Idas, hoc more Dymas aliique nitescunt, Sic ubi tranquillo perlucent sidera ponto Vibraturque fretis cæli stellantis imago, Omnia clara nitent, sed clarior omnia supra Hesperus exercet radios, quantusque per altum Æthera, cæruleis tantus monstratur in undis, Proximus et forma nec multum segnior Idas Cursibus atque ævo juxta prior; Attamen illi Jam tenuem pingues florem induxere palæstræ, Deserpitque genis nec se lanugo fatetur Intonsæ sub nube comæ, tunc rite citatos Explorant acuuntque gradus, variasque per artes Instimulant docto languentia membra tumultu: Poplite nunc sidunt flexo, nunc lubrica forti Pectora collidunt plausu, nunc ignea tollunt Crura brevemque fugam necopino fine reponunt. Ut ruit atque æquum summisit regula limen, Corripuere leves spatium, campoque refulsit Nuda cohors: volucres isdem modo tardius arvis Isse videntur equi; Credas e plebe Cydonum Parthorumque fuga totidem exsiluisse sagittas, Non aliter, celeres Hyrcana per avia cervi Cum procul impasti fremitum accepere leonis, Sive putant, rapit attonitos fuga cæca metusque Congregat, et longum dant cornua mixta fragorem, Effugit hic oculos rapida puer ocior aura Mænalius, quem deinde gradu premit horridus Idas Inspiratque umero, flatuque et pectoris umbra Terga ferit, post ambiguo discrimine tendunt Phædimus atque Dymas, illis celer imminet Alcon, Flavus ab intonso pendebat vertice crinis Arcados; Hoc primis Triviæ pascebat ab annis Munus et, Ogygio victor cum Marte redisset, Nequiquam patriis audax promiserat aris, Tunc liber nexu lateque in terga solutus Occursu Zephyri retro fugit et simul ipsum Impedit infestoque volans obtenditur Idæ, Inde dolum juvenis fraudique accommoda sensit Tempora; Jam finem juxta, dum limina victor Parthenopæus init, correpto crine reductum Occupat, et longe primus ferit ostia portæ. Arcades arma fremunt, armis defendere regem, Ni raptum decus et meriti reddantur honores, Contendunt totoque parant descendere circo, Sunt et quis Idæ placeat dolus, ipse regesta Parthenopæus humo vultumque oculosque madentes Obruit, accessit lacrimarum gratia formæ, Pectora nunc mærens, nunc ora indigna cruento Ungue secat meritamque comam; Furit undique clamor Dissonus, ambiguumque senis cunctatur Adrasti Consilium, tandem ipse refert: 'compescite litem, O pueri! Virtus iterum temptanda; Sed ite Limite non uno, latus hoc conceditur Idæ, Tu diversa tene; Fraus cursibus omnis abesto.' Audierant, dictoque manent, mox numina supplex Affatu tacito juvenis Tegeæus adorat: 'diva potens nemorum (tibi enim hic, tibi crinis honori Debitus, eque tuo venit hæc injuria voto), Si bene quid genetrix, si quid venatibus ipse Promerui, ne, quæso, sinas hoc omine Thebas Ire nec Arcadiæ tantum meruisse pudorem.' Auditum manifesta fides: vix campus euntem Sentit, et exilis plantis intervenit ær, Raraque non fracto vestigia pulvere pendent, Irrumpit clamore fores, clamore recurrit Ante ducem prensaque fovet suspiria palma, Finiti cursus, operumque insignia præsto. Arcas equum dono, clipeum gerit improbus Idas, Cetera plebs Lyciis vadit contenta pharetris. Tunc vocat, emisso si quis decernere disco Impiger et vires velit ostentare superbas, It jussus Pterelas et ænæ lubrica massæ Pondera vix toto curvatus corpore juxta Deicit; Inspectant taciti expenduntque laborem Inachidæ, mox turba ruunt, duo gentis Achææ, Tres Ephyreiadæ, Pisa satus unus, Acarnan Septimus; Et plures agitabat gloria, ni se Arduus Hippomedon cavea stimulante tulisset In medios, lateque ferens sub pectore dextro Orbem alium: 'hunc potius, juvenes, qui mœnia saxis Frangere, qui Tyrias deiectum vaditis arces, Hunc rapite: ast illud cui non jaculabile dextræ Pondus?' Et arreptum nullo conamine jecit In latus, absistunt procul attonitique fatentur Cedere; Vix unus Phlegyas acerque Menestheus (hos etiam pudor et magni tenuere parentes) Promisere manum; Concessit cetera pubes Sponte et adorato rediit ingloria disco, Qualis Bistoniis clipeus Mavortis in arvis Luce mala Pangæa ferit solemque refulgens Territat incussaque dei grave mugit ab hasta. Pisæus Phlegyas opus incohat et simul omnes Abstulit in se oculos: ea viso corpore virtus Promissa, ac primum terra discumque manumque Asperat, excusso mox circum pulvere versat, Quod latus in digitos, mediæ quod certius ulnæ Conveniat, non artis egens: hic semper amori Ludus erat, patriæ non tantum ubi laudis obiret Sacra, sed alternis Alpheon utrumque solebat Metari ripis et, qua latissima distant, Non umquam merso transmittere flumina disco, Ergo operum fidens non protinus horrida campi Jugera, sed cælo dextram metitur, humique Pressus utroque genu collecto sanguine discum Ipse super sese rotat atque in nubila condit, Ille citus sublime petit similisque cadenti Crescit in adversum, tandemque exhaustus ab alto Tardior ad terram redit atque immergitur arvis. Sic cadit, attonitis quotiens avellitur astris, Solis opaca soror; Procul auxilianda gentes Æra crepant frustraque timent, at Thessala victrix Ridet anhelantes audito carmine bigas, Collaudant Danai, sed non tibi molle tuenti, Hippomedon, majorque manus speratur in æquo. Atque illi extemplo, cui spes infringere dulce Immodicas, Fortuna venit, quid numina contra Tendere fas homini? Spatium jam immane parabat, Jam cervix conversa, et jam latus omne redibat: Excidit ante pedes elapsum pondus et ictus Destituit frustraque manum demisit inanem, Ingemuere omnes, rarisque ea visa voluptas, Inde ad conatus timida subit arte Menestheus Cautior, et multum te, Maia crete, rogato Molis prævalidæ castigat pulvere lapsus, Illa manu magna et multum felicior exit, Nec partem exiguam circi transvecta quievit, Fit sonus, et fixa signatur terra sagitta, Tertius Hippomedon valida ad certamina tardos Molitur gressus; Namque illum corde sub alto Et casus Phlegyæ monet et fortuna Menesthei, Erigit assuetum dextræ gestamen, et alte Sustentans rigidumque latus fortesque lacertos Consulit ac vasto contorquet turbine, et ipse Prosequitur, fugit horrendo per inania saltu Jamque procul meminit dextræ servatque tenorem Discus, nec dubia junctave Menesthea victum Transabiit meta: longe super æmula signa Consedit viridesque umeros et opaca theatri Culmina ceu latæ tremefecit mole ruinæ: Quale vaporifera saxum Polyphemus ab Ætna Lucis egente manu tamen in vestigia puppis Auditæ juxtaque inimicum exegit Ulixen. Sic et Aloidæ, cum jam calcaret Olympum Desuper Ossa rigens, ipsum glaciale ferebant Pelion et trepido sperabant jungere cælo. Tum genitus Talao victori tigrin inanem Ire jubet, fulvo quæ circumfusa nitebat Margine et extremos auro mansueverat ungues. Cnosiacos arcus habet et vaga tela Menestheus. 'At tibi,' ait, 'Phlegya, casu frustrate sinistro, Hunc, quondam nostri decus auxiliumque Pelasgi, Ferre damus, neque enim Hippomedon inviderit, ensem, Nunc opus est animis: infestos tollite cæstus Comminus; Hæc bellis et ferro proxima virtus.' Constitit immanis cerni immanisque timeri Argolicus Capaneus, ac dum nigrantia plumbo Tegmina cruda boum non mollior ipse lacertis Induitur, 'date tot juvenum de milibus unum Huc,' ait, 'atque utinam potius de stirpe veniret Æmulus Aonia, quem fas demittere leto, Nec mea crudelis civili sanguine virtus.' Obstipuere animi, fecitque silentia terror, Tandem insperatus nuda de plebe Laconum Prosilit Alcidamas: mirantur Dorica regum Agmina, sed socii fretum Polluce magistro Norant et sacras inter crevisse palæstras, Ipse deus posuitque manus et bracchia finxit (materiæ suadebat amor); Tunc sæpe locavit Comminus, et simili stantem miratus in ira Sustulit exsultans nudumque ad pectora pressit, Illum indignatur Capaneus ridetque vocantem, Ut miserans, poscitque alium; Tandemque coactus Restitit, et stimulis jam languida colla tumescunt. Fulmineas alte suspensi corpora plantis Erexere manus; Tuto procul ora recessu Armorum in speculis, aditusque ad vulnera clausi, Hic, quantum Stygiis Tityos consurgat ab arvis, Si torvæ patiantur aves, tanta undique pandit Membrorum spatia et tantis ferus ossibus exstat, Hic paulo ante puer, sed enim maturius ævo Robur, et ingentes spondet tener impetus annos, Quem vinci haud quisquam sævo neque sanguine tingi Malit, ut erecto timeant spectacula voto. Ut sese permensi oculis et uterque priorem Speravere locum, non protinus ira nec ictus: Alternus paulum timor et permixta furori Consilia; Inclinant tantum contraria jactu Bracchia et explorant cæstus hebetantque terendo, Doctior hic differt animum metuensque futuri Cunctatus vires dispensat: at ille nocendi Prodigus incautusque sui ruit omnis et ambas Consumit sine lege manus atque irrita frendit Insurgens seque ipse premit, sed providus astu Et patria vigil arte Lacon hos reicit ictus, Hos cavet; Interdum nutu capitisque citati Integer obsequio, manibus nunc obvia tela Discutiens, instat gressu vultuque recedit: Sæpe etiam iniustis collatum viribus hostem (is vigor ingenio, tanta experientia dextræ est) Ultro audax animis intratque et obumbrat et alte Assilit, ut præceps cumulo salit unda minantes In scopulos et fracta redit, sic ille furentem Circumit expugnans; Levat ecce diuque minatur In latus inque oculos, illum rigida arma caventem Avocat ac manibus necopinum interserit ictum Callidus et mediam designat vulnere frontem: Jam eruor, et tepido signantur tempora rivo, Nescit adhuc Capaneus subitumque per agmina murmur Miratur; Verum ut fessam super ora reduxit Forte manum et summo maculas in vellere vidit, Non leo, non jaculo tantum indignata recepto Tigris: agit toto cedentem fervidus arvo Præcipitatque retro juvenem atque in terga supinat, Dentibus horrendum stridens, geminatque rotatas Multiplicatque manus, rapiunt conamina venti, Pars cadit in cæstus; Motu Spartanus acuto Mille cavet lapsas circum cava tempora mortes Auxilioque pedum, sed non tamen immemor artis Adversus fugit et fugiens tamen ictibus obstat. Et jam utrumque labor suspiriaque ægra fatigant: Tardius ille premit, nec jam hic absistere velox, Defectique ambo genibus pariterque quierunt, Sic ubi longa vagos lassarunt æquora nautas Et signum de puppe datum, posuere parumper Bracchia: vix requies, jam vox citat altera remos. Ecce iterum immodice venientem eludit et exit Sponte ruens mersusque umeris: effunditur ille In caput, assurgentem alio puer improbus ictu Perculit eventuque impalluit ipse secundo. Clamorem Inachidæ, quantum non litora, tollunt, Non nemora, illum ab humo conantem ut vidit Adrastus Tollentemque manus et non toleranda parantem: 'ite, oro, socii, furit, ite, opponite dextras, Festinate, furit, palmamque et præmia ferte! Non prius, effracto quam misceat ossa cerebro, Absistet, video; Moriturum auferte Lacona.' Nec mora, prorumpit Tydeus, nec jussa recusat Hippomedon; Tunc vix ambo conatibus ambas Restringunt cohibentque manus ac plurima suadent: 'vincis, abi; Pulchrum vitam donare minori, Noster et hic bellique comes.' Nil frangitur heros, Ramumque oblatumque manu thoraca repellit Vociferans: 'liceat! Non has ego pulvere crasso Atque cruore genas, meruit quibus iste favorem Semivir, infodiam, mittamque informe sepulcro Corpus et Œbalio donem lugere magistro?' Dicit; At hunc socii tumidum et vicisse negantem Avertunt, contra laudant insignis alumnum Taygeti longeque minas risere Lacones. Jamdudum variæ laudes et conscia virtus Tydea magnanimum stimulis ingentibus angunt. Ille quidem et disco bonus et contendere cursu, Nec cæstu bellare minor, sed corde labores Ante alios erat uncta pale, sic otia Martis Degere et armiferas laxare assueverat iras Ingentes contra ille viros Acheloia circum Litora felicesque deo monstrante palæstras, Ergo ubi luctandi juvenes animosa citavit Gloria, terrificos umeris Ætolus amictus Exuitur patriumque suem, levat ardua contra Membra Cleonææ stirpis jactator Agylleus, Herculea nec mole minor, sic grandibus alte Insurgens umeris hominem super improbus exit. Sed non ille rigor patriumque in corpore robur: Luxuriant artus, effusaque sanguine laxo Membra natant; Unde hæc audax fiducia tantum Œnidæ superare parem, quamquam ipse videri Exiguus, gravia ossa tamen nodisque lacerti Difficiles, numquam hunc animum Natura minori Corpore nec tantas ausa est includere vires. Postquam oleo gavisa cutis, petit æquor uterque Procursu medium atque hausta vestitur harena, Dum madidos artus alterno pulvere siccant, Collaque demersere umeris et bracchia late Vara tenent, jam tunc astu deducit in æquum Callidus et celsum procurvat Agyllea Tydeus, Sum missus tergo et genibus vicinus harenæ. Ille autem, Alpini veluti regina cupressus Verticis urguentes cervicem inclinat ad Austros Vix sese radice tenens, terræque propinquat, Jamdudum ætherias eadem reditura sub auras: Non secus ingentes artus præcelsus Agylleus Sponte premit parvumque gemens duplicatur in hostem. Et jam alterna manus frontemque umerosque latusque Collaque pectoraque et vitantia crura lacessit. Interdumque diu pendent per mutua fulti Bracchia, nunc sævi digitorum vincula frangunt. Non sic ductores gemini gregis horrida tauri Bella movent; Medio conjunx stat candida prato Victorem exspectans, rumpunt obnixa furentes Pectora, subdit amor stimulos et vulnera sanat: Fulmineo sic dente sues, sic hispida turpes Prœlia villosis ineunt complexibus ursi. Vis eadem Œnidæ; Nec sole aut pulvere fessa Membra labant, riget arta cutis durisque laborum Castigata toris, contra non integer ille Flatibus alternis ægroque effetus hiatu Exuit ingestas fluvio sudoris harenas Ac furtim rapta sustentat pectora terra. Instat agens Tydeus fictumque in colla minatus Crura subit; Cœptis non evaluere potiri Frustratæ brevitate manus, venit arduus ille Desuper oppressumque ingentis mole ruinæ Condidit, haud aliter collis scrutator Hiberi, Cum subiit longeque diem vitamque reliquit, Si tremuit suspensus ager subitumque fragorem Rupta dedit tellus, latet intus monte soluto Obrutus, ac penitus fractum obtritumque cadaver Indignantem animam propriis non reddidit astris, Acrior hoc Tydeus, animisque et pectore supra est. Nec mora, cum vinclis onerique elapsus iniquo Circumit errantem et tergo necopinus inhæret, Mox latus et firmo celer implicat ilia nexu; Poplitibus genua inde premens evadere nodos Nequiquam et lateri dextram insertare parantem Improbus (horrendum visu!), ac mirabile pondus, Sustulit. Herculeis pressum sic fama lacertis Terrigenam sudasse Libyn, cum fraude reperta Raptus in excelsum, nec jam spes ulla cadendi, Nec licet extrema matrem contingere planta, Fit sonus, et lætos attollunt agmina plausus, Tunc alte librans inopinum sponte remisit Obliquumque dedit, procumbentemque secutus Colla simul dextra, pedibus simul inguina vinxit, Deficit obsessus soloque pudore repugnat, Tandem pectus humi pronamque extensus in alvum Sternitur, ac longo mæstus post tempore surgit, Turpia signata linquens vestigia terra, Palmam autem dextra lævaque nitentia dono Arma ferens Tydeus: 'quid si non sanguinis hujus Partem haud exiguam (scitis) Dircæus haberet Campus, ubi hæ nuper, Thebarum fœdera, plagæ—' Hæc simul ostentans quæsitaque præmia laudum Dat sociis, sequitur neglectus Agyllea thorax. Sunt et qui nudo subeant concurrere ferro: Jamque aderant instructi armis Epidaurius Agreus Et nondum Fatis Dircæus agentibus exsul, Dux vetat Jasides: 'manet ingens copia leti, O juvenes! Servate animos avidumque furorem Sanguinis adversi, tuque o, quem propter avita Jugera, dilectas cui desolavimus urbes, Ne, precor, ante aciem jus tantum casibus esse Fraternisque sinas (abigant hoc numina!) Votis.' Sic ait, atque ambos aurata casside ditat, Tum generum, ne laudis egens, jubet ardua necti Tempora Thebanumque ingenti voce citari Victorem: diræ recinebant omina Parcæ. Ipsum etiam proprio certamina festa labore Dignari et tumulis supremum hunc addere honorem Hortantur proceres ac, ne victoria desit Una ducum numero, fundat vel Lyctia cornu Tela rogant, tenui vel nubila transeat hasta, Obsequitur gaudens, viridique ex aggere in æquum Stipatus summis juvenum descendit; At illi Pone leves portat pharetras et cornua jussus Armiger: ingentem jactu transmittere circum Eminus et dictæ dare vulnera destinat orno. Quis fluere occultis rerum neget omina causis? Fata patent homini, piget inservare, peritque Venturi præmissa fides: sic omina casum Fecimus, et vires hausit Fortuna nocendi. Campum emensa brevi fatalis ab arbore tacta (horrendum visu!) Per quas modo fugerat auras, Venit harundo retro versumque a fine tenorem Pertulit, et notæ juxta ruit ora pharetræ, Multa duces errore serunt: hi nubila et altos Occurrisse Notos, adversi roboris ictu Tela repulsa alii, penitus latet exitus ingens Monstratumque nefas: uni remeabile bellum Et tristes domino spondebat harundo recursus.
Atque ita cunctantes Tyrii primordia belli Juppiter haud æquo respexit corde Pelasgos, Concussitque caput motu quo celsa laborant Sidera proclamatque adici cervicibus Atlans. Tunc ita velocem Tegees affatus alumnum: 'i, medium rapido Borean illabere saltu Bistonias, puer, usque domos axemque nivosi Sideris, Oceano vetitum qua Parrhasis ignem Nubibus hibernis et nostro pascitur imbri. Atque ibi seu posita respirat cuspide Mavors, Quamquam invisa quies, seu, quod reor, arma tubasque Insatiatus agit caræque in sanguine gentis Luxuriat: propere monitus iramque parentis Ede, nihil parcens, nempe olim accendere jussus Inachias acies atque omne quod Isthmius umbo Distinet et raucæ circumtonat ira Maleæ: Illi, vix muros limenque egressa juventus, Sacra colunt; Credas bello rediisse, tot instant Plausibus, offensique sedent ad justa sepulcri, Hicne tuus, Gradive, furor? Sonat orbe recusso Discus et Œbalii cœunt in prœlia cæstus, At si ipsi rabies ferrique insana voluptas Qua tumet, immeritas cineri dabit impius urbes Ferrum ignemque ferens, implorantesque Tonantem Sternet humi populos miserumque exhauriet orbem, Nunc lenis belli nostraque remittitur ira. Quod ni præcipitat pugnas dictoque jubentis Ocius impingit Tyriis Danaa agmina inuris (nil equidem crudele minor), sit mite bonumque Numen et effreni laxentur in otia mores, Reddat equos ensemque milii, nec sanguinis ultra Jus erit: aspiciam terras pacemque jubebo Omnibus; Ogygio sat erit Tritonia bello.' Dixerat, et Thracum Cyllenius arva subibat; Atque illum Arctoæ labentem cardine portæ Tempestas æterna plagæ prætentaque cælo Agmina nimborum primique Aquilonis hiatus In diversa ferunt: crepat aurea grandine multa Palla, nec Arcadii bene protegit umbra galeri, Hic steriles delubra notat Mavortia silvas Horrescitque tuens, ubi mille Furoribus illi Cingitur averso domus immansueta sub Hæmo, Ferrea compago laterum, ferro apta teruntur Limina, ferratis incumbunt tecta columnis, Læditur adversum Phœbi jubar, ipsaque sedem Lux timet, et durus contristat sidera fulgor, Digna loco statio: primis salit Impetus amens E foribus cæcumque Nefas Iræque rubentes Exsanguesque Metus, occultisque ensibus astant Insidiæ geminumque tenens Discordia ferrum, Innumeris strepit aula Minis, tristissima Virtus Stat medio, lætusque Furor vultuque cruento Mors armata sedet; Bellorum solus in aris Sanguis et incensis qui raptus ab urbibus ignis, Terrarum exuviæ circum et fastigia templi Captæ insignibant gentes: cælataque ferro Fragmina portarum bellatricesque carinæ Et vacui currus protritaque curribus ora, Pæne etiam gemitus: adeo vis omnis et omne Vulnus, ubique ipsum, sed non usquam ore remisso Cernere erat: talem divina Mulciber arte Ediderat; Nondum radiis monstratus adulter Fœda catenato luerat conubia lecto. Quærere templorum regem vix cœperat ales Mænalius, tremit ecce solum et mugire refractis Corniger Hebrus aquis; Tunc quod pecus utile bello Vallem infestabat, trepidas spumare per herbas, Signa adventantis, clausæque adamante perenni Dissiluere fores. Hyrcano in sanguine pulcher Ipse subit curru, diraque aspergine latos Mutat agros, spolia a tergo flentesque catervæ, Dant silvæ nixque alta locum; Regit atra jugales Sanguinea Bellona manu longaque fatigat Cuspide, deriguit visu Cyllenia proles Summisitque genas: ipsi reverentia patri, Si prope sit, dematque minas nec talia mandet. 'Quod Jovis imperium, magno quid ab æthere portas?' Occupat Armipotens,'neque enim hunc, germane, sub axem Sponte venis hiemesque meas, cui roscida juxta Mænala et æstivi dementior aura Lycæi.' Ille refert consulta patris, nec longa moratus, Sicut anhelabant, juncto sudore volantes Mars impellit equos, resides in prœlia Graios Ipse etiam indignans, vidit pater altus et iræ Jam levior tardo flectebat pondere vultum. Ut si quando ruit debellatasque relinquit Eurus aquas, pax ipsa tumet pontumque jacentem Exanimis jam volvit hiems: nondum arma carinis Omnia, nec toto respirant pectore nautæ. Finierat pugnas honor exsequialis inermes; Necdum aberant cœtus, cunctisque silentibus heros Vina solo fundens cinerem placabat Adrastus Archemori: 'da, parve, tuum trieteride multa Instaurare diem, nec saucius Arcadas aras Malit adire Pelops Eleaque pulset eburna Templa manu, nec Castaliis altaribus anguis, Nec sua pinigero magis annatet umbra Lechæo, Nos te lugenti, puer, infitiamur Averno, Mæstaque perpetuis sollemnia jungimus astris, Nunc festina cohors, at si Bœotia ferro Vertere tecta dabis, magnis tunc dignior aris, Tunc deus, Inachias nec tantum culta per urbes Numina, captivis etiam jurabere Thebis.' Dux ea pro cunctis, eadem sibi quisque vovebat. Jam pronis Gradivus equis Ephyræa premebat Litora, qua summas caput Acrocorinthos in auras Tollit et alterna geminum mare protegit umbra, Inde unum dira comitum de plebe Pavorem Quadripedes anteire jubet: non alter anhelos Insinuare metus animumque avertere veris Aptior, innumeræ monstro vocesque manusque Et facies quamcumque velit; Bonus omnia credi Auctor et horrificis lymphare incursibus urbes, Si geminos soles ruituraque suadeat astra, Aut nutare solum aut veteres descendere silvas, A! Miseri vidisse putant, tunc acre novabat Ingenium: falso Nemeæum pulvere campum Erigit; Attoniti tenebrosam a vertice nubem Respexere duces; Falso clamore tumultum Auget, et arma virum pulsusque imitatur equorum, Terribilemque vagas ululatum spargit in auras, Exsiluere animi, dubiumque in murmure vulgus Pendet: 'ubi iste fragor? Ni fallimur aure, sed unde Pulvereo stant astra globo? Num Ismenius ultro Miles? Ita est: veniunt, tanta autem audacia Thebis? An dubitent, age, dum inferias et busta colamus?' Hæc Pavor attonitis; Variosque per agmina vultus Induitur: nunc Pisæis e milibus unus, Nunc Pylius, nunc ore Lacon, hostesque propinquos Adiurat turmasque metu consternat inani, Nil falsum trepidis, ut vero amentibus ipse Incidit et sacræ circum fastigia vallis Turbine prævectus rapido ter sustulit hastam, Ter concussit equos, clipeum ter pectore plausit: Arma, arma insani sua quisque ignotaque nullo More rapit, mutant galeas alienaque cogunt Ad juga cornipedes; Ferus omni in pectore sævit Mortis amor cædisque, nihil flagrantibus obstat: Præcipitant redimuntque moras, sic litora vento Incipiente fremunt, fugitur cum portus; Ubique Vela fluunt, laxi jactantur ubique rudentes; Jamque natant remi, natat omnis in æquore summo Ancora, jam dulcis medii de gurgite ponti Respicitur tellus comitesque a puppe relicti. Viderat Inachias rapidum glomerare cohortes Bacchus iter; Gemuit Tyriam conversus ad urbem, Altricemque domum et patrios reminiscitur ignes, Purpureum tristi turbatus pectore vultum: Non crines, non serta loco, dextramque reliquit Thyrsus, et intactæ ceciderunt comibus uvæ, Ergo ut erat lacrimis lapsoque inhonorus amictu Ante lovem (et tunc forte polum secretus habebat) Constitit, haud umquam facie conspectus in illa (nec causæ latuere patrem), supplexque profatur: 'exscindisne tuas, divum sator optime, Thebas? Sæva adeo conjunx? Nec te telluris amatæ Deceptique laris miseret cinerumque meorum? Esto, olim invitum jaculatus nubibus ignem, Credimus: en iterum atra refers incendia terris, Nec Styge jurata, nec pælicis arte rogatus, Quis modus? An nobis pater iratusque bonusque Fulmen habes? Sed non Danæia limina talis Parrhasiumque nemus Ledæasque ibis Amyclas, Scilicet e cunctis ego neglectissima natis Progenies, ego nempe tamen qui dulce ferenti Pondus eram, cui tu dignatus limina vitæ Præ reptumque uterum et maternos reddere menses, Adde quod imbellis rarisque exercita castris Turba meas acies, mea tantum prœlia norunt, Nectere fronde comas et ad inspirata rotari Buxa: timent thyrsos nuptarum et prœlia matrum, Unde tubas Martemque pati, qui fervidus ecce Quanta parat? Quid si ille tuos Curetas in arma Ducat et innocuis jubeat decernere peltis? Quin etiam invisos (sic hostis defuit?) Argos Eligis! O ipsis, genitor, graviora periclis Jussa: novercales ruimus ditare Mycenas! Cedo equidem, quo sacra tamen ritusque peremptæ Gentis, et in tumulos si quid male feta reliquit Mater, abire jubes? Thracen silvasque Lycurgi? Anne triumphatos fugiam captivus ad Indos? Da sedem profugo, potuit Latonia frater Saxa (nec invideo) defigere Delon et imis Commendare fretis; Cara summovit ab arce Hostiles Tritonis aquas; Vidi ipse potentem Gentibus Eois Epaphum dare jura, nec ullas Cyllene secreta tubas Minoave curat Ida: quid heu tantum nostris offenderis aris? Hic tibi (quando minor jam nostra potentia) noctes Herculeæ placitusque vagæ Nycteidos ardor, Hic Tyrium genus et nostro felicior igne Taurus: Agenoreos saltem tutare nepotes.' Invidiam risit pater, et jam poplite flexum Sternentemque manus tranquillus ad oscula tollit Inque vicem placida orsa refert: 'non coniugis ista Consiliis, ut rere, puer, nec sæva roganti Sic expostus ego: immoto deducimur orbe Fatorum; Veteres seræque in prœlia causæ, Nam cui tanta quies irarum aut sanguinis usus Parcior humani? Videt axis et ista per ævum Mecum æterna domus quotiens jam torta reponam Fulmina, quam rarus terris hic imperet ignis, Quin etiam invitus magna ulciscendaque passis Aut Lapithas Marti aut veterem Calydona Dianæ Expugnare dedi: nimia est jactura pigetque Tot mutare animas, tot reddere corpora vitæ. Labdacios vero Pelopisque a stirpe nepotes Tardum abolere mihi; Scis ipse (ut crimina mittam Dorica) quam promptæ superos incessere Thebæ; Te quoque-sed, quoniam vetus excidit ira, silebo, Non tamen aut patrio respersus sanguine Pentheus, Aut matrem scelerasse toris aut crimine fratres Progenuisse reus, lacero tua lustra replevit Funere: ubi hi fletus, ubi tunc ars tanta precandi? Ast ego non proprio diros impendo dolori Œdipodionidas: rogat hoc tellusque polusque Et pietas et læsa fides Naturaque et ipsi Eumenidum mores, sed tu super urbe moveri Parce tua: non hoc statui sub tempore rebus Occasum Aoniis, veniet suspectior ætas Ultoresque alii: nunc regia Juno queretur.' His ille auditis mentemque habitumque recepit; Ut, cum sole malo tristique rosaria pallent Usta Noto, si clara dies Zephyri que refecit Aura polum, redit omnis honos, emissaque lucent Germina, et informes ornat sua gloria virgas. Nuntius attonitas jamdudum Eteoclis ad aures Explorata ferens longo docet agmine Graios Ire duces, nec jam Aoniis procul afore campis; Quacumque ingressi, tremere ac miserescere cunctos Thebarum; Qui stirpe refert, qui nomine et armis. Ille metum condens audire exposcit et odit Narrantem: hinc socios dictis stimulare suasque Metiri decernit opes, exciverat omnem Aoniam Eubœamque et Phocidos arua propinquæ Mars, ita dulce Jovi. Longe fugit ordine velox Tessera: propellunt acies, seseque sub armis Ostentant; Subeunt campo qui proximus urbi Damnatus bellis patet exspectat que furores, Nondum hostes contra, trepido tamen agmine matres Conscendunt muros, inde arma nitentia natis Et formidandos monstrant sub casside patres. Turre procul sola nondum concessa videri Antigone populis teneras defenditur atra Veste genas; Juxtaque comes quo Laius ibat Armigero; Nunc virgo senem regina veretur, Quæ sic orsa prior: 'spesne obstatura Pelasgis Hæc vexilla, pater? Pelopis descendere totas Audimus gentes: dic, o precor, extera regum Agmina; Nam video quæ noster signa Menœceus, Quæ noster regat arma Creon, quam celsus æna Sphinge per ingentes Homoloidas exeat Hæmon.' Sic rudis Antigone, senior cui taba Phorbas: 'mille sagittiferos gelidæ de colle Tanagræ Promovet ecce Dryas; Hic, cui nivea arma tridentem Atque auro rude fulmen habent, Orionis alti Non falsus virtute nepos: procul, oro, paternum Omen et innuptæ vetus excidat ira Dianæ. Jungunt se castris regisque in nomen adoptant Ocalee Medeonque et confertissima lucis Nisa Dionæisque avibus circumsona Thisbe, Proximus Eurymedon, cui pastoralia Fauni Arma patris pinuque jubas imitatur equinas, Terribilis silvis: reor et Mavorte cruento Talis erit, dites pecorum comitantur Erythræ, Qui Scolon densamque jugis Eteonon iniquis, Qui breve litus Hyles Atalantæamque superbi Schœnon habent notique colunt vestigia campi; Fraxineas M acetum vibrant de more sarisas Sævaque difficiles excludere vulnera peltas, Ecce autem clamore ruunt Neptunia plebes Onchesti, quos pinigeris Mycalesos in agris Palladiusque Melas Hecatæaque gurgite nutrit Gargaphie, quorumque novis Haliartos aristis Invidet et nimia sata læta supervenit herba, Tela rudes trunci, galeæ vacua ora leonum, Arborei dant scuta sinus, hos regis egenos Amphion en noster agit (cognoscere pronum, Virgo), lyra galeam tauroque insignis avito, Macte animo juvenis! Medios parat ire per enses Nudaque pro caris opponere pectora muris. Vos etiam nostris, Heliconia turba, venitis Addere rebus opem; Tuque, o Permesse, canoris Et felix Olmie vadis, armastis alumnos Bellorum resides, patriis concentibus audis Exsultare gregem, quales, cum pallida cedit Bruma, renidentem deducunt Strymona cycni, Ite alacres, numquam vestri morientur honores, Bellaque perpetuo memorabunt carmine Musæ.' Dixerat, et paulum virgo interfata loquenti: 'illi autem, quanam junguntur origine fratres? Sic certe paria arma viris, sic exit in auras Cassidis æquus apex; Utinam hæc concordia nostris!' Cui senior ridens: 'non prima errore videndi Falleris, Antigone: multi hos (nam decipit ætas) Dixerunt fratres, pater est natusque, sed ævi Confudere modos: puerum Lapithaona Nymphe Dercetis expertem thalami crudumque maritis Ignibus ante diem cupido violavit amore Improba conubii; Nec longum, et pulcher Alatreus Editus, ac primæ genitorem in flore juventæ Consequitur traxitque notas et miscuit annos, Et nunc sic fratres mentito nomine gaudent, Plus pater: hunc olim juvat et ventura senectus, Tercentum genitor totidemque in prœlia natus Exercent equites: hi deseruisse feruntur Exilem Glisanta Coroniamque feracem, Messe Coroniam, Baccho Glisanta colentes. Sed potius celsos umbrantem hunc aspice late Hypsea quadriiugos; Clipei septemplice tauro Læva, ter insuto servantur pectora ferro, Pectora: nam tergo numquam metus, hasta vetustum Silvarum decus, emissæ cui pervia semper Armaque corporaque et numquam manus irrita voti. Asopos genuisse datur, dignusque videri Tunc pater, abreptis cum torrentissimus exit Pontibus, aut natæ tumidus cum virginis ultor Flumina concussit generum indignata Tonantem, Namque ferunt raptam patriis Æginan ab undis Amplexu latuisse Jovis: furit amnis et astris Infensus bellare parat (nondum ista licebant Nec superis); Stetit audaces effusus in iras, Conseruitque manum, nec quem imploraret habebat, Donec vix tonitru summotus et igne trisulco Cessit, adhuc ripis animosus gurges anhelis Fulmineum cinerem magnæque insignia pœnæ Gaudet et Ætnæos in cælum efflare vapores, Talem Cadmeo mirabimur Hypsea campo, Si modo placavit felix Ægina Tonantem, Ducit Itonæos et Alalcomenæa Minervæ Agmina, quos Midea et quos uvida suggerit Arne, Aulida qui Græanque serunt viridesque Platæas, Et sulco Peteona domant, refluumque meatu Euripum, qua noster, habent teque, ultima tractu Anthedon, ubi gramineo de litore Glaucus Poscentes irrupit aquas, jam crine genisque Cærulus, et mixtos expavit ab inguine pisces. Glandibus et torta Zephyros incidere funda Cura: Cydoneas anteibunt gæsa sagittas, Tu quoque præclarum forma, Cephise, dedisses Narcissum, sed Thespiacis jam pallet in agris Trux puer; Orbata florem, pater, alluis unda, Quis tibi Phœbeas acies veteremque revolvat Phocida? Qui Panopen, qui Daulida, qui Cyparisson, Et valles, Lebadia, tuas et Hyampolin acri Subnixam scopulo, vel qui Parnason utrumque Aut Cirrham tauris Anemorianque supinant Coryciumque nemus propellentemque Lilæan Cephisi glaciale caput, quo suetus anhelam Ferre sitim Python amnemque avertere ponto: Omnibus intextas cono super aspice laurus Armaque vel Tityon vel Delon habentia, vel quas Hic deus innumera laxavit cæde pharetras. Iphitus asper agit, genitor cui nuper ademptus Naubolus Hippasides, tuus, o mitissime Lai, Hospes; Adhuc currus securaque lora tenebam, Cum tua subter equos jacuit convulsa cruentis Ictibus (o utinam nostro cum sanguine!) Cervix.' Dicenti maduere genæ, vultumque per omnem Pallor iit, vocisque repens singultus apertum Intercepit iter; Refovet frigentis amicum Pectus alumna senis; Redit atque exile profatur: 'o mihi sollicitum decus ac suprema voluptas, Antigone! Seras tibi demoror improbus umbras, Fors eadem scelera et cædes visurus avitas, Donec te thalamis habilem integramque resignem: Hoc satis, et fessum vita dimittite, Parcæ, Sed dum labor iners, quanti (nunc ecce reviso) Transabiere duces: Clonin atque in terga comantes Non ego Abantiadas, non te, saxosa Caryste, Non humiles Ægas altumque Capherea dixi, Et jam acies obtunsa negat, cunctique resistunt, Et tuus armatis jubet ecce silentia frater.' Vix ea turre senex, cum rector ab aggere cœpit: 'magnanimi reges, quibus haud parere recusem Ductor et ipse meas miles defendere Thebas, Non ego vos stimulare parem (nam liber in arma Impetus, et meritas ultro jurastis in iras), Nec laudare satis dignasque rependere grates Sufficiam (referent superi vestræque subacto Hoste manus): urbem socia de gente subistis Tutari, quam non aliis populator ab oris Belliger externave satus tellure, sed hostis Indigena assultat, cui castra adversa regenti Hic pater, hic genetrix, hic junctæ stirpe sorores, Hic erat et frater, cerne en ubicumque nefandus Excidium moliris avis: venere volentes Aoniæ populi, nec sum tibi, sæve, relictus, Quid velit ista cohors et te sentire decebat: Reddere regna vetant.' Sic fatus et omnia rite Disponit, qui bella gerant, qui mœnia servent, Quas in fronte manus, medio quas robore sistat, Perspicuas sic luce fores et virgea pastor Claustra levat, dum terra recens; Jubet ordine primo Ire duces, media stipantur plebe maritæ; Ipse levat gravidas et humum tractura parentum Ubera, succiduasque apportat matribus agnas. Interea Danai noctemque diemque sub annis, Noctem iterum rursusque diem (sic ira ferebat) Ingeminant: contempta quies, vix aut sopor illis Aut epulæ fecere moram; Properatur in hostem More fugæ, nec monstra tenent, quæ plurima nectit Prodigiale canens certi fors prævia fati, Quippe serunt diros monitus volucresque feræque Sideraque adversique suis decursibus amnes, Infestumque tonat pater et mala fulgura lucent; Terrificæque adytis voces clausæque deorum Sponte fores; Nunc sanguineus, nunc saxeus imber, Et subiti manes flentumque occursus avorum. Tunc et Apollineæ tacuere oracula Cirrhæ, Et non adsuetis pernox ululavit Eleusin Mensibus, et templis Sparte præsaga reclusis Vidit Amyclæos (facinus!) Concurrere fratres. Arcades insanas latrare Lycaonis umbras Nocte ferunt tacita, sævo decurrere campo Œnomaum sua Pisa refert; Acheloon utroque Deformem cornu vagus infamabat Acarnan. Perseos effigiem mæstam exorantque Mycenæ Confusum Junonis ebur; Mugire potentem Inachon agricolæ, gemini maris accola narrat Thebanum toto planxisse Palæmona ponto. Hæc audit Pelopea phalanx, sed bellicus ardor Consiliis obstat divum prohibetque timeri. Jam ripas, Asope, tuas Bœotaque ventum Flumina, non ausæ transmittere protinus alæ Hostilem fluvium; Forte et trepidantibus ingens Descendebat agris, animos sive imbrifer arcus, Seu montana dedit nubes, seu fluminis illa Mens fuit obiectusque vado pater arma vetabat, Tunc ferus Hippomedon magno cum fragmine ripæ Cunctantem deiecit equum, ducibusque relictis Gurgite de medio frenis suspensus et armis, 'ite viri,' clamat, 'sic vos in mœnia primus Ducere, sic clausas voveo perfringere Thebas.' Præcipitant cuncti fluvio puduitque secutos, Ac velut ignotum si quando armenta per amnem Pastor agit, stat triste pecus, procul altera tellus Omnibus et late medius timor: ast ubi ductor Taurus init fecitque vadum, tunc mollior unda, Tunc faciles saltus, visæque accedere ripæ. Haud procul inde jugurn tutisque accommoda castris Arva notant, unde urbem etiam turresque videre <est> Sidonias; Placuit sedes fidique receptus Colle per excelsum patulo quem subter aperto Arva sinu, nullique aliis a montibus instant Despectus; Nec longa labor munimina durus Addidit: ipsa loco mirum natura favebat, In vallum elatæ rupes devexaque fossis Æqua et fortuito ductæ quater aggere pinnæ; Cetera dant ipsi, donec sol montibus omnis Erepsit rebusque dedit sopor otia fessis. Quis queat attonitas dictis ostendere Thebas? Urbem in conspectu belli suprema parantis Territat insomnem nox atra diemque minatur. Discurrunt muris; Nil sæptum horrore sub illo, Nil fidum satis, invalidæque Amphionis arces, Rumor ubique alius pluresque annuntiat hostes Majoresque timor; Spectant tentoria contra Inachia externosque suis in montibus ignes. Hi precibus questuque deos, hi Martia tela Belligerosque hortantur equos, hi pectora fletu Cara premunt miserique rogos et crastina mandant Funera, si tenuis demisit lumina somnus, Bella gerunt, modo lucra moræ, modo tædia visæ Attonitis; Lucemque timent lucemque precantur. It geminum excutiens anguem et bacchatur utrisque Tisiphone castris; Fratrem huic, fratrem ingerit illi, Aut utrique patrem: procul ille- penatibus imis Excitus implorat Furias oculosque reposcit. Lain gelidam Phœben et caligantia primus Hauserat astra dies, cum jam tumet igne futuro Oceanus lateque novo Titane reclusum Æquor anhelantum radiis subsiti it equorum: Ecce truces oculos sordentibus obsita canis Exsangues Jocasta genas et bracchia planctu Nigra ferens ramumque oleæ cum velleris atri Nexibus, Eumenidum velut antiquissima, portis Egreditur magna cum maiestate malorum. Hinc atque hinc natæ, melior jam sexus, aniles Præcipitantem artus et plus quam possit euntem Sustentant, venit ante hostes, et pectore nudo Claustra adversa ferit tremulisque ululatibus orat Admitti: 'reserate viam! Rogat impia belli Mater; In his aliquod jus exsecrabile castris Huic utero est.' Trepidi visam expavere manipli Auditamque magis; Remeat jam missus Adrasto Nuntius: excipiunt jussi mediosque per enses Dant iter, illa duces ut primum aspexit Achivos Clamorem horrendum luctu furiata resolvit: 'Argolici proceres, ecquis monstraverit hostem Quem peperi? Quanam inveniam, mihi dicite, natum Sub galea?' Venit attonitæ Cadmeius heros Obvius, et raptam lacrimis gaudentibus implet Solaturque tenens, atque inter singula matrem, Matrem iterat, nunc ipsam urguens, nunc cara sororum Pectora, cum mixta fletus anus asperat ira: 'quid molles lacrimas venerandaque nomina fingis, Rex Argive, mihi? Quid colla amplexibus ambis Invisamque teris ferrato pectore matrem? Tune ille exsilio vagus et miserabilis hospes? Quem non permoveas? Longæ tua jussa cohortes Exspectant, multoque latus præfulgurat ense, A miseræ matres! Hunc te noctesque diesque Deflebam? Si verba tamen monitusque tuorum Dignaris, dum castra silent suspensaque bellum Horrescit pietas, genetrix jubeoque rogoque: I mecum patriosque deos arsuraque saltem Tecta vide, fratremque (quid aufers lumina?), fratrem Alloquere et regnum jam me sub judice posce: Aut dabit, aut ferrum causa meliore resumes. Anne times ne forte doli, et te conscia mater Decipiam? Non sic miseros fas omne penates Effugit: vix Œdipode ducente timeres. Nupsi equidem peperique nefas, sed diligo tales (a dolor!) Et vestros etiamnum excuso furores. Quod si adeo perstas, ultro tibi, sæve, triumphum Detulimus: religa captas in terga sorores, Inice vincla mihi: gravis huc utcumque feretur Et pater, ad vestrum gemitus nunc verto pudorem, Inachidæ, liquistis enim parvosque senesque Et lacrimas has quisque domi: sua credite matri Viscera! Si vobis hic parvo in tempore carus (sitque precor), quid me, oro, decet quidve ista, Pelasgi, Ubera? Ab Hyrcanis hoc Odrysiisve tulissem Regibus, et si qui nostros vicere furores. Annuite, aut natum complexa superstite bello Hic moriar.' Tumidas frangebant dicta cohortes, Nutantesque virum galeas et sparsa videres Fletibus arma piis, quales ubi tela virosque Pectoris impulsu rabidi stravere leones, Protinus ira minor, gaudentque in corpore capto Securam differre famem: sic flexa Pelasgum Corda labant, ferrique avidus mansueverat ardor. Ipse etiam ante oculos nunc matris ad oscula versus, Nunc rudis Ismenes, nunc flebiliora precantis Antigones, variaque animum turbante procella Exciderat regnum: cupit ire, et mitis Adrastus Non vetat; Hic justæ Tydeus memor occupat iræ: 'me potius, socii, qui fidum Eteoclea nuper Expertus, nec frater eram, me opponite regi, Cujus adhuc pacem egregiam et bona fœdera gesto Pectore in hoc. Ubi tunc fidei pacisque sequestra Mater eras, pulchris cum me nox vestra morata est Hospitiis? Nempe hæc trahis ad commercia natum, Duc illum in campum, vestro qui sanguine pinguis Spirat adhuc pinguisque meo. Tu porro sequeris, Heu nimium mitis nimiumque oblite tuorum? Scilicet infestæ cum te circum undique dextræ Nudabunt enses, hæc flebit et anna quiescent? Tene ille, heu demens, semel intra mœnia clausum Possessumque odiis Argiva in castra remittet? Ante hæc excusso frondescet lancea ferro, Inachus ante retro nosterque Achelous abibit, Sed mite alloquium et sævis pax quæritur armis: Hæc quoque castra patent, necdum meruere timeri, An suspectus ego? Abscedo et mea vulnera dono, Intret: et hic genetrix eadem mediæque sorores, Finge autem pactis evictum excedere regnis, Nempe iterum reddes?' Rursus mutata trahuntur Agmina consiliis: subito ceu turbine cæli Obvius adversum Boreæ Notus abstulit æquor, Arma iterum furiæque placent; Fera tempus Erinys Arripit et primæ molitur semina pugnæ. Errabant geminæ Dircæa ad flumina tigres, Mite jugum, belli quondam vastator Eoi Currus, Erythræis sed nuper victor ab oris Liber in Aonios meritas dimiserat agros, Illas turba dei seniorque ex more sacerdos Sanguinis oblitas atque Indum gramen olentes Palmite maturo variisque ornare corymbis Curat et alterno maculas interligat ostro, Jamque ipsi colles, ipsa has (quis credat?) Amabant Armenta, atque ausæ circum mugire juvencæ; Quippe nihil grassata fames: manus obvia pascit, Exceptantque cibos fusoque horrenda supinant Ora mero, vaga rure quies; Si quando benigno Urbem iniere gradu, domus omnis et omnia sacris Templa calent, ipsumque fides intrasse Lyæum, Has ubi vipereo tactas ter utramque flagello Eumenis in furias animumque redire priorem Impulit, erumpunt non agnoscentibus agris, Ceu duo diverso pariter si fulmina cælo Rupta cadant longumque trahant per nubila crinem: Non aliter cursu rapidæ atque immane frementes Transiliunt campos aurigamque impete vasto, Amphiaræ, tuum (nec defuit omen, eriles Forte is primus equos stagna ad vicina trahebat) Corripiunt; Mox Tænarium (qui proximus) Idan Ætolumque Acamanta premunt: fuga torva per agros Cornipedum, visa donec flammatus Aconteus Strage virum, cui sueta feras prosternere virtus (Arcas erat), densis jam fida ad mœnia versas Insequitur telis, multumque hastile resumens Ter, quater adducto per terga, per ilia telo Transigit, illæ autem longo cum limite fusi Sanguinis ad portas utrimque exstantia ducunt Spicula semianimes, gemituque imitante querelas Saucia dilectis acclinant pectora muris, Templa putes urbemque rapi facibusque nefandis Sidonios ardere lares, sic clamor apertis Exoritur muris; Mallent cunabula magni Herculis aut Semeles thalamum aut penetrale ruisse Harmoniæ, cultor Baccheus Acontea Phegeus Jam vacuum telis geminoque in sanguine ovantem Comminus ense petit; Subeunt Tegeæa juventus Auxilio tardi: jam supra sacra ferarum Corpora mærenti juvenis jacet ultio Baccho. Rumpitur et Graium subito per castra tumultu Concilium; Fugit exsertos Jocasta per hostes Jam non ausa preces; Natas ipsam que repellunt Qui modo tam mites, et præceps tempore Tydeus Utitur: 'ite age, nunc pacem sperate fidemque! Num saltem differre nefas potuitve morari, Dum genetrix dimissa redit?' Sic fatus aperto Ense vocat socios, sævus jam clamor et iræ Hinc atque inde calent; Nullo venit ordine bellum, Confusique duces vulgo, et neglecta regentum Imperia; Una equites mixti peditumque catervæ Et rapidi currus; Premit indigesta ruentes Copia, nec sese vacat ostentare nec hostem Noscere, sic subitis Thebana Argivaque pubes Conflixere globis; Retro vexilla tubæque Post tergum et litui bellum invenere secuti, Tantus ab exiguo crudescit sanguine Mavors! Ventus uti primas struit intra nubila vires, Lenis adhuc, frondesque et aperta cacumina gestat, Mox rapuit nemus et montes patefecit opacos. Nunc age, Pieriæ, non vos longinqua, sorores, Consulimus, vestras acies vestramque referte Aoniam; Vidistis enim, dum Marte propinquo Horrent Tyrrhenos Heliconia plectra tumultus. Sidonium Pterelan sonipes male fidus in armis Rumpentem frenos diversa per agmina raptat Jam liber, sic fessa manus, venit hasta per armos Tydeos et lævum juveni transverberat inguen Labentemque affigit equo, fugit ille perempto Consertus domino, nec jam arma aut frena tenentem Portat adhuc: ceu nondum anima defectus utraque Cum sua Centaurus moriens in terga recumbit, Certat opus ferri: sternunt alterna furentes Hippomedon Sybarin, Pylium Periphanta Menœceus, Parthenopæus Ityn: Sybaris jacet ense cruento, Cuspide trux Periphas, Itys insidiante sagitta. Cæneos Inachii ferro Mavortius Hæmon Colla rapit, cui dividuum trans corpus hiantes Truncum oculi quærunt, animus caput; Arma jacentis Jam rapiebat Abas: cornu deprensus Achiva Dimisit moriens clipeum hostilemque suumque. Quis tibi Baccheos, Eunæe, relinquere cultus, Quis lucos, vetitus quibus emansisse sacerdos, Suasit et assuetum Bromio mutare furorem? Quem terrere queas? Clipei penetrabile textum Pallentes hederæ Nysæaque serta coronant, Candida pampineo subnectitur instita pilo, Crine latent umeri, crescunt lanugine malæ, Et rubet imbellis Tyrio subtemine thorax, Bracchiaque in manicis et pictæ vincula plantæ Carbaseique sinus, et fibula rasilis auro Tænariam fulva mordebat iaspide pallam, Quam super a tergo velox gorytos et arcus Pendentesque sonant aurata lynce pharetræ, It lymphante deo media inter milia longum Vociferans: 'prohibete manus, hæc omine dextro Mœnia Cirrhæa monstravit Apollo juvenca; Parcite, in hæc ultro scopuli venere volentes. Gens sacrata sumus: gener huic est Juppiter urbi Gradivusque socer; Bacchum haud mentimur alumnum Et magnum Alciden.' Jactanti talia frustra Turbidus æria Capaneus occurrit in hasta. Qualis ubi primam leo mane cubilibus atris Erexit rabiem et sævo speculatur ab antro Aut cervum aut nondum bellantem fronte juvencum, It fremitu gaudens; Licet arma gregesque lacessant Venantum, prædam videt et sua vulnera nescit: Sic tum congressu Capaneus gavisus iniquo Librabat magna venturam mole cupressum. Ante tamen, 'quid femineis ululatibus,' inquit, 'terrificas, moriture, viros? Utinam ipse veniret Cui furis! Hæc Tyriis cane matribus!' Et simul hastam Expulit; Illa volans, ceu vis non ulla moretur Obvia, vix sonuit clipeo et jam terga reliquit, Arma fluunt, longisque crepat singultibus aurum, Eruptusque sinus vicit eruor, occidis audax, Occidis Aonii puer altera cura Lyæi, Marcida te fractis planxerunt Ismara thyrsis, Te Tmolos, te Nysa ferax Theseaque Naxos Et Thebana metu juratus in orgia Ganges. Nec segnem Argolicæ sensere Eteoclea turmæ, Parcior ad cives Polynicis inhorruit ensis. Eminet ante alios jam formidantibus arva Amphiaraus equis ac multo pulvere vertit Campum indignantem: famulo decus addit inane Mæstus et extremos obitus illustrat Apollo. Ille etiam clipeum galeamque incendit honoro Sidere; Nec tarde fratri, Gradive, dedisti Ne qua manus vatem, ne quid mortalia bello Lædere tela queant: sanctum et venerabile Diti Funus eat. Talis medios aufertur in hostes Certus et ipse necis, vires fiducia leti Suggerit; Inde viro majoraque membra diesque Latior et numquam tanta experientia cæli, Si vacet: avertit morti contermina Virtus. Ardet inexpleto sævi Mavortis amore Et fruitur dextra atque anima flagrante superbit. Hicne hominum casus lenire et demere Fatis Jura frequens? Quantum subito diversus ab illo Qui tripodas laurusque sequi, qui doctus in omni Nube salutato volucrem cognoscere Phœbo! Innumeram ferro plebem, ceu letifer annus Aut jubar adversi grave sideris, immolat umbris Ipse suis: jaculo Phlegyan jaculoque superbum Phylea, falcato Clonin et Chremetaona curru Comminus hunc stantem metit, hunc a poplite sectum, Cuspide non missa Chromin Iphinoumque Sagenque Intonsumque Gyan sacrumque Lycorea Phœbo (invitus: jam fraxineum demiserat hastæ Robur et excussis apparuit infula cristis), Alcathoum saxo, cui circum stagna Carysti Et domus et conjunx et amantes litora nati, Vixerat ille diu pauper scrutator aquarum, Decepit tellus; Moriens hiemesque Notosque Laudat et experti meliora pericula ponti. Aspicit has longe jamdudum Asopius Hypseus Palantum strages ardetque avertere pugnam, Quamquam haud ipse minus curru Tirynthia fundens Robora; Sed viso præsens minor augure sanguis: Illum armis animisque cupit, prohibebat iniquo Agmine consertum cunei latus; Inde superbus Exseruit patriis electum missile ripis, Ac prius: 'Aonidum dives largitor aquarum, Clare Giganteis etiamnum, Asope, favillis, Da numen dextræ: rogat hoc natusque tuique Quercus alumna vadi; Fas et me spernere Phœbum, Si tibi collatus divum sator, omnia mergam Fontibus arma tuis tristesque sine augure vittas.' Audierat genitor: vetat indulgere volentem Phœbus, et aurigam jactus detorquet in Hersen. Ille ruit: deus ipse vagis succedit habenis, Lernæum falso simulans Haliacmona vultu, Tunc vero ardenti non ulla obsistere temptant Signa, ruunt solo terrore, et vulnera citra Mors trepidis ignava venit, dubiumque tuenti Presserit infestos onus impuleritne jugales. Sic ubi nubiferum montis latus aut nova ventis Solvit hiems aut victa situ non pertulit ætas, Desilit horrendus campo timor, arva virosque Limite non uno longævaque robora secum Præcipitans, tandemque exhaustus turbine fesso Aut vallem cavat aut medios intercipit amnes, Non secus ingentique viro magnoque gravatus Temo deo nunc hoc, nunc illo in sanguine fervet, Ipse sedens telis pariterque ministrat habenis Delius, ipse docet jactus adversaque flectit Spicula fortunamque hastis venientibus aufert, Sternuntur terra Melaneus pedes, Antiphus alto Nil defensus equo, genitusque Heliconide Nympha Ætion, cæsoque infamis fratre Polites, Conatusque toris vittatam attingere Manto Lampus: in hunc sacras Phœbus dedit ipse sagittas, Et jam cornipedes trepidi ad moribunda reflantes Corpora rimantur terras, omnisque per artus Sulcus et incisis altum rubet orbita membris, Hos jam ignorantes terit impius axis, at illi Vulnere semineces (nec devitare facultas) Venturum super ora vident; Jam lubrica tabo Frena, nec insisti madidus dat temo, rotæque Sanguine difficiles, et tardior ungula fossis Visceribus: tunc ipse furens in morte relicta Spicula et e mediis exstantes ossibus hastas Avellit, strident animæ currumque sequuntur. Tandem se famulo summum confessus Apollo 'utere luce tua longamque,' ait, 'indue famam, Dum tibi me junctum Mors irrevocata veretur, Vincimur: immites scis nulla revolvere Parcas Stamina; Vade diu populis promissa voluptas Elysiis, certe non perpessure Creontis Imperia aut vetito nudus jaciture sepulcro.' Ille refert contra, et paulum respirat ab armis: 'olim te, Cirrhæe pater, peritura sedentem Ad juga (quis tantus miseris honor?) Axe trementi Sensimus; Instantes quonam usque morabere manes? Audio jam rapidæ cursum Stygis atraque Ditis Flumina tergeminosque mali custodis hiatus, Accipe commissum capiti decus, accipe laurus, Quas Erebo deferre nefas, nunc voce suprema, Si qua recessuro debetur gratia vati, Deceptum tibi, Phœbe, larem pœnasque nefandæ Coniugis et pulchrum nati commendo furorem.' Desiluit mærens lacrimasque avertit Apollo: Tunc vero ingemuit currusque orbique jugales. Non aliter cæco nocturni turbine Cauri Scit peritura ratis, cum jam damnata sororis Igne Therapnæi fugerunt carbasa fratres. Jamque recessuræ paulatim horrescere terræ Summaque terga quati graviorque effervere pulvis Cœperat; Inferno mugit jam murmure campus, Bella putant trepidi bellique hunc esse fragorem Hortanturque gradus; Alius tremor arma virosque Mirantesque inclinat equos, jam frondea nutant Culmina, jam muri, ripisque Ismenos apertis Effugit; Exciderunt iræ, nutantia figunt Tela solo, dubiasque vagi nituntur in hastas Comminus inque vicem viso pallore recedunt, Sic ubi navales miscet super æquora pugnas Contempto Bellona mari, si forte benigna Tempestas, sibi quisque cavent, ensesque recondit Mors alia, et socii pacem fecere timores, Talis erat campo belli fluitantis imago, Sive laborantes concepto flamine terræ Ventorum rabiem et clausum ejecere furorem, Exedit seu putre solum carpsitque terendo Unda latens, sive hac volventis machina cæli Incubuit, sive omne fretum Neptunia movit Cuspis et extremas gravius mare torsit in oras, Seu vati datus ille fragor, seu terra minata est Fratribus: ecce alte præceps humus ore profundo Dissilit, inque vicem timuerunt sidera et umbræ, Illum ingens haurit specus et transire parantes Mergit equos; Non arma manu, non frena remisit: Sicut erat, rectos defert in Tartara currus, Respexitque cadens cælum, campumque coire Ingemuit, donec levior distantia rursus Miscuit arva tremor lucemque exclusit Averno.
Ut subitus vates pallentibus incidit umbris Letiferasque domos regisque arcana sepulti Rupit et annato turbavit funere manes, Horror habet cunctos, Stygiis mirantur in oris Tela et equos corpusque novum; Nec enim ignibus artus Conditus aut mæsta niger adventabat ab urna, Sed belli sudore calens, clipeumque cruentis Roribus et scissi respersus pulvere campi, Necdum illum aut trunca lustraverat obvia taxo Eumenis, aut furvo Proserpina poste notarat Cœtibus assumptum functis; Quin comminus ipsa Fatorum deprensa colus, visoque paventes Augure tunc demum rumpebant stamina Parcæ, Illum et securi circumspexere fragorem Elysii, et si quos procul ulteriore barathro Altera nox aliisque gravat plaga cæca tenebris, Tunc regemunt pigrique lacus ustæque paludes, Umbriferæque fremit sulcator pallidus undæ Dissiluisse novo penitus telluris hiatu Tartara et admissos non per sua flumina manes. Forte sedens media regni infelicis in arce Dux Erebi populos poscebat crimina vitæ, Nil hominum miserans iratusque omnibus umbris, Stant Furiæ circum variæque ex ordine Mortes, Sævaque multisonas exsertat Pœna catenas; Fata ferunt animas et eodem pollice damnant: Vincit opus, juxta Minos cum fratre verendo Jura bonus meliora monet regemque cruentum Temperat; Assistunt lacrimis atque igne tumentes Cocytos Phlegethonque, et Styx periuria divum Arguit, ille autem supera compage soluta Nec solitus sentire metus expavit oborta Sidera, jucundaque offensus luce profatur: 'quæ superum labes inimicum impegit Averno Æthera? Quis rupit tenebras vitæque silentes Admonet? Unde minas? Uter hæc mihi prœlia fratrum? Congredior, pereant agedum discrimina rerum, Nam cui dulce magis? Magno me tertia victum Deiecit fortuna polo, mundumque nocentem Servo; Nec iste meus: diris quin pervius astris Inspicitur, tumidusne meas regnator Olympi Explorat vires? Habeo jam quassa Gigantum Vincula et ætherium cupidos exire sub axem Titanas miserumque patrem: quid me otia mæsta Sævus et implacidam prohibet perferre quietem Amissumque odisse diem? Pandam omnia regna, Si placet, et Stygio prætexam Hyperiona cælo. Arcada nec superis (quid enim mihi nuntius ambas Itque reditque domos?) Emittam et utrumque tenebo Tyndariden. Cur autem avidis Ixiona frango Verticibus? Cur non exspectant Tantalon undæ? Anne profanatum totiens Chaos hospite vivo Perpetiar? Me Pirithoi temerarius ardor Temptat et audaci Theseus juratus amico, Me ferus Alcides tum cum custode remoto Ferrea Cerbereæ tacuerunt limina portæ; Odrysiis etiam pudet (heu!) Patuisse querelis Tartara: vidi egomet blanda inter carmina turpes Eumenidum lacrimas iterataque pensa Sororum; Me quoque—sed duræ melior violentia legis, Ast ego vix unum, nec celsa ad sidera, furto Ausus iter Siculo rapui conubia campo: Nec licuisse ferunt; Iniustæque a Jove leges Protinus, et sectum genetrix mihi computat annum, Sed quid ego hæc? I, Tartareas ulciscere sedes, Tisiphone; Si quando, novis asperrima monstris Triste, insuetum, ingens, quod nondum viderit æther, Ede nefas, quod mirer ego invideantque Sorores, Atque adeo fratres (nostrique hæc omina sunto Prima odii), fratres alterna in vulnera læto Marte ruant; Sit qui rabidarum more ferarum Mandat atrox hostile caput, quique igne supremo Arceat exanimes et manibus æthera nudis Commaculet: juvet ista ferum spectare Tonantem, Præterea ne sola furor mea regna lacessat, Quære deis qui bella ferat, qui fulminis ignes Infestumque Jovem clipeo fumante repellat, Faxo haud sit cunctis levior metus atra movere Tartara frondenti quam jungere Pelion Ossæ.' Dixerat: atque illi jamdudum regia tristis Attremit oranti, suaque et quæ desuper urguet Nutabat tellus: non fortius æthera vultu Torquet et astriferos inclinat Juppiter axes. 'At tibi quos,' inquit, 'manes, qui limite præceps Non licito per inane ruis?' Subit ille minantem Jam tenuis visu, jam vanescentibus armis, Jam pedes: exstincto tamen indecerptus in ore Augurii perdurat honos, obscuraque fronti Vitta manet, ramumque tenet morientis olivæ: 'si licet et sanctis hic ora resolvere fas est Manibus, o cunctis finitor maxime rerum (at mihi, qui quondam causas elementaque noram, Et sator), oro, minas stimulataque corda remulce, Neve ira dignare hominem et tua jura timentem; Nam nec ad Herculeos (unde hæc mihi pectora?) Raptus, Nec venerem illicitam (crede his insignibus) ausi Intramus Lethen: fugiat ne tristis in antrum Cerberus, aut nostros timeat Proserpina currus. Augur Apollineis modo dilectissimus aris, Testor inane Chaos (quid enim hic jurandus Apollo?), Crimine non ullo subeo nova fata, nec alma Sic merui de luce rapi; Scit judicis urna Dictæi verumque potest deprendere Minos. Coniugis insidiis et iniquo venditus auro Argolicas acies (unde hæc tibi turba recentum Umbrarum, et nostræ veniunt quoque funera dextræ) Non ignarus ini: subito me turbine mundi (horret adhuc animus) mediis e milibus hausit Nox tua. Quæ mihi mens, dum per cava viscera terræ Vado diu pendens et in ære volvor operto? Ei mihi! Nil ex me sociis patriæque relictum, Vel captum Thebis; Jam non Lernæa videbo Tecta, nec attonito saltem cinis ibo parenti. Non tumulo, non igne miser lacrimisque meorum Productus, toto pariter tibi funere veni, Nil istis ausurus equis; Nec deprecor undam Accipere et tripodum jam non meminisse meorum. Nam tibi præsagi quis jam super auguris usus, Cum Parcæ tua jussa trahant? Sed pectora flectas Et melior sis, quæso, deis, si quando nefanda Huc aderit conjunx, illi funesta reserva Supplicia: illa tua, rector bone, dignior ira.' Accipit ille preces indignaturque moveri, Ut leo, Massyli cum lux stetit obvia ferri, Tunc iras, tunc arma citat; Si decidit hostis, Ire supra satis est vitamque relinquere victo. Interea vittis lauruque insignis opima Currus et egregiis modo formidatus in armis Ipse palam, fusus nulli nullique fugatus, Quæritur: absistunt turmæ, suspectaque tellus Omnibus, infidi miles vestigia campi Circumit, atque avidæ tristis locus ille ruinæ Cessat et inferni vitatur honore sepulcri, Nuntius hortanti diversa in parte maniplos Adrasto, vix ipse ratus vidisse, Palæmon Advolat et trepidans (steterat nam forte cadenti Proximus inspectoque miser pallebat hiatu), Verte gradum, fuge rector,' ait, 'si Dorica saltem Terra loco patriæque manent, ubi liquimus, arces, Non armis, non sanguine opus: quid inutile ferrum Stringimus in Thebas? Currus humus impia sorbet Armaque bellantesque viros; Fugere ecce videtur Hic etiam, quo stamus, ager, vidi ipse profundæ Noctis iter ruptaque soli compage ruentem Illum heu, præsagis quo nullus amicior astris, Œcliden, frustraque manus cum voce tetendi, Mira loquor? Sulcos etiamnum, rector, equorum Fumantemque locum et spumis madida arva reliqui. Nec commune malum est: tellus agnoscit alumnos, Stat Thebana acies.' Stupet hæc et credere Adrastus Cunctatur; Sed Mopsus idem trepidusque ferebat Actor idem, jam Fama novis terroribus audax Non unum cecidisse refert, sponte agmina retro Non exspectato revocantum more tubarum Præcipitant: sed torpet iter, falluntque ruentes Genva viros; Ipsique (putes sensisse) repugnant Cornipedes nulloque truces hortamine parent Nec celerare gradum nec tollere lumina terra, Fortius incursant Tyrii, sed Vesper opacus Lunares jam ducit equos; Data fœdere parvo Mæsta viris requies et nox auctura timores. Quæ tibi nunc facies postquam permissa gemendi Copia! Qui fletus galeis cecidere solutis! Nil solitum fessos juvat; Abiecere madentes, Sicut erant, clipeos, nec quisquam spicula tersit, Nec laudavit equum, nitidæ nec cassidis altam Compsit adornavitque jubam; Vix magna lavare Vulnera et efflantes libet internectere plagas: Tantus ubique dolor, mensas alimentaque bello Debita nec pugnæ suasit labor: omnia laudes, Amphiaræ, tuas fecundaque pectora veri Commemorant lacrimis, et per tentoria sermo Unus: abisse deos dilapsaque numina castris: 'heu ubi laurigeri currus sollemniaque arma Et galeæ vittatus apex? Hoc antra lacusque Castalii tripodumque fides? Sic gratus Apollo? Quis mihi sidereos lapsus mentemque sinistri Fulguris, aut cæsis saliat quod numen in extis, Quando iter, unde moræ, quæ sævis utilis armis, Quæ pacem magis hora velit? Quis jam omne futurum Proferet, aut cum quo volucres mea fata loquentur? Hos quoque bellorum casus nobisque tibique Præscieras et (quanta sacro sub pectore virtus!) Venisti tamen et miseris comes additus armis, Et cum te tellus fatalisque hora vocaret, Tu Tyrias acies adversaque signa vacasti Sternere; Tunc etiam media de morte timendum Hostibus infestaque abeuntem vidimus hasta, Et nunc te quis casus habet? Poterisne reverti Sedibus a Stygiis altaque erumpere terra? Anne sedes hilaris juxta, tua numina. Parcas Et vice concordi discis ventura docesque? An tibi felices lucos miseratus Averni Rector et Elysias dedit inservare volucres? Quidquid es, æternus Phœbo dolor et nova clades Semper eris mutisque diu plorabere Delphis, Hic Tenedon Chrysenque dies partuque ligatum Delon et intonsi claudet penetralia Branchi, Nec Clarias hac luce fores Didymæaque quisquam Limina nec Lyciam supplex consultor adibit, Quin et cornigeri vatis nemus atque Molosso Quercus anhela Jovi Trojanaque Thymbra tacebit, Ipsi amnes ipsæque volent arescere laurus, Ipse nihil certum sagis clangoribus æther Præcinet, et nulla ferientur ab alite nubes, Jamque erit ille dies quo te quoque conscia Fatis Templa colant reddatque tuus responsa sacerdos.' Taba fatidico peragunt sollemnia regi, Ceu flammas ac dona rogo tristesque rependant Exsequias mollique animam tellure reponant, Fracta dehinc cunctis aversaque pectora bello, Sic fortes Minyas subito cum funere Tiphys Destituit, non arma sequi, non ferre videtur Remus aquas, ipsique minus jam ducere venti, Jam fessis gemitu paulatim corda levabat Exhaustus sermone dolor; Nox addita curas Obruit et facilis lacrimis irrepere somnus. At non Sidoniam diversa in parte per urbem Nox eadem: vario producunt sidera ludo Ante domos intraque, ipsæque ad mœnia marcent Excubiæ; Gemina æra sonant Idæaque terga Et moderata sonum vario spiramine buxus, Tunc dulces superos atque omne ex ordine alumnum Numen ubique sacri resonant pæanes, ubique Serta coronatumque merum, nunc funera rident Auguris ignari, contraque in tempore certant Tiresian laudare suum; Nunc facta revolvunt Majorum veteresque canunt ab origine Thebas: Hi mare Sidonium manibusque attrita Tonantis Cornua et ingenti sulcatum Nerea tauro, Hi Cadmum lassamque bovem fetosque cruenti Martis agros, alii Tyriam reptantia saxa Ad chelyn et duras animantem Amphiona cautes, Hi gravidam Semelen, illi Cythereia laudant Conubia et multa deductam lampade fratrum Harmoniam: nullis deest sua fabula mensis, Ceu modo gemmiferum thyrso populatus Hydaspen Eoasque domos nigri vexilla triumphi Liber et ignotos populis ostenderet Indos. Tunc primum ad cœtus sociæque ad fœdera mensæ Semper inaspectum diraque in sede latentem Œdipoden exisse ferunt vultuque sereno Canitiem nigram squalore et sordida fusis Ora comis laxasse manu sociumque benignos Affatus et abacta prius solacia passum; Quin hausisse dapes insiccatumque cruorem Deiecisse genis, cunctos auditque refert que, Qui Ditem et Furias tantum et si quando regentem Antigonen mæstis solitus pulsare querelis, Causa latet, non hunc Tyrii fors prospera belli, Tantum bella juvant; Natum hortaturque probatque Nec vicisse velit; Sed primos comminus enses Et sceleris tacito rimatur semina voto, Inde epulæ dulces ignotaque gaudia vultu, Qualis post longæ Phineus jejunia pœnæ, Nil stridere domi volucresque ut sensit abactas (necdum tota fides), hilaris mensasque torosque Nec turbata feris tractavit pocula pennis. Cetera Graiorum curis armisque jacebat Fessa cohors; Alto castrorum ex aggere Adrastus Lætificos tenui captabat corde tumultus, Quamquam æger senio, sed agit miseranda potestas Invigilare malis, illum æreus undique clamor Thebanique urunt sonitus, et amara lacessit Tibia, tum nimio voces marcore superbæ Incertæque faces et jam male pervigil ignis, Sic ubi per fluctus uno ratis obruta somno Conticuit, tantique maris secura juventus Mandavere animas: solus stat puppe magister Pervigil inscriptaque deus qui navigat alno. Tempus erat junctos cum jam soror ignea Phœbi Sentit equos penitusque cavam sub luce parata Oceani mugire domum, seseque vagantem Colligit et leviter moto fugat astra flagello: Concilium rex triste vocat, quæruntque gementes Quis tripodas successor agat, quo prodita laurus Transeat atque orbum vittæ decus, haud mora, cuncti Insignem fama sanctoque Melampode cretum Thiodamanta volunt, quicum ipse arcana deorum Partiri et visas uni sociare solebat Amphiaraus aves, tantæque haud invidus artis Gaudebat dici similem juxtaque secundum, Illum ingens confundit honos inopinaque turbat Gloria et oblatas frondes summissus adorat Seque oneri negat esse parem, cogique meretur, Sicut Achæmenius solium gentesque paternas Excepit si forte puer, cui vivere patrem Tutius, incerta formidine gaudia librat, An fidi proceres, ne pugnet vulgus habenis, Cui latus Euphratæ, cui Caspia limina mandet; Sumere tunc arcus ipsumque onerare veretur Patris equum visusque sibi nec sceptra capaci Sustentare manu nec adhuc implere tiaran. Atque is ubi intorto signatus vellere crinem Convenitque deis, hilari per castra tumultu Vadit ovans ac, prima sui documenta, sacerdos Tellurem placare parat: nec futile mæstis Id visum Danais, geminas ergo ilicet aras Arboribus vivis et adulto cæspite texi Imperat, innumerosque deæ, sua munera, flores Et cumulos frugum et quidquid novat impiger annus Addit et intacto spargens altaria lacte Incipit: 'O hominum divumque æterna creatrix, Quæ fluvios silvasque animarum et semina mundo Cuncta Prometheasque manus Pyrrhæaque saxa Gignis, et impastis quæ prima alimenta dedisti Mutastique viris, quæ pontum ambisque vehisque: Te penes et pecudum gens mitis et ira ferarum Et volucrum requies; Firmum atque immobile mundi Robur inoccidui, te velox machina cæli Ære pendentem vacuo, te currus uterque Circumit, o rerum media indivisaque magnis Fratribus! Ergo simul tot gentibus alma, tot altis Urbibus ac populis, subterque ac desuper una Sufficis, astriferumque domos Atlanta supernas Ferre laborantem nullo vehis ipsa labore: Nos tantum portare negas? Nos, diva, gravaris? Quod, precor, ignari luimus scelus? An quia plebes Externa Inachiis huc adventamus ab oris? Omne homini natale solum, nec te, optima, sævo Tamque humili populos deceat distinguere fine Undique ubique tuos; Maneas communis et arma Hinc atque inde feras; Liceat, precor, ordine belli Pugnaces efflare animas et reddere cælo, Ne rape tam subitis spirantia corpora bustis, Ne propera: veniemus enim, quo limite cuncti, Qua licet ire via; Tantum exorata Pelasgis Siste levem campum, celeres neu præcipe Parcas, At tu, care deis, quem non manus ulla nec enses Sidonii, sed magna sinu Natura soluto, Ceu te Cirrhæo meritum tumularet hiatu, Sic amplexa coit, hilaris des, oro, precatus Nosse tuos, cæloque et vera monentibus aris Concilies, et quæ populis proferre parabas, Me doceas: tibi sacra feram præsaga, tuique Numinis interpres te Phœbo absente vocabo, Ille mihi Delo Cirrhaque potentior omni, Quo ruis, ille adytis melior locus.' Hæc ubi dicta, Nigrantes terra pecudes obscuraque mergit Armenta, ac vivis cumulos undantis harenæ Aggerat et vati mortis simulacra rependit. Talia apud Graios, cum jam Mavortia contra Cornua, jam sævos fragor æreus excitat enses, Addit acerba sonum Teumesi e vertice crinem Incutiens acuitque tubas et sibila miscet Tisiphone: stupet insolito clangore Cithæron Marcidus et turres carmen non tale secutæ, Jam trepidas Bellona fores armataque pulsat Limina, jam multo laxantur cardine Thebæ, Turbat eques pedites, currus properantibus obstant, Ceu Danai post terga premant: sic omnibus alæ Artantur portis septemque excursibus hærent. Ogygiis it sorte Creon, Eteoclea mittunt Neistæ, celsas Homoloidas occupat Hæmon, Hypsea Prœtiæ, celsum fudere Dryanta Electræ, quatit Hypsistas manus Eurymedontis, Culmina magnanimus stipat Dircæa Menœceus, Qualis ubi aversi secretus pabula cæli Nilus et Eoas magno bibit ore pruinas, Scindit fontis opes septemque patentibus arvis In mare fert hiemes; Penitus cessere fugatæ Nereides dulcique timent occurrere ponto. Tristis at inde gradum tarde movet Inacha pubes, Præcipue Eleæ Lacedæmoniæque cohortes Et Pylii; Subitum nam Thiodamanta sequuntur Augure fraudati, necdum accessere regenti, Nec tua te, princeps tripodum, sola agmina quærunt: Cuncta phalanx sibi deesse putat; Minor ille per alas Septimus exstat apex, liquido velut æthere nubes Invida Parrhasiis unum si detrahat astris, Truncus honor Plaustri, nec idem riget igne reciso Axis, et incerti numerant sua sidera nautæ. Sed jam bella vocant: alias nova suggere vires, Calliope, majorque chelyn mihi tendat Apollo, Fatalem populis ultro poscentibus horam Admovet atra dies, Stygiisque emissa tenebris Mors fruitur cælo bellatoremque volando Campum operit nigroque viros invitat hiatu, Nil vulgare legens, sed quæ dignissima vita Funera, præcipuos annis animisque, cruento Ungue notat: jamque in miseros pensum omne Sororum Scinditur, et Furiæ rapuerunt licia Parcis, Stat medius campis etiamnum cuspide sicca Bellipotens, jamque hos clipeum, jam vertit ad illos Arma ciens aboletque domos, conubia, natos, Pellitur et patriæ et, qui mente novissimus exit, Lucis amor; Tenet in capulis hastisque paratas Ira manus, animusque ultra thoracas anhelus Conatur, galeæque tremunt horrore comarum, Quid mirum caluisse viros? Flammantur in hostem Cornipedes niveoque rigant sola putria nimbo, Corpora ceu mixti dominis irasque sedentum Induerint: sic frena terunt, sic prœlia poscunt Hinnitu tolluntque armos equitesque supinant. Jamque ruunt, primusque virum concurrere pulvis Incipit, et spatiis utrimque æqualibus acti Adventant mediumque vident decrescere campum, Jam clipeus clipeis, umbone repellitur umbo, Ense minax ensis, pede pes et cuspide cuspis: Sic obnixa acies, pariter suspiria fumant Admotæque nitent aliena in casside cristæ, Pulcher adhuc belli vultus: stant vertice coni, Plena armenta viris, nulli sine præside currus, Arma loco, splendent clipei pharetræque decoræ Cingulaque et nondum deforme cruoribus aurum, At postquam rabies et vitæ prodiga virtus Emisere animos, non tanta cadentibus Hædis Æriam Rhodopen solida nive verberat Arctos, Nec fragor Ausoniæ tantus cum Juppiter omni Arce tonat, tanta quatitur nec grandine Syrtis Cum Libyæ Boreas Italos niger attulit imbres, Exclusere diem telis, stant ferrea cælo Nubila, nec jaculis artatus sufficit ær. Hi pereunt missis, illi redeuntibus hastis, Concurrunt per inane sudes et mutua perdunt Vulnera, concurrunt hastæ, stridentia funda Saxa pluunt, volucres imitantur fulgura glandes Et formidandæ non una morte sagittæ, Nec locus ad terram telis: in corpora ferrum Omne cadit; Sæpe ignari perimuntque caduntque. Casus agit virtutis opus: nunc turba recedit, Nunc premit, ac vicibus tellurem amittit et aufert, Ut ventis nimbisque minax cum solvit habenas Juppiter alternoque affligit turbine mundum: Stat cæli diversa acies, nunc fortior Austri, Nunc Aquilonis hiems, donec pugnante procella Aut nimiis hic vicit aquis, aut ille sereno. Principium pugnæ turmas Asopius Hypseus Œbalias (namque hæ magnum et gentile tumentes Euboicum duris rumpunt umbonibus agmen) Reppulit erepto cunei ductore Menalca, Hic et mente Lacon, crudi torrentis alumnus, Nec turpavit avos; Hastam ultra pectus euntem, Ne pudor in tergo, per et ossa et viscera retro Extrahit atque hosti dextra labente remittit Sanguineam: dilecta genis morientis oberrant Taygeta et pugnæ laudataque verbera matri. Phædimon Jasiden arcu Dircæus Amyntas Destinat: heu celeres Parcæ! Jam palpitat arvis Phædimus, et certi nondum tacet arcus Amyntæ, Abstulit ex umero dextram Calydonius Agreus Phegeos: illa suum terra tenet improba ferrum Et movet; Extimuit sparsa inter tela jacentem Prægrediens truncam que tamen percussit Acœtes. Iphin atrox Acamas, Argum ferus impulit Hypseus, Stravit Abanta Pheres, diversaque vulnera flentes Iphis eques, pedes Argus, Abas auriga jacebant. Inachidæ gemini geminos e sanguine Cadmi Occultos galeis (sæva ignorantia belli) Perculerant ferro; Sed dum spolia omnia cæsis Eripiunt, videre nefas, et mæstus uterque Respicit ad fratrem pariterque errasse queruntur, Cultor Ion Pisæ cultorem Daphnea Cirrhæ Turbatis prostravit equis: hunc laudat ab alto Luppiter, hunc tardus frustra miseratur Apollo. Ingentes Fortuna viros illustrat utrimque Sanguine in adverso: Danaos Cadmeius Hæmon Sternit agitque, furens sequitur Tyria agmina Tydeus; Pallas huic præsens, illum Tirynthius implet, Qualiter hiberni summis duo montibus amnes Franguntur geminaque cadunt in plana ruina: Contendisse putes uter arva arbustaque tollat Altius aut superet pontes; Et cum una receptas Confundit jam vallis aquas, sibi quisque superbus Ire cupit, pontoque negant descendere mixti. Ibat fumiferam quatiens Onchestius Idas Lampada per medios turbabatque agmina Graium, Igne viam rumpens; Magno quem comminus ictu Tydeos hasta feri dispulsa casside fixit, Ille ingens in terga jacet, stat fronte superstes Lancea, collapsæ veniunt in tempora flammæ, Prosequitur Tydeus: 'sævos ne dixeris Argos, Igne tuo, Thebane, (rogum concedimus) arde!' Inde, velut primo tigris gavisa cruore Per totum cupit ire pecus, sic Aona saxo, Ense Pholum, Chromin ense, duos Helicaonas hasta Transigit, Ægææ Veneris quos Mæra sacerdos Ediderat prohibente dea; Vos præda cruenti Tydeos, it sævas etiamnum mater ad aras. Nec minus Herculeum contra vagus Hæmona ducit Sanguis: inexpleto rapitur per milia ferro, Nunc tumidæ Calydonis opes, nunc torva Pylenes Agmina, nunc mæstæ fundens Pleuronis alumnos, Donec in Olenium fessa jam cuspide Buten Incidit, hunc turmis obversum et abire vetantem Aggreditur; Puer ille, puer malasque comamque Integer, ignaro cui tunc Thebana bipennis In galeam librata venit: finduntur utroque Tempora dividuique cadunt in bracchia crines, Et non hoc metuens inopino limite vita Exsiluit, tunc flavum Hypanin flavumque Politen (ille genas Phœbo, crinem hic pascebat Jaccho: Sævus uterque deus); Victis Hyperenora jungit Conversumque fuga Damasum; Sed lapsa per armos Hasta viri trans pectus abit parmamque tenenti Excutit et summa fugiens in cuspide portat. Sterneret adversos etiamnum Ismenius Hæmon Inachidas (nam tela regit viresque ministrat Amphitryoniades), sævum sed Tydea contra Pallas agit, jamque adverso venere favore Comminus, et placido prior hæc Tirynthius ore: 'fida soror, quænam hunc belli caligine nobis Congressum fortuna tulit? Num regia Juno Hoc molita nefas? Citius me fulmina contra (infandum!) Ruere et magno bellare parenti Aspiciat. Genus huic—sed mitto agnoscere, quando Tu diversa foves, nec si ipsum comminus Hyllum Tydeos hasta tui Stygioque ex orbe remissum Amphitryona petat; Teneo æternumque tenebo Quantum hæc, diva, manus, quotiens sudaverit ægis Ista mihi, duris famulus dum casibus omnes Lustro vagus terras; Ipsa (heu!) Comes invia mecum Tartara, ni superos Acheron excluderet, isses, Tu patrem cælumque mihi—quis tanta relatu Æquet? Habe totas, si mens exscindere, Thebas, Cedo equidem veniamque precor.' Sic orsus abibat. Pallada mulcet honos: rediit ardore remisso Vultus et erecti sederunt pectoris angues. Sentit abisse deum, levius Cadmeius Hæmon Tela rotat nulloque manum cognoscit in ictu, Tunc magis atque magis vires animusque recedunt, Nec pudor ire retro; Cedentem Acheloius heros Impetit, et librans uni sibi missile telum Derexit jactus summæ qua margine parmæ Ima sedet galea et juguli vitalia lucent, Nec frustrata manus, mortemque invenerat hasta; Sed prohibet paulumque umeri libare sinistri Præbuit et merito parcit Tritonia fratri, Ille tamen nec stare loco nec comminus ire Amplius aut vultus audet perferre cruenti Tydeos; Ægro animo vis ac fiducia cessit, Qualis sætigeram Lucana cuspide frontem Strictus aper, penitus cui non infossa cerebro Vulnera, nec felix dextræ tenor, in latus iras Frangit et expertæ jam non venit obvius hastæ. Ecce ducem turmæ certa indignatus in hostem Spicula felici Prothoum torquere lacerto, Turbidus Œnides una duo corpora pinu, Cornipedemque equitemque, ferit: ruit ille ruentem In Prothoum lapsasque manu quærentis habenas In vultus galeam clipeumque in pectora calcat, Saucius extremo donec cum sanguine frenos Respuit et juncta domino cervice recumbit, Sic ulmus vitisque, duplex jactura colenti, Gaurano de monte cadunt, sed mæstior ulmus Quærit utrique nemus, nec tam sua bracchia labens Quam gemit assuetas invitaque proterit uvas. Sumpserat in Danaos Heliconius arma Corymbus, Ante comes Musis, Stygii cui conscia pensi Ipsa diu positis letum prædixerat astris Uranie, cupit ille tamen pugnasque virosque, Forsitan ut caneret; Longa jacet ipse canendus Laude, sed amissum mutæ flevere Sorores. Pactus Agenoream primis Atys ibat ab annis Ismenen, Tyrii juvenis non advena belli, Quamvis Cirrha domus, soceros nec tristibus actis Aversatus erat; Sponsam quin castus amanti Squalor et indigni commendat gratia luctus, Ipse quoque egregius, nec pectora virginis illi Diversa, inque vicem, sineret Fortuna, placebant, Bella vetant tædas, juvenique hinc major in hostes Ira; Ruit primis immixtus et agmina Lemæ Nunc pedes ense vago, prensis nunc celsus habenis, Ceu spectetur, agit, triplici velaverat ostro Surgentes etiamnum umeros et levia mater Pectora; Tunc auro phaleras auroque sagittas Cingulaque et manicas, ne coniuge vilior iret, Presserat et mixtum cono crispaverat aurum, Talibus (heu!) Fidens vocat ultro in prœlia Graios. Ac prima in faciles grassatus cuspide turmas Arma refert sociis et in agmina fida peracta Cæde redit, sic Hyrcana leo Caspius umbra Nudus adhuc nulloque jubæ flaventis honore Terribilis magnique etiamnum sanguinis insons, Haud procul a stabulis captat custode remoto Segne pecus teneraque famem consumit in agna, Mox ignotum armis ac solo corpore mensus Tydea non timuit, fragilique lacessere telo Sæpius infrendentem aliis aliosque sequentem Ausus erat, tandem invalidos Ætolus ad ictus Forte refert oculos et formidabile ridens, 'jamdudum video, magnum cupis, improbe, leti Nomen,' ait; Simul audacem non ense nec hasta Dignatus leviter digitis imbelle solutis Abiecit jaculum: latebras tamen inguinis alte Missile, ceu totis intortum viribus, hausit, Præterit haud dubium fati et spoliare superbit Œnides, 'neque enim has Marti aut tibi, bellica Pallas, Exuvias figemus,' ait. 'Procul arceat ipsum Ferre pudor; Vix, si bellum comitata refletis Deipyle thalamis, illi illudenda tulissem.' Sic ait, et belli majora ad præmia mente Ducitur: innumeris veluti leo forte potitus Cædibus imbelles vitulos mollesque juvencas Transmittit: magno furor est in sanguine mergi Nec nisi regnantis cervice recumbere tauri, At non semianimi clamore Menœcea lapsus Fallit Atys: prævertit equos curruque citato Desilit: instabat pubes Tegeæa jacenti, Nec prohibent Tyrii, 'pudeat, Cadmea juventus, Terrigenas mentita patres! Quo tenditis,' inquit, 'degeneres? Meliusne jacet pro sanguine nostro Hospes Atys? Tantum hospes adhuc et coniugis ultor Infelix nondum iste suæ; Nos pignora tanta Prodimus?' Insurgunt justo firmata pudore Agmina, cuique suæ rediere in pectora curæ. Interea thalami secreta in parte sorores, Par aliud morum miserique innoxia proles Œdipodæ, varias miscent sermone querelas, Nec mala quæ juxta, sed longa ab origine fati, Hæc matris tædas, oculos ast illa paternos, Altera regnantem, profugum gemit altera fratrem, Bella ambæ, gravis hinc miseri cunctatio voti: Nutat utroque timor, quemnam hoc certamine victum, Quem vicisse velint? Tacite præponderat exsul, Sic Pandioniæ repetunt ubi fida volucres Hospitia atque larem bruma pulsante relictum, Stantque super nidos veterisque exordia fati Adnarrant tectis: it truncum ac flebile murmur; Verba putant, voxque illa tamen non dissona verbis. Atque ibi post lacrimas et longa silentia rursus Incohat Ismene: 'quisnam hic mortalibus error? Quæ decepta fides? Curam invigilare quieti Claraque per somnos animi simulacra reverti? Ecce ego, quæ thalamos, nec si pax alta maneret, Tractarem sensu, (pudet heu!) Conubia vidi Nocte, soror; Sponsum unde mihi sopor attulit amens Vix notum visu? Semel his in sedibus illum, Dum mea nescio quo spondentur fœdera pacto, Respexi non sponte, soror, turbata repente Omnia cernebam, subitusque intercidit ignis, Meque sequebatur rabido clamore reposcens Mater Atyn. Quænam hæc dubiæ præsagia cladis? Nec timeo, dum tuta domus milesque superstes Doricus et tumidos liceat componere fratres.' Talia nectebant, subito cum pigra tumultu Expavit domus, et multo sudore receptus Fertur Atys, servans animam jam sanguine nullo, Cui manus in plaga, dependet languida cervix Exterior clipeo, crinesque a fronte supini, Prima videt caramque tremens Jocasta vocabat Ismenen: namque hoc solum moribunda precatur Vox generi, solum hoc gelidis jam nomen inerrat Faucibus, exclamant famulæ, tollebat in ora Virgo manus, tenuit sævus pudor; Attamen ire Cogitur, indulget summum hoc Jocasta jacenti Ostenditque offertque. Quater jam morte sub ipsa Ad nomen visus defectaque fortiter ora Sustulit; Illam unam neglecto lumine cæli Aspicit et vultu non exsatiatur amato, Tunc quia nec genetrix juxta positusque beata Morte pater, sponsæ munus miserabile tradunt Declinare genas; Ibi demum teste remoto Fassa pios gemitus lacrimasque in vulnera fudit. Dumque ea per Thebas, aliis serpentibus horrens Et face mutata bellum integrabat Enyo, Arma volunt, primos veluti modo comminus ictus Sustulerint omnisque etiamnum luceat ensis, Eminet Œnides: quamvis et harundine certa Parthenopæus agat, morientumque ora furenti Hippomedon proculcet equo, Capaneaque pinus Jam procul Aoniis volet agnoscenda catervis, Tydeos illa dies, illum fugiuntque tremuntque Clamantem: 'quo terga datis? Licet ecce peremptos Ulcisci socios mæstamque rependere noctem, Ille ego inexpletis solus qui cædibus hausi Quinquaginta animas: totidem, totidem heia gregatim Ferte manus! Nulline patres, nulline jacentum Unanimi fratres? Quæ tanta oblivio luctus? Quam pudet Inachias contentum abiisse Mycenas! Hine super Thebis? Hæc robora regis? Ubi autem Egregius dux ille mihi?' Simul ordine lævo Ipsum exhortantem cuneos capitisque superbi Insignem fulgore videt; Nec segnius ardens Occurrit, niveo quam flammiger ales olori Imminet et magna trepidum circumligat umbra, Tunc prior: 'Aoniæ rex o justissime gentis, Imus in arma palam tandemque ostendimus enses, An noctem et solitas placet exspectare tenebras?' Ille nihil contra, sed stridula cornus in hostem It referens mandata ducis, quam providus heros Jam jam in fine viæ percussam obliquat, et ipse Telum ingens avide et quanto non ante lacerto Impulit, ibat atrox finem positura duello Lancea (convertere oculos utrimque faventes Sidonii Graique dei), crudelis Erinys Obstat et infando differt Eteoclea fratri, Cuspis in armigerum Phlegyan peccavit. Ibi ingens Pugna virum, stricto nam sævior irruit ense Ætolus, retroque datum Thebana tegebant Arma ducem, sic densa lupum jam nocte sub atra Arcet ab apprenso pastorum turba juvenco; Improbus erigitur contra, nec cura vetantes Impetere: illum, illum, semel in quem venerat, urguet, Non secus obiectas acies turbamque minorem Dissimulat transitque manu; Tamen ora Thoantis, Pectora Deilochi, Clonii latus, ilia torvi Perforat Hippotadæ; Truncis sua membra remittit Interdum galeasque rotat per nubila plenas, Et jam corporibus sese spoliisque cadentum Clauserat; Unum acies circum consumitur, unum Omnia tela vovent: summis hæc ossibus hærent, Pars frustrata cadunt, partem Tritonia vellit, Multa rigent clipeo, densis jam consitus hastis Ferratum quatit umbo nemus, tergoque fatiscit Atque umeris gentilis aper; Nusquam ardua coni Gloria, quique apicem torvæ Gradivus habebat Cassidis, haud lætum domino ruit omen: inusta Temporibus nuda æra sedent, circumque sonori Vertice percusso volvuntur in arma molares, Jam eruor in galea, jam saucia proluit ater Pectora permixtus sudore et sanguine torrens, Respicit hortantes socios et Pallada fidam Longius opposita celantem lumina parma: Ibat enim magnum lacrimis inflectere patrem. Ecce secat Zephyros ingentem fraxinus iram Fortunamque ferens; Teli non eminet auctor: Astacides Melanippus erat, nec prodidit ipse Et vellet latuisse manum, sed gaudia turmæ Monstrabant trepidum; Nam flexus in ilia Tydeus Summissum latus et clipei laxaverat orbem, Clamorem Aonii miscent gemitumque Pelasgi, Obiectantque manus indignantemque tuentur, Ille per oppositos longe rimatus amarum Astaciden, totis animæ se cogit in ictum Reliquiis telumque jacit quod proximus Hopleus Præbuerat: perit expressus conamine sanguis, Tunc tristes socii cupidum bellare (quis ardor!) Et poscentem hastas mediaque in morte negantem Exspirare trahunt, summique in margine campi Effultum gemina latera inclinantia parma Ponunt, ac sævi rediturum ad prœlia Martis Promittunt flentes, sed et ipse recedere cælum Ingentesque animos extremo frigore labi Sensit, et innixus terræ, 'miserescite,' clamat, 'Inachidæ: non ossa precor referantur ut Argos Ætolumve larem; Nec enim milii cura supremi Funeris: odi artus fragilemque hunc corporis usum, Desertorem animi, caput, o caput, o mihi si quis Apportet, Melanippe, tuum! Nam volveris arvis, Fido equidem, nec me virtus suprema fefellit, I, precor, Atrei si quid tibi sanguinis umquam, Hippomedon, vade, o primis puer inclute bellis Arcas, et Argolicæ Capaneu jam maxime turmæ.' Moti omnes, sed primus abit primusque repertum Astaciden medio Capaneus e pulvere tollit Spirantem lævaque super cervice reportat, Terga cruentantem concussi vulneris unda: Qualis ab Arcadio rediit Tirynthius antro Captivumque suem clamantibus intulit Argis. Erigitur Tydeus vultuque occurrit et amens Lætitiaque iraque, ut singultantia vidit Ora trucesque oculos seseque agnovit in illo, Imperat abscisum porgi, lævaque receptum Spectat atrox hostile caput, gliscitque tepentis Lumina torva videns et adhuc dubitantia figi, Infelix contentus erat: plus exigit ultrix Tisiphone; Jamque inflexo Tritonia patre Venerat et misero decus immortale ferebat, Atque illum effracti perfusum tabe cerebri Aspicit et vivo scelerantem sanguine fauces (nec comites auferre valent): stetit aspera Gorgon Crinibus emissis rectique ante ora cerastæ Velavere deam; Fugit aversata jacentem, Nec prius astra subit quam mystica lampas et insons Elisos multa purgavit lumina lympha.
Asperat Aonios rabies audita cruenti Tydeos; Ipsi etiam minus ingemuere jacentem Inachidæ, culpantque virum et rupisse queruntur Fas odii; Quin te, divum implacidissime, quamquam Præcipuum tunc cædis opus, Gradive, furebas, Offensum virtute ferunt, nec comminus ipsum Ora sed et trepidos alio torsisse jugales. Ergo profanatum Melanippi funus acerbo Vulnere non aliis ultum Cadmeia pubes Insurgunt stimulis quam si turbata sepulcris Ossa patrum monstrisque datæ crudelibus urnæ, Accendit rex ipse super; 'Quisquamne Pelasgis Mitis adhuc hominemque gerit? Jam morsibus uncis (pro furor! Usque adeo tela exsatiavimus?) Artus Dilacerant, nonne Hyrcanis bellare putatis Tigribus, aut sævos Libyæ contra ire leones? Et nunc ille jacet (pulchra o solacia leti!) Ore tenens hostile caput, dulcique nefandus Immoritur tabo; Nos ferrum immite facesque: Illis nuda odia, et feritas jam non eget armis, Sic pergant rabidi claraque hac laude fruantur, Dum videas hæc, summe pater, sed enim hiscere campos Conquesti terræque fugam mirantur; An istos Vel sua portet humus?' Magno sic fatus agebat Procursu fremituque viros, furor omnibus idem Tydeos invisi spoliis raptoque potiri Corpore, non aliter subtexunt astra catervæ Incestarum avium, longe quibus aura nocentem Æra desertasque tulit sine funere mortes; Illo avidæ cum voce ruunt, sonat arduus æther Plausibus, et cælo volucres cessere minores. Fama per Aonium rapido vaga murmure campum Spargitur in turmas (solito pernicior index Cum lugenda refert), donec, cui maxima fando Damna vehit, trepidas lapsa est Polynicis ad aures, Deriguit juvenis lacrimæque hæsere paratæ Et cunctata fides: nimium nam cognita virtus Œnidæ credi letum suadetque vetatque. Sed postquam haud dubio clades auctore reperta est, Nox oculos mentemque rapit; Tum sanguine fixo Membra simul, simul ama ruunt: madet ardua fletu Jam galea atque ocreæ clipeum excepere cadentem, It mæstus genua ægra trahens hastamque sequentem, Vulneribus ceu mille gravis totosque per artus Saucius: absistunt socii monstrantque gementes, Tandem ille abiectis, vix quæ portaverat, armis Nudus in egregii vacuum jam corpus amici Procidit et tali lacrimas cum voce profudit: 'hasne tibi, armorum spes o suprema meorum, Œnide, grates, hæc præmia digna rependi, Funus ut invisa Cadmi tellure jaceres Sospite me? Nunc exsul ego æternumque fugatus, Quando alius misero ac melior mihi frater ademptus, Nec jam sortitus veteres regnique nocentis Periurum diadema peto: quo gaudia tanti Empta mihi aut sceptrum quod non tua dextera tradet? Ite, viri, solumque fero me linquite fratri: Nil opus arma ultra temptare et perdere mortes; Ite, precor; Quid jam dabitis mihi denique majus? Tydea consumpsi! Quanam hoc ego morte piabo? O socer, o Argi et primæ bona jurgia noctis Alternæque manus et, longi pignus amoris, Ira brevis! Non me ense tuo tunc, maxime Tydeu, (et poteras) nostri mactatum in limine Adrasti! Quin etiam Thebas me propter et impia fratris Tecta libens, unde haud alius remeasset, adisti, Ceu tibimet sceptra et proprios laturus honores. Jam Telamona pium, jam Thesea Fama tacebat. Qualis et ecce jaces! Quæ primum vulnera rimer? Quis tuus hic, quis ab hoste eruor? Quæ te agmina quive Innumeri stravere globi? Num fallor? Et ipse Invidit pater et tota Mars impulit hasta?' Sic ait, et mærens etiamnum lubrica tabo Ora viri terget lacrimis dextramque reponit. 'Tune meos hostes hucusque exosus, et ultra Sospes ego?' Exuerat vagina turbidus ensem Aptabatque neci: comites tenuere, socerque Castigat bellique vices ac fata revolvens Solatur tumidum, longeque a corpore caro Paulatim, unde dolor letique animosa voluntas, Amovet ac tacite ferrum inter verba reponit, Ducitur amisso qualis consorte laborum Deserit inceptum media inter jugera sulcum Taurus iners colloque jugum deforme remisso Parte trahit, partem lacrimans sustentat arator. Ecce autem hortatus Eteoclis et arma secuti, Lecta manus, juvenes, quos nec Tritonia bello, Nec prope collata sprevisset cuspide Mavors, Adventant; Contra, collecta ut pectora parmæ Fixerat atque hastam longe protenderat, hæret Arduus Hippomedon: ceu fluctibus obvia rupes, Cui neque de cælo metus et fracta æquora cedunt, Stat cunctis immota minis; Fugit ipse rigentem Pontus et ex alto miseræ novere carinæ. Tunc prior Aonides (validam simul eligit hastam): 'non pudet hos manes, hæc infamantia bellum Funera dis coram et cælo inspectante tueri? Scilicet egregius sudor memorandaque virtus Hanc tumulare feram, ne non mærentibus Argos Exsequiis lacrimandus eat mollique feretro Infandam ejectans saniem! Dimittite curam, Nullæ illum volucres, nulla impia monstra nec ipse, Si demus, pius ignis edat.' Nec plura, sed ingens Intorquet jaculum, duro quod in ære moratum Transmissumque tamen clipei stetit orbe secundo, Inde Pheres acerque Lycus; Sed cassa Pheretis Hasta redit, Lycus excelso terrore comantem Perstringit galeam: convulsæ cuspide longe Diffugere jubæ patuitque ingloria cassis, Ipse nec ire retro, nec in obvia concitus arma Exsilit, inque eadem sese vestigia semper Obversus cunctis profert recipitque, nec umquam Longius indulget dextræ motusque per omnes Corpus amat, corpus servans circumque supraque Vertitur, imbellem non sic amplexa juvencum Infestante lupo tunc primum feta tuetur Mater et ancipiti circumfert cornua gyro; Ipsa nihil metuens sexusque oblita minoris Spumat et ingentes imitatur femina tauros, Tandem intermissa jaculorum nube potestas Reddere tela fuit; Jamque et Sicyonius Alcon Venerat auxilio, Pisæaque præpetis Idæ Turma subit cuneumque replent, his lætus in hostes Lernæam jacit ipse trabem; Volat illa sagittis Æqua fuga mediumque nihil cunctata Politen Transabit et juncti clipeum cavat improba Mopsi. Phocea tum Cydona Tanagræumque Phalantum Atque Erycem, hunc retro conversum et tela petentem, Dum spes nulla necis, crinito a vertice figit: Faucibus ille cavis hastam non ore receptam Miratur moriens, pariterque et murmure plenus Sanguis et expulsi salierunt cuspide dentes, Ausus erat furto dextram ejectare Leonteus, Pone viros atque arma latens, positumque trahebat Prenso crine caput: vidit, quamquam undique crebræ, Hippomedon, ante ora minæ, sævoque protervam Abstulit ense manum; Simul increpat: 'hanc tibi Tydeus, Tydeus ipse rapit; Post et confecta virorum Fata time magnosque miser fuge tangere manes!' Ter Cadmea phalanx torvum abduxere cadaver, Ter retrahunt Danai: Siculi velut anxia puppis Seditione maris nequiquam obstante magistro Errat et averso redit in vestigia velo. Non ibi Sidoniæ valuissent pellere cœpto Hippomedonta manus, non illum impacta moverent Tormenta oppositum, formidati que superbis Turribus impulsus temptato umbone redissent, Sed memor Elysii regis noxasque recensens Tydeos in medios astu subit impia campos Tisiphone: sensere acies subitusque cucurrit Sudor equis sudorque viris, quamquam ore remisso Inachium fingebat Halyn; Nusquam impius ignis Verberaque, et jussi tenuere silentia crines, Arma gerit juxtaque feri latus Hippomedontis Blanda genas vocemque venit; Tamen ille loquentis Extimuit vultus admiraturque timorem, Illa autem lacrimans, 'tu nunc,' ait, 'inclute, frustra Exanimes socios inhumataque corpora Graium (scilicet is nobis metus, aut jam cura sepulcri?) Protegis; Ipse manu Tyria tibi captus Adrastus Raptatur, teque ante alios, te voce manuque Invocat; Heu qualem lapsare in sanguine vidi, Exutum canos lacero diademate crines! Nec procul hinc, adverte oculos ubi plurimus ille Pulvis, ubi ille globus.' Paulum stetit anxius heros Librabatque metus; Premit aspera virgo: 'quid hæres? Imus? An hi retinent manes, et vilior ille Qui superest?' Miserum sociis opus et sua mandat Prœlia et unanimi vadit desertor amici, Respiciens tamen et revocent si forte paratus. Inde legens turbata trucis vestigia divæ Huc illuc frustra ruit avius, impia donec Eumenis ex oculis reiecta cærula parma Fugit et innumeri galeam rupere cerastæ. Aspicit infelix discussa nube quietos Inachidas currumque nihil metuentis Adrasti. Et Tyrii jam corpus habent, jam gaudia magnæ Testantur voces, victorque ululatus aderrat Auribus occultoque ferit præcordia luctu, Ducitur hostili (pro dura potentia fati!) Tydeus ille solo, modo cui Thebana sequenti Agmina, sive gradus seu frena effunderet, ingens Limes utrimque datus; Nusquam arma, manusque quiescunt; Nulla viri feritas: juvat ora rigentia leto Et formidatos impune lacessere vultus. Hic amor, hoc una timidi fortesque sequuntur, Nobilitare manus, infectaque sanguine tela Coniugibus servant parvisque ostendere natis. Sic ubi Maura diu populatum rura leonem, Quem propter clausique greges vigilantque magistri, Pastorum lassæ debellavere cohortes: Gaudet ager, magno subeunt clamore coloni, Præcerpuntque jubas immaniaque ora recludunt Damnaque commemorant, seu jam sub culmine fixus Excubat, antiquo seu pendet gloria luco. At ferus Hippomedon quamquam jam sentit inane Auxilium et seram rapto pro corpore pugnam, It tamen et cæcum rotat irrevocabilis ensem, Vix socios hostesque, nihil dum tardet euntem, Secernens; Sed cæde nova jam lubrica tellus Armaque seminecesque viri currusque soluti Impediunt lævumque femur, quod cuspide fixum Regis Echionii seu dissimulaverat ardens Sive ibi nescierat, mæstum videt Hoplea tandem; Tydeos hic magni fidus comes et modo frustra Armiger alipedem prona cervice tenebat Fatorum ignarum domini solumque frementem Quod vacet inque acies audentior ille pedestres, Hunc aspernantem tumido nova pondera tergo (unam quippe manum domitis expertus ab annis) Corripit affaturque: 'quid o nova fata recusas, Infelix sonipes? Nusquam tibi dulce superbi Regis onus; Non jam Ætolo spatiabere campo Gaudentemque jubam per stagna Acheloia solves, Quod superest, caros, i, saltem ulciscere manes Aut sequere; Extorrem neu tu quoque læseris umbram Captivus tumidumque equitem post Tydea portes.' Audisse accensumque putes: hoc fulmine raptum Abstulit et similes minus indignatur habenas, Semifer æria talis Centaurus ab Ossa Desilit in valles: ipsum nemora alta tremescunt, Campus equum, trepidi cursu glomerantur anhelo Labdacidæ, premit ille super, necopinaque ferro Colla metens linquit truncos post terga cadentes. Ventum erat ad fluvium; Solito tunc plenior alveo (signa mali) magna se mole Ismenos agebat, Illa brevis requies, illo timida agmina lassam De campis egere fugam; Stupet hospita belli Unda viros claraque armorum incenditur umbra, Insiluere vadis, magnoque fragore solutus Agger et adversæ latuerunt pulvere ripæ, Ille quoque hostiles saltu majore per undas Irruit attonitis (longum dimittere habenas) Sicut erat; Tantum viridi defixa parumper Cæspite populeo commendat spicula trunco, Tunc vero exanimes tradunt rapientibus ultro Arma vadis: alii dimissa casside, quantum Tendere conatus animæ valuere sub undis, Turpe latent; Multi fluvium transmittere nando Aggressi, sed vincla tenent laterique repugnat Balteus et madidus deducit pectora thorax, Qualis cæruleis tumido sub gurgite terror Piscibus, arcani quotiens devexa profundi Scrutantem delphina vident; Fugit omnis in imos Turba lacus viridesque metu stipantur in algas; Nec prius emersi quam summa per æquora flexus Emicet et visis malit certare carinis; Talis agit sparsos, mediisque in fluctibus heros Frena manu pariter, pariter regit arma, pedumque Remigio sustentat equum; Consuetaque campo Fluctuat et mersas levis ungula quærit harenas. Sternit Iona Chromis, Chromin Antiphos, Antiphon Hypseus, Hypseus Astyagen evasurumque relicto Amne Linum, ni Fata vetent et stamine primo Ablatum tellure mori, premit agmina Thebes Hippomedon, turbat Danaos Asopius Hypseus: Amnis utrumque timet, crasso vada mutat uterque Sanguine, et e fluvio neutri fatale reverti, Jam laceri pronis volvuntur cursibus artus Oraque et abscisæ redeunt in pectora dextræ, Spicula jam clipeosque leves arcusque remissos Unda vehit, galeasque vetant descendere cristæ: Summa vagis late sternuntur flumina telis, Ima viris; Illic luctantur corpora leto, Efflantesque animas retro premit obvius amnis. Flumineam rapiente vado puer Argipus ulmum Prenderat, insignes umeros ferus ense Menœceus Amputat; Ille cadens, nondum conamine adempto, Truncus in excelsis spectat sua bracchia ramis. Hypseos hasta Sagen ingenti vulnere mersit, Ille manet fundo, rediit pro corpore sanguis, Desiluit ripis fratrem rapturus Agenor, Heu miser et tenuit, sed saucius ille levantem Degravat amplexu: poterat resolutus Agenor Emersisse vadis, piguit sine fratre reverti Surgentem dextra Capetum vulnusque minantem Sorbebat rapidus nodato gurgite vertex; Jam vultu, jam crine latet, jam dextera nusquam, Ultimus abruptas ensis descendit in undas, Mille modis leti miseros mors una fatigat. Induit a tergo Mycalesia cuspis Agyrten; Respexit: nusquam auctor erat, sed concita tractu Gurgitis effugiens invenerat hasta cruorem. Figitur et validos sonipes Ætolus in armos Exsiluitque alte vi mortis et æra pendens Verberat; Haud tamen est turbatus fulmine ductor, Sed miseratur equum magnoque ex vulnere telum Exuit ipse gemens et sponte remisit habenas, Inde pedes repetit pugnas gressuque manuque Certior, et segnem Nomium fortemque Mimanta Thisbæumque Lichan Anthedoniumque Lycetum Continuat ferro geminisque e fratribus unum Thespiaden; Eadem poscenti fata Panemo 'vive superstes,' ait, 'diræque ad mœnia Thebes Solus abi miseros non decepture parentes, Di bene quod pugnas rapidum deiecit in amnem Sanguinea Bellona manu: trahit unda timentes Gurgite gentili, nuda nec flebilis umbra Stridebit vestros Tydeus inhumatus ad ignes; Ibitis æquoreis crudelia pabula monstris, Illum terra vehit suaque in primordia solvet.' Sic premit adversos et acerbat vulnera dictis; Ac nunc ense furit, nunc tela natantia captans Ingerit: innuptæ comitem Therona Dianæ, Ruricolamque Gyan cum fluctivago Ergino, Intonsumque Hersen, contemptoremque profundi Crethea, nimbosam qui sæpe Caphereos arcem Euboicasque hiemes parva transfugerat alno— Quid non fata queant? Traiectus pectora ferro Volvitur in fluctus, heu cujus naufragus undæ! Te quoque sublimi tranantem flumina curru, Dum socios, Pharsale, petis, resupinat ademptis Dorica cuspis equis; Illos violentia sævi Gurgitis infelixque jugi concordia mergit. Nunc age, quis tumidis magnum expugnaverit undis Hippomedonta labor, cur ipse excitus in arma Ismenos, doctæ nosse indulgete Sorores: Vestrum opus ire retro et senium depellere Famæ, Gaudebat Fauno Nymphaque Ismenide natus Maternis bellare tener Crenæus in undis, Crenæus, cui prima dies in gurgite fido Et natale vadum et virides cunabula ripæ, Ergo ratus nihil Elysias ibi posse Sorores, Lætus adulantem nunc hoc, nunc margine ab illo Transit avum, levat unda gradus, seu defluus ille, Sive obliquus eat; Nec cum subit obvius ullas Stagna dedere moras pariterque revertitur amnis, Non Anthedonii tegit hospitis inguina pontus Blandior, æstivo nec se magis æquore Triton Exserit, aut caræ festinus ad oscula matris Cum remeat tardumque ferit delphina Palæmon, Arma decent umeros, clipeusque insignis et auro Lucidus Aoniæ cælatur origine gentis. Sidonis hic blandi per candida terga juvenci, Jam secura maris, teneris jam cornua palmis Non tenet, extremis alludunt æquora plantis; Ire putes clipeo fluctusque secare juvencum. Adiuvat unda fidem, pelago nec discolor amnis. Tunc audax pariter telis et voce proterva Hippomedonta petit: 'non hæc fecunda veneno Lerna, nec Herculeis haustæ serpentibus undæ: Sacrum amnem, sacrum (et miser experiere!) Deumque Altrices irrumpis aquas.' Nihil ille, sed ibat Comminus; Opposuit cumulo se densior amnis Tardavitque manum; Vulnus tamen illa retentum Pertulit atque animæ tota in penetralia sedit, Horruit unda nefas, silvæ flevistis utræque, Et graviora cavæ sonuerunt murmura ripæ, Ultimus ille sonus moribundo emersit ab ore, 'mater!', in hanc miseri ceciderunt flumina vocem. At genetrix cœtu glaucarum cincta sororum Protinus icta malo vitrea de valle solatis Exsiluit furibunda comis, ac verbere crebro Oraque pectoraque et viridem scidit horrida vestem, Utque erupit aquis iterumque iterumque trementi Ingeminat 'Crenæe' sono: nusquam ille, sed index Desuper (a miseræ nimium noscenda parenti!) Parma natat; Jacet ipse procul, qua mixta supremum Ismenon primi mutant confinia ponti, Fluctivagam sic sæpe domum madidosque penates Alcyone deserta gemit, cum pignora sævus Auster et algentes rapuit Thetis invida nidos, Mergitur orba iterum, penitusque occulta sub undis Limite non uno, liquidum qua subter eunti Lucet iter, miseri nequiquam funera nati Vestigat plangitque tamen; Sæpe horridus amnis Obstat, et obducto caligant sanguine visus, Illa tamen præceps in tela offendit et enses Scrutaturque manu galeas et prona reclinat Corpora; Nec ponto summota intrabat amaram Dorida, possessum donec jam fluctibus altis Nereidum miserata cohors ad pectora matris Impulit, illa manu ceu vivum amplexa reportat Insternitque toris riparum atque umida siccat Mollibus ora comis, atque hæc ululatibus addit: 'hoc tibi semidei munus tribuere parentes Nec mortalis avus? Sic nostro in gurgite regnas? Mitior heu misero discors alienaque tellus, Mitior unda maris, quæ juxta flumina corpus Rettulit et miseram visa exspectasse parentem, Hine mei vultus? Hæc torvi lumina patris? Hi crines undantis avi? Tu nobile quondam Undarum nemorumque decus, quo sospite major Diva et Nympharum longe regina ferebar, Heu ubinam ille frequens modo circa limina matris Ambitus orantesque tibi servire Napææ? Cur nunc te, melius sævo mansura profundo, Amplexu misero tumulis, Crenæe, reporto Non mihi? Nec tantæ pudet heu miseretque ruinæ, Dure parens? Quæ te alta et ineluctabilis imo Condidit amne palus, quo nec tam cruda nepotis Funera nec nostri valeant perrumpere planctus? Ecce furit jactatque tuo se in gurgite major Hippomedon, illum ripæque undæque tremescunt, Illius impulsu nostrum bibit unda cruorem: Tu piger et trucibus facilis servire Pelasgis, Ad cineres saltem supremaque justa tuorum, Sæve, veni non hic solum accensure nepotem.' His miscet planctus multumque indigna cruentat Pectora, cæruleæ referunt lamenta sorores: Qualiter Isthmiaco nondum Nereida portu Leucothean planxisse ferunt, dum pectore anhelo Frigidus in matrem sævum mare respuit infans. At pater arcano residens Ismenos in antro, Unde auræ nubesque bibunt atque imbrifer arcus Pascitur et Tyrios melior venit annus in agros, Ut lamenta procul, quamquam obstrepit ipse, novosque Accepit natæ gemitus, levat aspera musco Colla gravemque gelu crinem, ceciditque soluta Pinus adulta manu dimissaque volvitur urna, Illum per ripas annoso scrupea limo Ora exsertantem silvæ fluviique minores Mirantur: tantus tumido de gurgite surgit, Spumosum attollens apicem lapsuque sonoro Pectora cæruleæ rivis manantia barbæ, Obvia cognatos gemitus casumque nepotis Nympharum docet una patrem monstratque cruentum Auctorem dextramque premit: stetit arduus alto Amne, manuque genas et nexa virentibus ulvis Cornua concutiens sic turbidus ore profundo Incipit: 'huncne mihi, superum regnator, honorem Quod totiens hospesque tuis et conscius actis (nec memorare timor) falsa nunc improba fronte Cornua, nunc vetitam currus disiungere Phœben, Dotalesque rogos deceptaque fulmina vidi Præcipuosque alui natorum? An vilis et illis Gratia? Ad hunc certe repsit Tirynthius amnem, Hac tibi flagrantem Bromium restinximus unda, Aspice quas fluvio cædes, quæ funera portem Continuus telis alioque adopertus acervo, Omne vadum belli series tenet, omnis anhelat Unda nefas, subterque animæ supraque recentes Errant et geminas jungunt caligine ripas, Ille ego clamatus sacris ululatibus amnis, Qui molles thyrsos Baccheaque cornua puro Fonte lavare feror, stipatus cædibus artas In freta quæro vias; Non Strymonos impia tanto Stagna cruore natant, non spumifer altius Hebrus Gradivo bellante rubet, nec te admonet altrix Unda tuasque manus, jam pridem oblite parentum Liber? An Eous melius pacatur Hydaspes? At tu, qui tumidus spoliis et sanguine gaudes Insontis pueri, non hoc ex amne potentem Inachon aut sævas victor revehere Mycenas, Ni mortalis ego et tibi ductus ab æthere sanguis.' Sic ait infrendens et sponte furentibus undis Signa dedit: mittit gelidus montana Cithæron Auxilia antiquasque nives et pabula brumæ Ire jubet; Frater tacitas Asopos eunti Conciliat vires et hiulcis flumina venis Suggerit, ipse cavæ scrutatur viscera terræ Stagnaque torpentesque lacus pigrasque paludes Excutit, atque avidos tollens ad sidera vultus Umentes nebulas exhaurit et æra siccat, Jamque super ripas utroque exstantior ibat Aggere, jam medium modo qui superaverat amnem Hippomedon, intactus aquis umerosque manusque, Miratur crevisse vadum seseque minorem, Hinc atque hinc tumidi fluctus animosaque surgit Tempestas instar pelagi, cum Pliadas haurit Aut nigrum trepidis impingit Oriona nautis, Non secus æquoreo jactat Teumesius amnis Hippomedonta salo, semperque umbone sinistro Tollitur et clipeum nigrante supervenit æstu Spumeus assultans fractaque refunditur unda Et cumulo majore redit; Nec mole liquenti Contentus carpit putres servantia ripas Arbusta annosasque trabes ejectaque fundo Saxa rotat, stat pugna impar amnisque virique, Indignante deo; Nec enim dat terga nec ullis Frangitur ille minis, venientesque obvius undas Intrat et obiecta dispellit flumina parma, Stat terra fugiente gradus, et poplite tenso Lubrica saxa tenet, genibusque obnixus et hærens Subruta fallaci servat vestigia limo, Sic etiam increpitans: 'unde hæc, Ismene, repente Ira tibi? Quove has traxisti gurgite vires, Imbelli famulate deo solumque cruorem Femineis experte choris, cum Bacchica mugit Buxus et insanæ maculant trieterida matres?' Dixerat; Atque illi sese deus obtulit ultro Turbidus imbre genas et nube natantis harenæ, Nec sævit dictis, trunca sed pectora quercu Ter quater oppositi, quantum ira deusque valebat, Impulit assurgens: tandem vestigia flexit Excussumque manu tegimen, conversaque lente Terga refert, instant undæ sequiturque labantem Amnis ovans; Nec non saxis et grandine ferri Desuper infestant Tyrii geminoque repellunt Aggere, quid faciat bellis obsessus et undis? Nec fuga jam misero, nec magnæ copia mortis. Stabat gramineæ producta crepidine ripæ Undarum ac terræ dubio, sed amicior undis, Fraxinus ingentique vadum possederat umbra, Hujus opem (nam qua terras invaderet?) Unca Arripuit dextra: nec pertulit illa trahentem, Sed majore super, quam stabat, pondere victa Solvitur et, qua stagna subit radice quibusque Arentem mordebat humum dimissa, superne Iniecit sese trepido ripamque, nec ultra Passurum subitæ vallavit ponte ruinæ, Huc undæ cœunt, et ineluctabile cæno Verticibusque cavis sidit crescitque barathrum, Jamque umeros, jam colla ducis sinuosa vorago Circumit: hic demum victus suprema fateri Exclamat: 'fluvione (pudet!), Mars inclute, merges Hanc animam, segnesque lacus et stagna subibo Ceu pecoris custos, subiti torrentis iniquis Interceptus aquis? Adeone occumbere ferro Non merui?' Tandem precibus commota Tonantem Juno subit: 'quonam miseros, sator inclute divum, Inachidas, quonam usque premes? Jam Pallas et odit Tydea, jam rapto tacuerunt augure Delphi: En meus Hippomedon, cui gentis origo Mycenæ Argolicique lares numenque ante omnia Juno (sic ego fida meis?), pelagi crudelibus ibit Præda feris? Certe tumulos supremaque victis Busta dabas: ubi Cecropiæ post prœlia flammæ, Theseos ignis ubi est?' Non spernit coniugis æquas Ille preces, leviterque oculos ad mœnia Cadmi Rettulit, et viso sederunt flumina nutu, Illius exsangues umeri et perfossa patescunt Pectora: ceu ventis alte cum elata resedit Tempestas, surgunt scopuli quæsitaque nautis Terra, et ab infestis descendunt æquora saxis, Quid ripas tenuisse juvat? Premit undique nimbo Telorum Phœnissa cohors, nec tegmina membris Ulla, omnisque patet leto; Tunc vulnera manant, Quique sub amne diu stupuit eruor, ære nudo Solvitur et tenues venarum laxat hiatus, Incertique labant undarum frigore gressus, Procumbit, Getico qualis procumbit in Hæmo Seu Boreæ furiis putri seu robore quercus Cælo mixta comas, ingentemque æra laxat: Illam nutantem nemus et mons ipse tremescit Qua tellure cadat, quas obruat ordine silvas, Non tamen aut ensem galeamve audacia cuiquam Tangere; Vix credunt oculis ingentiaque horrent Funera et astrictis accedunt comminus armis. Tandem adiit Hypseus capulumque in morte tenenti Extrahit et torvos laxavit casside vultus; Itque per Aonios alte mucrone corusco Suspensam ostentans galeam et clamore superbit: 'hic ferus Hippomedon, hic formidabilis ultor Tydeos infandi debellatorque cruenti Gurgitis!' Agnovit longe pressitque dolorem Magnanimus Capaneus, telumque immane lacerto Hortatur librans: 'ades o mihi, dextera, tantum Tu præsens bellis et inevitabile numen, Te voco, te solam superum contemptor adoro.' Sic ait, et voti sese facit ipse potentem, It tremibunda abies clipeum per et ærea texta Loricæ tandemque animam sub pectore magno Deprendit: ruit haud alio quam celsa fragore Turris, ubi innumeros penitus quassata per ictus Labitur effractamque aperit victoribus urbem, Cui super assistens, 'non infitiamur honorem Mortis,' ait. 'Refer huc oculos, ego vulneris auctor; Lætus abi multumque aliis jactantior umbris!' Tunc ensem galeamque rapit clipeumque revellit Ipsius; Exanimumque tenens super Hippomedonta, 'accipe' ait 'simul hostiles, dux magne, tuasque Exuvias, veniet cineri decus et suus ordo Manibus; Interea justos dum reddimus ignes, Hoc ultor Capaneus operit tua membra sepulcro.' Sic anceps dura belli vice mutua Grais Sidoniisque simul nectebat vulnera Mavors: Hic ferus Hippomedon, illic non segnior Hypseus Fletur, et alterni præbent solacia luctus. Tristibus interea somnum turbata figuris Torva sagittiferi mater Tegeatis ephebi, Crine dato passim plantisque ex more solutis, Ante diem gelidas ibat Ladonis ad undas Purgatura malum fluvio vivente soporem, Namque per attonitas curarum pondere noctes Sæpe et delapsas adytis, quas ipsa dicarat, Exuvias, seque ignotis errare sepulcris Extorrem nemorum Dryadumque a plebe fugatam, Sæpe novos nati bello rediisse triumphos, Armaque et alipedem notum comitesque videbat, Numquam ipsum, nunc ex umeris fluxisse pharetras, Effigiesque suas simulacraque nota cremari, Præcipuos sed enim illa metus portendere visa est Nox miseræ totoque erexit pectore matrem: Nota per Arcadias felici robore silvas Quercus erat, Triviæ quam desacraverat ipsa Electam turba nemorum numenque colendo Fecerat: hic arcus et fessa reponere tela, Armaque curva suum et vacuorum terga leonum Figere et ingentes æquantia cornua silvas, Vix ramis locus, agrestes adeo omnia cingunt Exuviæ, et viridem ferri nitor impedit umbram, Hanc, ut forte jugis longo defessa redibat Venatu, modo rapta ferox Erymanthidos ursæ Ora ferens, multo proscissam vulnere cernit Deposuisse comam et rorantes sanguine ramos Exspirare solo; Quærenti Nympha cruentas Mænadas atque hostem dixit sævisse Lyæum, Dum gemit et planctu circumdat pectus inani, Abrupere oculi noctem mæstoque cubili Exsilit et falsos quærit per lumina fletus. Ergo ut in amne nefas merso ter crine piavit Verbaque sollicitas matrum solantia curas Addidit, armatæ ruit ad delubra Dianæ Rore sub Eoo, notasque ex ordine silvas Et quercum gavisa videt, tunc limine divæ Astitit et tali nequiquam voce precatur: Virgo potens nemorum, cujus non mollia signa Militiamque trucem sexum indignata frequento More nihil Graio (nec te gens aspera ritu Colchis Amazoniæve magis coluere catervæ): Si mihi non umquam thiasi ludusve protervæ Noctis et, inviso quamvis temerata cubili, Non tamen aut teretes thyrsos aut mollia gessi Pensa, sed in tetricis et post conubia lustris, Sic quoque venatrix animumque innupta remansi, Nec mihi secretis culpam occultare sub antris Cura, sed ostendi prolem posuique trementem Ante tuos confessa pedes, nec degener ille Sanguinis inque meos reptavit protinus arcus, Tela puer lacrimis et prima voce poposcit: Hunc mihi (quid trepidæ noctes somnusque minantur?), Hunc, precor, audaci qui nunc ad prœlia voto Heu nimium tibi fisus abit, da visere belli Victorem, vel, si ampla peto, da visere tantum! Hic sudet tuaque arma ferat, preme dira malorum Signa; Quid in nostris, nemoralis Delia, silvis Mænades hostiles Thebanaque numina regnant? Ei mihi! Cur penitus (simque augur cassa futuri!), Cur penitus magnoque interpretor omine quercum? Quod si vera sopor miseræ præsagia mittit, Per te maternos, mitis Dictynna, labores Fraternumque decus, cunctis hunc fige sagittis Infelicem uterum; Miseræ sine funera matris Audiat ille prior!' Dixit, fletuque soluto Aspicit et niveæ saxum maduisse Dianæ. Illam diva ferox etiamnum in limine sacro Expositam et gelidas verrentem crinibus aras Linquit, et in mediis frondentem Mænalon astris Exsuperat gressu saltumque ad mœnia Cadmi Destinat, interior cæli qua semita lucet Dis tantum, et cunctas juxta videt ardua terras, Jamque fere medium Parnasi frondea præter Colla tenebat iter, cum fratrem in nube corusca Aspicit baud solito visu: remeabat ab armis Mæstus Echioniis, demersi funera lugens Auguris. Inrubuit cæli plaga sidere mixto, Occursuque sacro pariter jubar arsit utrimque, Et coiere arcus et respondere pharetræ. Ille prior: 'scio, Labdacias, germana, cohortes Et nimium fortes ausum petis Arcada pugnas, Fida rogat genetrix: utinam indulgere precanti Fata darent! En ipse mei (pudet!) Irritus arma Cultoris frondesque sacras ad inania vidi Tartara et in memet versos descendere vultus; Nec tenui currus terræque abrupta cœgi, Sævus ego immeritusque coli, lugentia cernis Antra, soror, mutasque domos: hæc sola rependo Dona pio comiti; Nec tu peritura movere Auxilia et mæstos in vanum perge labores, Finis adest juveni, non hoc mutabile fatum, Nec te de dubiis fraterna oracula fallunt.' 'Sed decus extremum misero,' confusa vicissim Virgo refert, 'nostræque licet solacia morti Quærere, nec fugiet pœnas quicumque nefandam Insontis pueri scelerarit sanguine dextram Impius; Et nostris fas sit sævire sagittis.' Sic effata movet gressus libandaque fratri Parcius ora tulit, Thebasque infesta petivit. At pugna ereptis major crudescit utrimque Regibus, alternosque ciet vindicta furores. Hypseos hinc turmæ desolatumque magistro Agmen, at hinc gravius fremit Hippomedontis adempti Orba cohors; Præbent obnixi corpora ferro, Idem ardor rabidis externum haurire cruorem Ac fudisse suum, nec se vestigia mutant: Stat cuneo defixa acies, hostique cruento Dant animas et terga negant: cum lapsa per auras Vertice Dircæi velox Latonia montis Astitit; Agnoscunt colles notamque tremescit Silva deam, sævis ubi quondam exserta sagittis Fecundam lasso Nioben consumpserat arcu. Illum acies inter cœpta jam cæde superbum Nescius armorum et primas tunc passus habenas Venator raptabat equus, quem discolor ambit Tigris et auratis adverberat unguibus armos, Colla sedent nodis, et castigata jubarum Libertas, nemorisque notæ sub pectore primo Jactantur niveo lunata monilia dente, Ipse bis Œbalio saturatam murice pallam Lucentesque auro tunicas (hoc neverat unum Mater opus) tenui collectus in ilia vinclo, Cornipedis lævo clipeum demiserat armo Ense gravis nimio: tereti juvat aurea morsu Fibula pendentis circum latera aspera cinctus, Vaginæque sonum tremulumque audire pharetræ Murmur et a cono missas in terga catenas; Interdum cristas hilaris jactare comantes Et pictum gemmis galeæ jubar. Ast ubi pugna Cassis anhela calet, resoluto vertice nudus Exoritur: tunc dulce comæ radiisque trementes Dulce nitent visus et, quas dolet ipse morari, Nondum mutatæ rosea lanugine malæ, Nec formæ sibi laude placet multumque severis Asperat ora minis, sed frontis servat honorem Ira decens, dat sponte locum Thebana juventus, Natorum memores, intentaque tela retorquent; Sed premit et sævas miserantibus ingerit hastas. Illum et Sidoniæ juga per Teumesia Nymphæ Bellantem atque ipso sudore et pulvere gratum Laudant, et tacito ducunt suspiria voto. Talia cementi mitis subit alta Dianæ Corda dolor, fletuque genas violata, 'quod,' inquit, 'nunc tibi, quod leti quæram dea fida propinqui Effugium? Hæcne ultro properasti in prœlia, sæve Ac miserande puer? Cruda heu festinaque virtus Suasit et hortatrix animosi gloria leti! Scilicet angustum jamdudum urguentibus annis Mænalium tibi, parve, nemus, perque antra ferarum Vix tutæ sine matre viæ, silvestria cujus Nondum tela procax arcumque implere valebas, Et nunc illa meas ingentem plangit ad aras Invidiam surdasque fores et limina lassat: Tu dulces lituos ululataque prœlia gaudes Felix et miseræ tantum moriture parenti.' Ne tamen extremo frustra morientis honori Affuerit, venit in medios caligine furva Sæpta globos, primumque leves furata sagittas Audacis tergo pueri cælestibus implet Goryton telis, quorum sine sanguine nullum Decidit; Ambrosio tunc spargit membra liquore, Spargit equum, ne quo violetur vulnere corpus Ante necem, cantusque sacros et conscia miscet Murmura, secretis quæ Colchidas ipsa sub antris Nocte docet monstratque feras quærentibus herbas. Tunc vero exserto circumvolat igneus arcu Nec se mente regit, patriæ matrisque suique Immemor, et nimium cælestibus utitur armis: Ut leo, cui parvo mater Gætula cruentos Suggerit ipsa cibos, cum primum crescere sensit Colla jubis torvusque novos respexit ad ungues, Indignatur ali, tandemque effusus apertos Liber amat campos et nescit in antra reverti. Quos, age, Parrhasio sternis, puer improbe, cornu? Prima Tanagræum turbavit harundo Coroebum Extremo galeæ primoque in margine parmæ Angusta transmissa via: stat faucibus unda Sanguinis, et sacri facies rubet igne veneni, Sævius Eurytion, cui luminis orbe sinistro Callida tergeminis acies se condidit uncis, Ille trahens oculo plenam labente sagittam Ibat in auctorem: sed divum fortia quid non Tela queant? Alio geminatum lumine vulnus Explevit tenebras; Sequitur tamen improbus hostem, Qua meminit, fusum donec prolapsus in Idan Decidit: hic sævi miser inter funera belli Palpitat et mortem sociosque hostesque precatur, Addit Abantiadas, insignem crinibus Argum Et male dilectum miseræ Cydona sorori. Illi perfossum telo patefecerat inguen Huic geminum obliqua traiecit harundine tempus; Exsilit hac ferrum, velox hac penna remansit, Fluxit utrimque eruor, nulli tela aspera mortis Dant veniam, non forma Lamum, non infula Lygdum, Non pubescentes texerunt Æolon anni: Figitur ora Lamus, flet saucius inguina Lygdus, Perfossus telo niveam gemis, Æole, frontem, Te præceps Eubœa tulit, te candida Thisbe Miserat, hunc virides non excipietis Erythræ, Numquam cassa manus, nullum sine numine fugit Missile, nec requies dextræ, sonitumque priori Jungit harundo sequens, unum quis crederet arcum Aut unam sævire manum? Modo derigit ictus, Nunc latere alterno dubius conamina mutat, Nunc fugit instantes et solo respicit arcu. Et jam mirantes indignantesque coibant Labdacidæ, primusque Jovis de sanguine claro Amphion ignarus adhuc quæ funera campis Ille daret: 'quonam usque moram lucrabere fati, O multum meritos puer orbature parentes? Quin etiam menti tumor atque audacia gliscit, Congressus dum nemo tuos pugnamque minorem Dignatur bellis, iramque relinqueris infra, I, repete Arcadiam mixtusque æqualibus illic, Dum ferus hic vero desævit pulvere Mavors, Prœlia lude domi: quod si te mæsta sepulcri Fama movet, dabimus leto moriare virorum!' Jamdudum hunc contra stimulis gravioribus ardet Trux Atalantiades; Necdum ille quierat, et infit: 'sera etiam in Thebas, quarum hic exercitus, arma Profero; Quisnam adeo puer, ut bellare recuset Talibus? Arcadiæ stirpem et fera semina gentis, Non Thebana vides: non me sub nocte silenti Thyias Echionio genetrix famulata Lyæo Edidit, haud umquam deformes vertice mitras Induimus turpemque manu jactavimus hastam, Protinus astrictos didici reptare per amnes Horrendasque domos magnarum intrare ferarum Et—quid plura loquar? Ferrum mea semper et arcus Mater habet, vestri feriunt cava tympana patres.' Non tulit Amphion vultumque et in ora loquentis Telum immane rotat; Sed ferri lumine diro Turbatus sonipes sese dominumque retorsit In latus atque avidam transmisit devius hastam, Acrior hoc juvenem stricto mucrone petebat Amphion, cum se medio Latonia campo Jecit et ante oculos omni stetit obvia vultu. Hærebat juveni devinctus amore pudico Mænalius Dorceus, cui bella suumque timorem Mater et audaces pueri mandaverat annos, Hujus tum vultu dea dissimulata profatur: 'hactenus Ogygias satis infestasse catervas, Parthenopæe, satis; Miseræ jam parce parenti, Parce deis, quicumque favent.' Nec territus ille: 'hunc sine me (non plura petam), fidissime Dorceu, Sternere humi, qui tela meis gerit æmula telis Et similes cultus et frena sonantia jactat. Frena regam, cultus Triviæ pendebitis alto Limine, captivis matrem donabo pharetris.' Audiit et mixto risit Latonia fletu. Viderat hanc cæli jamdudum in parte remota Gradivum complexa Venus, dumque anxia Thebas Commemorat Cadmumque viro caræque nepotes Harmoniæ, pressum tacito sub corde dolorem Tempestiva movet: 'nonne hanc, Gradive, protervam Virginitate vides mediam se ferre virorum Cœtibus, ut que acies audax et Martia signa Temperet? En etiam donat præbetque necandos Tot nostra de gente viros, huic tradita virtus, Huic furor? Agrestes superest tibi figere dammas.' Desiluit justis commotus in arma querelis Bellipotens, cui sola vagum per inane ruenti Ira comes, reliqui sudant ad bella Furores. Nec mora, cum mæstam monitu Letoida duro Increpat assistens: 'non hæc tibi prœlia divum Dat pater; Armiferum ni protinus improba campum Deseris, huic æquam nosces nec Pallada dextræ.' Quid faciat contra? Premit hinc Mavortia cuspis, Hinc plenæ tibi, parve, colus, Jovis inde severi Vultus: abit solo post hæc evicta pudore. At pater Ogygias Mavors circumspicit alas Horrendumque Dryanta movet, cui sanguinis auctor Turbidus Orion, comitesque odisse Dianæ (inde furit) patrium, hic turbatos arripit ense Arcadas exarmatque ducem; Cadit agmine longo Cyllenes populus Tegeesque habitator opacæ Æpytiique duces Telphusiacæque phalanges, Ipsum autem et lassa fidit prosternere dextra. Nec servat vires: etenim huc jam fessus et illuc Mutabat turmas; Urguent præsagia mille Funeris, et nigræ præcedunt nubila mortis, Jamque miser raros comites verumque videbat Dorcea, jam vires paulatim abscedere sensit, Sentit et exhaustas umero leviore pharetras; Jam minus atque minus fert arma, puerque videtur Et sibi, cum torva clipei metuendus obarsit Luce Dryas: tremor ora repens ac viscera torsit Arcados; Utque feri vectorem fulminis albus Cum supra respexit olor, cupit hiscere ripam Strymonos et trepidas in pectora contrahit alas: Sic juvenem sævi conspecta mole Dryantis Jam non ira subit, sed leti nuntius horror, Arma tamen, frustra superos Triviamque precatus, Molitur pallens et surdos expedit arcus. Jamque instat telis et utramque obnixus in ulnam Cornua contingit mucrone et pectora nervo, Cum ducis Aonii magno cita turbine cuspis Fertur in adversum nervique obliqua sonori Vincla secat: pereunt ictus, manibusque remissis Vana supinato ceciderunt spicula cornu. Tunc miser et frenos turbatus et anna remisit, Vulneris impatiens umeri quod tegmina dextri Intrarat facilemque cutem; Subit altera cuspis Cornipedisque fugam succiso poplite sistit. Tum cadit ipse Dryas (mirum!) Nec vulneris umquam Conscius: olim auctor teli causæque patebunt. At puer infusus sociis in devia campi Tollitur (heu simplex ætas!) Moriensque jacentem Flebat equum; Cecidit laxata casside vultus, Ægraque per trepidos exspirat gratia visus, Et prensis concussa comis ter colla quaterque Stare negant, ipsisque nefas lacrimabile Thebis, Ibat purpureus niveo de pectore sanguis, Tandem hæc singultu verba incidente profatur: 'labimur; I, miseram, Dorceu, solare parentem. Illa quidem, si vera ferunt præsagia curæ, Aut somno jam triste nefas aut omine vidit. Tu tamen arte pia trepidam suspende diuque Decipito; Neu tu subitus neve arma tenenti Veneris, et tandem, cum jam cogere fateri, Dic: "merui, genetrix: pœnas invita capesse: Arma puer rapui, nec te retinente quievi, Nec tibi sollicitæ saltem inter bella peperci. Vive igitur potiusque animis irascere nostris Et jam pone metus, frustra de colle Lycæi Anxia prospectas, si quis per nubila longe Aut sonus aut nostro sublatus ab agmine pulvis: Frigidus et nuda jaceo tellure, nec usquam Tu prope, quæ vultus efflantiaque ora teneres. Hunc tamen, orba parens, crinem," dextraque secandum Præbuit, "hunc toto capies pro corpore crinem, Comere quem frustra me dedignante solebas. Huic dabis exsequias, atque inter justa memento Ne quis inexpertis hebetet mea tela lacertis Dilectosque canes ullis agat amplius antris, Hæc autem primis arma infelicia castris Ure, vel ingratæ crimen suspende Dianæ.'"
Obruit Hesperia Phœbum nox umida porta, Imperiis properata Jovis, nec castra Pelasgum Aut Tyrias miseratus opes, sed triste tot extra Agmina et immeritas ferro decrescere gentes. Panditur immenso deformis sanguine campus: Illic arma et equos, ibant quibus ante superbi, Funeraque orba rogis neglectaque membra relinquunt, Tunc inhonora cohors laceris insignibus ægras Secernunt acies, portæque, ineuntibus arma Angustæ populis, latæ cepere reversos, Par utrimque dolor; Sed dant solacia Thebis Quattuor errantes Danaum sine præside turmæ: Ceu mare per tumidum viduæ moderantibus alni, Quas deus et casus tempestatesque gubernant. Inde animus Tyriis non jam sua castra, sed ultro Hostilem servare fugam, ne forte Mycenas, Contenti rediisse, petant: dat tessera signum Excubiis, positæque vices; Dux Martis operti Sorte Meges ultroque Lycus. Jamque ordine jusso Arma, dapes ignemque ferunt; Rex firmat euntes: 'victores Danaum (neque enim lux crastina longe, Nec quæ pro timidis intercessere tenebræ Semper erunt), augete animos et digna secundis Pectora ferte deis, jacet omnis gloria Lernæ Præcipuæque manus: subiit ultricia Tydeus Tartara, Mors subitam vivi stupet auguris umbram, Ismenos raptis tumet Hippomedontis opimis, Arcada belligeris pudet annumerare tropæis, In manibus merces; Nusquam capita ardua belli Monstratæque ducum septena per agmina cristæ, Scilicet Adrasti senium fraterque inventa Pejor et insanis Capaneus metuendus in armis, Ite age et obsessis vigilem circumdate flammam! Nulli ex hoste metus: prædam asservatis opesque Jam vestras.' Sic ille truces hortatibus implet Labdacidas, juvat exhaustos iterare labores: Sicut erant (pulvis sudorque cruorque per artus Mixtus adhuc) vertere gradum; Vix obvia passi Colloquia, amplexus etiam dextrasque suorum Excussere umeris, tunc frontem aversaque terga Partiti laterumque sinus, vallum undique cingunt Ignibus infestis, rabidi sic agmine multo Sub noctem coiere lupi, quos omnibus agris Nil non ausa fames longo tenuavit hiatu: Jam stabula ipsa premunt, torquet spes irrita fauces Balatusque tremens pinguesque ab ovilibus auræ; Quod superest, duris affrangunt postibus ungues Pectoraque, et siccos minuunt in limine dentes. At procul Argolici supplex in margine templi Cœtus et ad patrias fusæ Pelopeides aras Sceptriferæ Junonis opem reditumque suorum Exposcunt, pictasque fores et frigida vultu Saxa terunt parvosque docent procumbere natos, Condiderant jam vota diem; Nox addita curas Jungit, et ingestis vigilant altaria flammis, Peplum etiam dono, cujus mirabile textum Nulla manu sterilis nec dissociata marito Versarat, calathis castæ velamina divæ Haud spernenda ferunt, variis ubi plurima floret Purpura picta modis mixtoque incenditur auro, Ipsa illic magni thalamo desponsa Tonantis, Expers conubii et timide positura sororem, Lumine demisso pueri Jovis oscula libat Simplex et nondum furtis offensa mariti, Hoc tunc Argolicæ sanctum velamine matres Induerant ebur, et lacrimis questuque rogabant: 'aspice sacrilegas Cadmeæ pælicis arces, Siderei regina poli, tumulumque rebellem Disice et in Thebas aliud (potes) excute fulmen.' Quid faciat? Scit Fata suis contraria Grais Aversumque Jovem, sed nec periisse precatus Tantaque dona velit; Tempus tamen obvia magni Fors dedit auxilii, videt alto ex æthere clausa Mœnia et insomni vallum statione teneri: Horruit irarum stimulis motaque verendum Turbavit diadema coma: non sævius arsit Herculeæ cum matris onus geminosque Tonantis Secubitus vacuis indignaretur in astris, Ergo intempesta somni dulcedine captos Destinat Aonios Leto præbere, suamque Orbibus accingi solitis jubet Irin et omne Mandat opus, paret jussis dea clara polumque Linquit et in terras longo suspenditur arcu. Stat super occiduæ nebulosa cubilia Noctis Æthiopasque alios, nulli penetrabilis astro, Lucus iners, subterque cavis grave rupibus antrum It vacuum in montem, qua desidis atria Somni Securumque larem segnis Natura locavit, Limen opaca Quies et pigra Oblivio servant Et numquam vigili torpens Ignavia vultu. Otia vestibulo pressisque Silentia pennis Muta sedent abiguntque truces a culmine ventos Et ramos errare vetant et murmura demunt Alitibus, non hic pelagi, licet omnia clament Litora, non ullus cæli fragor; Ipse profundis Vallibus effugiens speluncæ proximus amnis Saxa inter scopulosque tacet: nigrantia circum Armenta, omne solo recubat pecus, et nova marcent Germina, terrarumque inclinat spiritus herbas. Mille intus simulacra dei cælaverat ardens Mulciber: hic hæret lateri redimita Voluptas, Hic comes in requiem vergens Labor, est ubi Baccho, Est ubi Martigenæ socium pulvinar Amori Obtinet, interius tecti in penetralibus altis Et cum Morte jacet, nullique ea tristis imago Cernitur, hæ species, ipse autem umentia subter Antra soporifero stipatos flore tapetas Incubat; Exhalant vestes et corpore pigro Strata calent, supraque torum niger efflat anhelo Ore vapor; Manus hæc fusos a tempore lævo Sustentat crines, hæc cornu oblita remisit, Adsunt innumero circum vaga Somnia vultu, Vera simul falsis permixtaque fflumina flammisf Noctis opaca cohors, trabibusque ac postibus hærent, Aut tellure jacent. Tenuis, qui circuit aulam, Invalidusque nitor, primosque hortantia somnos Languida succiduis exspirant lumina flammis. Huc se cæruleo libravit ab æthere virgo Discolor: effulgent silvæ, tenebrosaque tempe Arrisere deæ, et zonis lucentibus icta Evigilat domus; Ipse autem nec lampade clara Nec sonitu nec voce deæ perculsus eodem More jacet, donec radios Thaumantias omnes Impulit inque oculos penitus descendit inertes, Tunc sic orsa loqui nimborum fulva creatrix: 'Sidonios te Juno duces, mitissime divum Somne, jubet populumque trucis defigere Cadmi, Qui nunc eventu belli tumefactus Achæum Pervigil asservat vallum et tua jura recusat, Da precibus tantis; Rara est hoc posse facultas Placatumque Jovem dextra Junone mereri.' Dixit, et increpitans languentia pectora dextra, Ne pereant voces, iterumque iterumque monebat, Ille deæ jussis vultu, quo nutat, eodem Annuit; Excedit gravior nigrantibus antris Iris et obtusum multo jubar excitat imbri. Ipse quoque et volucrem gressum et ventosa citavit Tempora, et obscuri sinuatam frigore cæli Implevit chlamydem, tacitoque per æthera cursu Fertur et Aoniis longe gravis imminet arvis, Illius aura solo volucres pecudesque ferasque Explicat, et penitus, quemcumque supervolat orbem, Languida de scopulis sidunt freta, pigrius hærent Nubila, demittunt extrema cacumina silvæ, Pluraque laxato ceciderunt sidera cælo, Primus adesse deum subita caligine sensit Campus, et innumeræ voces fremitusque virorum Summisere sonum; Cum vero umentibus alis Incubuit piceaque haud umquam densior umbra Castra subit, errare oculi resolutaque colla, Et medio affatu verba imperfecta relinqui, Mox et fulgentes clipeos et sæva remittunt Pila manu, lassique cadunt in pectora vultus, Et jam cuncta silent; Ipsi jam stare recusant Cornipedes, ipsos subitus cinis abstulit ignes. At non et trepidis eadem Sopor otia Grais Suadet, et adjunctis arcet sua nubila castris Noctivagi vis blanda dei: stant undique in armis Fœdam indignantes noctem vigilesque superbos. Ecce repens superis animum lymphantibus horror Thiodamanta subit formidandoque tumultu Pandere fata jubet, sive hanc Saturnia mentem, Sive novum comitem bonus instigabat Apollo, Prosilit in medios, visu audituque tremendus Impatiensque dei, fragili quem mente receptum Non capit: exundant stimuli, nudusque per ora Stat furor et trepidas incerto sanguine tendit Exhauritque genas; Acies huc errat et illuc, Sertaque mixta comis sparsa cervice flagellat. Sic Phryga terrificis genetrix Idæa cruentum Elicit ex adytis consumptaque bracchia ferro Scire vetat; Quatit ille sacras in pectora pinus Sanguineosque rotat crines et vulnera cursu Exanimat: pavet omnis ager, respersaque cultrix Arbor, et attoniti currum erexere leones. Ventum ad consilii penetrale domumque verendam Signorum, magnis ubi dudum cladibus æger, Rerum extrema movens, frustra consultat Adrastus, Stant circum subiti proceres, ut quisque perempto Proximus, et magnis loca desolata tuentur Regibus, haud læti seque huc crevisse dolentes, Non secus amisso medium cum præside puppis Fregit iter, subit ad vidui moderamina clavi Aut laterum custos aut quem penes obvia ponto Prora fuit: stupet ipsa ratis tardeque sequuntur Arma, nec accedit domino tutela minori. Ergo alacer trepidos sic erigit augur Achivos: 'magna deum mandata, duces, monitusque verendos Advehimus: non hæ nostro de pectore voces: Ille canit, cui me famulari et sumere vittas Vestra fides, ipso non discordante, subegit, Nox fecunda operum pulchræque accommoda fraudi Panditur augurio divum; Vocat obvia Virtus, Et poscit Fortuna manus, stupet obruta somno Aonidum legio: tempus nunc funera regum Ulcisci miserumque diem; Rapite arma morasque Frangite portarum: sociis hoc subdere flammas, Hoc tumulare suos, equidem hæc et Marte diurno, Dum res infractæ pulsique in terga redimus, (per tripodas juro et rapti nova fata magistri) Vidi, et me volucres circum plausere secundæ, Sed nunc certa fides, modo me sub nocte silenti Ipse, ipse assurgens iterum tellure soluta, Qualis erat (solos infecerat umbra jugales), Amphiaraus adit: non vanæ monstra quietis, Nec somno comperta loquor, "tune," inquit, "inertes Inachidas (redde hæc Parnasia serta meosque Redde deos) tantam patiere amittere noctem, Degener? Hæc egomet cæli secreta vagosque Edocui lapsus? Vade heia, ulciscere ferro Nos saltem!" Dixit, meque hæc ad limina visus Cuspide sublata totoque impellere curru. Quare agite, utendum superis; Non comminus hostes Sternendi: bellum jacet, et sævire potestas, Ecqui aderunt, quos ingenti se attollere fama Non pigeat, dum Fata sinunt? Iterum ecce benignæ Noctis aves; Sequor, et comitum licet agmina cessent, Solus eo. Atque adeo venit ille et quassat habenas.' Talia vociferans noctem exturbabat, euntque Non secus accensi proceres quam si omnibus idem Corde deus: flagrant comitari et jungere casus, Ter denos numero, turmarum robora, jussus Ipse legit; Circa fremit indignata inventus Cetera, cur maneant castris ignavaque servent Otia: pars sublime genus, pars facta suorum, Pars sua, sortem alii clamant, sortem undique poscunt, Gaudet in adversis animoque assurgit Adrastus, Vertice sic Pholoes volucrum nutritor equorum, Cum fetura gregem pecoroso vere novavit, Lætatur cernens hos montis in ardua niti, Hos innare vadis, certare parentibus illos; Tunc vacuo sub corde movet, qui molle domandi Ferre jugum, qui terga boni, quis in arma tubasque Natus, ad Eleas melior quis surgere palmas: Talis erat turmæ ductor longævus Achivæ. Nec deest cœptis: 'unde hæc tam sera repente Numina? Qui fractos superi rediistis ad Argos? Estne hic infelix virtus, gentique superstes Sanguis, et in miseris animorum semina durant? Laudo equidem, egregii juvenes, pulchraque meorum Seditione fruor; Sed fraudem et operta paramus Prœlia, celandi motus: numquam apta latenti Turba dolo, servate animos, venit ultor in hostes Ecce dies; Tunc arma palam, tunc ibimus omnes.' His tandem virtus juvenum frenata quievit: Non aliter moto quam si pater Æolus antro Portam iterum saxo premat imperiosus et omne Claudat iter, jam jam sperantibus æquora ventis. Insuper Herculeum sibi jungit Agyllea vates Actoraque: hic aptus suadere, hic robore jactat Non cessisse patri; Comites tribus ordine deni, Horrendum Aoniis et contra stantibus agmen, Ipse novi gradiens furta ad Mavortia belli Ponit adoratas, Phœbea insignia, frondes, Longævique ducis gremio commendat honorem Frontis, et oblatam Polynicis munere grato Loricam galeamque subit, ferus Actora magno Ense gravat Capaneus, ipse haud dignatus in hostem Ire dolo superosque sequi, permutat Agylleus Arma trucis Nomii: quid enim fallentibus umbris Arcus et Herculeæ juvissent bella sagittæ? Inde per abruptas castrorum ex aggere pinnas, Ne gravis exclamet portæ mugitus ænæ, Præcipitant saltu; Nec longum, et protinus ingens Præda solo ceu jam exanimes multoque peracti Ense jacent. 'Ite, o socii, quacumque voluptas Cædis inexhaustæ, superisque faventibus, oro, Sufficite!' Hortatur clara jam voce sacerdos. 'Cernitis expositas turpi marcore cohortes, Pro pudor! Argolicas hine ausi obsidere portas. Hi servare viros?' Sic fatus, et exuit ensem Fulmineum rapidaque manu morientia transit Agmina, quis numeret cædes, aut nomine turbam Exanimem signare queat? Subit ordine nullo Tergaque pectoraque et galeis inclusa relinquit Murmura permiscetque vagos in sanguine manes: Hunc temere explicitum stratis, hunc sero remissis Gressibus illapsum clipeo et male tela tenentem, Cœtibus hos mediis vina inter et arma jacentes, Acclines clipeis alios, ut quemque ligatum Infelix tellure sopor supremaque nubes Obruerat, nec numen abest, armataque Juno Lunarem quatiens exserta lampada dextra Pandit iter firmatque animos et corpora monstrat. Sentit adesse deam, tacitus sed gaudia celat Thiodamas; Jam tarda manus, jam debile ferrum Et caligantes nimiis successibus iræ. Caspia non aliter magnorum in strage juvencum Tigris, ubi immenso rabies placata cruore Lassavitque genas et crasso sordida tabo Confudit maculas, spectat sua facta doletque Defecisse famem: victus sic augur inerrat Cædibus Aoniis; Optet nunc bracchia centum Centenasque in bella manus; Jam tædet inertes Exhaurire animas, hostemque assurgere mallet. Parte alia segnes magno satus I lercule vastat Sidonios Actorque alia, sua quemque cruento Limite turba subit: stagnant nigrantia tabo Gramina, sanguineis undant tentoria rivis; Fumat humus, somnique et mortis anhelitus una Volvitur; Haud quisquam visus aut ora jacentum Erexit: tali miseris deus aliger umbra Incubat et tantum morientia lumina solvit, Traxerat insomnis cithara ludoque suprema Sidera jam nullos visurus Ialmenus ortus, Sidonium pæana canens; Huic languida cervix In lævum cogente deo, mediaque jacebant Colla relicta lyra: ferrum per pectus Agylleus Exigit aptatamque cava testudine dextram Percutit et digitos inter sua fila trementes, Proturbat mensas dirus liquor: undique manant Sanguine permixti latices, et Bacchus in altos Crateras paterasque redit, ferus occupat Actor Implicitum fratri Thamyrin, Tagus haurit Echecli Terga coronati, Danaus caput amputat Hebri: Nescius heu rapitur Fatis, hilarisque sub umbras Vita fugit mortisque feræ lucrata dolores, Stratus humo gelida subter juga fida rotasque Calpetus Aonios gramen gentile metentes Proflatu terrebat equos: madida ora redundant Accensusque mero sopor æstuat; Ecce jacentis Inachius vates jugulum fodit, expulit ingens Vina eruor fractumque perit in sanguine murmur, Fors illi præsaga quies, nigrasque gravatus Per somnum Thebas et Thiodamanta videbat. Quarta soporiferæ superabant tempora nocti, Cum vacuæ nubes et honor non omnibus astris, Afflatusque fugit curru majore Bootes, Jamque ipsum defecit opus, cum providus Actor Thiodamanta vocat: 'satis hæc inopina Pelasgis Gaudia: vix ullos tanto reor agmine sævam Effugisse necem, ni quos deformis in alto Sanguine degeneres occultat vita; Secundis Pone modum; Sunt et diris sua numina Thebis, Forsitan et nobis modo quæ favere recedunt.' Paruit, et madidas tollens ad sidera palmas: 'Phœbe, tibi exuvias monstratæ præmia noctis Nondum ablutus aquis (tibi enim hæc ego sacra litavi) Trado ferus miles tripodum fidusque sacerdos, Si non dedecui tua jussa tulique prementem, Sæpe veni, sæpe hanc dignare irrumpere mentem, Nunc tibi crudus honos, trunca arma cruorque virorum: At patrias si quando domos optataque, Pæan, Templa, Lycie, dabis, tot ditia dona sacratis Postibus et totidem voti memor exige tauros.' Dixerat, et lætis socios revocabat ab armis. Venerat hos inter fato Calydonius Hopleus Mænaliusque Dymas, dilecti regibus ambo, Regum ambo comites, quorum post funera mæsti Vitam indignantur, prior Arcada concitat Hopleus: 'nullane post manes regis tibi cura perempti, Clare Dyma, teneant quem jam fortasse volucres Thebanique canes? Patriæ quid deinde feretis, Arcades? En reduces contra venit aspera mater: Funus ubi? At nostro semper sub pectore Tydeus Sævit inops tumuli, quamvis patientior artus Ille nec abruptis adeo lacrimabilis annis, Ire tamen sævumque libet nullo ordine passim Scrutari campum, mediasve irrumpere Thebas.' Excipit orsa Dymas: 'per ego hæc vaga sidera juro, Per ducis errantes instar mihi numinis umbras, Idem animus misero; Comitem circumspicit olim Mens humilis luctu, sed nunc prior ibo'—viamque Incohat et mæsto conversus ad æthera vultu Sic ait: 'arcanæ moderatrix Cynthia noctis, Si te tergeminis perhibent variare figuris Numen et in silvas alio descendere vultu, Ille comes nuper nemorumque insignis alumnus, Ille tuus, Diana, puer (nunc respice saltem) Quæritur.' Intendit pronis dea curribus almum Sidus et admoto monstravit funera cornu, Apparent campi Thebæque altusque Cithæron: Sic, ubi nocturnum tonitru malus æthera frangit Juppiter, absiliunt nubes et fulgure claro Astra patent, subitusque oculis ostenditur orbis, Accepit radios et eadem percitus Hopleus Tydea luce videt; Longe dant signa per umbras Mutua lætantes, et amicum pondus uterque, Ceu reduces vitæ sævaque a morte remissos, Subiecta cervice levant; Nec verba, nec ausi Flere diu: prope sæva dies indexque minatur Ortus, eunt taciti per mæsta silentia magnis Passibus exhaustasque dolent pallere tenebras. Invida Fata piis et Fors ingentibus ausis Rara comes, jam castra vident animisque propinquant, Et decrescit onus, subiti cum pulveris umbra Et sonus a tergo, monitu ducis acer agebat Amphion equites, noctem vigilataque castra Explorare datus, primusque per avia campi Usque procul (necdum totas lux solverat umbras) Nescio quid visu dubium incertumque moveri Corporaque ire videt; Subitus mox fraude reperta Exclamat, 'cohibete gradum quicumque!' Sed hostes Esse patet: miseri pergunt anteire timentque Non sibi; Tunc mortem trepidis minitatur et hastam Expulit, at vanos alte levat eminus ictus, Affectans errare manum, stetit illa Dymantis Ante oculos, qui forte prior, gressumque repressit, At non magnanimus curavit perdere jactus Æpytus, et fixo transverberat Hoplea tergo Pendentisque etiam perstrinxit Tydeos armos, Labitur egregii nondum ducis immemor Hopleus, Exspiratque tenens, felix si corpus ademptum Nesciit et sævas talis descendit ad umbras. Viderat hoc retro conversus et agmina sentit Juncta Dymas, dubius precibusne subiret an armis Instantes: arma ira dabat, Fortuna precari, Non audere, jubet; Neutri fiducia cœpto: Distulit ira preces; Ponit miserabile corpus Ante pedes, tergoque graves quas forte gerebat Tigridis exuvias in lævam torquet et obstat Exsertum obiectans mucronem, inque omnia tela Versus et ad cædem juxta mortemque paratus: Ut lea, quam sævo fetam pressere cubili Venantes Numidæ, natos erecta superstat, Mente sub incerta torvum ac miserabile frendens; Illa quidem turbare globos et frangere morsu Tela queat, sed prolis amor crudelia vincit Pectora, et a media catulos circumspicit ira. Et jam læva viro, quamvis sævire vetaret Amphion, erepta manus, puerique trahuntur Ora supina comis, serus tunc denique supplex Demisso mucrone rogat: 'moderatius, oro, Ducite, fulminei per vos cunabula Bacchi Inoamque fugam vestrique Palæmonis annos! Si cui forte domi natorum gaudia, si quis Hic pater, angusti puero date pulveris haustus Exiguamque facem! Rogat, en rogat ipse tacentis Vultus: ego infandas potior satiare volucres, Me præbete feris, ego bella audere cœgi.' 'Immo,' ait Amphion, 'regem si tanta cupido Condere, quæ timidis belli mens, ede, Pelasgis, Quid fracti exsanguesque parent; Cuncta ocius effer, Et vita tumuloque ducis donatus abito.' Horruit et toto præcordia protinus Arcas Implevit capulo, 'summumne hoc cladibus,' inquit, 'deerat ut afflictos turparem ego proditor Argos? Nil emimus tanti, nec sic velit ipse cremari.' Sic ait, et magno proscissum vulnere pectus Iniecit puero, supremaque murmura volvens: 'hoc tamen interea certe potiare sepulcro.' Tales optatis regum in complexibus ambo, Par insigne animis, Ætolus et inclutus Arcas, Egregias efflant animas letoque fruuntur. Vos quoque sacrati, quamvis mea carmina surgant Inferiore lyra, memores superabitis annos, Forsitan et comites non aspernabitur umbras Euryalus Phrygiique admittet gloria Nisi. At ferus Amphion, regi qui facta reportent Edoceantque dolum captivaque corpora reddant, Mittit ovans; Clausis ipse insultare Pelasgis Tendit et abscisos sociorum ostendere vultus, Interea reducem murorum e culmine Grai Thiodamanta vident nec jam erumpentia celant Gaudia, ut exsertos enses et cæde recenti Arma rubere notant, novus assilit æthera magnum Clamor, et e summo pendent cupida agmina vallo Noscere quisque suos, volucrum sic turba recentum, Cum reducem longo prospexit in ære matrem, Ire cupit contra summique e margine nidi Exstat hians, jam jamque cadat, ni pectore toto Obstet aperta parens et amantibus increpet alis, Dumque opus arcanum et taciti compendia Martis Enumerant lætisque suos complexibus implent Hopleaque exquirunt tardumque Dymanta queruntur: Ecce et Dircææ juxta dux concitus alæ Venerat Amphion; Non longum cæde recenti Lætatus videt innumeris fervere catervis Tellurem atque una gentem exspirare ruina, Qui tremor inicitur cæli de lampade tactis, Hic fixit juvenem, pariterque horrore sub uno Vox, acies sanguisque perit, gemitusque parantem Ipse ultro convertit equus; Fugit ala retorto Pulvere, nondum illi Thebarum claustra subibant, Et jam Argiva cohors nocturno freta triumpho Prosilit in campos; Per et arma et membra jacentum Tætraque congerie sola semianimumque cruorem Cornipedes ipsique ruunt: gravis exterit artus Ungula, sanguineus lavat imber et impedit axes, Dulce viris hac ire via, ceu tecta superbi Sidonia atque ipsas calcent in sanguine Thebas, Hortatur Capaneus: 'satis occultata, Pelasgi, Delituit virtus: nunc, nunc mihi vincere pulchrum Teste die; Mecum clamore et pulvere aperto Ite palam, juvenes: sunt et mihi provida dextræ Omina et horrendi stricto mucrone furores.' Sic ait; Ardentes alacer succendit Adrastus Argolicusque gener, sequitur jam tristior augur, Jamque premunt muros (et adhuc nova funera narrat Amphion) miseramque intrarant protinus urbem, Ni Megareus specula citus exclamasset ab alta: 'claude, vigil, subeunt hostes, claude undique portas!' Est ubi dat vires nimius timor: ocius omnis Porta coit; Solas dum tardius artat Echion Ogygias, audax animis Spartana juventus Irrupit, cæsique ruunt in limine primo Incola Taygeti Panopeus rigidique natator Œbalus Eurotæ; Tuque, o spectate palæstris Omnibus et nuper Nemeæo in pulvere felix, Alcidama, primis quem cæstibus ipse ligarat Tyndarides, nitidi moriens convexa magistri Respicis: averso pariter deus occidit astro, Te nemus Œbalium, te lubrica ripa Lacænæ Virginis et falso gurges cantatus olori Flebit, Amyclæis Triviæ lugebere Nymphis, Et quæ te leges præceptaque fortia belli Erudiit genetrix, nimium didicisse queretur. Talis Echionio Mavors in limine sævit. Tandem umeris obnixus Acron et pectore toto Pronus Ialmenides æratæ robora portæ Torserunt: quanta pariter cervice gementes Profringunt inarata diu Pangæa juvenci. Par operis jactura lucro; Quippe hoste retento Exclusere suos, cadit intra mœnia Graius Ormenus, et pronas tendentis Amyntoris ulnas Fundentisque preces penitus cervice recisa Verba solo vultusque cadunt, colloque decorus Torquis in hostiles cecidit per vulnus harenas. Solvitur interea vallum, primæque recusant Stare moræ; Jam se peditum junxere catervæ Mœnibus: at patulas saltu transmittere fossas Horror equis: hærent trepidi atque immane paventes Abruptum mirantur agi; Nunc impetus ire Margine ab extremo, nunc sponte in frena recedunt, Hi præfixa solo vellunt munimina, at illi Portarum obiectus minuunt et ferrea sudant Claustra remoliri, trabibusque atque ære sonoro Pellunt saxa loco; Pars ad fastigia missas Exsultant hæsisse faces, pars ima lacessunt Scrutanturque cavas cæca testudine turres. At Tyrii, quæ sola salus, caput omne coronant Murorum, nigrasque sudes et lucida ferro Spicula et arsuras cæli per inania glandes Saxaque in adversos ipsis avulsa rotabant Mœnibus: exundant sævo fastigia nimbo, Armatæque vomunt stridentia tela fenestræ, Qualiter aut Malean aut alta Ceraunia supra Cessantes in nube sedent nigrisque leguntur Collibus et subitæ saliunt in vela procellæ: Talis Agenoreis Argivum exercitus armis Obruitur; Non ora virum, non pectora flectit Imber atrox, rectosque tenent in mœnia vultus Immemores leti et tantum sua tela videntes. Anthea falcato lustrantem mœnia curru Desuper Ogygiæ pepulit gravis impetus hastæ; Lora excussa manu, retroque in terga volutus Semianimos artus ocreis retinentibus hæret; Mirandum visu belli scelus: arma trahuntur, Fumantesque rotæ tellurem et tertius hastæ Sulcus arat; Longo sequitur vaga pulvere cervix, Et resupinarum patet orbita lata comarum. At tuba luctificis pulsat clangoribus urbem Obsæptasque fores sonitu perfringit amaro, Divisere aditus, omnique in limine sævus Signifer ante omnes sua damna et gaudia portans, Dira intus facies, vix Mavors ipse videndo Gaudeat; Insanis lymphatam horroribus urbem Scindunt dissensu vario Luctusque Furorque Et Pavor et cæcis Fuga circumfusa tenebris. Bellum intrasse putes: fervent discursibus arces, Miscentur clamore viæ, ferrum undique et ignes Mente vident, sævas mente accepere catenas, Consumpsit ventura timor: jam tecta replerant Templaque, et ingratæ vallantur planctibus aræ, Una omnes eademque subit formido per annos: Poscunt fata senes, ardet palletque juventus, Atria femineis trepidant ululata querelis, Flent pueri et flendi nequeunt cognoscere causas Attoniti et tantum matrum lamenta trementes, Illas cogit amor, nec habent extrema pudorem: Ipsæ tela viris, ipsæ iram animosque ministrant, Hortanturque unaque ruunt, nec avita gementes Limina nec parvos cessant ostendere natos, Sic ubi pumiceo pastor rapturus ab antro Armatas erexit apes, fremit aspera nubes, Inque vicem sese stridore hortantur et omnes Hostis in ora volant, mox deficientibus alis Amplexæ flavamque domum captivaque plangunt Mella laboratasque premunt ad pectora ceras. Nec non ancipitis pugnat sententia vulgi Discordesque serit motus: hi reddere fratrem (nec mussant, sed voce palam claroque tumultu), Reddere regna jubent; Periit reverentia regis Sollicitis: 'veniat pactumque hic computet annum, Cadmeosque lares exsul patriasque salutet Infelix tenebras; Cur autem ego sanguine fraudes Et periura luam regalis crimina noxæ?' Inde alii: 'sera ista fides, jam vincere mavult.' Tiresian alii lacrimis et supplice cœtu Orant, quodque unum rebus solamen in artis, Nosse futura rogant, tenet ille inclusa premitque Fata deum: 'quiane ante duci bene credita nostro Consilia et monitus, cum perfida bella vetarem? Te tamen, infelix,' inquit, 'perituraque Thebe, Si taceam, nequeo miser exaudire cadentem Argolicumque oculis haurire vacantibus ignem. Vincamur. Pietas; Pone heia altaria, virgo, Quæramus superos.' Facit illa, acieque sagaci Sanguineos flammarum apices geminumque per aras Ignem et clara tamen mediæ fastigia lucis Orta docet; Tunc in speciem serpentis inanem Ancipiti gyro volvi frangique rubore Demonstrat dubio, patriasque illuminat umbras, Ille coronatos jamdudum amplectitur ignes, Fatidicum sorbens vultu flagrante vaporem, Stant tristes horrore comæ, vittasque trementes Cæsaries insana levat: diducta putares Lumina consumptumque genis rediisse nitorem, Tandem exundanti permisit verba furori: 'audite, o sontes, extrema litamina divum, Labdacidæ: venit alma salus, sed limite duro. Martius inferias et sæva efflagitat anguis Sacra: cadat generis quicumque novissimus exstat Viperei, datur hoc tantum victoria pacto, Felix qui tanta lucem mercede relinquet.' Stabat fatidici prope sæva altaria vatis Mæstus, adhuc patriæ tantum communia lugens Fata, Creon: grandem subiti cum fulminis ictum, Non secus ac torta traiectus cuspide pectus, Accipit exanimis sentitque Menœcea posci, Monstrat enim suadetque timor; Stupet anxius alto Corda metu glaciante pater: Trinacria qualis Ora repercussum Libyco mare sumit ab æstu, Mox plenum Phœbo vatem et celerare jubentem, Nunc humilis genua amplectens, nunc ora canentis, Nequiquam reticere rogat; Jam Fama sacratam Vocem amplexa volat, clamantque oracula Thebæ. Nunc age, quis stimulos et pulchræ gaudia mortis Addiderit juveni (neque enim hæc absentibus umquam Mens homini transmissa deis), memor incipe Clio, Sæcula te quoniam penes et digesta vetustas. Diva Jovis solio juxta comes, unde per orbem Rara dari terrisque solet contingere, Virtus, Seu pater omnipotens tribuit, sive ipsa capaces Elegit penetrare viros, cælestibus ut tunc Desiluit gavisa plagis—dant clara meanti Astra locum quosque ipsa polis affixerat ignes; Jamque premit terras, nec vultus ab æthere longe, Sed placuit mutare genas, fit provida Manto, Responsis ut plena fides, et fraude priores Exuitur vultus, abiit horrorque vigorque Ex oculis, paulum decoris permansit honosque Mollior, et posito vatum gestamina ferro Subdita; Descendunt vestes, torvisque ligatur Vitta comis (nam laurus erat); Tamen aspera produnt Ora deam nimiique gradus, sic Lydia conjunx Amphitryoniaden exutum horrentia terga Perdere Sidonios umeris ridebat amictus Et turbare colus et tympana rumpere dextra. Sed neque te indecorem sacris dignumque juberi Talia Dircæa stantem pro turre, Menœceu, Invenit; Immensæ reserato limine portæ Sternebas Danaos, pariter Mavortius Hæmon, Sed consanguinei quamvis atque omnia fratres, Tu prior: exanimes circum cumulantur acervi; Omne sedet telum, nulli sine cædibus ictus (necdum aderat Virtus); Non mens, non dextra quiescit, Non avida arma vacant, ipsa insanire videtur Sphinx galeæ custos, visoque animata cruore Emicat effigies et sparsa orichalca renident: Cum dea pugnantis capulum dextramque repressit: 'magnanime o juvenis, quo non agnoverit ullum Certius armifero Cadmi de semine Mavors, Linque humiles pugnas, non hæc tibi debita virtus: Astra vocant, cæloque animam, plus concipe, mittes, Jamdudum hoc hilares genitor bacchatur ad aras, Hoc ignes fibræque volunt, hoc urguet Apollo: Terrigenam cuncto patriæ pro sanguine poscunt. Fama canit monitus, gaudet Cadmeia plebes Certa tui; Rape mente deos, rape nobile fatum, I, precor, accelera, ne proximus occupet Hæmon.' Sic ait, et magna cunctantis pectora dextra Permulsit tacite seseque in corde reliquit, Fulminis haud citius radiis afflata cupressus Combibit infestas et stirpe et vertice flammas Quam juvenis multo possessus numine pectus Erexit sensus leti que invasit amorem, Ut vero aversæ gressumque habitumque notavit Et subitam a terris in nubila crescere Manto, Obstipuit. 'Sequimur, divum quæcumque vocasti. Nec tarde paremus,' ait; Jam jamque recedens Instantem vallo Pylium tamen Agrea fixit, Armigeri fessum excipiunt; Tum vulgus euntem Auctorem pacis servatoremque deumque Conclamat gaudens atque ignibus implet honestis. Jamque iter ad muros cursu festinus anhelo Obtinet et miseros gaudet vitasse parentes, Cum genitor ***** * * * steteruntque ambo et vox hæsit utrique, Deiectæque genæ, tandem pater ante profatus; 'Quis novus inceptis rapuit te casus ab armis? Quæ bello graviora paras? Dic, nate, precanti, Cur tibi torva acies? Cur hic truculentus in ore Pallor, et ad patrios non stant tua lumina vultus? Audisti responsa, palam est. Per ego oro tuosque, Nate, meosque annos miseræque per ubera matris, Ne vati, ne crede, puer! Superine profanum Dignantur stimulare senem, cui vultus inanis Exstinctique orbes et pœna simillima diro Œdipodæ? Quid si insidiis et fraude dolosa Rex agit, extrema est cui nostra in sorte timori Nobilitas tuaque ante duces notissima virtus? Illius hæc forsan, remur quæ verba deorum; Ille monet! Ne frena animo permitte calenti, Da spatium tenuemque moram, male cuncta ministrat Impetus; Hoc, oro, munus concede parenti, Sic tua maturis signentur tempora canis, Et sis ipse parens et ad hunc, animose, timorem Pervenias: ne perge meos orbare penates, Externi te nempe patres alienaque tangunt Pignora? Si pudor est, primum miserere tuorum, Hæc pietas, hic verus honos; Ibi gloria tantum Ventosumque decus titulique in morte latentes, Nec timidus te flecto parens: i, prœlia misce, I Danaas acies mediosque per obvius enses: Non teneo; Liceat misero tremibunda lavare Vulnera et undantem lacrimis siccare cruorem, Teque iterum sævis iterumque remittere bellis, Hoc malunt Thebæ.' Sic colla manusque tenebat Implicitus; Sed nec lacrimæ nec verba movebant Dis votum juvenem; Quin et monstrantibus illis Fraude patrem tacita subit avertitque timorem: 'falleris heu verosque metus, pater optime, nescis, Non me ulli monitus, nec vatum exorsa furentum Sollicitant vanisque movent (sibi callidus ista Tiresias natæque canat), non si ipse reclusis Comminus ex adytis in me insaniret Apollo, Sed gravis unanimi casus me fratris ad urbem Sponte refert: gemit Inachia mihi saucius Hæmon Cuspide; Vix illum medio de pulvere belli Inter utrasque acies, jam jamque tenentibus Argis— Sed moror, i, refove dubium turbæque ferenti Dic, parcant leviterque vehant; Ego vulnera doctum Jungere supremique fugam revocare cruoris Ætiona petam.' Sic imperfecta locutus Effugit; Illi atra mersum caligine pectus Confudit sensus; Pietas incerta vagatur Discordantque metus, impellunt credere Parcæ. Turbidus interea ruptis venientia portis Agmina belligeri Capaneus agit æquore campi, Cornua nunc equitum, cuneos nunc ille pedestres, Et proculcantes moderantum funera currus; Idem altas turres saxis et turbine crebro Laxat, agit turmas idem atque in sanguine fumat, Nunc spargit torquens volucri nova vulnera plumbo, Nunc jaculum excusso rotat in sublime lacerto, Nullaque tectorum subit ad fastigia quæ non Deferat hasta virum perfusaque cæde recurrat, Nec jam aut Œniden aut Hippomedonta peremptos Aut vatem Pelopea phalanx aut Arcada credunt; Quin socium coiisse animas et corpore in uno Stare omnes, ita cuncta replet, non ullius ætas, Non cultus, non forma movet; Pugnantibus idem Supplicibusque furit; Non quisquam obsistere contra, Non belli temptare vices: procul arma furentis Terribilesque jubas et frontem cassidis horrent. At pius electa murorum in parte Menœceus Jam sacer aspectu solitoque augustior ore, Ceu subito in terras supero demissus ab axe, Constitit, exempta manifestus casside nosci, Despexitque acies hominum et clamore profundo Convertit campum jussitque silentia bello. 'Armorum superi, tuque o qui funere tanto Indulges mihi, Phœbe, mori, date gaudia Thebis Quæ pepigi et toto quæ sanguine prodigus emi. Ferte retro bellum captæque impingite Lernæ Reliquias turpes, confixaque terga foventes Inachus indecores pater aversetur alumnos, At Tyriis templa, arva, domos, conubia, natos Reddite morte mea: si vos placita hostia juvi, Si non attonitis vatis consulta recepi Auribus et Thebis nondum credentibus hausi, Hæc Amphioniis pro me persolvite tectis Ac mihi deceptum, precor, exorate parentem.' Sic ait, insignemque animam mucrone corusco Dedignantem artus pridem mæstamque teneri Arripit atque uno quæsitam vulnere rumpit, Sanguine tunc spargit turres et mœnia lustrat, Seque super medias acies, nondum ense remisso, Jecit et in sævos cadere est conatus Achivos, Ast illum amplexæ Pietas Virtusque ferebant Leniter ad terras corpus; Nam spiritus olim Ante Jovem et summis apicem sibi poscit in astris. Jamque intra muros nullo sudore receptum Gaudentes heroa ferunt: abscesserat ultro Tantalidum venerata cohors; Subit agmine longo Colla inter juvenum, lætisque favoribus omni Concinitur vulgo Cadmum atque Amphiona supra Conditor; Hi sertis, hi veris honore soluto Accumulant artus patriaque in sede reponunt Corpus adoratum, repetunt mox bella peractis Laudibus; Hic victa genitor lacrimabilis ira Congemit, et tandem matri data flere potestas: 'lustralemne feris ego te, puer inclute, Thebis Devotumque caput vilis ceu mater alebam? Quod molita nefas? Cui tantum invisa deorum? Non ego monstrifero coitu revoluta novavi Pignora, nec nato peperi funesta nepotes. Quid refert? Habet ecce suos Jocasta ducesque Regnantesque videt: nos sæva piacula bello Demus, ut alterni (placet hoc tibi, fulminis auctor?) Œdipodionii mutent diademata fratres? Quid superos hominesve queror? Tu, sæve Menœceu, Tu miseram ante omnes properasti exstinguere matrem. Unde hic mortis amor? Quæ sacra insania menti? Quosve ego conceptus aut quæ male pignora fudi Tam diversa mihi? Nimirum Martius anguis, Quæque novis proavum tellus effloruit armis— Hinc animi tristes nimiusque in pectore Mavors, Et de matre nihil, sponte en ultroque peremptus Irrumpis mæstas Fatis nolentibus umbras. Ast egomet Danaos Capaneaque tela verebar: Hæc erat, hæc metuenda manus ferrumque quod amens Ipsa dedi, viden ut jugulo consumpserit ensem? Altius haud quisquam Danaum mucrone subisset.' Diceret infelix etiamnum et cuncta repleret Questibus: abducunt comites famulæque perosam Solantes thalamoque tenent, sedet eruta multo Ungue genas; Non illa diem, non verba precantum Respicit aut visus flectit tellure relictos. Jam vocis, jam mentis inops, sic aspera tigris Fetibus abreptis Scythico deserta sub antro Accubat et tepidi lambit vestigia saxi; Nusquam iræ, sedit rabidi feritasque famesque Oris, eunt præter secura armenta gregesque: Aspicit illa jacens; Ubi enim quibus ubera pascat Aut quos ingenti premat exspectata rapina? Hactenus arma, tubæ, ferrumque et vulnera: sed nunc Comminus astrigeros Capaneus tollendus in axes, Non mihi jam solito vatum de more canendum; Major ab Aoniis poscenda amentia lucis: Mecum omnes audete deæ! Sive ille profunda Missus nocte furor, Capaneaque signa secutæ Arma Jovem contra Stygiæ rapuere Sorores, Seu virtus egressa modum, seu gloria præceps Et magnæ data fama neci, seu læta malorum Principia et blandæ superum mortalibus iræ. Jam sordent terrena viro tædetque profundæ Cædis, et exhaustis olim Graiumque suisque Missilibus lassa respexit in æthera dextra, Ardua mox torvo metitur culmina visu, Innumerosque gradus gemina latus arbore clausos, Ærium sibi portat iter, longeque timendus Multifidam quercum flagranti lumine vibrat; Arma rubent una clipeoque incenditur ignis. 'Hac,' ait, 'in Thebas, hac me jubet ardua virtus Ire, Menœceo qua lubrica sanguine turris, Experiar quid sacra juvent, an falsus Apollo.' Dicit, et alterno captiva in mœnia gressu Surgit ovans: quales mediis in nubibus æther Vidit Aloidas, cum cresceret impia tellus Despectura deos nec adhuc immane veniret Pelion et trepidum jam tangeret Ossa Tonantem. Tunc vero attoniti fatorum in cardine summo, Ceu suprema lues urbi facibusque cruentis Æquatura solo turres Bellona subiret, Omnibus e tectis certatim ingentia saxa Roboraque et gravidas fundæ Balearis habenas —nam jaculis cæloque vagis spes unde sagittis?— Verum avidi et tormenta rotant et molibus urguent, Ille nec ingestis nec terga sequentibus umquam Detrahitur telis, vacuoque sub ære pendens Plana velut terra certus vestigia figat, Tendit et ingenti subit occurrente ruina: Amnis ut incumbens longævi robora pontis Assiduis oppugnat aquis; Jam saxa fatiscunt Emotæque trabes: tanto violentior ille (sentit enim) majore salo quassatque trahitque Molem ægram, nexus donec celer alveus omnes Abscidit et cursu victor respirat aperto, Utque petita diu celsus fastigia supra Eminuit trepidamque assurgens desuper urbem Vidit et ingenti Thebas exterruit umbra, Increpat attonitas humilesque Amphionis arces: 'pro pudor, hi faciles carmenque imbelle secuti, Hi, mentita diu Thebarum fabula, muri! Et quid tam egregium prosternere mœnia molli Structa lyra?' Simul insultans gressuque manuque Molibus obstantes cuneos tabulataque sævus Destruit: absiliunt pontes, tectique trementis Saxea frena labant, dissæptoque aggere rursus Utitur et truncas rupes in templa domosque Præcipitat frangitque suis jam mœnibus urbem. Jamque Jovem circa studiis diversa fremebant Argolici Tyriique dei; Pater, æquus utrisque, Aspicit ingentes ardentum comminus iras Seque obstare videt, gemit inservante noverca Liber et obliquo respectans lumine patrem: "nunc ubi sæva manus, meaque heu cunabula flammæ? Fulmen, io ubi fulmen?' Ait. Gemit auctor Apollo Quas dedit ipse domos; Lernam Thebasque rependit Mæstus et intento dubitat Tirynthius arcu; Maternos plangit volucer Danæjus Argos; Flet Venus Harmoniæ populos metuensque mariti Stat procul et tacita Gradivum respicit ira. Increpat Aonios audax Tritonia divos, Junonem tacitam furibunda silentia torquent, Non tamen hæc turbant pacem Jovis. Ecce quierant Jurgia, cum mediis Capaneus auditus in astris: "nullane pro trepidis,' clamabat, 'numina Thebis Statis? Ubi infandæ segnes telluris alumni, Bacchus et Alcides? Piget instigare minores: Tu potius venias (quis enim concurrere nobis Dignior?); En cineres Semelæaque busta tenentur! Nunc age, nunc totis in me conitere flammis, Juppiter! An pavidas tonitru turbare puellas Fortior et soceri turres exscindere Cadmi?' Ingemuit dictis superum dolor; Ipse furentem Risit et incussa sanctarum mole comarum, 'quænam spes hominum tumidæ post prœlia Phlegræ? Tune etiam feriendus?' Ait. Premit undique lentum Turba deum frendens et tela ultricia poscit, Nec jam audet Fatis turbata obsistere conjunx. Ipsa dato nondum cælestis regia signo Sponte tonat, cœunt ipsæ sine flamine nubes Accurruntque imbres: Stygias rupisse catenas Iapetum aut victam supera ad convexa levari Inarimen Ætnamve putes, pudet ista timere Cælicolas; Sed cum in media vertigine mundi Stare virum insanasque vident deposcere pugnas, Mirantur taciti et dubio pro fulmine pallent, Cœperat Ogygiæ supra fastigia turris Arcanum mugire polus cælumque tenebris Auferri: tenet ille tamen, quas non videt, arces, Fulguraque attritis quotiens micuere procellis, 'his,' ait, 'in Thebas, his jam decet ignibus uti, Hinc renovare faces lassamque accendere quercum.' Talia dicentem toto Jove fulmen adactum Corripuit: primæ fugere in nubila cristæ, Et clipei niger umbo cadit, jamque omnia lucent Membra viri, cedunt acies, et terror utrimque, Quo ruat, ardenti feriat quas corpore turmas, Intra se stridere facem galeamque comasque Sentit, et urentem thoraca repellere dextra Conatus ferri cinerem sub pectore tractat. Stat tamen, extremumque in sidera versus anhelat, Pectoraque invisis obicit fumantia muris; Nec caderet, sed membra virum terrena relinquunt, Exuiturque animus; Paulum si tardius artus Cessissent, potuit fulmen sperare secundum.
Postquam magnanimus furias virtutis iniquæ Consumpsit Capaneus exspiravitque receptum Fulmen, et ad terras longe comitata cadentem Signavit muros ultricis semita flammæ, Componit dextra victor concussa plagarum Juppiter et vultu cælumque diemque reducit, Gratantur superi, Phlegræ ceu fessus anhelet Prœlia et Encelado fumanti impresserit Ætnen, Ille jacet laceræ complexus fragmina turris, Tomis adhuc visu memorandaque facta relinquens Gentibus atque ipsi non illaudata Tonanti, Quantus Apollineæ temerator matris Averno Tenditur; Ipsæ horrent, si quando pectore ab alto Emergunt volucres immensaque membra jacentis Spectant, dum miseræ crescunt in pabula fibræ: Sic gravat iniectus terras hostiliaque urit Arva et anhelantem cælesti sulphure campum, Respirant Thebæ, templisque jacentia surgunt Agmina; Jam finis votis finisque supremis Planctibus, et natos ausæ deponere matres. At vaga palantes campo fuga volvit Achivos. Nec tantum hostiles turmæ aut ferrum mortale timetur: Omnibus ante oculos iræ Jovis, omnibus ardent Arma metu galeæque tonant, visusque paventes Ipse sequi et profugis opponere Juppiter ignes. Instat Agenoreus miles cælique tumultu Utitur: indomitos ut cum Massyla per arva Armenti reges magno leo fregit hiatu Et contentus abit; Rauci tunc comminus ursi, Tunc avidi venere lupi, rabieque remissa Lambunt degeneres alienæ vulnera prædæ. Hinc premit Eurymedon, cui rusticus horror in armis, Rustica tela manu, patriumque agitare tumultus (Pan illi genitor); Tener hinc conatibus annos Egreditur juvenemque patrem puer æquat Alatreus: Felices ambo, sed fortunatior ille, Quem genuisse juvat; Nec jam dinoscere promptum Quæ magis arma sonent, quo plus eat hasta lacerto. Artatur denso fugientum examine vallum, Quas volvis, Gradive, vices! Modo mœnia Cadmi Scandebant, sua nunc defendunt tecta Pelasgi, Ceu redeunt nubes, ceu circumflantibus Austris Altemus procumbit ager, ceu gurgite cano Nunc retegit bibulas, nunc induit æstus harenas. Exspirat late pubes Tirynthia, alumni Exuvias imitata dei; Trux mæret ab astris Amphitryoniades Nemeæa in sanguine terga Et similes ramos similesque videre pharetras, Stabat in Argolicæ ferrato culmine turris Egregius lituo dextri Mavortis Enyeus Hortator; Sed tunc miseris dabat utile signum Suadebatque fugam et tutos in castra receptus, Cum subitum obliquo descendit ab ære vulnus, Urguentisque sonum læva manus aure retenta est, Sicut erat; Fugit in vacuas jam spiritus auras, Jam gelida ora tacent, carmen tuba sola peregit. Jamque potens scelerum geminæque exercita gentis Sanguine Tisiphone fraterna claudere quærit Bella tuba: nec se tanta in certamina fidit Sufficere, inferna comitem ni sede Megæram Et consanguineos in prœlia suscitet angues, Ergo procul vacua concedit valle solumque Ense fodit Stygio terræque immurmurat absens Nomen et (Elysiis signum indubitabile regnis) Crinalem attollit longo stridore cerasten Cæruleæ dux ille comæ, quo protinus omnis Horruit audito tellus pontusque polusque, Et pater Ætnæos iterum respexit ad ignes, Accipit illa sonum; Stabat tunc forte parenti Proxima, dum cœtu Capaneus laudatur ab omni Ditis et insignem Stygiis fovet amnibus umbram, Protinus abrupta terrarum mole sub astris Constitit; Exsultant manes, quantumque profundæ Rarescunt tenebræ, tantum de luce recessit, Excipit atra soror dextræque innexa profatur: 'hac, germana, tenus Stygii metuenda parentis Imperia et jussos potui tolerare furores Sola super terras hostilique obvia mundo, Dum vos Elysium et faciles compescitis umbras, Nec pretium deforme moræ cassique labores: Hoc quodcumque madet campi, quod sanguine fumant Stagna, quod innumero Lethæa examine gaudet Ripa, meæ vires, mea læta insignia, sed quid Hæc ego? Mars habeat, vulgataque jactet Enyo, Vidistis (Stygiis certe manifestus in umbris) Sanguine fœdatum rictus atroque madentem Ora ducem tabo: miserum insatiabilis edit Me tradente caput, modo nempe horrendus ab astris Descendit vos usque fragor: mea sacra premebat Tempestas, ego mixta viri furialibus armis Bella deum et magnas ridebam fulminis iras, Sed jam (effabor enim) longo sudore fatiscunt Corda, soror, tardæque manus; Hebet infera cælo Taxus et insuetos angues nimia astra soporant, Tu, cui totus adhuc furor exsultantque recentes Cocyti de fonte comæ, da jungere vires, Non solitas acies nec Martia bella paramus, Sed fratrum (licet alma Fides Pietasque repugnent, Vincentur), fratrum stringendi comminus enses, Grande opus! Ipsæ odiis, ipsæ discordibus armis Aptemur, quid lenta venis? Agedum elige cujus Signa feras, ambo faciles nostrique; Sed anceps Vulgus et affatus matris blandamque precatu Antigonen timeo, paulum ne nostra retardent Consilia, ipse etiam, qui nos lassare precando Suetus et ultrices oculorum exposcere Diras, Jam pater est: cœtu fertur jam solus ab omni Flere sibi, atque adeo moror ipsa irrumpere Thebas Assuetumque larem, tibi pareat impius exsul, Argolicumque impelle nefas; Neu mitis Adrastus Prævaleat plebesque, cave, Lernæa moretur, Vade, et in alternas inimica revertere pugnas.' Talia partitæ diversum abiere sorores: Ut Notus et Boreas gemino de cardine mundi, Hic nive Rhipæa, Libycis hic pastus harenis, Bella cient: clamant amnes, freta, nubila, silvæ, Jamque patent strages; Plangunt sua damna coloni Et tamen oppressos miserantur in æquore nautas, Illas ut summo vidit pater altus Olympo Incestare diem trepidumque Hyperionis orbem Suffundi maculis, torvo sic incohat ore: 'vidimus armiferos, quo fas erat usque, furores, Cælicolæ, licitasque acies, etsi impia bella Unus init aususque mea procumbere dextra, Nunc par infantium miserisque incognita terris Pugna subest: auferte oculos! Absentibus ausint Ista deis lateantque Jovem; Sat funera mensæ Tantaleæ et sontes vidisse Lycaonis aras Et festina polo ducentes astra Mycenas, Nunc etiam turbanda dies: mala nubila, tellus, Accipe, secedantque poli: stat parcere mundo Cælitibusque meis; Saltem ne virginis almæ Sidera, Ledæi videant neu talia fratres.' Sic pater omnipotens, visusque nocentibus arvis Abstulit, et dulci terræ caruere sereno. Jamque per Argolicas Erebo sata virgo cohortes Vestigat Polynicis iter portisque sub ipsis Invenit, incertum leto tot iniqua fugane Exeat, et dubios turbabant omina sensus, Viderat, obscura vallum dum nocte pererrat Æger consilii curisque novissima volvens, Coniugis Argiæ laceram cum lampade mæsta Effigiem (sunt monstra deum: sic ire parabat, Has latura viro tædas erat): ergo roganti Quæ via quisve dolor, cur mæsta insignia, tantum Fleverat atque manu tacitos averterat ignes, Scit mentem vidisse nefas; Etenim unde Mycenis Afforet et vallum conjunx inopina subiret? Sed fati monitus vicinaque funera sentit, Ac sentire timet, cum vero Acherontis aperti Dira ter admoto tetigit thoraca flagello, Ardet inops animi, nec tam considere regno Quam scelus et cædem et perfossi in sanguine fratris Exspirare cupit, subitusque affatur Adrastum: 'sera quidem, extremus socium gentisque superstes Argolicæ, consulta, pater, jam rebus in artis Aggredior; Tunc tempus erat, cum sanguis Achivum Integer, ire ultro propriamque capessere pugnam, Non plebis Danaæ florem regumque verendas Obiectare animas, ut lamentabile tantis Urbibus induerem capiti decus, ast ea quando Præteriit virtus, nunc saltem exsolvere fas sit Quæ merui, scis namque, socer, licet alta recondas Vulnera et afflictum generi vereare pudorem: Ille ego sum qui te pacem et pia jura regentem (infelix utinamque aliis datus urbibus hospes!) Extorrem patria regnoque—sed exige tandem Supplicium: fratrem suprema in bella (quid horres? Decretum est fixumque) voco; Desiste morari, Nec poteris, non si atra parens miseræque sorores In media arma cadant, non si ipse ad bella ruenti Obstet et exstinctos galeæ pater ingerat orbes, Deficiam, anne bibam superest quodcumque cruoris Inachii et vestris etiamnum mortibus utar? Vidi ego me propter ruptos telluris hiatus, Nec subii; Vidi exanimum fecique nocentem Tydea; Me Tegee regem indefensa reposcit, Orbaque Parrhasiis ululat mihi mater in antris, Ipse nec Ismeni ripas, dum stagna cruentat Hippomedon, Tyrias potui nec scandere turres, Dum tonat, et tecum, Capaneu, miscere furores, Quis tantus pro luce timor? Sed digna rependam, Conveniant ubi quæque nurus matresque Pelasgæ Longævique patres, quorum tot gaudia carpsi Orbavique domos: fratri concurro, quid ultra est? Spectent et votis victorem Eteoclea poscant, Jamque vale, conjunx, dulcesque valete Mycenæ! At tu, care socer, (nec enim omnis culpa malorum Me penes; Et superi mecum Parcæque nocentes) Sis lenis cineri, meque hæc post prœlia raptum Alitibus fratrique tegas urnamque reportes, Hoc tantum, et natæ melius conubia jungas.' Ibant in lacrimas, veluti cum vere reverso Bistoniæ tepuere nives; Summittitur ingens Hæmus et angustos Rhodope descendit in amnes, Cœperat et leni senior mulcere furentem Alloquio: scidit orsa novo terrore cruenta Eumenis, alipedemque citum fataliaque arma Protinus, Inachii vultus expressa Pherecli, Obtulit ac fidas exclusit casside voces, Ac super hæc: 'abrumpe moras, celeremus! Et illum Adventare ferunt portis.' Sic omnia vicit, Correptumque iniecit equo; Volat æquore aperto Pallidus instantemque deæ circumspicit umbram. Sacra lovi merito Tyrius pro fulmine ductor Nequiquam Danaos ratus exarmasse ferebat, Nec pater ætherius divumque has ullus ad aras, Sed mala Tisiphone trepidis inserta ministris Astat et inferno prævertit vota Tonanti. 'Summe deum, tibi namque meæ primordia Thebæ (liveat infandum licet Argos et aspera Juno) Debent, Sidonios ex quo per litora raptor Turbasti thiasos, dignatus virgine nostra Terga premi et placidas falsum mugire per undas, Nec te vana fides iterum Cadmeia adeptum Conubia et Tyrios nimium irrupisse penates: Tandem, inquam, soceros dilectaque mœnia gratus Respicis assertorque tonas; Ceu regia cæli Attemptata tui, sic te pro turribus altis Vidimus urguentem nubes, lætique benignum Fulmen et auditos proavis agnovimus ignes, Accipe nunc pecudes et magni turis acervos Votivumque marem; Dignas sed pendere grates Haud mortale opus est. Certent tibi reddere Bacchus Noster et Alcides, illis hæc mœnia servas.' Dixerat: ast illi niger ignis in ora genasque Prosiluit raptumque comis diadema cremavit, Tunc ferus ante ictum spumis delubra cruentat Taurus et obstantum mediis e cœtibus exit Turbidus insanoque ferens altaria cornu, Diffugiunt famuli, et regem solatur haruspex, Ipse instaurari sacrum male fortis agique Imperat, et magnos ficto premit ore timores, Qualis ubi implicitum Tirynthius ossibus ignem Sensit et Œtæas membris accedere vestes, Vota incepta tamen libataque tura ferebat Durus adhuc patiensque mali; Mox grande coactus Ingemuit, victorque furit per viscera Nessus. Nuntius exanimi suspensus pectora cursu Æpytus ad regem portæ statione relicta Tendit et hæc trepido vix intellectus anhelat: 'rumpe pios cultus intempestivaque, rector, Sacra deum: frater muris circum omnibus instat Portarumque moras frenis assultat et hastis, Nomine te crebro, te solum in prœlia poscens, Flent mæsti retro comites, et uterque loquenti Aggemit et pulsis exercitus obstrepit armis, Ille vocat, nunc tempus erat, sator optime divum, Quid meruit Capaneus?' Turbatus inhorruit altis Rex odiis, mediaque tamen gavisus in ira est. Sic ubi regnator post exsulis otia tauri Mugitum hostilem summa tulit aure juvencus Agnovit que minas, magna stat fervidus ira Ante gregem spumisque animos ardentibus efflat, Nunc pede torvus humum, nunc comibus æra findens; Horret ager, trepidæque exspectant prœlia valles. Nec desunt regi comites: 'sine mœnia pulset Irritus.' 'Ille autem fractis huc audeat usque Viribus?' 'Hic miseris furor est, instare periclo, Nec librare metus et tuta odisse.' 'Resiste Hic fretus solio, nos propulsabimus hostem, Nos bellare jube.' Sic proxima turba, sed ardens Ecce aderat luctu dicturusque omnia belli Libertate Creon: urit fera corda Menœceus, Nulla patri requies, illum quæritque tenetque, Illum sanguineos proflantem pectore rivos Aspicit et sæva semper de turre cadentem, Ut dubium et pugnas cunctantem Eteoclea vidit, 'ibis,' ait, 'neque te ulterius, fratrumque ducumque Pessime, funeribus patriæ lacrimisque potentem, Eumenidum bellique reum, patiemur inulti. Sat tua non æquis luimus periuria divis. Urbem armis opibusque gravem et modo civibus artam, Ceu cælo deiecta lues inimicave tellus, Hausisti, vacuamque tamen sublimis obumbras. Deest servitio plebes: hos ignis egentes Fert humus, hos pelago patrius jam detulit amnis; Hi quærunt artus, illi anxia vulnera curant. Redde agedum miseris fratres natosque patresque, Redde arvis domibusque viros! Ubi maximus Hypseus Finitimusque Dryas? Ubi Phocidos arma sonoræ Euboicique duces? Illos tamen æqua duelli Fors tulit ad manes: at tu (pudet) hostia regni, Hostia, nate, jaces, ceu mutus et e grege sanguis (ei mihi!) Primitiis ararum et rite nefasto Libatus jussusque mori: et cunctabitur ultra Iste nec, adverso nunc saltem Marte vocatus, Stabit? An in pugnas alium jubet ire profanus Tiresias iterumque meos oracula nectit In gemitus? Quid enim misero super unicus Hæmon? Ille jube subeat, tuque hinc spectator ab alta Turre sede! Quid sæva fremis famulamque cohortem Respectas? Hi te ire volunt, hi pendere pœnas; Ipsa etiam genetrix ipsæque odere sorores, In te ardens frater ferrum mortemque minatur Sæptaque portarum convellit claustra, nec audis?' Sic pater infrendens, miseraque exæstuat ira. Ille sub hæc 'non fallis,' ait, 'nec te incluta nati Fata movent, canere illa patrem et jactare decebat, Sed spes sub lacrimis, spes atque occulta cupido His latet: insano prætendis funera voto, Meque premis frustra vacuæ ceu proximus aulæ, Non ita Sidoniam Fortuna reliquerit urbem, In te ut sceptra cadant, tanto indignissime nato, Nec mihi difficilis præsens vindicta; Sed arma, Arma prius, famuli! Cœant in prœlia fratres, Vult gemitus lenire Creon, lucrare furorem: Victori mihi cuncta lues.' Sic jurgia paulum Distulit atque ensem, quem jam dabat ira, repressit, Ictus ut incerto pastoris vulnere serpens Erigitur gyro longumque e corpore toto Virus in ora legit; Paulum si devius hostis Torsit iter, cecidere minæ tumefactaque frustra Colla sedent, irasque sui bibit ipse veneni. At genetrix, primam funestæ sortis ut amens Expavit famam (nec tarde credidit), ibat Scissa comam vultusque et pectore nuda cruento, Non sexus decorisve memor: Pentheia qualis Mater ad insani scandebat culmina montis, Promissum sævo caput allatura Lyæo, Non comites, non ferre piæ vestigia natæ Æqua valent: tantum miseræ dolor ultimus addit Robur, et exsangues crudescunt luctibus anni, Jamque decus galeæ, jam spicula sæva ligabat Ductor et ad lituos hilarem intrepidumque tubarum Prospiciebat equum, subito cum apparuit ingens Mater; Et ipse metu famulumque expalluit omnis Cœtus, et oblatam retro dedit armiger hastam. 'Quis furor? Unde iterum regni integrata resurgit Eumenis? Ipsi etiam post omnia, comminus ipsi Stabitis? Usque adeo geminas duxisse cohortes Et facinus mandasse parum est? Quo deinde redibit Victor? In hosne sinus? O diri coniugis olim Felices tenebræ! Datis, improba lumina, pœnas: Hæc spectanda dies, quo, sæve, minantia flectis Ora? Quid alternus vultus pallorque ruborque Mutat, et obnixi frangunt mala murmura dentes? Me miseram! Vinces, prius hæc tamen arma necesse est Experiare domi: stabo ipso in limine portæ Auspicium infelix scelerumque immanis imago. Hæc tibi canities, hæc sunt calcanda, nefande, Ubera, perque uterum sonipes hic matris agendus. Parce: quid oppositam capulo parmaque repellis? Non ego te contra Stygiis feralia sanxi Vota deis, cæco nec Erinyas ore rogavi. Exaudi miseram: genetrix te, sæve, precatur, Non pater; Adde moram sceleri et metire quod audes. Sed pulsat muros germanus et impia contra Bella ciet: non mater enim, non obstat eunti Ulla soror: te cuncta rogant, hic plangimus omnes; Ast ibi vix unus pugnas dissuadet Adrastus, Aut fortasse jubet. Tu limina avita deosque Linquis et a nostris in fratrem amplexibus exis.' At parte ex alia tacitos obstante tumultu Antigone furata gradus (nec casta retardat Virginitas) volat Ogygii fastigia muri Exsuperare furens; Senior comes hæret eunti Actor, et hic summas non duraturus ad arces, Utque procul visis paulum dubitavit in armis, Agnovitque (nefas!) Jaculis et voce superba Tecta incessentem, magno prius omnia planctu Implet et ex muris ceu descensura profatur: 'comprime tela manu paulumque hanc respice turrem, Frater, et horrentes refer in mea lumina cristas! Agnoscisne hostes? Sic annua pacta fidemque Poscimus? Hi questus, hæc est bona causa modesti Exsulis? Argolicos per te, germane, penates (nam Tyriis jam nullus honos), per si quid in illa Dulce domo, summitte animos: en utraque gentis Turba rogant ambæque acies; Rogat illa suorum Antigone devota malis suspectaque regi, Et tantum tua, dure, soror, saltem ora trucesque Solve genas; Liceat vultus fortasse supremum Noscere dilectos et ad hæc lamenta videre Anne fleas, illum gemitu jam supplice mater Frangit et exsertum dimittere dicitur ensem: Tu mihi fortis adhuc, mihi, quæ tua nocte dieque Exsilia erroresque fleo jam jamque tumentem Placavi tibi sæpe patrem? Quid crimine solvis Germanum? Nempe ille fidem et stata fœdera rupit, Ille nocens sævusque suis; Tamen ecce vocatus Non venit.' His paulum furor elanguescere dictis Cœperat, obstreperet quamquam atque obstaret Erinys; Jam summissa manus, lente jam flectit habenas, Jam tacet; Erumpunt gemitus, lacrimasque fatetur Cassis; Hebent iræ, pariterque et abire nocentem Et venisse pudet: subito cum matre repulsa Eumenis ejecit fractis Eteoclea portis Clamantem: 'venio, solumque quod ante vocasti Invideo; Ne incesse moras, gravis arma tenebat Mater; Io patria, o regum incertissima tellus, Nunc certe victoris eris!' Nec mitior ille, 'tandem,' inquit, 'scis, sæve, fidem et descendis in æquum? O mihi nunc primum longo post tempore frater, Congredere: hæ leges, hæc fœdera sola supersunt.' Sic hostile tuens fratrem; Namque uritur alto Corde quod innumeri comites, quod regia cassis Instratusque ostro sonipes, quod fulva metallo Parma micet, quamquam haud armis inhonorus et ipse Nec palla vulgare nitens: opus ipsa novarat Mæoniis Argia modis ac pollice docto Stamina purpureæ sociaverat aurea telæ. Jamque in puluereum Furiis hortantibus æquor Prosiliunt, sua quemque comes stimulatque monetque. Frena tenent ipsæ phalerasque et lucida comunt Arma manu mixtisque jubas serpentibus augent, Stat consanguineum campo scelus, unius ingens Bellum uteri, cœuntque pares sub casside vultus, Signa pavent, siluere tubæ, stupefactaque Martis Cornua; Ter nigris avidus regnator ab oris Intonuit terque ima soli concussit, et ipsi Armorum fugere dei: nusquam incluta Virtus, Restinxit Bellona faces, longeque paventes Mars rapuit currus, et Gorgone cruda virago Abstitit, inque vicem Stygiæ subiere sorores, Prominet excelsis vulgus miserabile tectis, Cuncta madent lacrimis et ab omni plangitur arce, Hinc questi vixisse senes, hinc pectore nudo Stant matres parvosque vetant attendere natos, Ipse quoque Ogygios monstra ad gentilia manes Tartareus rector porta jubet ire reclusa, Montibus insidunt patriis tristique corona Infecere diem et vinci sua crimina gaudent. Illos ut stimulis ire in discrimen apertis Audiit et sceleri nullum jam obstare pudorem, Advolat et medias immittit Adrastus habenas, Ipse quidem et regnis multum et venerabilis ævo, Sed quid apud tales, quis nec sua pignora curæ, Exter honos? Tamen ille rogat: 'spectabimus ergo hoc, Inachidæ Tyriique, nefas? Ubi jura deique? Bella ubi? Ne perstate animis, te deprecor, hostis (quamquam, hæc ira sinat, nec tu mihi sanguine longe), Te, gener, et jubeo. Sceptri si tanta cupido est, Exuo regales habitus, i, Leman et Argos Solus habe.' Non verba magis suadentia frangunt Accensos sumptisque semel conatibus obstant, Quam Scytha curvatis erectus fluctibus umquam Pontus Cyaneos vetuit concurrere montes, Ut periisse preces geminoque ad prœlia fusos Pulvere cornipedes explorarique furentum In digitis ammenta videt, fugit omnia linquens, Castra, viros, generum, Thebas, ac Fata monentem Conversumque jugo propellit Ariona: qualis Demissus curru lævæ post præmia sortis Umbrarum custos mundique novissimus heres Palluit, amisso veniens in Tartara cælo. Non tamen indulsit pugnæ cunctataque primo Substitit in scelere et paulum Fortuna morata est. Bis cassæ periere viæ, bis comminus actos Avertit bonus error equos, puræque nefandi Sanguinis obliquis ceciderunt ictibus hastæ, Tendunt frena manu, sævis calcaribus urguent Immeritos, movet et geminas venerabile divum Prodigium turmas, alternaque murmura volvunt Mussantes: iterare acies, procurrere sæpe Impetus et totum miseris opponere bellum. Jamdudum terris cœtuque offensa deorum Aversa cæli Pietas in parte sedebat, Non habitu quo nota prius, non ore sereno, Sed vittis exuta comam, fraternaque bella, Ceu soror infelix pugnantum aut anxia mater, Deflebat, sævumque Jovem Parcasque nocentes Vociferans, seseque polis et luce relicta Descensuram Erebo et Stygios jam malle penates, 'quid me,' ait, 'ut sævis animantum ac sæpe deorum Obstaturam animis, princeps Natura, creabas? Nil jam ego per populos, nusquam reverentia nostri, O furor, o homines diræque Prometheos artes! Quam bene post Pyrrham tellus pontusque vacarent! En mortale genus!' Dixit, speculataque tempus Auxilio, 'temptemus,' ait, 'licet irrita coner,' Desiluitque polo; Niveus sub nubibus atris Quamquam mæsta deæ sequitur vestigia limes, Vix steterat campo, subita mansuescere pace Agmina sentirique nefas; Tunc ora madescunt Pectoraque, et tacitus subrepsit fratribus horror, Arma etiam simulata gerens cultusque viriles, Nunc his, nunc illis, 'agite, ite, obsistite,' clamat, 'quis nati fratresque domi, quis pignora tanta Hic quoque! Nonne palam est ultro miserescere divos? Tela cadunt, cunctantur equi, Fors ipsa repugnat.' Nonnihil impulerat dubios, ni torva notasset Tisiphone fraudes cælestique ocior igne Afforet increpitans: 'quid belli obverteris ausis, Numen iners pacique datum? Cede, improba: noster Hic campus nosterque dies; Nunc sera nocentes Defendis Thebas, ubi tunc, cum bella cieret Bacchus et armatas furiarent orgia matres? Aut ubi segnis eras, dum Martius impia serpens Stagna bibit, dum Cadmus arat, dum victa cadit Sphinx, Dum rogat Œdipoden genitor, dum lampade nostra In thalamos Jocasta venit?' Sic urguet, et ultro Vitantem aspectus etiam pudibundaque longe Ora reducentem premit astridentibus hydris Intentatque faces; Deiectam in lumina pallam Diva trahit magnoque fugit questura Tonanti. Tunc vero accensæ stimulis majoribus iræ: Arma placent, versæque volunt spectare cohortes, Instaurant crudele nefas; Rex impius aptat Tela et funestæ casum prior occupat hastæ, Illa viam medium clipei conata per orbem Non perfert ictus atque alto vincitur auro, Tunc exsul subit et clare funesta precatur: 'di, quos effosso non irritus ore rogavit Œdipodes flammare nefas, non improba posco Vota: piabo manus et eodem pectora ferro Rescindam, dum me moriens hic sceptra tenentem Linquat et hunc secum portet minor umbra dolorem.' Hasta subit velox equitis femur inter equique Ilia, letum utri que volens; Sed plaga sedentis Laxato vitata genu; Tamen irrita voti Cuspis in obliquis invenit vulnera costis. It præceps sonipes strictæ contemptor habenæ Arvaque sanguineo scribit rutilantia gyro. Exsultat fratris credens hunc ille cruorem (credit et ipse metu), totis jamque exsul habenis Indulget, cæcusque avidos illidit in ægrum Cornipedem cursus, miscentur frena manusque Telaque, et ad terram turbatis gressibus ambo Præcipitant, ut nocte rates, quas nubilus Auster Implicuit, frangunt tonsas mutantque rudentes, Luctatæque diu tenebris hiemique sibique, Sicut erant, imo pariter sedere profundo: Hæc pugnæ facies, cœunt sine more, sine arte, Tantum animis iraque, atque ignescentia cernunt Per galeas odia et vultus rimantur acerbo Lumine: nil adeo mediæ telluris, et enses Impliciti innexæque manus, alternaque sævi Murmura ceu lituos rapiunt aut signa tubarum. Fulmineos veluti præceps cum comminus egit Ira sues strictisque erexit tergora sætis: Igne tremunt oculi, lunataque dentibus uncis Ora sonant; Spectat pugnas de rupe propinqua Venator pallens canibusque silentia suadet: Sic avidi incurrunt; Necdum letalia miscent Vulnera, sed cœptus sanguis, facinusque peractum est. Nec jam opus est Furiis; Tantum mirantur et astant Laudantes, hominumque dolent plus posse furores, Fratris uterque furens cupit affectatque cruorem Et nescit manare suum; Tandem irruit exsul, Hortatusque manum, cui fortior ira nefasque Justius, alte ensem germani in corpore pressit, Qua male jam plumis imus tegit inguina thorax, Ille dolens nondum, sed ferri frigore primo Territus, in clipeum turbatos colligit artus; Mox intellecto magis ac magis æger anhelat Vulnere, nec parcit cedenti atque increpat hostis: 'quo retrahis, germane, gradus? Hoc languida somno, Hoc regnis effeta quies, hoc longa sub umbra Imperia! Exsilio rebusque exercita egenis Membra vides; Disce arta pati nec fidere lætis.' Sic pugnant miseri; Restabat lassa nefando Vita duci summusque eruor, poterantque parumper Stare gradus; Sed sponte ruit fraudemque supremam In media jam morte parat, clamore Cithæron Erigitur, fraterque ratus vicisse levavit Ad cælum palmas: 'bene habet, non irrita vovi, Cerno graves oculos atque ora natantia leto, Huc aliquis propere sceptrum atque insigne comarum, Dum videt.' Hæc dicens gressus admovit et arma, Ceu templis decus et patriæ laturus ovanti, Arma etiam spoliare cupit; Nondum ille peractis Manibus ultrices animam servabat in iras, Utque superstantem pronumque in pectora sensit. Erigit occulte ferrum vitæque labantis Reliquias tenues odio supplevit, et ensem Jam lætus fati fraterno in corde reliquit. Ille autem: 'vivisne an adhuc manet ira superstes, Perfide, nec sedes umquam meriture quietas? Huc mecum ad manes! Illic quoque pacta reposcam, Si modo Agenorei stat Cnosia judicis urna, Qua reges punire datur.' Nec plura locutus Concidit et totis fratrem gravis obruit armis. Ite, truces animæ, funestaque Tartara leto Polluite et cunctas Erebi consumite pœnas, Vosque malis hominum, Stygiæ, jam parcite, divæ: Omnibus in terris scelus hoc omnique sub ævo Viderit una dies, monstrumque infame futuris Excidat, et soli memorent hæc prœlia reges. At genitor sceleris comperto fine profundis Erupit tenebris sævoque in limine profert Mortem imperfectam: veteri stat sordida tabo Utraque canities, et durus sanguine crinis Obnubit furiale caput; Procul ora genæque Intus et effossæ squalent vestigia lucis, Virgo autem impositæ sustentat pondera lævæ, Dextra sedet baculo, qualis si puppe relicta Exosus manes pigri sulcator Averni Exeat ad superos solemque et pallida turbet Astra, nec ipse diu fortis patiensque superni Æris; Interea longum cessante magistro Crescat opus, totisque exspectent sæcula ripis: Talis init campum, comitique extrema gementi, 'duc,' ait, 'ad natos patremque recentibus, oro, Inice funeribus!' Cunctatur nescia virgo Quid paret; Impediunt iter implicitosque morantur Arma, viri, currus, altaque in strage seniles Deficiunt gressus et dux miseranda laborat, Ut quæsita diu monstravit corpora clamor Virginis, insternit totos frigentibus artus, Nec vox ulla seni: jacet immugitque cruentis Vulneribus, nec verba diu temptata sequuntur, Dum tractat galeas atque ora latentia quærit, Tandem muta diu genitor suspiria solvit: 'tarda, meam. Pietas, longo post tempore mentem Percutis? Estne sub hoc hominis clementia corde? Vincis io miserum, vincis. Natura, parentem! En habeo gemitus lacrimæque per arida serpunt Vulnera et in molles sequitur manus impia planctus, Accipite infandæ justa exsequialia mortis, Crudeles nimiumque mei. Nec noscere natos Alloquiumque aptare licet; Dic, virgo, precanti, Quem teneo? Quo nunc vestras ego sævus honore Prosequar inferias? O si fodienda redirent Lumina et in vultus sævire ex more potestas! Heu dolor, heu justo magis exaudita parentis Vota malæque preces! Quisnam fuit ille deorum Qui stetit orantem juxta præreptaque verba Dictavit Fatis? Furor illa et movit Erinys Et pater et genetrix et regna oculique cadentes; Nil ego: per Ditem juro dulcesque tenebras Immeritamque ducem, subeam sic Tartara digna Morte, nec irata fugiat me Laius umbra, Ei mihi, quos nexus fratrum, quæ vulnera tracto! Solvite, quæso, manus infestaque vincula tandem Dividite, et medium nunc saltem admittite patrem.' Talia dequestus paulatim insumpserat iras Mortis, et occulte telum, ne nata vetaret, Quærebat; Sed cauta manu subtraxerat enses Antigone, furit inde senex: 'ubi noxia tela? Heu Furiæ! Num totum abiit in corpora ferrum?' Dicentem comes ægra levat mutumque dolorem Ipsa premit, sævum gaudens planxisse parentem. Olim autem inceptæ clamore exterrita pugnæ Regina extulerat notum penetralibus ensem, Ensem sceptriferi spolium lacrimabile Lai. Multaque cum superis et diro questa cubili Et nati furiis et primi coniugis umbris, Luctata est dextræ, et prono vix pectore ferrum Intravit tandem: venas perrumpit aniles Vulnus et infelix lustratur sanguine lectus, Illius exili stridentem in pectore plagam Ismene collapsa super lacrimisque comisque Siccabat plangens: qualis Marathonide silva Flebilis Erigone cæsi prope funera patris Questibus absumptis tristem jam solvere nodum Cœperat et fortes ramos moritura legebat. Et jam læta ducum spes elusisse duorum Res Amphionias alio sceptrumque maligna Transtulerat Fortuna manu, Cadmique tenebat Jura Creon, miser heu bellorum terminus! Illi Pugnarant fratres, hunc et Mavortia clarant Semina, et impensus patriæ paulo ante Menœceus Conciliat populis, scandit fatale tyrannis Flebilis Aoniæ solium: pro blanda potestas Et sceptri malesuadus amor! Numquamne priorum Hærebunt documenta novis? Juvat ecce nefasto Stare loco regimenque manu tractare cruentum, Quid, melior Fortuna, potes! Jam flectere patrem Incipit atque datis abolere Menœcea regnis, Primum adeo sævis imbutus moribus aulæ (indicium specimenque sui) jubet igne supremo Arceri Danaos, nudoque sub axe relinqui Infelix bellum et tristes sine sedibus umbras, Mox reducem Ogygiæ congressus limine portæ Œdipodem extimuit paulum, seseque minorem Confessus tacite, promptamque cœrcuit iram; Sed redit in regem cæcumque audentius hostem Increpitans, 'procul,' inquit, 'abi, victoribus omen Invisum, et Furias averte ac mœnia lustra Discessu Thebana tuo. Spes longa peracta est: Vade, jacent nati, quæ jam tibi vota supersunt?' Horruit instinctu rabido, steteruntque trementes Ceu visu præsente genæ, seniumque recessit, Tunc natam baculumque manu dimisit, et iræ Innixus tumido vocem de pectore rumpit: 'jamne vacat sævire, Creon? Modo perfida regna Fortunæque locum nostræ, miserande, subisti, Et tibi jam fas est regum calcare ruinas? Jam tumulis victos, socios jam mœnibus arces? Macte, potes digne Thebarum sceptra tueri: Hæc tua prima dies, sed cur nova contrahis amens Jura? Quid anguste tantos metiris honores? Exsilium intendis, timida inclementia regum Ista! Feros avidus quin protinus imbuis enses? Crede, licet: veniat cupidus parere satelles Intrepidusque secet non evitantia colla, Incipe! An exspectas ut pronus supplice dextra Sternar et immitis domini vestigia quæram? Finge autem temptare sines? Mihine ulla minaris Supplicia aut ullos reris superesse timores? Linquere tecta jubes? Cælum terramque reliqui Sponte, atque ultricem crudelis in ora retorsi Non ullo cogente manum: quid tale jubere, Rex inimice, potes? Fugio excedoque nefandis Sedibus; An refert quo funera longa measque Transportem tenebras? Ne non gens cuncta precanti Concedat patriæ quantum miser incubo terræ? Sed dulces Thebæ, nimirum hic clarior ortus, Et meliora meos permulcent sidera vultus, Hic genetrix natique! Habeas Thebana regasque Mœnia, quo Cadmus, quo Laius omine rexit Quoque ego; Sic thalamos, sic pignora fida capessas; Nec tibi sit virtus Fortunam evadere dextra, Sed lucem deprensus ames, satis omina sanxi, Duc age, nata, procul, quid te autem luctibus addo? Da, rex magne, ducem.' Timuit miseranda relinqui Antigone mutatque preces: 'felicia per te Regna, verende Creon, sanctasque Menœceos umbras: Da veniam afflicto dictisque ignosce superbis, Hunc morem fandi longæ fecere querelæ; Nec soli ferus iste tibi: sic Fata deosque Alloquitur, durus luctu, facilisque nec ipsi Sæpe mihi; Pridem indomito sub pectore vivit Libertas misera et sævæ spes aspera mortis, Et nunc ecce tuas irritat callidus iras Suppliciumque cupit; Sed tu majoribus, oro, Imperii potiare bonis, altusque jacentes Prætereas, et magna ducum vereare priorum Funera, et hic quondam solio sublimis et armis Sæptus opem miseris et jura, potentibus æquus Supplicibusque, dabat, cui nunc ex agmine tanto Una comes, necdum exsul erat, felicibus hicne Obstat? In hunc odiis et regni viribus exis, Hunc abigis tectis? An ne prope limina clarum Ingemat et votis intempestivus oberret? Pone metum, procul usque tua summotus ab aula Flebit; Ego erectum subigam et servire docebo, Cœtibus abducam solaque in sede recondam: Exsul erit, nam quæ migranti externa patebunt Mœnia? Vis Argos eat hostilesque Mycenas Squalidus inreptet, victique ad limen Adrasti Aonias referat clades, tenuemque precetur Rex Thebanus opem? Miseræ quid crimina gentis Pandere, quid casus juvat ostentare pudendos? Conde, precor, quodcumque sumus, nec longa precamur Dona, Creon: miserere senis, mæstosque parentis Hic, precor, hic manes indulge ponere: certe Thebanos sepelire licet.' Sic orat humique Volvitur; Abducit genitor sævumque minatur Indignans veniam, qualis leo rupe sub alta, Quem viridem quondam silvæ montesque tremebant, Jam piger et longo jacet exarmatus ab ævo, Magna tamen facies et non adeunda senectus; Et si demissas veniat mugitus ad aures, Erigitur meminitque sui, viresque solutas Ingemit et campis alios regnare leones. Flectitur affatu, sed non tamen omnia rector Supplicis indulget lacrimis partemque recidit Muneris, 'haud,' inquit, 'patriis prohibebere longe Finibus, occursu dum non pia templa domosque Commacules, habeant te lustra tuusque Cithæron; Atque hæc ecce tuis tellus habitabilis umbris, Qua bellum geminæque jacent in sanguine gentes.' Sic ait, et ficto comitum vulgique gementis Assensu limen tumidus regale petebat. Interea pulsi vallum exitiale Pelasgi Destituunt furto; Nulli sua signa suusque Ductor: eunt taciti passim et pro funere pulchro Dedecorem amplexi vitam reditusque pudendos, Nox favet et grata profugos amplectitur umbra.
Nondum cuncta polo vigil inclinaverat astra Ortus et instantem cornu tenviore videbat Luna diem, trepidas ubi jam Tithonia nubes Discutit ac reduci magnum parat æthera Phœbo: Agmina jam raris Dircæa penatibus errant, Noctis questa moras; Quamvis tunc otia tandem Et primus post bella sopor, tamen ægra quietem Pax fugat et sævi meminit victoria belli, Vix primo proferre gradum et munimina valli Solvere, vix totas reserare audacia portas; Stant veteres ante ora metus campique vacantis Horror: ut assiduo jactatis æquore tellus Prima labat, sic attoniti nil comminus ire Mirantur fusasque putant assurgere turmas. Sic ubi perspicuæ scandentem limina turris Idaliæ volucres fulvum aspexere draconem, Intus agunt natos et feta cubilia vallant Unguibus imbellesque citant ad prœlia pennas; Mox ruerit licet ille retro, tamen æra nudum Candida turba timet, tandemque ingressa volatus Horret et a mediis etiamnum respicit astris. Itur in exsanguem populum bellique jacentis Reliquias, qua quemque dolor luctusque, cruenti, Exegere, duces; Hi tela, hi corpora, at illi Cæsorum tantum ora vident alienaque juxta Pectora; Pars currus deflent viduisque loquuntur, Hoc solum quia restat, equis; Pars oscula figunt Vulneribus magnis et de virtute queruntur, Frigida digeritur strages: patuere recisæ Cum capulis hastisque manus mediisque sagittæ Luminibus stantes; Multis vestigia cædis Nulla: ruunt planctu pendente et ubique parato, At circum informes truncos miserabile surgit Certamen, qui justa ferant, qui funera ducant, Sæpe etiam hostiles (lusit Fortuna parumper) Decepti flevere viros; Nec certa facultas Noscere quem miseri vitent calcentve cruorem. At quibus est illæsa domus vacuique dolores, Aut deserta vagi Danaum tentoria lustrant Immittuntque faces, aut (quæ post bella voluptas) Quærunt dispersi jaceat quo pulvere Tydeus, An rapti pateat specus auguris, aut ubi divum Hostis, an ætheriæ vivant per membra favillæ, Jam lacrimis exempta dies, nec serus abegit Vesper: amant miseri lamenta malisque fluuntur, Nec subiere domos, sed circum funera pernox Turba sedet, vicibusque datis alterna gementes Igne feras planctuque fugant; Nec dulcibus astris Victa, nec assiduo coierunt lumina fletu. Tertius Auroræ pugnabat Lucifer, et jam Montibus orbatis, lucorum gloria, magnæ Teumesi venere trabes et amica Cithæron Silva rogis; Ardent excisæ viscera gentis Molibus exstructis: supremo munere gaudent Ogygii manes; Queritur miserabile Graium Nuda cohors vetitumque gemens circumvolat ignem, Accipit et sævi manes Eteoclis iniquos Haudquaquam regalis honos; Argivus haberi Frater jussus adhuc atque exsule pellitur umbra. At non plebeio fumare Menœcea busto Rex genitor Thebæque sinunt, nec robora vilem Struxerunt de more rogum, sed bellicus agger Curribus et clipeis Graiorumque omnibus armis Sternitur; Hostiles super ipse, ut victor, acervos Pacifera lauro crinem vittisque decorus Accubat: haud aliter quam cum poscentibus astris Lætus in accensa jacuit Tirynthius Œta, Spirantes super inferias, captiva Pelasgum Corpora frenatosque, pater, solacia forti Bellorum, mactabat equos; His arduus ignis Palpitat, et gemitus tandem erupere paterni: 'o nisi magnanimæ nimius te laudis inisset Ardor, Echionios mecum venerande penates Atque ultra recture puer, venientia qui nunc Gaudia et ingratum regni mihi munus acerbas: Tu superum convexa licet cœtusque perenni (credo equidem) virtute colas, mihi flebile semper Numen eris; Ponant aras excelsaque Thebæ Templa dicent: uni fas sit lugere parenti. Et nunc heu quæ digna tibi sollemnia quasve Largiar exsequias? Nec si fatale potestas Argos et impulsas cineri miscere Mycenas, Meque super, cui vita (nefas!) Et sanguine nati Partus honos, eademne dies, eadem impia bella Te, puer, et diros misere in Tartara fratres? Et nunc Œdipodi par est fortuna doloris Ac mihi? Quam similes gemimus, bone Juppiter, umbras! Accipe, nate, tui nova libamenta triumphi, Accipe et hoc regimen dextræ frontisque superbæ Vincula, quæ patri minimum lætanda dedisti. Regem te, regem tristes Eteocleos umbræ Aspiciant. Simul hæc dicens crinemque manumque Destruit, accensaque iterat violentius ira: 'sævum agedum immitemque vocent si funera Lemæ Tecum ardere veto; Longos utinam addere sensus Corporibus cæloque animas Ereboque nocentes Pellere fas, ipsumque feras, ipsum unca volucrum Ora sequi atque artus regum monstrare nefandos! Ei mihi, quod positos humus alma diesque resolvet! Quare iterum repetens iterumque edico: suprema Ne quis ope et flammis ausit juvisse Pelasgos; Aut nece facta luet numeroque explebit adempta Corpora, per superos magnumque Menœcea juro.' Dixit, et abreptum comites in tecta ferebant. Flebilis interea vacuis comitatus ab Argis (Fama trahit miseras) orbæ viduæque ruebant Inachides ceu capta manus; Sua vulnera cuique, Par habitus cunctis, deiecti in pectora crines Accinctique sinus; Manant lacera ora cruentis Unguibus, et molles planctu crevere lacerti, Prima per attonitas nigræ regina catervæ, Tristibus illabens famulis iterumque resurgens, Quærit inops Argia vias; Non regia cordi, Non pater: una fides, unum Polynicis amati Nomen in ore sedet; Dircen infaustaque Cadmi Mœnia posthabitis velit incoluisse Mycenis, Proxima Lernæo Calydonidas agmine mixtas Tydeos exsequiis trahit haud cessura sorori Deipyle; Scelus illa quidem morsusque profanos Audierat miseranda viri, sed cuncta jacenti Infelix ignoscit amor, post aspera visu, Ac deflenda tamen, digno plangore Nealce Hippomedonta ciens, vatis mox impia conjunx Heu vacuos positura rogos, postrema gementum Agmina Mænaliæ ducit comes orba Dianæ, Et gravis Evadne: dolet hæc queriturque labores Audacis pueri, magni memor illa mariti It torvum lacrimans summisque irascitur astris, Illas et lucis Hecate speculata Lycæis Prosequitur gemitu, duplexque ad litus euntes Planxit ab Isthmiaco genetrix Thebana sepulcro, Noctivagumque gregem, quamvis sibi luget, Eleusin Flevit et arcanos errantibus extulit ignes, Ipsa per aversos ducit Saturnia calles Occultatque vias, ne plebs congressa suorum Ire vetet pereatque ingentis gloria cœpti, Nec non functa ducum refovendi corpora curam Iris habet, putresque arcanis roribus artus Ambrosiæque rigat sucis, ut longius obstent Exspectentque rogum et flammas non ante fatiscant. Squalidus ecce genas et inani vulnere pallens Ornytus (hic socio desertus ab agmine, tardat Plaga recens) timido secreta per avia furto Debile carpit iter fractæque innititur hastæ, Isque ubi mota novo stupuit loca sola tumultu Femineumque gregem, quæ jam super agmina Lemæ Sola videt, non ille viam causasve requirit, Quippe patent, mæsto sed sic prior occupat ore: 'quo, miseræ, quo fertis iter? Funusne peremptis Speratis cineremque viris? Stat pervigil illic Umbrarum custos inhumataque corpora regi Annumerat, nusquam lacrimæ, procul usque fugati Accessus hominum: solis avibusque ferisque Ire licet, vestrisne Creon dabit æquus honorem Luctibus? Immites citius Busiridos aras Odrysiique famem stabuli Siculosque licebit Exorare deos; Rapiet fortasse precantes, Si mens nota mihi, nec coniugialia supra Funera sed caris longe mactabit ab umbris, Quin fugitis, dum tuta via est, Lernamque reversæ Nomina, quod superest, vacuis datis orba sepulcris Absentesque animas ad inania busta vocatis, Aut vos Cecropiam (prope namque et Thesea fama est Thermodontiaco lætum remeare triumpho) Imploratis opem? Bello cogendus et armis In mores hominemque Creon.' Sic fatus, at illis Aruerunt lacrimæ, stupuitque immanis eundi Impetus, atque uno vultus pallore gelati, Non secus afflavit molles si quando juvencas Tigridis Hyrcanæ jejunum murmur, et ipse Auditu turbatus ager, timor omnibus ingens, Quæ placeat, quos illa fames escendat in armos. Continuo discors vario sententia motu Scinditur: his Thebas tumidumque ambire Creonta, His placet Actææ si quid clementia gentis Annuat; Extremum curarum ac turpe reverti, Hic non femineæ subitum virtutis amorem Colligit Argia, sexuque immane relicto Tractat opus: placet (egregii spes dura pericli) Comminus infandi leges accedere regni, Quo Rhodopes non ulla nurus nec alumna nivosi Phasidis innuptis vallata cohortibus iret, Tunc movet arte dolum, quo semet ab agmine fido Segreget, immitesque deos regemque cruentum Contemptrix animæ et magno temeraria luctu Provocet; Hortantur pietas ignesque pudici, Ipse etiam ante oculos omni manifestus in actu, Nunc hospes miseræ, primas nunc sponsus ad aras, Nunc mitis conjunx, nunc jam sub casside torva Mæstus in amplexu multumque a limine summo Respiciens: sed nulla animo versatur imago Crebrior Aonii quam quæ de sanguine campi Nuda venit poscitque rogos, his anxia mentem Ægrescit furiis et, qui castissimus ardor, Funus amat; Tunc ad comites conversa Pelasgas, 'vos,' ait, 'Actæas acies Marathoniaque arma Elicite, aspiretque pio Fortuna labori, Me sinite Ogygias, tantæ quæ sola ruinæ Causa fui, penetrare domos et fulmina regni Prima pati; Nec surda feræ pulsabimus urbis Limina: sunt illic soceri mihi suntque sorores Coniugis, et Thebas haud ignoranda subibo, Ne tantum revocate gradus: illo impetus ingens Auguriumque animi.' Nec plura, unumque Menœten (olim hic virginei custos monitorque pudoris) Eligit et, quamquam rudis atque ignara locorum, Præcipites gressus, qua venerat Ornytus, aufert, Atque ubi visa procul socias liquisse malorum, 'anne,' ait, 'hostiles ego te tabente per agros (heu dolor!) Exspectem quænam sententia lenti Theseos, an bello proceres, an dexter haruspex Annuat? Interea funus decrescit; Et uncis Alitibus non hos potius supponimus artus, Et nunc me duram, si quis tibi sensus ad umbras, Me tardam Stygiis quereris, fidissime, divis, Heu si nudus adhuc, heu si jam forte sepultus: Nostrum utrumque nefas, adeo vis nulla dolenti? Mors nusquam sævusque Creon? Hortaris euntem, Ornyte!' Sic dicens magno Megareia præceps Arva rapit passu, demonstrat proxima quisque Obvius horrescitque habitus miseramque veretur, Vadit atrox visu, nil corde nec aure pavescens Et nimiis confisa malis propiorque timeri: Nocte velut Phrygia cum lamentata resultant Dindyma, pinigeri rapitur Simœntis ad amnem Dux vesana chori, cujus dea sanguine lecto Ipsa dedit ferrum et vittata fronde notavit. Jam pater Hesperio flagrantem gurgite currum Abdiderat Titan, aliis rediturus ab undis, Cum tamen illa gravem luctu fallente laborem Nescit abisse diem: nec caligantibus arvis Terretur, nec frangit iter per et invia saxa Lapsurasque trabes nemorumque arcana, sereno Nigra die, cæcisque incisa novalia fossis, Per fluvios secura vadi, somnosque ferarum Præter et horrendis infesta cubilia monstris, Tantum animi luctusque valent, pudet ire Menœten Tardius, invalidæque gradum miratur alumnæ, Quas non illa domos pecudumque hominumque molesto Pulsavit gemitu? Quotiens amissus eunti Linies, et errantem comitis solacia flammæ Destituunt gelidæque facem vicere tenebræ! Jamque supinantur fessis lateque fatiscunt Penthei devexa jugi, cum pectore anhelo Jam prope deficiens sic incipit orsa Menœtes: 'haud procul, exacti si spes non blanda laboris, Ogygias, Argia, domos et egena sepulcri Busta jacere reor: grave comminus æstuat ær Sordidus, et magnæ redeunt per inane volucres, Hæc illa est crudelis humus, nec mœnia longe, Cernis ut ingentes murorum porrigat umbras Campus et e speculis moriens intermicet ignis? Mœnia sunt juxta. Modo nox magis ipsa tacebat, Solaque nigrantes laxabant astra tenebras.' Horruit Argia, dextramque ad mœnia tendens: 'urbs optata prius, nunc tecta hostilia, Thebæ, Et tamen, illæsas si reddis coniugis umbras, Sic quoque dulce solum, cernis quo prædita cultu, Qua stipata manu, juxta tua limina primum Œdipodis magni venio nurus? Improba non sunt Vota: rogos hospes planctumque et funera posco, Illum, oro, extorrem regni belloque fugatum, Illum, quem solio non es dignata paterno, Redde mihi, tuque, oro, veni, si manibus ulla Effigies errantque animæ post membra solutæ, Tu mihi pande vias, tuaque ipse ad funera deduc, Si merui.' Dixit, tectumque aggressa propinquæ Pastorale casæ reficit spiramina fessi Ignis, et horrendos irrumpit turbida campos. Qualis ab Ætnæis accensa lampade saxis Orba Ceres magnæ variabat imagine flammæ Ausonium Siculumque latus, vestigia nigri Raptoris vastosque legens in pulvere sulcos; Illius insanis ululatibus ipse remugit Enceladus ruptoque vias illuminat igni: Persephonen amnes silvæ freta nubila clamant; Persephonen tantum Stygii tacet aula mariti. Admonet attonitam fidus meminisse Creontis Altor et occulto summittere lampada furto, Regina Argolicas modo formidata per urbes, Votum immane procis spesque augustissima gentis, Nocte sub infesta, nullo duce et hoste propinquo, Sola per offensus armorum et lubrica tabo Gramina, non tenebras, non circumfusa tremescens Concilia umbrarum atque animas sua membra gementes, Sæpe gradu cæco ferrum calcataque tela Dissimulat, solusque labor vitasse jacentes, Dum funus putat omne suum, visuque sagaci Rimatur positos et corpora prona supinat Incumbens, queriturque parum lucentibus astris. Forte soporiferas cæli secreta per umbras Juno, sinu magni semet furata mariti, Theseos ad muros, ut Pallada flecteret, ibat, Supplicibusque piis faciles aperiret Athenas, Atque ubi per campos errore fatiscere vano Immeritam Argian supero respexit ab axe, Indoluit visu, et lunaribus obvia bigis Advertit vultum placidaque ita voce locuta est: 'da mihi poscenti munus breve, Cynthia, si quis Est Junonis honos; Certe Jovis improba jussu Ter noctem Herculeam—veteres sed mitto querelas: En locus officio, cultrix placitissima nostri, Inachis Argia cernis qua nocte vagetur Nec reperire virum densis queat ægra tenebris? Et tibi nimbosum languet jubar: exsere, quæso, Cornua, et assueto propior premat orbita terras, Hunc quoque, qui curru madidas tibi pronus habenas Ducit, in Aonios vigiles demitte Soporem.' Vix ea, cum scissis magnum dea nubibus orbem Protulit; Expavere umbræ, fulgorque recisus Sideribus; Vix ipsa tulit Saturnia flammas. Primum per campos infuso lumine pallam Coniugis ipsa suos noscit miseranda labores, Quamquam texta latent suffusaque sanguine marcet Purpura; Dumque deos vocat et de funere caro Hoc superesse putat, videt ipsum in pulvere pæne Calcatum, fugere animus visusque sonusque, Inclusitque dolor lacrimas; Tum corpore toto Sternitur in vultus animamque per oscula quærit Absentem, pressumque comis ac veste cruorem Servatura legit, mox tandem voce reversa: 'hunc ego te, conjunx, ad debita regna profectum Ductorem belli generumque potentis Adrasti Aspicio, talisque tuis occurro triumphis? Huc attolle genas defectaque lumina: venit Ad Thebas Argia tuas; Age, mœnibus induc Et patrios ostende lares et mutua redde Hospitia, heu quid ago? Proiectus cæspite nudo Hoc patriæ telluris habes, quæ jurgia? Certe Imperium non frater habet, nullasne tuorum Movisti lacrimas? Ubi mater, ubi incluta fama Antigone? Mihi nempe jaces, mihi victus es uni. Dicebam: "quo tendis iter? Quid sceptra negata Poscis? Habes Argos, soceri regnabis in aula; Hic tibi longus honos, hic indivisa potestas." Quid queror? Ipsa dedi bellum mæstumque rogavi Ipsa patrem ut talem nunc te complexa tenerem, Sed bene habet, superi, gratum est, Fortuna; Peracta Spes longinqua viæ: totos invenimus artus, Ei mihi, sed quanto descendit vulnus hiatu! Hoc frater? Qua parte, precor, jacet ille nefandus Prædator? Vincam volucres (sit adire potestas) Excludamque feras; An habet funestus et ignes? Sed nec te flammis inopem tua terra videbit: Ardebis lacrimasque feres quas ferre negatum Regibus, æternumque tuo famulata sepulcro Durabit deserta fides, testisque dolorum Natus erit, parvoque torum Polynice fovebo.' Ecce alios gemitus aliamque ad busta ferebat Antigone miseranda facem, vix nacta petitos Mœnibus egressus; Illam nam tempore in omni Attendunt vigiles et rex jubet ipse timeri, Contractæque vices et crebrior excubat ignis, Ergo deis fratrique moras excusat et amens, Ut paulum immisso cessit statio horrida somno, Erumpit muris, fremitu quo territat agros Virginis ira leæ, rabies cui libera tandem Et primus sine matre furor, nec longa morata, Quippe trucem campum et positus quo pulvere frater Noverat, atque illam contra videt ire Menœtes, Cui vacat, et caræ gemitus compescit alumnæ, Cum tamen erectas extremus virginis aures Accessit sonus, utque atra sub veste comisque Squalentem et crasso fœdatam sanguine vultus Astrorum radiis et utraque a lampade vidit, 'cujus' ait, 'manes, aut quæ temeraria quæris Nocte mea?' Nihil illa diu, sed in ora mariti Deicit inque suos pariter velamina vultus, Capta metu subito paulumque oblita doloris, Hoc magis increpitans suspecta silentia perstat Antigone, comitemque premens ipsamque; Sed ambo Deficiunt fixique silent, tandem ora retexit Argia, corpusque tamen complexa profatur: 'si quid in hoc veteri bellorum sanguine mecum Quæsitura venis, si tu quoque dura Creontis Jussa times, possum tibi me confisa fateri, Si misera es (certe lacrimas lamentaque cerno), Junge, age, junge fidem: proles ego regis Adrasti (ei mihi! Num quis adest?) Cari Polynicis ad ignes, Etsi regna vetant/ stupuit Cadmeia virgo Intremuitque simul dicentemque occupat ultro: 'mene igitur sociam (pro fors ignara!) Malorum, Mene times? Mea membra tenes, mea funera plangis, Cedo, tene, pudet heu! Pietas ignava sororis! Hæc prior/ hic pariter lapsæ junctoque per ipsum Amplexu miscent avidæ lacrimasque comasque, Partitæque artus redeunt alterna gementes Ad vultum et cara vicibus cervice fruuntur. Dumque modo hæc fratrem memorat, nunc illa maritum, Mutuaque exorsæ Thebas Argosque renarrant, Longius Argia miseros reminiscitur actus: 'per tibi furtivi sacrum commune doloris, Per socios manes et conscia sidera juro: Non hic amissos, quamquam vagus exsul, honores, Non gentile solum, caræ non pectora matris, Te cupiit unam noctesque diesque locutus Antigonen; Ego cura minor facilisque relinqui. Tu tamen ex celsa sublimem forsitan arce Ante nefas Grais dantem vexilla maniplis Vidisti, teque ille acie respexit ab ipsa Ense salutatam et nutantis vertice coni: Nos procul, extremas sed quis deus egit in iras? Nil vestræ valuere preces? Tibine iste negavit Oranti?' Causas ac tristia reddere fata Cœperat Antigone; Fidus comes admonet ambas: 'heia agite inceptum potius! Jam sidera pallent Vicino turbata die; Perferte laborem, Tempus erit lacrimis, accenso flebitis igne.' Haud procul Ismeni monstrabant murmura ripas, Qua turbatus adhuc et sanguine decolor ibat, Huc laceros artus socio conamine portant Invalidæ, jungitque comes non fortior ulnas, Sic Hyperionium tepido Phæthonta sorores Fumantem lavere Pado; Vixdum ille sepulcro Conditus, et flentes stabant ad flumina silvæ, Ut sanies purgata vado membrisque reversus Mortis honos, ignem miseræ post ultima quærunt Oscula; Sed gelidæ circum exanimesque favillæ Putribus in foveis, atque omnia busta quiescunt, Stabat adhuc, seu forte, rogus, seu numine divum, Cui torrere datum sævos Eteocleos artus, Sive locum monstris iterum Fortuna parabat, Seu dissensuros servaverat Eumenis ignes, Hic tenuem nigris etiamnum advivere lucem Roboribus pariter cupidæ videre, simulque Flebile gavisæ; Nec adhuc quæ busta repertum, Sed placidus quicumque rogant mitisque supremi Admittat cineris consortem et misceat umbras. Ecce iterum fratres! Primos ut contigit artus Ignis edax, tremuere rogi et novus advena busto Pellitur; Exundant diviso vertice flammæ Alternosque apices abrupta luce coruscant, Pallidus Eumenidum veluti commiserit ignes Orcus, uterque minax globus et conatur uterque Longius; Ipsæ etiam commoto pondere paulum Secessere trabes, conclamat territa virgo: 'occidimus, functasque manu stimulavimus iras, Frater erat; Quis enim accessus ferus hospitis umbræ Pelleret? En clipei fragmen semustaque nosco Cingula, frater erat! Cernisne ut flamma recedat Concurratque tamen? Vivunt odia improba, vivunt, Nil actum bello, miseri, sic dum arma movetis, Vicit nempe Creon! Nusquam jam regna: quis ardor? Cui furitis? Sedate minas; Tuque exsul ubique, Semper inops æqui, jam cede, hoc nupta precatur, Hoc soror; Aut sævos mediæ veniemus in ignes.' Vix ea, cum subitus campos tremor altaque tecta Impulit adiuvitque rogi discordis hiatus. Et vigilum turbata quies, quibus ipse malorum Fingebat simulacra Sopor: ruit ilicet omnem Prospectum lustrans armata indagine miles, Illos instantes senior timet unus; At ipsæ Ante rogum sævique palam sprevisse Creontis Imperia et furtum claro plangore fatentur Securæ, quippe omne vident fluxisse cadaver, Ambitur sæva de morte animosaque leti Spes furit: hæc fratris rapuisse, hæc coniugis artus Contendunt vicibusque probant: 'ego corpus,' 'ego ignes,' 'me pietas,' 'me duxit amor.' Deposcere sæva Supplicia et dextras juvat insertare catenis, Nusquam illa alternis modo quæ reverentia verbis, Iram odiumque putes; Tantus discordat utrimque Clamor, et ad regem qui deprendere trahuntur. At procul Actæis dextra jam Pallade muris Juno Phoroneas inducit prævia matres Attonitas, non ipsa minus, cœtumque gementem Conciliat populis et fletibus addit honorem, Ipsa manu ramosque oleæ vittasque precantes Tradit, et obtenta summittere lumina palla Et præferre docet vacuas sine manibus urnas, Omnis Erectheis effusa penatibus ætas Tecta viasque replent: unde hoc examen et una Tot miseræ? Necdum causas novere malorum, Jamque gemunt, dea conciliis se miscet utrisque Cuncta docens, qua gente satæ, quæ funera plangant Quidve petant; Variis nec non affatibus ipsæ Ogygias leges immansuetumque Creonta Multum et ubique fremunt. Geticæ non plura queruntur Hospitibus tectis trunco sermone volucres, Cum duplices thalamos et iniquum Terea clamant. Urbe fuit media nulli concessa potentum Ara deum; Mitis posuit Clementia sedem, Et miseri fecere sacram, sine supplice numquam Illa novo, nulla damnavit vota repulsa, Auditi quicumque rogant, noctesque diesque Ire datum et solis numen placare querelis, Parca superstitio: non turea flamma nec altus Accipitur sanguis; Lacrimis altaria sudant, Mæstarumque super libamina secta comarum Pendent et vestes mutata sorte relictæ, Mite nemus circa cultuque insigne verendo, Vittatæ laurus et supplicis arbor olivæ, Nulla autem effigies, nulli commissa metallo Forma dei: mentes habitare et pectora gaudet, Semper habet trepidos, semper locus horret egenis Cœtibus, ignotæ tantum felicibus aræ, Fama est defensos acie post busta paterni Numinis Herculeos sedem fundasse nepotes, Fama minor factis: ipsos nam credere dignum Cælicolas, tellus quibus hospita semper Athenæ, Ceu leges hominemque novum ritusque sacrorum Seminaque in vacuas hinc descendentia terras, Sic sacrasse loco commune animantibus ægris Confugium, unde procul starent iræque minæque Regnaque, et a justis Fortuna recederet aris, Jam tunc innumeræ norant altaria gentes: Huc victi bellis patriaque a sede fugati Regnorumque inopes scelerumque errore nocentes Conveniunt pacemque rogant; Mox hospita sedes Vicit et Œdipodæ Furias et funus †olynthit† Texit et a misero matrem summovit Oreste, Huc vulgo monstrante locum manus anxia Lemæ Deveniunt, cedit miserorum turba priorum, Vix ibi, sedatis requierunt pectora curis: Ceu patrio super alta grues Aquilone fugatæ Cum videre Pharon, tunc æthera latius implent, Tunc hilari clangore sonant; Juvat orbe sereno Contempsisse nives et frigora solvere Nilo. Jamque domos patrias Scythicæ post aspera gentis Prœlia laurigero subeuntem Thesea curru Lætifici plausus missusque ad sidera vulgi Clamor et emeritis hilaris tuba nuntiat armis, Ante ducem spolia et, duri Mavortis imago, Virginei currus cumulataque fercula cristis Et tristes ducuntur equi truncæque bipennes, Quis nemora et solidam Mæotida cædere suetæ, Gorytique leves portantur et ignea gemmis Cingula et informes dominarum sanguine peltæ, Ipsæ autem nondum trepidæ sexumve fatentur, Nec vulgare gemunt, aspernanturque precari, Et tantum innuptæ quærunt delubra Minervæ, Primus amor niveis victorem cernere vectum Quadriiugis; Nec non populos in semet agebat Hippolyte, jam blanda genas patiensque mariti Fœderis, hanc patriæ ritus fregisse severos Atthides oblique secum mirantur operto Murmure, quod nitidi crines, quod pectora palla Tota latent, magnis quod barbara semet Athenis Misceat atque hosti veniat paritura marito. Paulum et ab insessis mæstæ Pelopeides aris Promovere gradum seriemque et dona triumphi Mirantur, victique animo rediere mariti, Atque ubi tardavit currus et ab axe superbo Explorat causas victor poscitque benigna Aure preces, ausa ante alias Capaneia conjunx: 'belliger Ægide, subitæ cui maxima laudis Semina de nostris aperit Fortuna ruinis, Non externa genus, diræ nec conscia noxæ Turba sumus: domus Argos erat regesque mariti, Non utinam et fortes! Quid enim septena movere Castra et Agenoreos opus emendare penates? Nec querimur cæsos: hæc bellica jura vicesque Armorum; Sed non Siculis exorta sub antris Monstra nec Ossæi bello cecidere bimembres. Mitto genus clarosque patres: hominum, inclute Theseu, Sanguis erant, homines, eademque in sidera, eosdem Sortitus animarum alimentaque vestra creati; Quos vetat igne Creon Stygiæque a limine portæ, Ceu sator Eumenidum aut Lethæi portitor amnis, Summovet ac dubio cælique Erebique sub axe Detinet, heu princeps Natura! Ubi numina, ubi ille est Fulminis iniusti jaculator? Ubi estis, Athenæ? Septima jam surgens trepidis Aurora jacentes Aversatur equis; Radios declinat et horret Stelligeri jubar omne poli; Jam comminus ipsæ Pabula dira feræ campumque odere volucres Spirantem tabo et cælum ventosque gravantem, Quantum etenim superesse rear? Nuda ossa putremque Verrere permittat saniem, properate, verendi Cecropidæ; Vos ista decet vindicta, priusquam Emathii Thracesque dolent, quæque exstat ubique Gens arsura rogis manesque habitura supremos, Nam quis erit sævire modus? Bellavimus, esto; Sed cecidere odia et tristes mors obruit iras, Tu quoque, ut egregios fama cognovimus actus, Non trucibus monstris Sinin infandumque dedisti Cercyona, et sævum velles Scirona crematum, Credo et Amazoniis Tanain fumasse sepulcris, Unde hæc arma refers; Sed et hunc dignare triumphum, Da terris unum cæloque Ereboque laborem, Si patrium Marathona metu, si tecta levasti Cresia, nec fudit vanos anus hospita fletus, Sic tibi non ullæ socia sine Pallade pugnæ, Nec sacer invideat paribus Tirynthius actis, Semper et in curru, semper te mater ovantem Cernat, et invictæ nil tale precentur Athenæ.' Dixerat; Excipiunt cunctæ tenduntque precantes Cum clamore manus; Rubuit Neptunius heros Permotus lacrimis; Justa mox concitus ira Exclamat: 'quænam ista novos induxit Erinys Regnorum mores? Non hæc ego pectora liqui Graiorum abscedens, Scythiam Pontumque nivalem Cum peterem; Novus unde furor? Victumne putasti Thesea, dire Creon? Adsum, nec sanguine fessum Crede; Sitit meritos etiamnum hæc hasta cruores. Nulla mora est; Verte hunc adeo, fidissime Phegeu, Cornipedem, et Tyrias invectus protinus arces Aut Danais edice rogos aut prœlia Thebis.' Sic ait oblitus bellique viæque laborum, Hortaturque suos viresque instaurat anhelas: Ut modo conubiis taurus saltuque recepto Cum posuit pugnas, alio si forte remugit Bellatore nemus, quamquam ora et colla cruento Imbre madent, novus arma parat campumque lacessens Dissimulat gemitus et vulnera pulvere celat, Ipsa metus Libycos servatricemque Medusam Pectoris incussa movit Tritonia parma, Protinus erecti toto simul agmine Thebas Respexere angues; Necdum Atticus ire parabat Miles, et infelix expavit classica Dirce. Continuo in pugnas haud solum accensa juventus Qui modo Caucasei comites rediere triumphi: Omnis ad arma rudes ager exstimulavit alumnos, Conveniunt ultroque ducis vexilla sequuntur. Qui gelidum Braurona viri, qui rura lacessunt Monychia et trepidis stabilem Piræea nautis Et nondum Eoo clarum Marathona triumpho, Mittit in arma manus gentilibus hospita divis Icarii Celeique domus viridesque Melænæ, Dives et Ægaleos nemorum Parnesque benignus Vitibus et pingui melior Lycabessos olivæ, Venit atrox Alæus et olentis arator Hymetti, Quæque rudes thyrsos hederis vestistis, Acharnæ, Linquitur Eois longe speculabile proris Sunion, unde vagi casurum in nomina ponti Cresia decepit falso ratis Ægea velo, Hos Salamis populos, illos Cerealis Eleusin Horrida suspensis ad prœlia misit aratris, Et quos Callirhœ novies errantibus undis Implicat, et raptæ qui conscius Orithyiæ Celavit ripis Geticos Elisos amores, Ipse quoque in pugnas vacuatur collis, ubi ingens Lis superum, dubiis donec nova surgeret arbor Rupibus et longa refugum mare frangeret umbra, Isset et Arctoas Cadmea ad mœnia ducens Hippolyte turmas: retinet jam certa tumentis Spes uteri, conjunxque rogat dimittere curas Martis et emeritas thalamo sacrare pharetras. Hos ubi velle acies et dulci gliscere ferro Dux videt, utque piis raptim dent oscula natis Amplexusque breves, curru sic fatur ab alto: 'terrarum leges et mundi fœdera mecum Defensura cohors, dignas insumite mentes Cœptibus: hac omnem divumque hominumque favorem Naturamque ducem cœtusque silentis Averni Stare palam est; Illic Pœnarum exercita Thebis Agmina et anguicomæ ducent vexilla Sorores. Ite alacres tantæque, precor, confidite causæ.' Dixit, et emissa præceps iter incohat hasta: Qualis Hyperboreos ubi nubilus institit axes Luppiter et prima tremefecit sidera bruma, Rumpitur Æolia et longam indignata quietem Tollit Hiems animos ventosaque sibilat Arctos; Tunc montes undæque fremunt, tunc prœlia cæcis Nubibus et tonitrus insanaque fulmina gaudent. Icta gemit tellus, virides gravis ungula campos Mutat, et innumeris peditumque equitumque catervis Exspirat protritus ager, nec pulvere crasso Armorum lux victa perit, sed in æthera longum Frangitur, et mediis ardent in nubibus hastæ, Noctem adeo placidasque operi junxere tenebras, Certamenque immane viris, quo concita tendunt Agmina, quis visas proclamet ab aggere Thebas, Cujus in Ogygio stet princeps lancea muro, At procul ingenti Neptunius agmina Theseus Angustat clipeo, propriæque exordia laudis Centum urbes umbone gerit centenaque Cretæ Mœnia, seque ipsum monstrosi ambagibus antri Hispida torquentem luctantis colla juvenci Alternasque manus circum et nodosa ligantem Bracchia et abducto vitantem cornua vultu, Terror habet populos, cum sæptus imagine torva Ingreditur pugnas, bis Thesea bisque cruentas Cæde videre manus: veteres reminiscitur actus Ipse tuens sociumque gregem metuendaque quondam Limina et absumpto pallentem Cnosida filo. Sævus at interea ferro post terga revinctas Antigonen viduamque Creon Adrastida leto Admovet; Ambæ hilares et mortis amore superbæ Ensibus intentant jugulos regemque cruentum Destituunt, cum dicta ferens Theseia Phegeus Astitit, ille quidem ramis insontis olivæ Pacificus, sed bella ciet bellumque minatur, Grande fremens, nimiumque memor mandantis, et ipsum Jam prope, jam medios operire cohortibus agros Ingeminans, stetit ambiguo Thebanus in æstu Curarum, nutantque minæ et prior ira tepescit, Tunc firmat sese, fictumque ac triste renidens, 'parvane prostratis,' inquit, 'documenta Mycenis Sanximus? En iterum qui mœnia nostra lacessant, Accipimus, veniant; Sed ne post bella querantur: Lex eadem victis.' Dicit, sed pulvere crasso Caligare diem et Tyrios juga perdere montes Aspicit; Armari populos tamen armaque ferri Ipse jubet pallens, mediæque in sedibus aulæ Eumenidas subitas flentemque Menœcea cernit Turbidus impositosque rogis gaudere Pelasgos, Quis fuit ille dies, tanto cum sanguine Thebis Pax inventa perit! Patriis modo fixa revellunt Arma deis, clipeisque obducunt pectora fractis, Et galeas humiles et adhuc sordentia tabo Spicula: non pharetris quisquam, non ense decorus, Non spectandus equo; Cessat fiducia valli, Murorum patet omne latus, munimina portæ Exposcunt: prior hostis habet; Fastigia desunt: Deiecit Capaneus; Exsanguis et ægra juventus Jam nec coniugibus suprema nec oscula natis Jungit, et attoniti nil optavere parentes. Atticus interea, jubar ut clarescere ruptis Nubibus et solem primis aspexit in armis, Desilit in campum, qui subter mœnia nudos Asservat manes, dirisque vaporibus ægrum Æra pulverea penitus sub casside ducens Ingemit et justas belli flammatur in iras, Hunc saltem miseris ductor Thebanus honorem Largitur Danais, quod non super ipsa jacentum Corpora belligeras acies Martemque secundum Miscuit, aut lacera ne quid de strage nefandus Perderet, eligitur sævos potura cruores Terra rudis, jamque alternas in prœlia gentes Dissimilis Bellona ciet; Non clamor utrimque, Non utrimque tubæ: stat debilis altera pubes Summissos enses nequiquam ammentaque dextris Laxa tenens; Cedunt tellure, armisque reductis Ostentant veteres etiamnum in sanguine plagas, Jam nec Cecropiis idem ductoribus ardor, Languescuntque minæ et virtus secura residit: Ventorum velut ira minor, nisi silva furentes Impedit, insanique tacent sine litore fluctus. Ut vero æquoreus quercum Marathonida Theseus Extulit, erectæ cujus crudelis in hostes Umbra cadit campumque trucem lux cuspidis implet, Ceu pater Edonios Hæmi de vertice Mavors Impulerit currus, rapido mortemque fugamque Axe vehens, sic exanimes in terga reducit Pallor Agenoridas; Tædet fugientibus uti Thesea, nec facilem dignatur dextra cruorem. Cetera plebeio desævit sanguine virtus: Sic juvat exanimis proiectaque præda canesque Degeneresque lupos, magnos alit ira leones, Attamen Olenium Lamyrumque, hunc tela pharetra Promentem, hunc sævi tollentem pondera saxi Deicit, et triplici confisos robore gentis Alcetidas fratres, totidem quos eminus hastis Continuat; Ferrum consumpsit pectore Phyleus, Ore momordit Helops, umero transmisit Iapyx, Jam que et quadriiugo celsum petit Hæmona curru, Horrendumque manu telum rotat: ille paventes Obliquavit equos; Longo perlata tenore Transiit hasta duos, sitiebat vulnera nec non Tertia, sed medio cuspis temone retenta est. Sed solum votis, solum clamore tremendo Omnibus in turmis optat vocitatque Creonta. Atque hunc diversa bellorum in fronte maniplos Hortantem dictis frustraque extrema minantem Conspicit; Abscedunt comites: sed Thesea jussi Linquebant fretique deis atque ipsius armis, Ille tenet revocatque suos; Utque æqua notavit Hinc atque hinc odia, extrema se colligit ira, Jam letale furens, atque audax morte futura, 'non cum peltiferis,' ait, 'hæc tibi pugna puellis, Virgineas ne crede manus: hic cruda virorum Prœlia, nos magnum qui Tydea quique furentem Hippomedonta neci Capaneaque misimus umbris Pectora, quæ bellum præceps amentia suasit, Improbe? Nonne vides, quos ulciscare, jacentes?' Sic ait, et frustra periturum missile summo Afflixit clipeo, risit vocesque manumque Horridus Ægides, (errataque arbore magnos Molitur jactus, nec non prius ore superbo Intonat: 'Argolici, quibus hæc datur hostia, manes, Pandite Tartareum chaos ultricesque parate Eumenidas, venit ecce Creon!' Sic fatus, et auras Dissipat hasta tremens; Tunc, qua subtemine duro Multiplicem tenues iterant thoraca catenæ, Incidit: emicuit per mille foramina sanguis Impius; Ille oculis extremo errore solutis Labitur. Assistit Theseus gravis armaque tollens, 'jamne dare exstinctis justos,' ait, 'hostibus ignes, Jam vietos operire placet? Vade atra dature Supplicia, extremique tamen secure sepulcri.' Accedunt utrimque pio vexilla tumultu Permiscentque manus; Medio jam fœdera bello, Jamque hospes Theseus, orant succedere muris Dignarique domos, nec tecta hostilia victor Aspernatus init; Gaudent matresque nurusque Ogygiæ, qualis thyrso bellante subactus Mollia laudabat jam marcidus orgia Ganges, Ecce per adversas Dircæi verticis umbras Femineus quatit astra fragor, matresque Pelasgæ Decurrunt, quales Bacchea ad bella vocatæ Thyiades amentes, magnum quas poscere credas Aut fecisse nefas; Gaudent lamenta novæque Exsultant lacrimæ; Rapit huc, rapit impetus illuc, Thesea magnanimum quærant prius, anne Creonta, Anne suos: vidui ducunt ad corpora luctus. Non ego, centena si quis mea pectora laxet Voce deus, tot busta simul vulgique ducumque, Tot pariter gemitus dignis conatibus æquem: Turbine quo sese caris instraverit audax Ignibus Evadne fulmenque in pectore magno Quæsierit; Quo more jacens super oscula sævi Corporis infelix excuset Tydea conjunx; Ut sævos narret vigiles Argia sorori; Arcada quo planctu genetrix Erymanthia clamet, Arcada, consumpto servantem sanguine vultus, Arcada, quem geminæ pariter flevere cohortes, Vix novus ista furor veniensque implesset Apollo, Et mea jam longo meruit ratis æquore portum. Durabisne procul dominoque legere superstes, O mihi bissenos multum vigilata per annos Thebai? Jam certe præsens tibi Fama benignum Stravit iter cœpitque novam monstrare futuris, Jam te magnanimus dignatur noscere Cæsar, Itala jam studio discit memoratque juventus. Vive, precor; Nec tu divinam Æneida tempta, Sed longe sequere et vestigia semper adora, Mox, tibi si quis adhuc prætendit nubila livor, Occidet, et meriti post me referentur honores.