Fratres ephebi fossor et pastor duo, Quos feminarum prima primos procreat, Sistunt ad aram de laborum fructibus Deo sacranda munerum primordia. Hic terrulentis, ille vivis fungitur; Certante voto discrepantes inmolant, Fetum bidentis alter, ast alter scrobis. Deus minoris conprobavit hostiam, Reiecit illam quam paravit grandior. Vox ecce summo missa persultat throno: ‘Cain, quiesce; namque si recte offeras, Oblata nec tu lege recta dividas, Perversa nigram vota culpam traxerint.’ Armat deinde parricidalem manum Frater, probatæ sanctitatis æmulus; Germana curvo colla frangit sarculo, Mundum recentem cæde tinguit inpia, Sero expiandum, jam senescentem, sacro Cruore Christi, quo peremptor concidit. Mors prima cœpit innocentis vulnere, Cessit deinde vulnerato innoxio. Per crimen orta dissoluta est crimine, Abel quod ante perculit, Christum dehinc; Finita et ipsa est finis exsortem petens. Ergo ex futuris prisca cœpit fabula Factoque primo res notata est ultima, Ut ille mortis inchoator rusticus Insulsa terræ deferens libamina Deumque rerum mortuarum deputans Rastris redacta digna sacris crederet, Viventis atrox æmulator hostiæ. Agnosco nempe quem figura hæc denotet, Quis fratricida, quis peremptor invidus Prave sacrorum disciplinam dividat, Mactare dum se vota censet rectius. Marcion, arvi forma corruptissimi, Docet duitas discrepare a Spiritu, Contaminatæ dona carnis offerens Et segregatim numen æternum colens. Qui si quiescat nec monentem neglegat, Pacem quieta diligat germanitas, Unum atque vivum fassa vivorum Deum. Hic se caduco dedicans mysterio Summam profanus dividit substantiam; Malum bonumque ceu duorum separatis Regnum Deorum sceptra committit duo, Deum esse credens quem fatetur pessimum. Cain cruentus, unitatis invidus, Mundi colonus, immolator squalidus, Cujus litamen sordet et terram sapit, Terram caduci corporis, venam putrem, Umore denso conglobatam et pulvere, Natura cujus fraude floret fertili Fecunda fundens noxiorum crimina, Animæque vitam labe carnis enecat. Caro in sororem tela mentem dirigit, Mens in cerebro ventilatur ebrio, Ex quo furores suculentos conligit Madens veneno corporis lymphatico. Deum perennem findit in duos Deos, Audet secare numen insecabile. Cadit perempta denegans unum Deum, Cain triumphat morte fratris halitus.
Quo te præcipitat rabies tua, perfide Cain, Divisor blaspheme Dei? Tibi conditor unus Non liquet, et bifidæ caligant nubila lucis? Insincera acies duo per divortia semper Spargitur, in geminis visum frustrata figuris. Terrarum tibi forma duplex obludit, ut excors Dividuum regnare Deum super æthera credas. Bina boni atque mali glomerat discrimina sordens Hic mundus, Domino sed cælum obtemperat uni. Non idcirco duos retinent cælestia reges Quod duo sunt opera humanas agitantia curas. Exterior terrenus homo est, qui talia cernens Conicit esse duo variarum numina rerum. Dum putat esse Deum qui prava effinxerit olim, Et qui recta itidem condens induxerit, ambos Autumat esse Deos natura dispare summos. Quæ tandem natura potest consistere duplex Aut regnare diu, quam fons divisus ab arce Separat, alternaque apicum dicione recidit? Aut unus Deus est, rerum cui summa potestas, Aut quæ jam duo sunt minuuntur dispare summa, Porro nihil summum nisi plenis viribus unum, Distantes quoniam, proprium dum quisque revulso Vindicat imperio, nec summa nec omnia possunt, Jus varium non est plenum, quia non habet alter Quidquid dispar habet; cumulum discretio carpit, Nos plenum sine parte Deum testamur et unum, In quo Christus inest, idem quoque plenus et unus, Qui viget ac viguit super omnia quique vigebit Participem nullum collato fœdere passus. Summa potestatum Pater est, dominatio rerum, Virtutum sublime caput, fons unicus orbis, Naturalis apex, generisque et originis auctor; Ex quo cuncta fluunt, et lux et tempora et anni Et numerus, qui post aliquid dedit esse secundum; Unus enim princeps numeri est, nec dinumerari Tantum unus potis est. Sic, cum Pater ac Deus alter Non sit, item Christus non sit genitore secundus, Anterior numero est, cui Filius unicus uni est. Ille Deus, meritoque Deus, quia primus et unus, In virtute sua primus, tum primus in illo Quem genuit, quid enim differt generatio simplex? Unum semper erit gignens atque unus ab uno Ante chaos genitus numeroque et tempore liber, Quis dixisse duos rem maiestate sub una Regnantem propriamque sibi retroque perennem Ausit, et unius naturæ excindere vires? Numquid adoptivum genitor sibi sumpsit, ut alter Externi generis numerum præstare duorum Debeat et geminum distans inducere numen? Forma Patris veri verus stat Filius ac se Unum rite probat dum formam servat eandem, Non amor adscitus sociat nec jungit utrumque Conjurata fides, pietas sed certa genusque Unum, quod Deus est, summam revocatur ad unam. Hæc tibi, Marcion, via displicet, hanc tua damnat Secta fidem dominis cælum partita duobus, Quæ te confundunt nebulæ? Quis somnus Inerti incubat ingenio, cui per phantasmata duplex Occurrit species bivio dispersa superne Si vim mentis hebes stupor obsidet, aspice saltem Obvia terrenis oculis elementa, quibus se Res occulta Dei dignata est prodere signis, Hanc heresin præsaga Patris præviderat olim Maiestas: fore qui rectorem lucis et orbis Scinderet in partes geminatum segrege regno, Idcirco specimen posuit spectabile nostris Exemplumque oculis, ne quis duo numina credat Imperitare, vagis mundi per inania formis. Una per inmensam cæli caveam revolutos Præbet flamma dies, texit sol unicus annum; Triplex ille tamen nullo discrimine trina Subnixus ratione viget, splendet, volat, ardet, Motu agitur, fervore cremat, tum lumine fulget. Sunt tria nempe simul, lux et calor et vegetamen, Una eademque tamen rota sideris indiscretis Fungitur his, uno servat tot munera ductu Et tribus una subest mixtim substantia rebus. Non conferre Deo velut æquiperabile quidquam Ausim, nec Domino famulum conponere signum; Ex minimis sed grande suum voluit Pater ipse Conjectare homines, quibus ardua visere non est. Parvorum speculo non intellecta notamus, Et datur occultum per proxima quærere verum. Nemo duos soles nisi sub glaucomate vidit Aut, si fusca polum sntfudit palla serenum, Oppositus quotiens radiorum spicula nimbus Igne repercusso mentitos spargit in orbes. Sunt animis etiam sua nubila, crassus et ær, Est glaucoma, aciem quod tegmine velet aquoso, Libera ne tenerum penetret meditatio cælum Neve Deum rapidis conprendat sensibus unum; Spargitur in bifidas male sana intentio luces, Et duplices geminis auctoribus extruit aras. Si duo sunt, igitur cur non sint multa Deorum Milia cur numero Deitas contenta gemello est? An non in populos dispersa examina Divum Fundere erat melius mundumque inplere capacem Semideis passim nullo discrimine monstris, Quis fera barbaries perituros mactat honores? Dissona discretum retinent si numina cælum, Convenit et nebulis et fontibus et reboanti Oceano et silvis et collibus et speluncis, Fluminibus, ventis, fornacibus atque metallis Assignare Deos proprios, sua cuique jura. Vel, si gentiles sordet venerarier umbras Et placet esse duos sceptris sodalibus æquos, Dic, age, quis terras dicionis sorte retentet, Quis regat æquoreas æterna lege procellas, Ede coheredum distinctum jus dominorum. Unus, ais, ‘tristi residet sublimis in arce, Auctor nequitiæ, scelerum Deus, asper, iniquus, Qui quodcumque malum vitioso fervet in orbe Sevit, et anguino medicans nova semina suco Rerum principium mortis de fomite traxit. Ipse opifex mundi terram, mare, sidera fecit, Condidit ipse hominem lutulenta et membra coëgit, Effigians quod morbus edat, quod crimine multo Sordeat, informi tumulus quod tabe resolvat. Ast alii pietatis amor placidumque medendi Ingenium, recreans homines, mortalia servans. Testamenta duo fluxerunt principe utroque: Tradidit iste novum melior, vetus illud acerbus.’ Hæc tua, Marcion, gravis et dialectica vox est, Immo hæc attoniti phrenesis manifesta cerebri. Novimus esse patrem scelerum, sed novimus ipsum Haudquaquam tamen esse Deum, quin immo gehennæ Mancipium, Stygio qui sit damnandus Averno, Marcionita Deus, tristis, ferus, insidiator, Vertice sublimis, cinctum cui nubibus atris Anguiferum caput et fumo stipatur et igni, Liventes oculos subfundit felle perusto Invidia inpatiens justorum gaudia ferre. Hirsutos juba densa umeros errantibus hydris Obtegit et virides adlambunt ora cerastæ. Ipse manu laqueos per lubrica fila reflexos In nodum revocat, facilique ligamine tortas Innectit pedicas nervosque in vincula tendit, Ars olli captare feras, animalia bruta Inretire plagis, retinacula denique cæcis Indeprensa locis erranti opponere prædæ, Hic ille est venator atrox, qui cæde frequenti Incautas animas non cessat plectere, Nebroth, Qui mundum curvis anfractibus et silvosis Horrentem scopulis versuto circuit astu, Fraude alios tectisque dolis innectere adortus, Porro giganteis alios luctando lacertis Frangere, funereos late exercere triumphos, Inproba mors, quid non mortalia pectora cogis? Ipse suam (pudet heu!) contempto principe vitæ Perniciem veneratur homo, colit ipse cruentum Carnificem gladiique aciem jugulandus adorat, In tantum miseris peccati nectare captis Dulce mori est, tanta in tenebris de peste voluptas! Qui mala principio genuit Deus esse putatur, Quique bona infecit vitiis et candida nigris! Par furor illorum, quos tradit fama dicatis Consecrasse deas Febrem Scabiemque sacellis. Inventor vitii non est Deus: angelus illud Degener infami conceptum mente creavit, Qui prius augustum radiabat sidus et ingens Ex nihilo splendor nutrito ardebat honore. Ex nihilo nam cuncta retro, factumque quod usquam est, At non ex nihilo Deus et Sapientia vera Spiritus et Sanctus, res semper viva nec umquam Cœpta, sed ærios etiam molita ministros, Horum de numero quidam pulcherrimus ore, Maiestate ferox, nimiis dum viribus auctus Inflatur, dum grande tumens sese altius effert Ostentatque suos licito jactantius ignes, Persuasit propriis genitum se viribus ex se Materiam sumpsisse sibi, qua primitus esse Inciperet, nascique suum sine principe cœptum, Hinc schola subtacitam meditatur gignere sectam, Quæ docet e tenebris subitum micuisse tyrannum, Qui velut æterna latitans sub nocte retrorsum Vixerit et tecto semper regnaverit ævo. Æmulus, ut memorant, opera ad divina repente Corrumpenda caput caligine protulit atra. Hoc ratio sed nostra negat, cui non licet unam Infirmare fidem, sacro quæ tradita libro est. Nil, ait, ‘absque Deo factum, sed cuncta per ipsum, Cuncta, nec est alius quisquam nisi factus ab ipso.’ Sed factus de stirpe bonus, bonitatis in usum Proditus et primo generis de fonte serenus, Deterior mox sponte sua, dum decolor illum Inficit invidia stimulisque instigat amaris. Arsit enim scintilla odii de fomite zeli Et dolor ingenium subitus conflavit iniquum, Viderat argillam simulacrum et structile flatu Concaluisse Dei, dominum quoque conditioni Inpositum, natura soli pelagique polique Ut famulans homini locupletem fundere partum Nosset et effusum terreno addicere regi. Inflavit fermento animi stomachante tumorem Bestia deque acidis vim traxit acerba medullis; Bestia sorde carens, cui tunc sapientia longi Corporis enodem servabat recta juventam, Conplicat ecce novos sinuoso pectore nexus, Involvens nitidam spiris torquentibus alvum. Simplex lingua prius varia micat arte loquendi, Et discissa dolis resonat sermone trisulco. Hinc natale caput vitiorum, principe ab illo Fluxit origo mali, qui se corrumpere primum, Mox hominem didicit nullo informante magistro. Ultimus exitium subverso præside mundus Sortitur mundique omnis labefacta supellex, Non aliter quam cum incautum spoliare viantem Forte latro adgressus, prædæ prius inmemor, ipsum Ense ferit dominum, pugnæ nodumque moramque, Quo pereunte trahat captivos victor amictus Jam non obstanti locuples de corpore prædo, Sic homini subiecta domus, ditissimus orbis Scilicet in facilem domino peccante ruinam Lapsus erile malum jam tunc vitiabilis hausit. Tunc lolium lappasque leves per adultera culta Ferre malignus ager glæbis male pinguibus ausus Triticeam vacuis segetem violavit avenis; Tunc etiam innocuo vitulorum sanguine pasci, Jamque jugo edomitos rictu laniare juvencos Occiso pastore truces didicere leones, Nec non et querulis balatibus inritatus Plenas nocte lupus studuit perrumpere caulas, Omne animal diri callens sollertia furti Inbuit et tortos acuit fallacia sensus. Quamvis maceries florentes ambiat hortos, Sæpibus et densis vallentur vitea rura, Aut populator edet gemmantia germina bruchus, Aut avibus discerpta feris lacerabitur uva. Uid loquar herbarum fibras medicante veneno Tinctas letiferi fudisse pericula suci? Noxius in teneris sapor æstuat ecce frutectis, Cum prius innocuas tulerit natura cicutas, Roscidus et viridem qui vestit flos rhododaphnen Pabula lascivis dederit sincera capellis. Ipsa quoque oppositum destructo fœdere certo Transcendunt elementa modum rapiuntque ruuntque Omnia legirupis quassantia viribus orbem. Frangunt umbriferos aquilonum prœlia lucos, Et cadit inmodicis silva exstirpata procellis. Parte alia violentus aquis torrentibus amnis Transilit obiectas, præscripta repagula, ripas Et vagus eversis late dominatur in agris. Nec tamen his tantam rabiem nascentibus ipse Conditor instituit, sed laxa licentia rerum Turbavit placidas rupto moderamine leges. Nec mirum si membra orbis concussa rotantur, Si vitiis agitata suis mundana laborat Machina, si terras luis incentiva fatigat: Exemplum dat vita hominum, quo cetera peccent, Vita hominum, cui quidquid agit vesania et error Suppeditant, ut bella fremant, ut fluxa voluptas Diffluat, inpuro fervescat ut igne libido, Sorbeat ut cumulos nummorum faucibus amplis Gurges avaritiæ, finis quam nullus habendi Temperat aggestis addentem vota talentis, Auri namque fames parto fit major ab auro. Inde seges scelerum, radix et sola malorum, Dum scatebras fluviorum omnes et operta metalla Eliquat ornatus solvendi leno pudoris, Dum venas squalentis humi scrutatur inepta Ambitio scalpens naturæ occulta latentis, Si quibus in foveis radiantes forte lapillos Rimata inveniat, nec enim contenta decore Ingenito externam mentitur femina formam Ac, velut artificis Domini manus inperfectum Os dederit, quod adhuc res exigat aut hyacinthus Pingere sutilibus redimitæ frontis in arce, Colla vel ignitis sincera incingere sertis, Auribus aut gravidis virides suspendere bacas, Nectitur et nitidis concharum calculus albens Crinibus aureolisque riget coma texta catenis, Tædet sacrilegas matrum percurrere curas, Muneribus dotata Dei quæ plasmata fuco Inficiunt, ut pigmentis cutis inlita perdat Quod fuerat, falso non agnoscenda colore, Hæc sexus male fortis agit, cui pectore in arto Mens fragilis facili vitiorum fluctuat æstu. Quid quod et ipse caput muliebris corporis et rex, Qui regit invalidam propria de carne resectam Particulam, qui vas tenerum dicione gubernat, Solvitur in luxum? Cernas mollescere cultu Heroas vetulos, opifex quibus aspera membra Finxerat et rigidos duraverat ossibus artus, Sed pudet esse viros, quærunt vanissima quæque Quis niteant,genuina leves ut robora solvant, Vellere non ovium, sed Eoo ex orbe petitis Ramorum spoliis fluitantes sumere amictus Gaudent et durum scutulis perfundere corpus. Additur ars, ut fila herbis saturata recoctis Inludant varias distincto stamine formas, Ut quæque est lanugo feræ mollissima tactu, Pectitur. Hunc videas lascivas præpete cursu Venantem tunicas, avium quoque versicolorum Indumenta novis texentem plumea telis, Illum pigmentis redolentibus et peregrino Pulvere femineas spargentem turpiter auras, Omnia luxus habet nostræ vegetamina vitæ, Sensibus in quinque statuens quæ condidit auctor, Auribus atque oculis, tum naribus atque palato Quæritur infectus vitiosis artibus usus; Ipse etiam toto pollet qui corpore tactus Palpamen tenerum blandis ex fotibus ambit, Pro dolor! Ingenuas naturæ occumbere leges, Captivasque trahi regnante libidine dotes! Perversum jus omne viget, dum quidquid habendum Omnipotens dederat studia in contraria vertunt, Idcircone, rogo, speculatrix pupula molli Subdita palpebræ est, ut turpia semivirorum Membra theatrali spectet vertigine ferri, Incestans miseros fœdo oblectamine visus? Aut ideo spirant mediaque ex arce cerebri Demittunt geminas sociata foramina nares, Ut bibat inlecebras male conciliata voluptas Quas pigmentato meretrix jacit inproba crine? Num propter lyricæ modulamina vana puellæ Nervorumque sonos et convivale calentis Carmen nequitiæ patulas Deus addidit aures Perque cavernosos jussit penetrare meatus Vocis iter? Numquid madido sapor inditus ori Vivit ob hanc causam, medicata ut fercula pigram Ingluviem vegetamque gulam ganeonis inescent, Per varios gustus instructa ut prandia ducat In noctem lassetque gravem sua crapula ventrem? Quid durum, quid molle foret, quid lene, quid horrens, Quid calidum gelidumve, Deus cognoscere nosmet Ad tactum voluit palpandi interprete sensu, At nos delicias plumarum et linea texta Sternimus atque cutem fulcro adtenuante polimus. Felix qui indultis potuit mediocriter uti Muneribus parcumque modum servare fruendi, Quem locuples mundi species et amœna venustas Et nitidis fallens circumflua copia rebus Non capit, ut puerum, nec inepto addicit amori, Qui sub adumbrata dulcedine triste venenum Deprendit latitare boni mendacis operto, Sed fuit id quondam nobis sanctumque bonumque Principio rerum, Christus cum conderet orbem, Vidit enim Deus esse bonum velut ipse Moyses Historicus mundi nascentis testificatus Vidit, ait, Deus esse bonum quodcumque creavit. Hoc sequar, hoc stabili conceptum mente tenebo, Inspirante Deo quod sanctus vaticinator Prodidit antiquæ recolens primordia lucis, Esse bonum quidquid Deus et Sapientia fecit. Conditor ergo boni Pater est et cum Patre Christus, Nam Deus, atque Deus Pater est et Filius unum; Quippe unum natura facit, quæ constat utrique Una voluntatis, juris, virtutis, amoris, Non tamen idcirco duo numina nec duo rerum Artifices, quoniam generis dissensio nulla est, Atque ideo nulla est operis distantia, nulla Ingenii, peperit bona omnia conditor unus. Nil luteum de fonte fluit nec turbidus umor Nascitur aut primæ violatur origine venæ, Sed dum liventes liquor incorruptus harenas Prælambit, putrefacta inter contagia sordet. Numquid equus, ferrum, taurus, leo, funis, olivum In se vim sceleris, cum formarentur, habebant? Quod jugulatur homo, non ferrum causa furoris Sed manus est; nec equum vesania fervida circi Auctorem levitatis habet rabidive fragoris: Mens vulgi rationis inops, non cursus equorum Perfurit: infami studio perit utile donum, Sic Lacedæmonias oleo maduisse palæstras Novimus et placidum servire ad crimina sucum, Inde per ærium pendens audacia funem Ardua securis scandit proscænia plantis, Inde feras volucri temeraria corpora saltu Transibunt mortisque inter discrimina ludunt. Sanguinis humani spectacula publicus edit Consensus legesque jubent venale parari Supplicium, quo membra hominum discerpta cruentis Morsibus oblectent hilarem de funere plebem, Mille alia stolidi bacchantia gaudia mundi Percensere piget, quæ veri oblita Tonantis Humanum miseris volvunt erroribus ævum, Nemo animum summi memorem genitoris in altum Excitat, ad cælum mittit suspiria nemo, Nec recolens apicem solii natalis ad ipsum Respicit auctorem, nec spem super æra librat, Sed mentem gravidis contentam stertere curis Indigno subdit domino perituraque pronus Diligit et curvo quærit terrestria sensu. Hoc pulchrum quod terra parit, quod gloria confert Lubrica, commendat quod perniciosa voluptas, Quod velut excitus difflato pulvere ventus Præterit, exemplo tenuis quod transvolat umbræ, His ægras animas morborum pestibus urget Prædo potens, tacitis quem viribus interfusum Corda bibunt hominum; serit ille medullitus omnes Nequitias spargitque suos per membra ministros, Namque illic numerosa cohors sub principe tali Militat horrendisque animas circumsidet armis, Ira, Superstitio, Mæror, Discordia, Luctus, Sanguinis atra Sitis, vini Sitis et Sitis Auri, Livor, Adulterium, Dolus, Obtrectatio, Furtum, Informes horrent facies habituque minaces. Ambitio ventosa tumet, Doctrina superbit, Personat Eloquium, nodos Fraus abdita nectit. Inde canina foro latrat Facundia toto, Hinc gerit Herculeam vilis Sapientia clavam, Ostentatque suos vicatim gymnosophistas, Inccrat lapides fumosos Idololatrix Religio et surdis pallens advolvitur aris. Heu quantis mortale genus premit inprobus hostis Armigeris, quanto ferrata satellite ductor Bella gerit, quanta victos dicione triumphat! Surgit in auxilium Chananeus atque agmina denset Casside terribilis, sætarum pondera mento Concutiens dextramque gravi cum cuspide quassans. Ast alia de parte furens exercitus ardet Regis Amorræi, tum milia Gergeseorum Effundunt aciem toto volitantia campo; Eminus hi feriunt, confligunt comminus illi. Ecce Zebusiacæ fervent ad prœlia turmæ, Aurea tela quibus de sanguine tincta draconis Mortifero splendore micant radiantque Necantque. Nec non terrificas pilis armare catervas Te, Cittæe, juvat; sed gens Pherezæa sagittis Insultat virtute pari, sed dispare ferro, Postremum cuneum rex promovet Euvæorum Squamosum thoraca gerens de pelle colubri, His subnixa viris scelerum perversa potestas Edomat invalidas mentes, quæ simplicitate Indociles bellique rudes sub fœdere falso Tristis amicitiæ primum socia agmina credunt, Mammoneamque fidem pacis sub amore sequuntur. Mox faciles ad vincla rapi juga dura volentes Addictis subeunt cervicibus, et nebulonum Spirituum jussis servire ferocibus optant. Ille,supervacuis augens patrimonia fundis Finitimisque inhians contempto limite agellis, Ducitur innexus manicis et mille catenis Ante triumphales currus post terga revinctus, Nec se barbaricis addictum sentit habenis. Hic, qui ventosæ scandit fastigia famæ Inflaturque cavo pompæ popularis honore, Qui summum solidumque bonum putat ambitionis Crescere successu, præconum voce trementes Exanimare reos, miserorum in corpora fasces Frangere, terribiles legum exercere secures, In laqueum jam colla dedit, jam compede dura Nectitur et pedibus servilia vincula limat. Credite, captivi mortales, hostica quos jam Damnatos cohibent ergastula, quos famulatu Pœnarum virtus non intellecta cœrcet, Hæc illa est Babylon, hæc transmigratio nostræ Gentis et horribilis victoria principis Assur, Carmine luctifico quam deflens Hieremias Orbatam propriis ululavit civibus urbem, Num latet aut dubium est animas de semine Jacob Exilium gentile pati, quas Persica regna Captivas retinent atque in sua fœdera cogunt? Illic natali desuescunt vivere ritu Moribus et patriis exutæ in barbara jura Degenerant linguamque novam vestemque sequuntur, Deque profanato discunt sordescere cultu Nutricemque abolent petulanti e pectore Sion. Jam patriæ meminisse piget, jam mystica frangunt Organa et externi laudant anathemata regni. Nonne fuit melius sævum Memphitidis aulæ Imperium tolerasse patres penitusque sinistris Adsedisse focis, positos Pharaonis iniqui Sub pedibus, limo et paleis servire paratos, Carnis et inmodicæ spurco ructamine crudos? Quo tantum auxilii per prodigialia signa Effudit Dominus, populum dum forte rebellem Servat ope inmerita, vinclis dum subdita colla Solvit et Ægyptum virga serpente cœrcet? Quid juvat æquoreum pelago cedente profundum Pulverea calcasse via, cum conscia ponti Saxa sub ignoto patuerunt prodita cælo Aruit et medio sitiens in gurgite limus, Si victor virtute Dei mediasque tenebras Luce columnari scindens exercitus olim Perdidit inventi vallem botryonis opimam, Si nescit versare solum, cui melle perenni Glæba fluens niveos permiscet lactea rivos, Si domitam Jerichon lituis atque ære canoro Rursus in antiquos patitur consurgere muros, Si ripis reflui Iordanis pellitur et jam Deserit adscriptam dimensa in jugera sortem, Denique si structam tantis sudoribus urbem Et quæ nubigenas transcendunt culmina nimbos Defensare nequit, si nescit quis lapis ille est Hostibus obsistens et inexpugnabile turris Præsidium, quem non ærato machina rostro Arietat insiliens, nec ferrea verbera quassant? Angulus hic portæ in capite est, hic continet omnem Saxorum seriem constructaque limina firmat, Quem qui rite suis per propugnacula muris Noverit insertum, seque ac sua mœnia vallo Præcingat triplici celsa stans eminus arce, Fretus amore petræ castis et pervigil armis, Non illum regina Tyri, non accola magni Euphratis Parthus rapiet, non decolor Indus Tempora pinnatis redimitus nigra sagittis, Quin si fulmineos cogens ad bella gigantas Allophilus tua castra velit delere tyrannus, Tutus eris, nec te firma statione movebit Ipse Charon mundi, numen Marcionis, ipse, Qui regit ærio vanas sub sole tenebras, Nam vanum quidquid sol aspicit, ex elementis Cuncta solubilibus fluxoque creamine constant. Fallo, creaturam nisi doctor apostolus omnem Subiectam vanis non sponte laboribus orsus Periuro ingemuit miserans servire latroni: Errat ait, ‘qui luctamen cum sanguine nobis Et carne et venis ferventibus et vitioso Felle putat calidisque animam peccare medullis. Non mentem sua membra premunt, nec ferrea virtus Oppugnat sensus liquidos bellove lacessit, Sed cum spiritibus tenebrosis nocte dieque Congredimur, quorum dominatibus umidus iste Et pigris densus nebulis obtemperat ær.’ Scilicet hoc medium, cælum inter et infima terræ Quod patet et vacuo nubes suspendit hiatu, Frena potestatum variarum sustinet ac sub Principe Belia rectoribus horret iniquis. His conluctamur prædonibus, ut sacra nobis Oris apostolici testis sententia prodit. Nemo habitum naturæ, aut inritamina peccans Corporis accuset; facile est frenare rebelles Affectus carnis nimiosque retundere pulsus Materiæ fragilis et viscera victa domare. Quippe animus longe præstantior, utpote summo Æthere demissus, subiectos si velit artus Imperio quassare gravi jussisque severis Dedere, regnanti domino vis nulla resistet. Major inest vis illa homini, quæ flatile virus Ingerit et tenuem tenui ferit ære mentem. Parthica non æque ventos transcurrit harundo, Cujus iter nullus potis est conprendere visus; Præpes enim volucres dum pennis transvolat auras, Inprovisa venit, nec stridor nuntiat ante Adventum leti quam pectoris abdita rumpat, Securam penetrans medicato vulnere vitam; Sed magis aligera est magis et medicata sagitta, Quam jacit umbrosi dominatio lubrica mundi, Eludens excussa oculos calamique volantis Præpete transcursu cordis penetralia Agens, Nec segnis natura animæ est aut tarda cavendi Vulneris, ignitum quoniam Deus indidit olli Ingenium, purum, sapiens, subtile, serenum, Mobile, sollicitum, velox, agitabile, acutum, Factorem modo casta suum veneretur et ipsi Militet ac victum proculcet sobria mundum, Nil de pestiferis opibus aut falsificatis Terrarum spoliis stulto oblectamine libans, Ne sub fasce jacens alieno et dedita regno Non queat argutas hostis vitare sagittas, Sed quid ego omne malum mundique hominumque maligni Hostis ad invidiam detorqueo, cum mala nostra Ex nostris concreta animis genus et caput et vim, Quid sint, quid valeant, sumant de corde parente? Ille quidem fomes nostrorum et causa malorum est, Sed tantum turbare potest aut fallere quantum Nos volumus, qui decrepito suggesta leoni Armamenta damus: friget fera futtile frendens, Humani generis ni per suffragia gliscat. Gignimus omne malum proprio de corpore nostrum, Ut genuit David, alias pater optimus, unum Crimen Abessalon; tætrum pater ille, sed unum, Innocuas inter suboles genuit patricidam, Ausus in auctorem generis qui stringere ferrum (a pietas!) signis contraria signa paternis Egit et unius commisit sanguinis arma. Nostra itidem diros urente propagine natos Pectora parturiunt, versis qui protinus in nos Morsibus insuescunt gignentum vivere pœnis; Depopulantur enim nimium fecunda parentum Viscera et interitu genitalis stirpis aluntur. Progeniem verum ille suam, rex utpote summus Atque Dei vates parituræ et virginis auctor, Tristibus atque piis variaverat, ut Solomonis Frater Abessalon sereret sua crimina justis Pigneribus dulcemque domum turbaret amaris. Nos dignum Solomone nihil, nos degener inplet Solus Abessalon lacerans pia viscera ferro. Si licet ex ethicis quidquam præsumere vel si De physicis exempli aliquid, sic vipera, ut aiunt, Dentibus cmoritur fusæ per viscera prolis, Mater morte sua, non sexu fertilis aut de Concubitu distenta uterum, sed cum calet igni Percita femineo, moriturum obscena maritum Ore sitit patulo; caput inserit ille trilingue Coniugis in fauces atque oscula fervidus intrat, Insinuans oris coitu genitale venenum, Nupta voluptatis vi saucia mordicus haustum Frangit amatoris blanda inter fœdera guttur, Infusasque bibit caro pereunte salivas. His pater inlecebris consumitur, at genitricem Clausa necat subolis; nam postquam semine adulto Incipiunt calidis corpuscula parva latebris Serpere motatumque uterum vibrata ferire, Æstuat interno pietatis crimine mater Carnificemque gemit damnati conscia sexus Progeniem, sæpti rumpentem obstacula partus, Nam quia nascendi nullus patet exitus, alvus Fetibus in lucem nitentibus excruciata Carpitur atque viam lacerata per ilia pandit, Tandem obitu altricis prodit grex ille dolorum Ingressum vitæ vix eluctatus et ortum Per scelus exculpens; lambunt natale cadaver Reptantes catuli, prolis dum nascitur orba, Haud experta diem miseræ nisi postuma matris, Non dispar nostræ conceptus mentis: ab ore Vipereo infusum sic conbibit illa venenum Coniuge Beliade, sic oscula devorat haustu Interiusque rapit, sic felle libidinis ardens Inpletur vitiis perituro mixta marito, Tunc prægnans letale genus concepta maligni Fert opera ingenii de semine conplicis hydri; Quem pœnis pensare prius sua facta necesse est Corruptæ pro stupro animæ proque orbe perempto. Ipsam porro animam crudelia vulnera carpunt Mille puerperiis, suboles dum parturit ex se Contra naturam genitas, peccamina crebra Scilicet et pastos materno funere natos. Hinc illa est Domini justa obiurgatio Christi: ‘Nonne pater dæmon, vos increpo, peccatores, Concubitu carnis semen sitientis iniquum Vos genuit?’ Sanctum, lector, percense volumen: Quod loquor, invenies Dominum dixisse profanis Vera obiectantem mortalibus: ‘ex Patre nam vos Esse meo genitos pietas,’ ait, ‘ipsa probaret Ac pietatis opus.’ Pro cæca libido! Quid hoc est, Quod cum se thalamis desponsam mens bona justis Noverit, inque torum regis nuptura vocetur, Et regis semper juvenis senioque repulso Divinum decus æterno servantis in ore, Malit adulterium fulvo et se munere vilem Vendat nocticolæ spurcis conplexibus Indi, Aspernata Dei fusam per virginis artus Progeniem dulcesque vocans in fornice natos? Sentio quam contra moveat pellacia litem, Quo dente obnitens spinosa calumnia pugnet Nosque lacessito vocet ad luctamina vero. Si non vult Deus esse malum, cur non vetat? Inquit. ‘Nil refert auctor fuerit factorque malorum, Anne opera in vitium sceleris pulcherrima verti, Cum possit prohibere, sinat; qui si velit omnes Innocuos agere omnipotens, nec sancta voluntas Degeneret, facto nec se manus inquinet ullo. Condidit ergo malum Dominus quod spectat ab alto Et patitur fierique probat, tamquam ipse crearit; Ipse creavit enim quod, cum discludere possit, Non abolet longoque sinit grassarier usu.’ Damna aures, Pater alme, meas, et claude meatus Obbrutescentis capitis, ne pervia tales Concipiat flexura sonos; est perdere tanti Extinctum vitæ officium de parte cerebri, Inmunem modo sese anima expertemque nefandi Auditus felix stolida conservet ab aure. Quis ferat hæc iniecta Deo convicia, qui se Divinis meminit præcellere nobilitatum Muneribus? Multa ut taceam, vel sola benignum Res probat esse Deum, vetiti quod amore peremptos Excitat e tumulis homines regnique per ævum Participes jubet esse sui. Qui si foret auctor Servatorque mali, nunquam post damna salutis Peccantumque obitus redivivam ferre medellam Vellet et amissos ope restaurare secunda, Labi hominis, servare Dei est: meritis perit iste, Ille abolet pereuntis opus meritumque resolvit, Argumentum ingens Dominum, qui talia præstet, Nolle malum nec, quod post abluit, ante probare. ‘Invitone aliquis potis est peccare Tonante, Cui facile est in corde hominis conponere sensus Quos libeat, fibrasque omnes animare Pudicis pulsibus et totum venis infundere honestum?’ Nescis, stulte, tuæ vim libertatis ab ipso Formatore datam? Nescis ab origine quanta Sit concessa tibi famulo super orbe potestas, Et super ingenio proprio laxæque soluto Jure voluntatis, liceat cui velle sequique Quod placitum, nullique animum subiungere vinclo? An cum te dominum cunctis, quæcumque crearat, Præficeret mundumque tuis servire juberet Imperiis, cumque arva, polum, mare, flumina, ventos Dederet, arbitrium de te tibi credere avarus Nollet ut indigno libertatemque negaret? Quale erat electus magni rex orbis ut esset Non rex ipse sui, curto fœdatus honore? Nam quis honos domini est, cujus mens libera non est, Una sed inpositæ servit sententia legi? Quæ laus porro hominis vel quod meritum, sine certo Inter utramque viam discrimine vivere juste? Non fit sponte bonus, cui non est prompta potestas Velle aliud flexosque animi convertere sensus, Atqui nec bonus est nec conlaudabilis ille Qui non sponte bonus, quoniam probitate coacta Gloria nulla venit sordetque ingloria virtus; Nec tamen est virtus, ni deteriora refutans Emicet et meliore viam petat indole rectam. Vade, ait ipse parens opifexque et conditor Adæ, ‘Vade, homo, adflatu nostri prænobilis oris, Insubiecte, potens, rerum arbiter, arbiter idem Et judex mentis propriæ, mihi subdere soli Sponte tua, quo sit subiectio et ipsa soluto Libera judicio, non cogo nec exigo per vim, Sed moneo iniustum fugias justumque sequaris. Lux comes est justi, comes est mors horrida iniqui, Elige rem vitæ; tua virtus temet in ævum Provehat, æternum damnet tua culpa vicissim, Præstet et alterutram permissa licentia sortem.’ Hac pietate vagus et tanto munere abundans, Transit propositum fas et letalia prudens Eligit atque volens, magis utile dum sibi credit Quod prohibente Deopersuasit callidus anguis, Persuasit certe hortatu, non inpulit acri Imperio; hoc mulier rea criminis exprobranti Respondit Domino, suadelis se malefabris Inlectam suasisse viro; vir et ipse libenter Consensit, licuitne hortantem spernere recti Libertate animi? Licuit; namque et Deus ante Suaserat ut meliora volens sequeretur; at ille Spernens consilium sævo plus credidit hosti, Nunc inter vitæ Dominum mortisque magistrum Consistit medius; vocat hinc Deus, inde tyrannus Ambiguum atque suis se motibus alternantem. Accipe gestarum monumenta insignia rerum, Prælusit quibus historia spectabile signum. Loth fugiens Sodomis ardentibus omnia secum Pignera cara domus properabat sede relicta Nubibus urbicremis subducere, sulpure cum jam Nimboso ignitus cœlum subtexeret aër Flagrantemque diem crepitans incenderet imber, Angelus hanc hospes legem præscripserat ollis Emissus virtute Dei sub imagine dupla, Omnis ut e portis iret domus atque in apertum Dirigeret constans oculos, nec pone reflexo Lumine regnantes per mœnia cerneret ignes: ‘Nemo, memor Sodomæ, quæ mundi forma cremandi est, Ut semel e muris gressum promoverit, ore Post tergum verso respectet funera rerum.’ Loth monitis sapiens obtemperat, at levis uxor Mobilitate animi torsit muliebre retrorsus Ingenium Sodomisque suis revocabilis hæsit. Traxerat Eva virum diræ ad consortia culpæ: Hæc peccans sibi sola perit; solidata metallo Diriguit fragili saxumqtie liquabile facta Stat mulier, sicut steterat prius, omnia servans Caute sigillati longum salis effigiata, Et decus et cultum frontemque oculosque comamque Et flexam in tergum faciem paulumque relata Menta retro, antiquæ monumenta rigentia noxæ, Liquitur illa quidem salsis sudoribus uda, Sed nulla ex fluido plenæ dispendia formæ Sentit deliquio, quantumque armenta saporum Attenuant saxum, tantum lambentibus umor Sufficit attritamque cutem per damna reformat, Hoc meruit titulo peccatrix femina sisti, Infirmum fluidumque animum per lubrica solvens Consilia et fragilis jussa ad cælestia, voti Propositum contra non conmutabile servat Loth ingressus iter, nec mœnia respicit alto In cinerem conlapsa rogo, populumque perustum Et mores populi, tabularia, jura forumque, Balnea, propolas, meritoria, templa, theatra, Et circum cum plebe sua, madidasque popinas. Quidquid agunt homines Sodomorum incendia justis Ignibus involvunt et Christo judice damnant. Hæc fugisse semel satis est; non respicit ultra Loth noster, fragilis sed conjunx respicit, et quæ Fugerat inverso mutabilis ore revisit, Atque inter patrias perstat durata favillas. En tibi signatum libertatis documentum, Quo voluit nos scire Deus, quodcumque sequendum est, Sub nostra dicione situm, passimque remissum Alterutram calcare viam. Duo cedere jussi De Sodomis; alter se proripit, altera mussat, Ille gradum celerat fugiens, contra illa renutat. Liber utrique animus, sed dispar utrique voluntas. Dividit huc illuc rapiens sua quemque libido, Talem multa sacris speciem notat orbita libris, Aspice Ruth gentis Moabitidis et simul Orphan, Illa socrum Noomin fido comitatur amore, Deserit hæc. Atquin thalamis et lege jugali Exutæ Hebræisque toris sacrisque vacantes Jure fruebantur proprio, sed pristinus Orphæ Fanorum ritus præputia barbara suasit Malle et semiferi stirpem nutrire Goliæ; Ruth dum per stipulas agresti amburitur æstu, Fulcra Boos meruit, castoque adscita cubili Christigenam fecunda domum, Davitica regna, Edidit atque Deo mortales miscuit ortus, Sæpe egomet memini fratres geminos ad hiulcum Pervenisse simul bivium nutante juventa Et dubitasse diu bifido sub tramite, quodnam Esset iter melius; cum dextrum spinea silva Sentibus artaret scopulosaque semita longe Duceret aërium clivoso margine callem, At lævum nemus umbriferum per amœna virecta Ditibus ornaret pomis et lene jacentem Planities daret ampla viam: squalentibus unum Contentum spinis reptasse per ardua saxa, Porro alium campo sese indulsisse sinistro; Illum sideribus caput inmiscere propinquis, Hunc in cænosas subito cecidisse paludes, Omnibus una subest natura, sed exitus omnes Non unus peragit placitorum segrege forma, Haud secus ac si olim per sudum lactea forte Lapsa columbarum nubes descendat in arvum Ruris frugiferi, laqueos ubi callidus auceps Prætendit lentoque inlevit vimina visco, Sparsit et insidias siliquis vel farre doloso, Inliciunt alias fallentia grana, gulamque Innectunt avidam tortæ retinacula sætæ, Molle vel inplicitas gluten circumligat alas, Ast aliæ, quas nullus amor prolectat edendi, Gressibus innocuis sterili spatiantur in herba Suspectamque cavent oculos convertere ad escam; Mox ubi jam cælo revolandum, pars petit æthram Libera sideream plaudens super aëra pinnis, Pars captiva jacet laceris et saucia plumis Pugnat humi et volucres nequiquam suspicit, auras; Sic animas cæli de fontibus unicoloras Infundit natura solo, sed suavibus istic Devinctæ inlecebris retinentur, et æthera paucæ Conscendunt reduces, multas viscosus inescat Pastus et ad superas percurrere non sinit auras, Præscius inde Pater liventia Tartara plumbo Incendit liquido piceasque bitumine fossas Infernalis aquæ furvo subfodit Averno, Et Phlegethonteo sub gurgite sanxit edaces Perpetuis scelerum pœnis inolescere vermes, Norat enim flatu ex proprio vegetamen inesse Corporibus nostris animamque ex ore perenni Formatam non posse mori, non posse vicissim Pollutam vitiis rursum ad convexa reverti Mersandam penitus puteo ferventis abyssi, Vermibus et flammis et discruciatibus ævum Inmortale dedit, senio ne pœna periret Non pereunte anima, carpunt tormenta foventque Materiam sine fine datam, mors deserit ipsa Æternos gemitus et flentes vivere cogit. At diversa procul regionibus in paradisi Præmia constituit maiestas gnara futuri Spiritibus puris et ab omni labe remotis, Quique Gomorræas non respexere ruinas, Aversis sed rite oculis post terga tenebras Liquerunt miseri properanda pericula mundi. Ac primum facili referuntur ad astra volatu, Unde fluens anima structum vegetaverat Adam. Nam quia naturam tenuem declivia vitæ Pondera non reprimunt nec tardat ferrea conpes, Concretum celeri relegens secat æra lapsu Exsuperatque polum fervens scintilla remensum, Carcereos exosa situs, quibus hæserat exul. Tunc postliminio redeuntem suscipit alto Cana Fides gremio tenerisque oblectat alumnam Deliciis, multos post divorsoria carnis Ore renarrantem querulo, quos passa, labores. Illic purpureo latus exporrecta cubili Floribus æternis spirantes libat odores Ambrosiumque bibit roseo de stramine rorem, Ditibus et longo fumantibus intervallo Fluminaque et totos cæli sitientibus imbres Inplorata negat digitum insertare palato, Flammarumque apices timenti extinguere tactu, Nec mirere locis longe distantibus inter Damnatas justasque animas concurrere visus Conspicuos meritasque vices per magna notari Intervalla, polus medio quæ dividit orbe. Errat, quisque animas nostrorum fine oculorum Æstimat, involvit vitreo quos lucida palla Obice, quis speculum concreta coagula texunt Inpediuntque vagas obducto umore fenestras. Numne animarum oculis denso vegetamine guttæ Volvuntur teretes aut palpebralibus extra Horrescunt sætis, ciliove umbrante teguntur? Illis viva acies, nec pupula parva, sed ignis Traiector nebulæ vasti et penetrator operti est. Nil ferrugineum solidumve tuentibus obstat, Nocturnæ cedunt nebulæ, nigrantia cedunt Nubila, prætenti cedit teres area mundi, Nec tantum ærios visu transmittit hiatus Spiritus, oppositos sed transit lumine montes, Oceani fines atque ultima littera Thylæ Transadigit volucresque oculos in Tartara mittit, Nostris nempe omnes pereunt sub nocte colores Visibus et cæco delentur tempore formæ, Numquid et exuti membris ac viscere perdunt Agnitione notas rerum, vel gressibus errant? Una animas semper facies habet et color unus Aëris, ut cuique est meritorum summa, sinistri Seu dextri: alternas nec commutabile tempus Convertit variatque vices; longum atque perenne est Quidquid id est, unus volvit sua sæcula cursus, Expertus dubitas animas percurrere visu Abdita corporeis oculis, cum sæpe quietis Rore soporatis cernat mens viva remotos Distantesque locos, aciem per rura, per astra, Per maria intendens? Nec enim se segregat ipsa Ante obitum vivis ex artubus aut fugit exul Sanguinis et carnis penetralia seque medullis Exuit abductamve abigit de pectore vitam, Viscerea sed sede manens speculatur acutis Omnia luminibus et, qua circumtulit acrem Naturæ levis intuitum nullo obice rerum Disclusa, ante oculos subiectum prospicit orbem Atque orbis sub mole situm sordens elementum. Obiacet interea tellus nec visibus obstat. Quin si stelligerum vultus convertat ad axem, Nil intercurrens obtutibus inpedit ignem Pervigilis animæ, quamvis denseta graventur Nubila et opposito nigrescat vellere cælum, Sic arcana videt tacitis cooperta futuris Corporeus Johannis adhuc nec carne solutus, Munere sed somni paulisper carne sequestra Liber ad intuitum sensuque oculisque peragrans Ordine dispositos Venturis solibus annos, Procinctum videt angelicum jam jamque cremandi Orbis in excidium, tristes et percipit aure Mugitus gravium mundi sub fine tubarum. Hæc ille ante obitum membrorum carcere sæptus, Secedente anima, non discedente videbat. Nonne magis flatus sine corpore cuncta notabit Corporis involucris tumulo frigente repostis? Certa fides rapidos subterna nocte caminos, Qui pollutam animam per sæcula longa perenni Igne coquunt, oculis longum per inane remoti Pauperis expositos; nec setius aurea dona Justorum dirimente chao rutilasque coronas Eminus ostendi pœnarum carcere mersis. Hinc paradisicolæ post ulcera dira beato Proditur infelix ululans in peste reatus Spiritus inque vicem meritorum mutua cernunt. O Dee cunctiparens, animæ dator, o Dee Christe, Cujus ab ore Deus subsistit Spiritus unus, Te moderante regor, te vitam principe duco, Judice te pallens trepido, te judice eodem Spem capio fore quidquid ago veniabile apud te, Quamlibet indignum venia faciamque loquarque. Confiteor; dimitte libens et parce fatenti. Omne malum merui, sed tu bonus arbiter aufer Quod merui; meliora favens largire precanti Dona animæ quandoque meæ, cum corporis hujus Liquerit hospitium nervis, cute, sanguine, felle, Ossibus exstructum, corrupta quod incola luxu Heu nimium conplexa fovet, cum flebilis hora Clauserit hos orbes, et conclamata jacebit Materies oculisque suis mens nuda fruetur, Ne cernat truculentum aliquem de gente latronum Inmitem, rabidum, vultuque et voce minaci Terribilem, qui me maculosum aspergine morum In præceps, ut prædo, trahat nigrisque ruentem Inmergat specubus, cuncta exacturus ad usque Quadrantem minimum damnosæ debita vitæ, Multa in thensauris Patris est habitatio, Christe, Disparibus discreta locis, non posco beata In regione domum; sint illic casta virorum Agmina, pulvereum quæ dedignantia censum Divitias petiere tuas, sit flore perenni Candida virginitas animum castrata recisum. At mihi Tartarei satis est si nulla ministri Occurrat facies, avidæ nec flamma gehennæ Devoret hanc animam mersam fornacibus imis. Esto, cavernoso, quia sic pro labe necesse est Corporea, tristis me sorbeat ignis Averno: Saltem mitificos incendia lenta vapores Exhalent æstuque calor languente tepescat; Lux inmensa alios et tempora vincta coronis Glorificent: me pœna levis clementer adurat.