Senex fidelis prima credendi via Abram, beati seminis serus pater, Adjecta cujus nomen auxit syllaba, Abram parenti dictus, Abraham Deo, Senile pignus qui dicavit victimæ, Docens ad aram cum litare quis velit, Quod dulce cordi, quod pium, quod unicum Deo libenter offerendum credito, Pugnare nosmet cum profanis gentibus Suasit, suumque suasor exemplum dedit, Nec ante prolem coniugalem gignere Deo placentem, matre virtute editam, Quam strage multa bellicosus spiritus Portenta cordis servientis vicerit. Victum feroces forte reges ceperant Loth inmorantem criminosis urbibus Sodomæ et Gomorræ, quas fovebat advena Pollens honore patruelis gloriæ. Abram sinistris excitatus nuntiis Audit propinquum sorte captum bellica Servire duris barbarorum vinculis: Armat trecentos terque senos vernulas, Pergant ut hostis terga euntis cædere, Quem gaza dives ac triumphus nobilis; Captis tenebant inpeditum copiis. Quin ipse ferrum stringit et plenus Deo Reges superbos mole prædarum graves Pellit fugatos, sauciatos proterit, Frangit catenas et rapinam liberat: Aurum, puellas, parvulos, monilia, Greges equarum, vasa, vestem, buculas. Loth ipse ruptis expeditus nexibus Attrita bacis colla liber erigit. Abram triumphi dissipator hostici Redit recepta prole fratris inclytus Ne quam fidelis sanguinis prosapiam Vis pessimorum possideret principum. Adhuc recentem cæde de tanta virum Donat sacerdos ferculis cælestibus, Dei sacerdos, rex et idem præpotens, Origo cujus fonte inenarrabili Secreta nullum prodit auctorem sui, Melchisedech, qua stirpe, quis majoribus Ignotus, uni cognitus tantum Deo. Mox et triformis angelorum trinitas Senis revisit hospitis mapalia, Et jam vietam Sarra in alvum fertilis Munus juventæ mater exsanguis stupet, Herede gaudens, et cachinni pænitens. Hæc ad figuram prænotata est linea, Quam nostra recto vita resculpat pede: Vigilandum in armis pectorum fidelium, Omnemque nostri portionem corporis, Quæ capta fœdæ serviat libidini, Domi coactis liberandam viribus; Nos esse large vernularum divites, Si quid trecenti bis novenis additis Possint figura noverimus mystica. Mox ipse Christus, qui sacerdos verus est, Parente inenarrabili atque uno satus, Cibum beatis offerens victoribus Parvam pudici cordis intrabit casam, Monstrans honorem Trinitatis hospitæ. Animam deinde Spiritus conplexibus Pie maritam, prolis expertem diu, Faciet perenni fertilem de semine, Tunc sera dotem possidens puerpera Herede digno Patris inplebit domum.
Christe, graves hominum semper miserate labores, Qui patria virtute cluis propriaque, Sed una, (unum namque Deum colimus de nomine utroque, Non tamen et solum, quia tu Deus ex Patre, Christe,) Dissere, rex noster, quo milite pellere culpas Mens armata queat nostri de pectoris antro, Exoritur quotiens turbatis sensibus intus Seditio atque animam morborum rixa fatigat, Quod tunc præsidium pro libertate tuenda Quæve acies furiis inter præcordia mixtis Obsistat meliore manu. Nec enim, bone ductor, Magnarum virtutum inopes nervisque carentes Christicolas vitiis populantibus exposuisti, Ipse salutiferas obsesso in corpore turmas Depugnare jubes, ipse excellentibus armas Artibus ingenium, quibus ad ludibria cordis Oppugnanda potens tibi dimicet et tibi vincat, Vincendi præsens ratio est, si comminus ipsas Virtutum facies et conluctantia contra Viribus infestis liceat portenta notare. Prima petit campum dubia sub sorte duelli Pugnatura Fides, agresti turbida cultu, Nuda umeros, intonsa comas, exerta lacertos; Namque repentinus laudis calor ad nova fervens Prœlia nec telis meminit nec tegmine cingi, Pectore sed fidens valido membrisque refectis Provocat insani frangenda pericula belli, Ecce lacessentem conlatis viribus audet Prima ferire Fidem veterum Cultura Deorum, Illa hostile caput phalerataque tempora vittis Altior insurgens labefactat, et ora cruore De pecudum satiata solo adplicat et pede calcat Elisos in morte oculos, animamque malignam Fracta intercepti commercia gutturis artant, Difficilemque obitum suspiria longa fatigant. Exultat victrix legio, quam mille coactam Martyribus regina Fides animarat in hostem, Nunc fortes socios parta pro laude coronat Floribus ardentique jubet vestirier ostro. Exim gramineo in campo concurrere prompta Virgo Pudicitia speciosis fulget in armis, Quam patrias succincta faces Sodomita Libido Adgreditur piceamque ardenti sulpure pinum Ingerit in faciem pudibundaque lumina flammis Adpetit, et tætro temptat subfundere fumo. Sed dextram furiæ flagrantis et ignea diræ Tela lupæ saxo ferit inperterrita virgo, Excussasque sacro tædas depellit ab ore. Tunc exarmatæ jugulum meretricis adacto Transfugit gladio; calidos vomit illa vapores Sanguine concretos cænoso; spiritus inde Sordidus exhalans vicinas polluit auras. Hoc habet, exclamat victrix regina, ‘supremus Hic tibi finis erit, semper prostrata jacebis, Nec jam mortiferas audebis spargere flammas In famulos famulasve Dei, quibus intima casti Vena animi sola fervet de lampade Christi, Tene, o vexatrix hominum, potuisse resumptis Viribus extincti capitis recalescere flatu, Assyrium postquam thalamum cervix Olofernis Cæsa cupidineo madefactum sanguine lavit, Gemmantemque torum mœchi ducis aspera Judith Sprevit et incestos conpescuit ense furores, Famosum mulier referens ex hoste tropæum Non trepidante manu vindex mea cælitus audax! At fortasse parum fortis matrona sub umbra Legis adhuc pugnans, dum tempora nostra figurat, Vera quibus virtus terrena in corpora fluxit Grande per infirmos caput excisura ministros, Numquid et intactæ post partum virginis ullum Fas tibi jam superest? Post partum virginis, ex quo Corporis humani naturam pristina origo Deseruit carnemque novam vis ardua sevit, Atque innupta Deum concepit femina Christum, Mortali de matre hominem, sed cum Patre numen. Inde omnis jam diva caro est quæ concipit illum Naturamque Dei consortis fœdere sumit, Verbum quippe caro factum non destitit esse Quod fuerat, verbum, dum carnis glutinat usum, Maiestate quidem non degenerante per usum Carnis, sed miseros, ad nobiliora trahente. Ille manet quod semper erat, quod non erat esse Incipiens: nos quod fuimus jam non sumus, aucti Nascendo in melius: mihi contulit et sibi mansit, Nec Deus ex nostris minuit sua, sed sua nostris Dum tribuit nosmet dona ad cælestia vexit, Dona hæc sunt, quod victa jaces, lutulenta Libido, Nec mea post Mariam potis es perfringere jura. Tu princeps ad mortis iter, tu janua leti, Corpora conmaculans animas in Tartara mergis. Abde caput tristi, jam frigida pestis, abysso; Occide, prostibulum; manes pete, claudere Averno, Inque tenebrosum noctis detrudere fundum, Te volvant subter vada flammea, te vada nigra Sulpureusque rotet per stagna sonantia vertex, Nec jam Christicolas, furiarum maxima, temptes, Ut purgata suo serventur corpora regi.’ Dixerat hæc et læta Libidinis interfectæ Morte Pudicitia gladium Iordanis in undis Abluit infectum, sanies cui rore rubenti Hæserat et nitidum macularat vulnere ferrum, Expiat ergo aciem fluviali docta lavacro Victricem victrix, abolens baptismate labem Hostilis juguli; nec jam contenta piatum Condere vaginæ gladium, ne tecta rubigo Occupet ablutum scabrosa sorde nitorem, Catholico in templo divini fontis ad aram Consecrat, æterna splendens ubi luce coruscet. Ecce modesta gravi stabat Patientia vultu Per medias inmota acies variosque tumultus, Vulneraque et rigidis vitalia pervia pilis Spectabat defixa oculos et lenta manebat, Hanc procul Ira tumens, spumanti fervida rictu, Sanguinea intorquens subfuso lumina felle, Ut belli exsortem teloque et voce lacessit, Inpatiensque moræ conto petit, increpat ore, Hirsutas quatiens galeato in vertice cristas. En tibi Martis, ait, ‘spectatrix libera nostri, Excipe mortiferum securo pectore ferrum, Nec doleas, quia turpe tibi gemuisse dolorem.’ Sic ait, et stridens sequitur convicia pinus Per teneros crispata notos, et certa sub ipsum Defertur stomachum rectoque inliditur ictu, Sed resilit duro loricæ excussa repulsu. Provida nam virtus conserto adamante trilicem Induerat thoraca umeris squamosaque ferri Texta per intortos conmiserat undique nervos. Inde quieta manet Patientia, fortis ad omnes Telorum nimbos et non penetrabile durans. Nec mota est jaculo monstri sine more furentis, Opperiens propriis perituram viribus Iram. Scilicet indomitos postquam stomachando lacertos Barbara bellatrix inpenderat et jaculorum Nube supervacuam lassaverat inrita dextram, Cum ventosa levi cecidissent tela volatu, Jactibus et vacuis hastilia fracta jacerent, Vertitur ad capulum manus inproba et ense corusco Conisa in plagam dextra sublimis ab aure Erigitur, mediumque ferit librata cerebrum, Ærea sed cocto cassis formata metallo Tinnitum percussa refert aciemque retundit Dura resultantem, frangit quoque vena rebellis Inlisum chalybem, dum cedere)nescia cassos Excipit adsultus ferienti et tuta resistit. Ira, ubi truncati mucronis fragmina vidit Et procul in partes ensem crepuisse minutas, Jam capulum retinente manu sine pondere ferri, Mentis inops ebur infelix decorisque pudendi Erfida signa abicit monumentaque tristia longe Spernit, et ad proprium succenditur effera letum. Missile de multis, quæ frustra sparserat, unum Pulvere de campi perversos sumit in usus: Rasile figit humi lignum ac se cuspide versa Perfodit et calido pulmonem vulnere transit, Quam super adsistens Patientia vicimus, inquit, ‘Exultans vitium solita virtute, sine ullo Sanguinis ac vitæ discrimine; lex habet istud Nostra genus belli, furias omnemque malorum Militiam et rabidas tolerando extinguere vires, Ipsa sibi est hostis vesania seque furendo Interimit moriturque suis Ira ignea telis.’ Hæc effata secat medias inpune cohortes Egregio comitata viro; nam proximus Iob Hæserat invictæ dura inter bella magistræ, Fronte severus adhuc et multo funere anhelus, Sed jam clausa truci subridens ulcera vultu, Perque cicatricum numerum sudata recensens Millia pugnarum, sua præmia, dedecus hostis, Illum diva dubet tandem requiescere ab omni Armorum strepitu, captis et perdita quæque Multiplicare opibus, nec jam peritura referre, Ipsa globos legionum et concurrentia rumpit Agmina, vulniferos gradiens intacta per imbres, Omnibus una comes virtutibus adsociatur, Auxiliumque suum fortis Patientia miscet. Nulla anceps luctamen init virtute sine ista Virtus, nam vidua est quam non Patientia firmat. Forte per effusas inflata Superbia turmas Effreni volitabat equo, quem pelle leonis Texerat et validos villis oneraverat armos, Quo se fulta jubis jactantius illa ferinis Inferret tumido despectans agmina fastu. Turritum fortis caput adcumularat in altum Crinibus, extructos augeret ut addita cirros Congeries celsumque apicem frons ardua ferret. Carbasea ex umeris summo collecta coibat Palla sinu teretem nectens a pectore nodum, A cervice fluens tenui velamine limbus Concipit infestas textis turgentibus auras, Nec minus instabili sonipes feritate superbit, Inpatiens madidis frenarier ora lupatis. Huc illuc frendens obvertit terga, negata Libertate fugæ, pressisque tumescit habenis. Hoc sese ostentans habitu ventosa virago Inter utramque aciem supereminet et phaleratum Circumflectit equum, vultuque et voce minatur Adversum spectans cuneum, quem milite raro Et paupertinis ad bella cœgerat armis Mens Humilis, regina quidem, sed egens alieni Auxilii proprio nec sat confisa paratu, Spem sibi collegam conjunxerat, edita cujus Et suspensa ab humo est opulentia divite regno, Ergo Humilem postquam male sana Superbia Mentem Vilibus instructam nullo ostentamine telis Aspicit, in vocem dictis se effundit amaris: ‘Non pudet, o miseri, plebeio milite claros Adtemptare duces ferroque lacessere gentem Insignem titulis, veteres cui bellica virtus Divitias peperit, lætos et gramine colles Imperio calcare dedit? Nunc advena nudus Nititur antiquos, si fas est, pellere reges! En qui nostra suis in prædam cedere dextris Sceptra volunt! En qui nostras sulcare novales Arvaque capta manu popularier hospite aratro r; Contendunt, duros et pellere Marte colonos! Nempe, o ridiculum vulgus, natalibus horis Totum hominem et calidos a matre amplectimur artus, Vimque potestatum per membra recentis alumni Spargimus, et rudibus dominamur in ossibus omnes. Quis locus in nostra tunc vobis sede dabatur, Congenitis cum regna simul dicionibus æquo Robore crescebant? Nati nam luce sub una Et domus et domini paribus adolevimus annis, Ex quo plasma novum de consæpto paradisi Limite progrediens amplum transfugit in orbem, Pellitosque habitus sumpsit venerabilis Adam, Nudus adhuc, ni nostra foret præcepta secutus. Quisnam iste ignotis hostis nunc surgit ab oris Inportunus, iners, infelix, degener, amens, Qui sibi tam serum jus vindicat, hactenus exul? Nimirum vacuæ credentur frivola famæ, Quæ miseros optare jubet quandoque futuri Spem fortasse boni, lenta ut solacia mollem Desidiam pigro rerum meditamine palpent. Quidni illos spes palpet iners, quos pulvere in isto Tirones Bellona truci non excitat ære, Inbellesque animos virtus tepefacta resolvit? Anne Pudicitiæ gelidum iecur utile bello est? An tenerum Pietatis opus sudatur in armis? Quam pudet, o Mavors et virtus conscia, talem Contra stare aciem ferroque lacessere nugas, Et cum virgineis dextram conferre choreis, Justitia est ubi semper egens et pauper Honestas, Arida Sobrietas, albo Jejunia vultu, Sanguine vix tenui Pudor interfusus, aperta Simplicitas et ad omne patens sine tegmine vulnus, Et prostrata in humum nec libera judice sese Mens Humilis, quam degenerem trepidatio prodit! Faxo ego, sub pedibus stipularum more teratur Invalida ista manus; neque enim perfringere duris Dignamur gladiis, algenti et sanguine ferrum Inbuere fragili que viros fœdare triumpho.’ Talia vociferans rapidum calcaribus urget Cornipedem laxisque volat temeraria frenis, Hostem humilem cupiens inpulsu umbonis equini Sternere deiectamque supercalcare ruinam, Sed cadit in foveam præceps, quam callida forte Fraus interciso subfoderat æquore furtim, Fraus detestandis vitiorum e pestibus una, Fallendi versuta opifex, quæ præscia belli Planitiem scrobibus vitiaverat insidiosis Hostili de parte latens, ut fossa ruentes Exciperet cuneos atque agmina mersa voraret; Ac ne fallacem puteum deprendere posset Cauta acies, virgis adopertas texerat oras, Et superinposito simularat cæspite campum, At regina humilis, quamvis ignara, manebat Ulteriore loco nec adhuc ad Fraudis opertum Venerat aut foveæ calcarat furta malignæ. Hunc eques illa dolum, dum fertur præpete cursu, Incidit, et cæcum subito patefecit hiatum. Prona ruentis equi cervice involvitur, ac sub Pectoris inpressu fracta inter crura rotatur. At virtus placidi moderaminis, ut levitatem Prospicit obtritam monstri sub morte jacentis, Intendit gressum mediocriter, os quoque parce Erigit et comi moderatur gaudia vultu, Cunctanti Spes fida comes succurrit et offert Ultorem gladium laudisque inspirat amorem, Illa cruentatam correptis crinibus, hostem Protrahit et faciem læva revocante supinat, Tunc caput orantis flexa cervice resectum Eripit ac madido suspendit colla capillo. Extinctum vitium sancto Spes increpat ore: ‘Desine grande loqui; frangit Deus omne superbum, Magna cadunt, inflata crepant, tumefacta premuntur. Disce supercilium deponere, disce cavere Ante pedes foveam, quisquis sublime minaris. Pervulgata viget nostri sententia Christi Scandere celsa humiles et ad ima redire feroces. Vidimus horrendum membris animisque Goliam Invalida cecidisse manu: puerilis in illum Dextera fundali torsit stridore lapillum Traiectamque cavo penetravit vulnere frontem. Ille minax, rigidus, jactans, truculentus, amarus, Dum tumet indomitum, dum formidabile fervet, Dum sese ostentat, clipeo dum territat auras, Expertus pueri quid possint ludicra parvi Subcubuit teneris bellator turbidus annis. Me tunc ille puer virtutis pube secutus Florentes animos sursum in mea regna tetendit, Servatur quia certa mihi domus omnipotentis Sub pedibus Domini, meque ad sublime vocantem Victores cæsa culparum labe capessunt.’ Dixit, et auratis præstringens aëra pinnis In cælum se virgo rapit, mirantur euntem Virtutes tolluntque animos in vota volentes Ire simul, ni bella duces terrena retardent. Confligunt vitiis seque ad sua præmia servant. Venerat occiduis mundi de finibus hostis Luxuria, extinctæ jamdudum prodiga famæ, Delibuta comas, oculis vaga, languida voce, Perdita deliciis, vitæ cui causa voluptas, Elumbem mollire animum, petulanter amœnas Haurire inlecebras et fractos solvere sensus. Ac tunc pervigilem ructabat marcida cenam, Sub lucem quia forte jacens ad fercula raucos Audierat lituos, atque inde tepentia linquens Pocula lapsanti per vina et balsama gressu Ebria calcatis ad bellum floribus ibat. Non tamen illa pedes, sed curru invecta venusto Saucia mirantum capiebat corda virorum, O nova pugnandi species! Non ales harundo Nervum pulsa fugit, nec stridula lancea torto Emicat amento, frameam nec dextra minatur; Sed violas lasciva jacit foliisque rosarum Dimicat et calathos inimica per agmina fundit, Inde eblanditis Virtutibus halitus inlex Inspirat tenerum labefacta per ossa venenum, Et male dulcis odor domat ora et pectora et arma Ferratosque toros obliso robore mulcet. Deiciunt animos ceu victi et spicula ponunt, Turpiter, heu, dextris languentibus obstupefacti Dum currum varia gemmarum luce micantem Mirantur, dum bratteolis crepitantia lora Et solido ex auro pretiosi ponderis axem Defixis inhiant obtutibus et radiorum Argento albentem seriem, quam summa rotarum Flexura electri pallentis continet orbe. Et jam cuncta acies in deditionis amorem Sponte sua versis transibat perfida signis Luxuriæ servire volens dominæque fluentis Jura pati et laxa ganearum lege teneri. Ingemuit tam triste nefas fortissima virtus Sobrietas, dextro socios decedere cornu Invictamque manum quondam sine cæde perire. Vexillum sublime crucis, quod in agmine primo Dux bona prætulerat, defixa cuspide sistit, Instauratque levem dictis mordacibus alam Exstimulans animos nunc probris, nunc prece mixta: ‘Quis furor insanas agitat caligine mentes? Quo ruitis? Cui colla datis? Quæ vincula tandem, Pro pudor, armigeris amor est perferre lacertis, Lilia luteolis interlucentia sertis Et ferrugineo vernantes flore coronas? His placet adsuetas bello jam tradere palmas Nexibus, his rigidas nodis innectier ulnas, Ut mitra cæsariem cohibens aurata virilem Conbibat infusum croceo religamine nardum, Post inscripta oleo frontis signacula, per quæ Unguentum regale datum est et chrisma perenne, Ut tener incessus vestigia syrmate verrat Sericaque infractis fluitent ut pallia membris, Post inmortalem tunicam quam pollice docto Texuit alma Fides, dans inpenetrabile tegmen Pectoribus lotis, dederat quibus ipsa renasci, Inde ad nocturnas epulas, ubi cantharus ingens Despuit effusi spumantia damna Falerni In mensam cyathis stillantibus, uda ubi multo Fulcra mero veterique toreumata rore rigantur? Excidit ergo animis eremi sitis, excidit ille Fons patribus de rupe datus, quem mystica virga Elicuit scissi salientem vertice saxi? Angelicusne cibus prima in tentoria vestris Fluxit avis, quem nunc sero felicior ævo Vespertinus edit populus de corpore Christi? His vos inbutos dapibus jam crapula turpis Luxuriæ ad madidum rapit inportuna lupanar, Quosque viros non Ira fremens, non idola bello Cedere conpulerant, saltatrix ebria flexit! State, precor, vestri memores, memores quoque Christi. Quæ sit vestra tribus, quæ gloria, quis Deus et rex, Quis Dominus meminisse decet, vos nobile Judæ Germen ad usque Dei genetricem, qua Deus ipse Esset homo, procerum venistis sanguine longo. Excitet egregias mentes celeberrima David Gloria continuis bellorum exercita curis, Excitet et Samuel, spolium qui divite ab hoste Adtrectare vetat nec victum vivere regem Incircumcisum patitur, ne præda superstes Victorem placidum recidiva in prœlia poscat, Parcere jam capto crimen putat ille tyranno, At vobis contra vinci et succumbere votum est. Pæniteat, per si qua movet reverentia summi Numinis, hoc tam dulce malum voluisse nefanda Proditione sequi; si pænitet, haud nocet error, Pænituit Ionatham jejunia sobria dulci Conviolasse favo sceptri mellisque sapore Heu male gustato, regni dum blanda voluptas Oblectat juvenem jurataque sacra resolvit. Sed quia pænituit, nec sors lacrimabilis illa est, Nec tinguit patrias sententia sæva secures, En ego Sobrietas, si conspirare paratis, Pando viam cunctis virtutibus, ut malesuada Luxuries, multo stipata satellite, pœnas Cum legione sua Christo sub judice pendat.’ Sic effata crucem Domini ferventibus offert Obvia quadriiugis, lignum venerabile in ipsos Intentans frenos, quod ut expavere feroces Cornibus obpansis et summa fronte coruscum, Vertunt præcipitem cæca formidine fusi Per prærupta fugam, fertur resupina reductis Nequiquam loris auriga comamque madentem Pulvere fœdatur. Tunc et vertigo rotarum Inplicat excussam dominam; nam prona sub axem Labitur et lacero tardat sufflamine currum, Addit Sobrietas vulnus letale jacenti, Coniciens silicem rupis de parte molarem, Hunc vexilliferæ quoniam fors obtulit ictum Spicula nulla manu sed belli insigne gerenti, Casus agit saxum, medii spiramen ut oris Frangeret, et recavo misceret labra palato, Dentibus introrsum resolutis lingua resectam Dilaniata gulam frustis cum sanguinis inplet. Insolitis dapibus crudescit guttur, et ossa Conliquefacta vorans revomit quas hauserat offas. Ebibe jam proprium post pocula multa cruorem, Virgo ait increpitans, ‘sint hæc tibi fercula tandem Tristia præteriti nimiis pro dulcibus ævi. Lascivas vitæ inlecebras gustatus amaræ Mortis et horrifico sapor ultimus asperat haustu.’ Cæde ducis dispersa fugit trepidante pavore Nugatrix acies. Jocus et Petulantia primi Cymbala proiciunt; bellum nam talibus armis Ludebant resono meditantes vulnera sistro. Dat tergum fugitivus Amor, lita tela veneno Et lapsum ex umeris arcum pharetramque cadentem Pallidus ipse metu sua post vestigia linquit. Pompa, ostentatrix vani splendoris, inani Exuitur nudata peplo; discissa trahuntur Serta venustatis collique ac verticis aurum Solvitur, et gemmas Discordia dissona turbat, Non piget adtritis pedibus per acuta frutecta Ire voluptatem, quoniam vis major acerbam Conpellit tolerare fugam; formido pericli Prædurat teneras iter ad cruciabile plantas, Qua se cumque fugax trepidis fert cursibus agmen, Damna jacent, crinalis acus, redimicula, vittæ, Fibula, flammeolum, strophium, diadema, monile. His se Sobrietas et totus Sobrietatis Abstinet exuviis miles damnataque castis Scandala proculcat pedibus, nec fronte severos Conivente oculos prædarum ad gaudia flectit. Fertur Avaritia gremio præcincta capaci, Quidquid Luxus edax pretiosum liquerat, unca Corripuisse manu, pulchra in ludibria vasto Ore inhians aurique legens fragmenta caduci Inter harenarum cumulos. Nec sufficit amplos Inplevisse sinus; juvat infercire cruminis Turpe lucrum et gravidos furtis distendere fiscos, Quos læva celante tegit laterisque sinistri Velat opermento; velox nam dextra rapinas Abradit spoliisque ungues exercet ænos. Cura, Famis, Metus, Anxietas, Periuria, Pallor, Corruptela, Dolus, Commenta, Insomnia, Sordes, Eumenides variæ monstri comitatus aguntur, Nec minus interea rabidorum more luporum Crimina persultant toto grassantia campo, Matris Avaritiæ nigro de lacte creata, Si fratris galeam fulvis radiare ceraunis Germanus vidit conmilito, non timet ensem Exerere atque caput socio mucrone ferire, De consanguineo rapturus vertice gemmas. Filius extinctum belli sub sorte cadaver Aspexit si forte patris, fulgentia bullis Cingula et exuvias gaudet rapuisse cruentas: Cognatam Civilis agit Discordia prædam, Nec parcit propriis Amor insatiatus Habendi Pigneribus spoliatque suos Famis inpia natos. Talia per populos edebat funera victrix Orbis Avaritia, sternens centena virorum Millia vulneribus variis: hunc lumine adempto Effossisque oculis velut in caligine noctis Cæcum errare sinit perque offensacula multa Ire, nec oppositum baculo temptare periclum. Porro alium capit intuitu fallitque videntem, Insigne ostentans aliquid, quod dum petit ille, Excipitur telo incautus cordisque sub ipso Saucius occulto ferrum suspirat adactum. Multos præcipitata in aperta incendia cogit Nec patitur vitare focos, quibus æstuat aurum, Quod petit arsurus pariter speculator avarus. Omne hominum rapit illa genus, mortalia cuncta Occupat interitu, neque est violentius ullum Terrarum vitium, quod tantis cladibus ævum Mundani involvat populi damnetque gehennæ. Quin ipsos temptare manu, si credere dignum est, Ausa sacerdotes Domini, qui prœlia forte Ductores primam ante aciem pro laude gerebant Virtutum, magnoque inplebant classica flatu. Et fors innocuo tinxisset sanguine ferrum, Ni Ratio armipotens, gentis Levitidis una Semper fida comes, clipeum obiectasset et atræ Hostis ab incursu claros texisset alumnos. Stant tuti Rationis ope, stant turbine ab omni Inmunes fortesque animi; vix in cute summa Præstringens paucos tenui de vulnere lædit Cuspis Avaritæ. Stupuit luis inproba castis Heroum jugulis longe sua tela repelli; Ingemit et dictis ardens furialibus infit: ‘Vincimur, heu, segnes nec nostra potentia perfert Vim solitam, languet violentia sæva nocendi, Suevcrat invictis quæ viribus omnia ubique Rumpere corda hominum; nec enim tam ferrea quemquam Duravit natura virum, cujus rigor æra Sperneret aut nostro foret inpenetrabilis auro. Ingenium omne neci dedimus; tenera, aspera, dura, Docta, indocta simul, bruta et sapientia, nec non Casta, incesta meæ patuerunt pectora dextræ, Sola igitur rapui quidquid Styx abdit avaris Gurgitibus, nobis ditissima Tartara debent Quos retinent populos, quod volvunt sæcula nostrum est, Quod miscet mundus, vesana negotia, nostrum, Qui fit prævalidas quod pollens gloria vires Deserit et cassos ludit fortuna lacertos? Sordet Christicolis rutilantis fulva monetæ Effigies, sordent argenti emblemata, et omnis Thensaurus nigrante oculis vilescit honore, Quid sibi docta volunt fastidia? Nonne triumphum Egimus e Scarioth, magnus qui discipulorum Et conviva Dei, dum fallit fœdere mensæ Haudquaquam ignarum dextramque parabside jungit, Incidit in nostrum flammante cupidine telum, Infamem mercatus agrum de sanguine amici Numinis, obliso luiturus jugera collo? Viderat et Jericho propria inter funera quantum Posset nostra manus, cum victor concidit Achar. Cædibus insignis murali et strage superbus Subcubuit capto victis ex hostibus auro, Dum vetitis insigne legens anathema favillis Mæsta ruinarum spolia insatiabilis haurit. Non illum generosa tribus, non plebis avitæ Juvit Juda parens, Christo quandoque propinquo Nobilis et tali felix patriarcha nepote. Quis placet exemplum generis, placeat quoque forma Exitii: sit pœna eadem, quibus et genus unum est. Quid moror aut Judæ populares aut populares Sacricolæ summi (summus nam fertur Aaron) Fallere fraude aliqua Martis congressibus inpar? Nil refert armis contingat palma dolisve.’ Dixerat et torvam faciem furialiaque arma Exuit inque habitum sese transformat honestum; Fit virtus specie vultuque et veste severa Quam memorant Frugi, parce cui vivere cordi est Et servare suum; tamquam nil raptet avare, Artis adumbratæ meruit ceu sedula laudem, Hujus se specie mendax Bellona coaptat, Non ut avara lues, sed virtus parca putetur; Nec non et tenero pietatis tegmine crines Obtegit anguinos, ut candida palla latentem Dissimulet rabiem, diroque obtenta furori, Quod rapere et clepere est avideque abscondere parta, Natorum curam dulci sub nomine jactet. Talibus inludens male credula corda virorum Fallit imaginibus, monstrumque ferale sequuntur Dum credunt virtutis opus; capit inpia Erinys Consensu faciles manicisque tenacibus artat. Attonitis ducibus perturbatisque maniplis Nutabat virtutum acies errore biformis Portenti, ignorans quid amicum credat in illo Quidve hostile notet: letum versatile et anceps Lubricat incertos dubia sub imagine visus, Cum subito in medium frendens Operatio campum Prosilit auxilio sociis, pugnamque capessit Militiæ postrema gradu, sed sola duello Inpositura manum, ne quid jam triste supersit. Omne onus ex umeris reiecerat, omnibus ibat Nudata induviis multo et se fasce levarat, Olim divitiis gravibusque oppressa talentis, Libera nunc miserando inopum, quos larga benigne Foverat effundens patrium bene prodiga censum. Jam loculos ditata fidem spectabat inanes, Æternam numerans redituro fænore summam, Horruit invictæ Virtutis fulmen et inpos Mentis Avaritia stupefactis sensibus hæsit Certa mori: nam quæ fraudis via restet, ut ipsa Calcatrix mundi mundanis victa fatiscat Inlecebris spretoque iterum sese inplicet auro? Invadit trepidam virtus fortissima duris Ulnarum nodis, obliso et gutture frangit Exsanguem siccamque gulam; conpressa ligantur Vincla lacertorum sub mentum et faucibus artis Extorquent animam, nullo quæ vulnere rapta Palpitat atque aditu spiraminis intercepto Inclusam patitur venarum carcere mortem. Illa reluctanti genibusque et calcibus instans Perfodit et costas atque ilia rumpit anhela, Mox spolia exstincto de corpore diripit; auri Sordida frusta rudis nec adhuc fornace recoctam Materiam, tineis etiam marsuppia crebris Exesa et virides obducta ærugine nummos Dispergit servata diu victrix et egenis Dissipat ac tenues captivo munere donat, Tunc circumfusam vultu exultante coronam Respiciens alacris media inter milia clamat: ‘Solvite procinctum, justi, et discedite ab armis! Causa mali tanti jacet interfecta; lucrandi Ingluvie pereunte licet requiescere sanctis. Summa quies nil velle super quam postulet usus Debitus, ut simplex alimonia, vestis et una Infirmos tegat ac recreet mediocriter artus Expletumque modum naturæ non trahat extra, Ingressurus iter peram ne tollito, neve De tunicæ alterius gestamine providus ito, Nec te sollicitet res crastina, ne cibus alvo Defuerit: redeunt escæ cum sole diurnæ. Nonne vides ut nulla avium cras cogitet ac se Pascendam, præstante Deo, non anxia credat? Confidunt volucres victum non defore viles, Passeribusque subest modico venalibus asse Indubitata fides Dominum curare potentem Ne pereant, tu, cura Dei, facies quoque Christi, Addubitas ne te tuus umquam deserat auctor? Ne trepidate, homines; vitæ dator et dator escæ est. Quærite luciferum cælesti dogmate pastum, Qui spem multiplicans alat invitiabilis ævi, Corporis inmemores: memor est qui condidit illud Subpeditare cibos atque indiga membra fovere.’ His dictis curæ emotæ, Metus et Labor et Vis Et Scelus et placitæ fidei Fraus infitiatrix Depulsæ vertere solum. Pax inde fugatis Hostibus alma abigit bellum, discingitur omnis Terror et avulsis exfibulat ilia zonis, Vestis ad usque pedes descendens defluit imos, Temperat et rapidum privata modestia gressum. Cornicinum curva æra silent, placabilis inplet Vaginam gladius, sedato et pulvere campi Suda redit facies liquidæ sine nube diei, Purpuream videas cæli clarescere lucem. Agmina casta super vultum sensere Tonantis Adridere hilares pulso certamine turmæ, Et Christum gaudere suis victoribus arce Ætheris ac patrium famulis aperire profundum, Dat signum felix Concordia reddere castris Victrices aquilas atque in tentoria cogi. Numquam tanta fuit species nec par decus ulli Militiæ, cum dispositis bifida agmina longe Duceret ordinibus peditum psallente caterva, Ast alia de parte equitum resonantibus hymnis, Non aliter cecinit respectans victor hiantem Istrahel rabiem ponti post terga minacis, Cum jam progrediens calcaret litora sicco Ulteriora pede, stridensque per extima calcis Mons rueret pendentis aquæ nigrosque relapso Gurgite Nilicolas fundo deprenderet imo, Ac refluente sinu jam redderet unda natatum Piscibus et nudas præceps operiret harenas. Pulsavit resono modulantia tympana plectro Turba Dei celebrans mirum ac memorabile sæclis Omnipotentis opus, liquidas inter freta ripas Fluctibus incisis et subsistente procella Crescere suspensosque globos potuisse teneri, Sic expugnata vitiorum gente resultant Mystica dulcimodis virtutum carmina psalmis, Ventum erat ad fauces portæ castrensis, ubi artum Liminis introitum bifori dant cardine claustra. Nascitur hic inopina Mali lacrimabilis astu Tempestas, placidæ turbatrix invida Pacis, Quæ tantum subita vexaret clade triumphum. Inter confertos cuneos Concordia forte Dum stipata pedem jam tutis mœnibus infert, Excipit occultum vitii latitantis ab ictu Mucronem lævo in latere, squalentia quamvis Texta catenato ferri subtegmine corpus Ambirent sutis et acumen vulneris hamis Respuerent, rigidis nec fila tenacia nodis Inpactum sinerent penetrare in viscera telum. Rara tamen chalybem tenui transmittere puncto Commissura dedit, qua sese extrema politæ Squama ligat tunicæ sinus et sibi conserit oras. Intulit hoc vulnus pugnatrix subdola victæ Partis et incautis victoribus insidiata est. Nam pulsa Culparum acie Discordia nostros Intrarat cuneos sociam mentita figuram. Scissa procul palla structum et serpente flagellum Multiplici media camporum in strage jacebant. Ipsa redimitos olea frondente capillos Ostentans festis respondet læta choreis. Sed sicam sub veste tegit, te, maxima virtus, Te solam tanto e numero, Concordia, tristi Fraude petens, sed non vitalia rumpere sacri Corporis est licitum, summo tenus extima tactu Læsa cutis tenuem signavit sanguine rivum. Exclamat virtus subito turbata: ‘quid hoc est? Quæ manus hic inimica latet, quæ prospera nostra Vulnerat et ferrum tanta inter gaudia vibrat? Quid juvat indomitos bello sedasse Furores Et sanctum vitiis pereuntibus omne receptum, Si virtus sub pace cadit?’ Trepida agmina mæstos Convertere oculos: stillabat vulneris index Ferrata de veste cruor, mox et pavor hostem Comminus adstantem prodit; nam pallor in ore Conscius audacis facti dat signa reatus Et deprensa tremunt languens manus et color albens. Circumstat propere strictis mucronibus omnis Virtutum legio exquirens fervente tumultu Et genus et nomen, patriam sectamque, Deumque Quem colat et missu cuiatis venerit, illa Exsanguis turbante metu: ‘Discordia dicor, Cognomento Heresis; Deus est mihi discolor,’ inquit, ‘Nunc minor, aut major, modo duplex et modo simplex, Cum placet, ærius et de phantasmate visus, Aut innata anima est quoties volo ludere numen; Præceptor Belia mihi, domus et plaga mundus.’ Non tulit ulterius capti blasphemia monstri Virtutum regina Fides, sed verba loquentis Inpedit et vocis claudit spiramina pilo, Pollutam rigida transfigens cuspide linguam, Carpitur innumeris feralis bestia dextris; Frustatim sibi quisque rapit quod spargat in auras, Quod canibus donet, corvis quod edacibus ultro Offerat, inmundis cæno exhalante cloacis Quod trudat, monstris quod mandet habere marinis. Discissum fœdis animalibus omne cadaver Dividitur, ruptis Heresis perit horrida membris. Conpositis igitur rerum morumque secundis In commune bonis, postquam intra tuta morari Contigit ac statione frui valloque foveri Pacificos Sensus, et in otia solvere curas, Exstruitur media castrorum sede tribunal Editiore loco, tumulus quem vertice acuto Excitat in speculam, subiecta unde omnia late Liber inoffenso circum inspicit ære visus, Hunc sincera Fides simul et Concordia, sacro Fœdere juratæ Christi sub amore sorores, Conscendunt apicem; mox et sublime tribunal Par sanctum carumque sibi supereminet æquo Jure potestatis, consistunt aggere summo Conspicuæ populosque jubent adstare frequentes, Concurrunt alacres castris ex omnibus omnes, Nulla latet pars Mentis iners, quæ corporis ullo Intercepta sinu per conceptacula sese Degeneri languore tegat, tentoria apertis Cuncta patent velis, reserantur carbasa, ne quis Marceat obscuro stertens habitator operto. Auribus intentis expectant contio, quidnam Victores post bella vocet Concordia princeps, Quam velit atque Fides virtutibus addere legem, Erumpit prima in vocem Concordia tali Adloquio: ‘cumulata quidem jam gloria vobis, O Patris, o Domini fidissima pignera Christi, Contigit: extincta est multo certamine sæva Barbaries, sanctæ quæ circumsæpserat urbis Indigenas, ferroque viros flammaque premebat. Publica sed requies privatis rure foroque Constat amicitiis: scissura domestica turbat Rem populi, titubatque foris quod dissidet intus, Ergo cavete, viri, ne sit sententia discors Sensibus in nostris, ne secta exotica tectis Nascatur conflata odiis, quia fissa voluntas Confundit variis arcana biformia fibris, Quod sapimus conjungat amor;quod vivimus uno Conspiret studio: nil dissociabile firmum est. Utque homini atque Deo medius intervenit Jesus, Qui sociat mortale Patri, ne carnea distent Spiritui æterno sitque ut Deus unus utrumque, Sic, quidquid gerimus mentisque et corporis actu, Spiritus unimodis texat conpagibus unus. Pax plenum virtutis opus, pax summa laborum, Pax belli exacti pretium est pretiumque pericli. Sidera pace vigent, consistunt ferrea pace. Nil placitum sine pace Deo: non munus ad aram Cum cupias offerre probat, si turbida fratrem Mens inpacati sub pectoris oderit antro, Nec, si flammicomis Christi pro nomine martyr Ignibus insilias servans inamabile votum Bile sub obliqua, pretiosam proderit Jesu Inpendisse animam, meriti quia clausula pax est. Non inflata tumet, non invidet æmula fratri, Omnia perpetitur patiens atque omnia credit, Nunquam læsa dolet, cuncta offensacula donat, Occasum lucis venia præcurrere gestit, Anxia ne stabilem linquat sol conscius iram. Quisque litare Deo mactatis vult holocaustis, Offerat in primis pacem: nulla hostia Christo Dulcior: hoc solo sancta ad donaria vultum Munere convertens liquido oblectatur odore, Sed tamen et niveis tradit Deus ipse columbis Pinnatum tenera plumarum veste colubrum Rimante ingenio docte internoscere mixtum Innocuis avibus; latet et lupus ore cruento Lacteolam mentitus ovem sub vellere molli, Cruda per agninos exercens funera rictus, Hac sese occultat Photinus et Arrius arte, Inmanes feritate lupi. Discrimina produnt Nostra recensque cruor, quamvis de corpore summo, Quid possit furtiva manus.’ Gemitum dedit omnis Virtutum populus casu concussus acerbo, Tum generosa Fides hæc subdidit: ‘immo secundis In rebus cesset gemitus. Concordia læsa est, Sed defensa Fides: quin et Concordia sospes, Germanam comitata Fidem, sua vulnera ridet, Hæc mea sola salus, nihil hac mihi triste recepta, Unum opus egregio restat post bella labori, O proceres, regni quod tandem pacifer heres Belligeri, armatæ successor inermus et aulæ, Instituit Solomon, quoniam genitoris anheli Fumarat calido regum de sanguine dextra. Sanguine nam terse- templum fundatur et ara Ponitur auratis Christi domus ardua tectis. Tunc Hierusalem templo inlustrata quietum Suscepit jam diva Deum, circumvaga postquam Sedit marmoreis fundata altaribus arca. Surgat et in nostris templum venerabile castris, Omnipotens cujus sanctorum sancta revisat. Nam quid terrigenas ferro pepulisse phalangas Culparum prodest, hominis si Filius arce Ætheris inlapsus purgati corporis urbem Intret inornatam templi splendentis egenus? Hactenus alternis sudatum est comminus armis: Munia nunc agitet tacitæ toga candida pacis, Atque sacris sedem properet discincta juventus.’ Hæc ubi dicta dedit, gradibus regina superbis Desiluit tantique operis Concordia consors Metatura novum jacto fundamine templum. Aurea planitiem spatiis percurrit harundo Dimensis, quadrent ut quattuor undique frontes, Ne commissuris distantibus angulus inpar Argutam mutilet per dissona semetra normam. Auroræ de parte tribus plaga lucida portis Inlustrata patet, triplex aperitur ad austrum Portarum numerus, tris occidualibus offert Janua trina fores, totiens aquilonis ad axem Panditur alta domus, nullum illic structile saxum, Sed cava per solidum multoque forata dolatu Gemma relucenti limen conplectitur arcu, Vestibulumque lapis penetrabile concipit unus. Portarum summis inscripta in postibus auro Nomina apostolici fulgent bis sena senatus. Spiritus his titulis arcana recondita Mentis Ambit et electos vocat in præcordia Sensus; Quaque hominis natura viget, quam corpore toto Quadrua vis animat, trinis ingressibus aram Cordis adit castisque colit sacraria votis; Seu pueros sol primus agat, seu fervor ephebos Incendat nimius, seu consummabilis ævi Perficiat lux plena viros, sive algida Borræ Ætas decrepitam vocet ad pia sacra senectam, Occurrit trinum quadrina ad compita nomen, Quod bene discipulis disponit rex duodenis. Quin etiam totidem gemmarum insignia textis Parietibus distincta micant, animasque colorum Viventes liquido lux evomit alta profundo, Ingens chrysolitus, nativo interlitus auro, Hinc sibi sapphirum sociaverat, inde beryllum, Distantesque nitor medius variabat honores, Hic chalcedon hebes perfunditur ex hyacinthi Lumine vicino; nam forte cyanea propter Stagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoso. Sardonicem pingunt amethystina, pingit iaspis Sardium juxta adpositum pulcherque topazon. Has inter species smaragdina gramine verno Prata virent volvitque vagos lux herbida fluctus, Te quoque conspicuum structura interserit, ardens Chrysoprase, et sidus saxis stellantibus addit. Stridebat gravidis funalis machina vinclis Inmensas rapiens alta ad fastigia gemmas, At domus interior septem subnixa columnis Crystalli algentis vitrea de rupe recisis Construitur, quarum tegit edita calculus albens In conum cæsus capita et sinuamine subter Subductus conchæ in speciem, quod mille talentis Margaritum ingens, opibusque et censibus hastæ Addictis, animosa Fides mercata pararat. Hoc residet solio pollens Sapientia et omne Consilium regni celsa disponit ab aula, Tutandique hominis leges sub corde retractat. In manibus dominæ sceptrum non arte politum Sed ligno vivum viridi est, quod stirpe recisum, Quamvis nullus alat terreni cæspitis umor, Fronde tamen viret incolumi, tum sanguine tinctis Intertexta rosis candentia lilia miscet Nescia marcenti florem submittere collo, Hujus forma fuit sceptri gestamen Aaron Floriferum, sicco quod germina cortice trudens Explicuit tenerum spe pubescente decorem Inque novos subito tumuit virga arida fetus. Reddimus æternas, indulgentissime doctor, Grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honores Ore pio; nam cor vitiorum stercore sordet. Tu nos corporei latebrosa pericula operti Luctantisque animæ voluisti agnoscere casus. Novimus ancipites nebuloso in pectore sensus Sudare alternis conflictibus, et variato Pugnarum eventu nunc indole crescere dextra, Nunc inclinatis virtutibus ad juga vitæ Deteriora trahi seseque addicere noxis Turpibus et propriæ jacturam ferre salutis. O quotiens animam, vitiorum peste repulsa, Sensimus incaluisse Deo! Quotiens tepefactum Cæleste ingenium post gaudia candida tætro Cessisse stomacho! Fervent bella horrida, fervent Ossibus inclusa, fremit et discordibus armis Non simplex natura hominis; nam viscera limo Effigiata premunt animam, contra ille sereno Editus adflatu nigrantis carcere cordis Æstuat, et sordes arta inter vincla recusat, Spiritibus pugnant variis lux atque tenebræ, Distantesque animat duplex substantia vires, Donec præsidio Christus Deus adsit et omnes Virtutum gemmas conponat sede piata, Atque, ubi peccatum regnaverat, aurea templi Atria constituens texat spectamine morum Ornamenta animæ, quibus oblectata decoro Æternum solio dives Sapientia regnet.