[1]1' Audi, filia, et vide et inclina aurem tuam et obliviscere populum tuum et domum patris tui; Et concupiscet rex decorem tuum.' In quadragesimo quarto psalmo Deus ad animam loquitur humanam, ut secundum exemplum Abrahæ exiens de terra sua et de cognatione sua relinquat Chaldæos, qui * quasi dæmonia ' interpretantur, et habitet in regione viventium, quam alibi propheta suspirat, dicens * Credo videre bona domini in terra viventium.' Verum non sufficit tibi exire de patria, nisi obliviscaris populi et domum patris tui et came contempta sponsi jungaris amplexibus. ' Ne respexeris,' inquit, ' retro nec steteris in tota circa regione; In montem salvum te fac, ne forte comprehendaris,' Non expedit adprehenso aratro respicere post tergum nec de agro reverti domum nec post Christi tunicam ad tollendum aliud vestimentum tecta descendere. Grande miraculum: pater filiam cohortatur: ' Ne memineris patris.' ' Vos de patre diabolo estis et desideria patris vestri vultis facere ' dicitur ad lud æos et alibi: ' Qui facit peccatum, de diabolo est.' Tali primum parente generati nigri sumus et post pænitentiam necdum culmine virtutis ascenso dicimus: ' Nigra sum et speciosa filia Hierusalem.'

Exivi de domo infantiæ meæ, oblita sum patris, renascor in Christo. Quid pro hoc mercedis accipio? Sequitur: ' Et concupiscet rex decorem tuum.' Hoc ergo illud magnum est sacramentum: ' Propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhærebit uxori suæ et erunt ambo—in came una? ' Lam Cant., i. 4. * Ephesians, v. 31.

Non, ut ibi, in una came, sed spiritu. Non est sponsus tuus adrogans, non superbus: Æthiopissam duxit uxorem. Statim ut volueris sapientiam veri audire Salomonis et ad eum veneris, confitebitur tibi cuncta, quæ novit, et inducet te rex in cubiculum suum et mirum in modum colore mutato sermo tibi ille conveniet: ' Quæ est ista, quæ ascendit dealbata? '

[2]2Hæc idcirco, mi domina Eustochium—dominam quippe debeo vocare sponsam domini mei—ut ex ipso principio lectionis agnosceres non me nunc laudes virginitatis esse dicturum, quam probasti optime, eam cum secuta es, nec enumeraturum molestias nuptiarum, quomodo uterus intumescat, infans vagiat, cruciet pælex, domus cura sollicitet, et omnia, quæ putantur bona, mors extrema præcidat habent enim et maritatæ ordinem suum, honorabiles nuptias et cubile immaculatum—sed ut intellegeres tibi exeunti de Sodoma timendum esse Loth uxoris exemplum. Nulla in hoc libello adulatio—adulator quippe blandus inimicus est—nulla erit rhetorici pompa sermonis, quæ te jam inter angelos statuat et beatudine virginitatis exposita mundum subiciat pedibus tuis.

[3]3Nolo tibi venire superbiam de proposito, sed timorem. Onusta incedis auro, latro vitandus est. Stadium est hæc vita mortalibus: hie contendimus, ut alibi coronemur. Nemo inter serpentes et scorpiones securus ingreditur. ' Inebriatus est,'

Inquit dominus, * gladius meus in cælo,' et tu pacein arbitraris in terra, quæ tribulos generat et spinas, quam serpens comedit? ' Non est nobis conluctatio adversus camera et sanguinem, sed adversus principatus et potestates hujus mundi et harum tenebrarum, adversus spiritalia nequitiæ in cælestibus.' Magnis inimicorum circumdamur agminibus, hostium plena sunt omnia. Caro fragilis et cinis futura post modicum pugnat sola cum pluribus.

Cum autem fuerit dissoluta et venerit princeps mundi istius et invenerit in ea nihil, tunc secura audies per prophetam: ' Non timebis a timore nocturno, a sagitta volante per diem, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et dæmonio meridiano. Cadent a latere tuo mille et decern milia a dextris tuis, ad te autem non adpropinquabit.' Quodsi eorum te multitudo turbaverit et ad singula incitamenta vitiorum cœperis æstuare et dixerit tibi cogitatio tua: ' Quid faciemus? ' Respondit Heliseus: ' Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis,' et orabit et dicet: ' Domine, adaperi oculos puellæ tuæ et videat.' Et apertis oculis videbis igneum currum, qui te ad exemplum Heliæ in astra sustollat, et tunc læta cantabis * Anima nostra quasi passer erepta est de laqueo venantium: laqueus contritus est et nos liberati sumus.'

[4]4Quamdiu hoc fragili corpusculo continemur, quamdiu ' habemus thesaurum istum in vasis ficti-

Libus ' et concupiscit spiritus adversus carnem et caro adversus spiritum, nulla est certa victoria. Adversarius noster diabolus tamquam leo rugiens aliquid devorare quærens circuit, ' Posuisti,' ait David, ' tenebras et facta est nox. In ipsa pertransibunt omnes bestiæ silvæ, catuli leonum rugientes, ut rapiant et quærant a Deo escam sibi.' Non quærit diabolus homines infideles, non eos, qui foris sunt et quorum carnes rex in olla succendit Assyrius: de ecclesia Christi rapere festinat. Escæ ejus secundum Ambacum electæ sunt: lob subvertere cupit et devorato Iuda ad cribrandos apostolos expetit potestatem. Non venit salvator pacem mittere super terram, sed gladium. Cecidit Lucifer, qui mane oriebatur, et ille, qui in paradiso deliciarum nutritus est, meruit audire: ' Si alte feraris ut aquila, inde te detraham, dicit dominus.' Dixerat enim in corde suo: ' Super sidera cæli ponam sedem meam et ero similis altissimo.' Unde cotidie ad eos, qui per scalam Iacob somniante descendunt, loquitur Deus: ' Ego dixi: dii estis et filii altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini et tamquam unus de principibus cadetis.' Cecidit enim primus diabolus, et cum stet Deus in synagoga deorum, in medio autem deos discernat, apostolus eis, qui dii esse desinunt, scribit: ' Ubi enim in vobis dissensiones et æmulationes, nonne homines estis et secundum hominem ambulatis?

[5]5Si Paulus apostolus, vas electionis et preparatus in evangelium Christi, ob carnis aculeos et incentiva

6o vitiorum reprimit corpus suum et servituti subicit, ne aliis prædicans ipse reprobus inveniatur, et taræn videt aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suæ et captivantem se in lege peccati, si post nuditatem, jejunia, famem, carcerem, flagella, supplicia in semet versus exclamat: ' Infelix ego homo, quis me liberabit de eo rpore mortis hujus? ' Tu te putas securam esse debere? Cave, quæso, ne quando de te dicat Deus: ' Virgo Israhel cecidit non est, qui suscitet eam.' Audenter loquor: cum omnia Deus possit, suscitare virginem non potest post ruinam. Valet quidem liberare de pœna, sed non valet coronare corruptam. Timeamus illam prophetiam, ne in nobis etiam conpleatur: ' et virgines bonæ deficient.* Observa, quid dicat: ' et virgines bonæ deficient ': quia sunt et virgines malæ. ' Qui viderit,' inquit, ' mulierem ad concupiscendum jam mœchatus est eam in corde suo.' Perit ergo et mente virginitas. Istæ sunt virgines malæ, virgines carne, non spiritu, virgines stultæ, quæ oleum non habentes excluduntur ab sponso.

[6]6Si autem et illæ virgines virgines sunt, ob alias tamen culpas virginitate corporum non salvantur, quid fiet illis, quæ prostituerunt membra Christi et mutaverunt templa Sancti Spiritus in lupanar? Ilico audient: ' Descende, sede in terra, virgo filia Babylonis, sede in terra: non est thronus filiae Chaldæorum; Non vocaberis ultra mollis et delicata. Accipe molam, mole farinam, discoperi velamentum, denuda crura tua, transi flumina et revelabitur ignominia tua et apparebunt opprobria tua,' et hoc post Dei Filii thalamos, post oscula fratruelis et sponsi ilia, de qua quondam sermo propheticus concinebat: ' Adstitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate.' Nudabitur et posteriora ejus ponentur in facie ipsius; Sedebit ad aquas solitudinis et posito vase divaricabit pedes suos omni transeunti et usque ad verticem polluetur. Rectius fuerat homini subisse coniugium, ambulasse per plana, quam ad altiora tendentem in profundum inferi cadere.

Non fiat, obsecro, civitas meretrix fidelis Sion, ne post trinitatis hospitium ibi dæmones saltent et sirenæ nidificent et hiricii. Non solvatur fascia pectoralis, sed statim ut libido titillaverit sensum, ut blandum voluptatis incendium dulci nos calore perfuderit, erumpamus in vocem: ' Dominus auxiliator meus, non timebo, quid faciat mihi caro.' Cum paululum interior homo inter vitia et virtutes cœperit fluctuare, dicito: ' Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me? Spera in domino, quoniam confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus.' Nolo sinas cogitationem crescere; Nihil in te Babylonium, nihil confusionis adolescat. Dum parvus est hostis, interfice; Nequitia elidatur in semine. Audi psalmistam loquentem: ' Filia Babylonis misera, beatus, qui retribuet tibi retributionem tuam; Beatus qui tenebit et adlidet parvulos tuos ad petram.' Quia ergo inpossibile est in sensum hominis non inruere notum medullarum calorem, ille laudatur, ille prædicatur beatus, qui, statim ut cœperit cogitare, interfecit cogitatus et elidit eos ad petram: petra autem est Christus.

[7]7O quotiens in heremo constitutus et in ilia vasta solitudine, quæ exusta solis ardoribus horridum monachis præstat habitaculum, putavi me Romanis interesse deliciis! Sedebam solus, quia amaritudine repletus eram. Horrebam sacco membra deformis, squalida cutis situm Æthiopicæ carnis adduxerat. Cotidie lacrimæ, cotidie gemitus et, si quando repugnantem somnus imminens oppressisset, nuda humo vix ossa hærentia conlidebam. De cibis vero et potu taceo, cum etiam languentes aqua frigida utantur et coctum aliquid accepisse luxuriæ sit. Ille igitur ego, qui ob gehennæ metum tali me carcere ipse damnaveram, scorpionum tantum socius et ferarum, sæpe choris intereram puellarum. Pallebant ora jejuniis et mens desideriis æstuabat

[66]66in frigido corpore et ante hominem suum jam came præmortua sola libidinum incendia bulliebant.

Ita omni auxilio destitutus ad Iesu jacebam pedes, rigabam lacrimis, crine terge baui et repugnantem carnem ebdomadarum inedia subiugabam. Non erubesco infelicitatis meæ, quin potius plango non esse, quod fuerim. Memini me clamantem diem crebro junxisse cum nocte nec prius a pectoris cessasse verberibus, quam domino rediret increpante tranquillitas. Ipsam quoque cellulam meam quasi cogitationum conscium pertimescebam et mihimet iratus et rigidus solus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera montium, rupium prærupta cernebam, ibi meæ orationi locus, illud miserrimæ carnis ergastulum; Et, ut mihi ipse testis est dominus, post multas lacrimas, post cælo oculos inhærentes nonnunquam videbar mihi interesse agminibus angelorum et lætus gaudensque cantabam: ' Post te in odorem unguentorum tuorum currimus.'

[8]8Si autem hæc sustinent illi, qui exeso corpore solis cogitationibus oppugnantur, quid patitur puella, quæ deliciis fruitur? Nempe illud apostoli: ' Vivens mortua est.' Si quid itaque in me potest esse consilii, si experto creditur, hoc primum moneo, hoc obtestor, ut sponsa Christi vinum fugiat pro veneno. Hæc adversus adulescentiam prima arma sunt dæmonum. Non sic avaritia quatit, inflat superbia, hostis intus inclusus est. Quocumque pergimus, nobiscum portamus inimicum. Vinum et adulescentia duplex incendium voluptatis. Quid oleum flammæ adicimus? Quid ardenti corpusculo fomenta ignium ministramus?

Paulus ad Timotheum: ' lam noli,' inquit, ' aquam bibere, sed vinum modicum utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates.' Vide, quibus causis vini potio concedatur: vix hoc stomachi dolor et frequens meretur infirmitas. Et ne nobis forsitan de ægrotationibus blandiremur, modicum præcepit esse sumendum, medici potius consilio quam apostoli —licet et apostolus sit medicus spiritalis—et, ne Timotheus inbecillitate superatus evangelii prædicandi non posset habere discursus. Alioquin se dixisse meminerat et: ' vinum, in quo est luxuria,' et: ' bonum est homini vinum non bibere et carnem non manducare.' Noe vinum bibit et inebriatus est rudi adhuc sæculo; Et tunc primum plantavit vineam: inebriare vinum forsitan nesciebat. Et ut intellegas scripturæ in omnibus sacramentum margarita quippe est sermo Dei et ex omni parte forari potest—post ebrietatem nudatio femorum subsecuta est, libido juncta luxuriæ. Prius venter et statim cetera; Manducavit enim populus et bibit, ' et surrexerunt ludere.' Loth, amicus Dei, in monte

Salvatus et de;Tot millibus populis solus justus inventus inebriatur a filiabus suis; Et licet putarent genus hominum defecisse et hoc facerent liberorum magis desiderio quam libidinis, tamen virum justum sciebant hoc nisi ebrium non esse facturum; Denique, quid fecerit ignoravit; Et—quamquam voluntas non sit in crimine, error in culpa est—inde nascuntur Moabitæ et Ammanitæ, inimici Israhel qui usque ad quartam et decimam progeniem et usque in æternum non ingrediuntur ecclesiam Dei.

[9]9Helias, cum Iezabel fugeret et sub quercu fessus jaceret, veniente ad se angelo suscitatur et dicitur ei: ' " Surge et manduca." Et respexit, et ecce ad caput ejus panis olyræ et vas aquæ.' Revera non poterat Deus conditum ei merum mittere et ex oleo cibos et carnes contusione mutatas? Heliseus filios prophetarum invitat ad prandium et herbis agrestibus eos alens consonum prandentium audit clamorem: ' Mors in olla, homo Dei.' Non iratus est cocis—lautioris enim mensæ consuetudinem non habebat—sed farina desuper jacta amaritudinem dulcoravit eadem spiritus virtute, qua Moyses mutaverat Merra. Necnon et illos, qui ad se conprehendendum venerant, oculis pariter ac mente cæcatos, cum Samariam nescios induxisset, qualibus epulis refici imperarit, ausculta: * Pone eis panem et

aquam; Et manducent ct bibant et remittantur ad dominum suum.' Potuit et Danihelo de regis ferculis opulentior mensa transferri, sed Ambacum messorum prandium portat, arbitror, rusticanum. Ideoque et ' desideriorum vir ' appellatus est, quia panem desiderii non manducavit et vinum concupiscentiæ non bibit.

[10]10Innumerabilia sunt scripturis respersa divinis, quæ gulam damnent et simplices cibos præbeant; Verum quia nunc non est præpositum de jejuniis disputare et universa exsequi sui est tituli et voluminis, hæc sufficiant pauca de plurimis. Alioquin ad exemplum horum potes tibi ipsa colligere, quomodo et primus de paradiso homo ventri magis obœdiens quam Deo in hanc lacrimarum deictus est vallem et ipsum dominum fame Satanas temptaverit in deserto et apostolus clamitet: ' Esca ventri et venter escæ, Deus autem et hunc et ilia destruet,' et de luxuriosis: 'Quorum deus venter est.' Id enim colit unusquisque, quod diligit. Ex quo sollicite providendum est, ut, quos saturitas de paradiso expulit, reducat esuries.

[11]11Quodsi volueris respondere te nobili stirpe generatam, semper in deliciis, semper in plumis, non posse a vino et esculentioribus cibis abstinere nec his legibus vivere districtius, respondebo: ' Vive ergo lege tua, quæ Dei non potes.' Non quo Deus, universitatis creator et dominus, intestinorum

[12]12Vis scire ita esse, ut dicimus? Accipe exempla. Sampson leone fortior, saxo durior et qui unus et nudus mille est persecutus armatos, in Dalilæ mollescit amplexibus; David secundum cor domini electus et qui venturum Christum sancto sæpe ore cantaverat, postquam deambulans super tectum domus suæ Bersabee captus est nuditate, adulterio junxit homicidium. Ubi et illud breviter adtende, quod nullus sit, etiam in domo, tutus aspectus. Quapropter ad Deum pænitens loquitur: ' Tibi soli peccavi et malum coram te feci.' Rex enim alium non timebat. Salomon, per quem se cecinit ipsa sapientia, qui disputavit ' a cedro Libani usque ad hysopum, quæ exit per parietem,' recessit a domino, quia amator mulierum fuit, Et ne aliquis etiam de sanguinis sibi propinquitate confideret, in inlicitum Thamar sororis Amnon frater exarsit incendium.

[13]13Piget dicere, quot cotidie virgines ruant, quantas de suo gremio mater perdat ecclesia, supra quot sidera superbus inimicus ponat thronum suum, quot petras excavet et habitet coluber in foraminibus earum. Videas plerasque viduas ante quam nuptas infelicem conscientiam mentita tantum veste protegere, quas nisi tumor uteri et infantum prodiderit vagitus, erecta cervice et ludentibus pedibus incedunt. Aliæ vero sterilitatem præbebunt et necdum sati hominis homicidium faciunt. Nonnullæ, cum se senserint concepisse de scelere, aborti venena meditantur et frequenter etiam ipsæ commortuæ trium criminum reæ ad inferos perducuntur, horai cidæ sui, Christi adulteræ, necdum nati filii parricidæ. Istæ sunt, quæ solent dicere: * Omnia munda mundis. Sufficit mihi conscientia mea. Cor mundum desiderat Deus. Cur me abstineam a cibis, quos Deus creavit ad utendum? ' Et si quando

Lepidæ et festivæ volunt videri et se mero ingurgitaverint, ebriati sacrilegium copulantes aiunt ' Absit, ut ego me a Christi sanguine abstineam.' Et quam viderint tristem atque pallentem, miseram et monacham et Manicheam vocant, et consequenter; Tali enim proposito jejunium heresis est. Hæ sunt, quæ per publicum notabiliter incedunt et furtivis oculorum nutibus adulescentium gregem post se trahunt, quæ semper audiunt per prophetam ' Fades meretricis facta est tibi, impudorata es tu.' Purpura tantum in veste sit tenuis, et laxius, ut crines decidant, ligatum caput, soccus vilior et per humeros maforte volitans, strictæ manicæ bracchiis adhærentes et solutis genibus fractus incessus hæc est apud illas tota virginitas. Habeant istiusmodi laudatores suos et sub virginali nomine lucrosius pereant: libenter talibus non placemus.

[14]14Pudet dicere, pro nefas! Triste, sed verum est: unde in ecclesias agapetarum pestis introiit? Unde sine nuptiis aliud nomen uxorum? Immo unde novum concubinarum genus? Plus inferam: unde meretrices univiræ? Eadem domo, uno cubiculo, sæpe uno tenentur et lectulo, et suspiciosos nos vocant, si aliquid æstimemus. Frater sororem virginem deserit, cælibem spernit virgo germanum, et, cum in eodem proposito esse se simulent, quærunt alienorum spiritale solacium, ut domi habeant carnale commercium. Istiusmodi homines in Proverbiis Salomonis arguit Deus dicens: ' Alligabit quis ignem in sinu et vestimenta ejus non conburentur? Aut ambulabit supra carbonis ignis et pedes illius non ardebunt? '

[15]15Explosis igitur et exterminatis his, quæ nolunt esse virgines, sed videri, nunc ad te mihi omnis dirigitur oratio, quæ quanto prima Romanæ urbis virgo nobilis esse cœpisti, tanto tibi amplius laborandum est, ne et præsentibus bonis careas et futuris. Et quidem molestias nuptiarum et incerta coniugii de domestico exemplo didicisti, cum soror tua Blesilla ætate major, sed proposito minor, post acceptum maritum septimo mense viduata est. O infelix humana condicio et futuri nescia! Et virginitatis coronam et nuptiarum perdidit voluptatem. Et quamquam secundum pudicitiæ gradum teneat, tamen quas illam per momenta sustinere æstimas cruces spectantem cotidie in sorore, quod ipsa perdiderit, et, cum difficilius experta careat voluptate, minorem continentiæ habere mercedem? Sit tamen et ilia secura, sit gaudens: centesimus et I sexagesimus fructus de uno sunt semine castitatis.

[16]16Nolo habeas consortia matronarum, nolo ad nobilium accedas domos, nolo te frequenter videre, quod contemnens virgo esse voluisti. Si sibi solent

Adplaudere mulierculæ de judicibus viris et in aliqua positis dignitate, si ad imperatoris uxorem concurrit ambitio salutantium, cur tu facias injuriam viro tuo? Ad hominis coniugem Dei sponsa quid properas? Disce in hac parte superbiam sanctam, scito te illis esse meliorem. Neque vero earum te tantum cupio declinare congressus, quæ maritorum inflantur honoribus, quas eunuchorum greges sæpiunt et in quarum vestibus adtenuata in filum metalla texuntur, sed etiam eas fuge, quas viduas necessitas fecit, non quo mortem optare debuerint maritorum, sed quo datam occasionem pudicitiæ libenter arripere. Nunc vero tantum veste mutata pristina non mutatur ambitio. Præcedit caveas basternarum ordo semivir et rubentibus buccis cutis farsa distenditur, ut eas putes maritos non amisisse, sed quærere. Plena adulatoribus domus, plena convivis. Clerici ipsi, quos et magisterio esse oportuerat et timori, osculantur capita patronarum et extenta manu, ut benedicere eos putes velle, si nescias, pretium accipiunt salutandi. Illæ interim, quæ sacerdotes suo vident indigere præsidio, eriguntur in superbiam et, quia maritorum expertæ dominatum viduitatis præferunt libertatem, castæ vocantur et nonnæ et post cenam dubiam apostolos somniant.

[17]17Sint tibi sociæ, quas videris quod jejunia tenuant, quibus pallor in facie est, quas et ætas probavit et vita, quæ cotidie in cordibus canunt

Ubi pascis? Ubi cubas in meridie? ' Quæ ex affectu dicunt: ' Cupio dissolui et esse cum Christo.' Esto subiecta parentibus, imitare sponsum tuum. Rarus sit egressus in publicum: martyres tibi quærantur in cubiculo tuo. Nunquam causa deerit procedendi, si semper, quando necesse est, processura sis. Moderatus cibus et nunquam venter repletus. Plurimæ quippe sunt, quæ, cum vino sunt sobriæ, ciborum largitate sunt ebriæ. Ad orationem tibi nocte surgenti non indigestio ructum faciat, sed inanitas. Crebrius lege et disce quam plurima. Tenenti codicem somnus obrepat et cadentem faciem pagina sancta suscipiat. Sint tibi cotidiana jejunia et refectio satietatem fugiens. Nihil prodest biduo triduoque transmisso vacuum portare ventrem, si pariter obruitur, si compensatur saturitate jejunium. Ilico mens repleta torpescit et inrigata humus spinas libidinum germinat. Si quando senseris exteriorem hominem florem adulescentiæ suspirare et accepto cibo cum te in lectulo conpositam dulcis libidinum pompa concusserit, arripe scutum fidei, in quo ignitæ diaboli extinguuntur sagittæ. ' Omnes adulterantes, quasi clibanus ' corda eorum.

At tu Christi comitata vestigiis et sermonibus ejus intenta die: ' Nonne cor nostrum erat ardens in via,

' Ignitum eloquium tuum, et servus tuus dilexit illud.' Difficile est humanam animam non amare et necesse est, ut in quoscumque mens nostra trahatur affectus. Carnis amor spiritus amore superatur; Desiderium desiderio restinguitur. Quidquid inde minuitur, hinc crescit. Quin potius semper ingemina: ' Super lectum meum in noctibus quæsivi, quern dilexit anima mea.* ' Mortificate,' ait apostolus, ' membra vestra super terram.' Unde et ipse confidenter aiebat ' Vivo autem jam non ego, vivit autem in me Christus.' Qui mortificavit membra sua et in imagine perambulabat, non timet dicere: ' " Factus sum tanquam uter in pruina "; Quidquid enim in me fuit umoris, excoctum est,' et: ' Infirmata sunt in jejunio genua mea,' et: ' Oblitus sum manducare panem meum a voce gemitus mei adhæsit os meum carni meæ.'

[18]18Esto cicada noctium. Lava per singulas noctes lectum tuum, in lacrimis stratum tuum riga. Vigila et fiere sicut passer in solitudine. Psalle spiritu, psalle et mente: ' Benedic, anima mea, dominum et ne obliviscaris omnes retributiones ejus, qui propitiatur cunctis iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas et redimit ex corruptione vitam tuam.' Quis nostrum ex corde dicere potest: ' Quia cinerem quasi panem manducavi et potionem meam cum fletu miscebam '? An non flendum est,

non gemendum, cum me rursus serpens invitat ad inlicitos cibos? Cum de paradiso virginitatis ejectum tunicis vult vestire pelliciis, quas Helias ad paradisum rediens proiecit in terram? Quid mihi et voluptati, quæ in brevi perit? Quid cum hoc dulci et mortifero carmine sirenarum? Nolo illi subiacere sententiæ, quæ in hominem est lata damnatum in doloribus et anxietatibus paries, mulier—lex ista non mea est ' Et ad virum conversio tua.' Sit conversio illius ad maritum, quæ virum non habet Christum, et ad extremum ' morte morieris ' finis iste coniugii, Meum propositum sine sexu est. Habeant nuptiæ suum tempus et titulum: mihi virginitas in Maria dedicatur et Christo.

[19]19Dicat aliquis: ' Et audes nuptiis detrahere, quæ a domino benedictæ sunt? ' Non est detrahere nuptiis, cum illis virginitas antefertur. Nemo malum bono conparat. Glorientur et nuptæ, cum a virginibus sunt secundæ. * Crescite,' ait, ' et multiplicamini et replete terram.' Crescat et multiplicetur ille, qui inpleturus est terram: tuum agmen in cælis est. ' Crescite et multiplicamini.' Hoc expletur edictum post paradisum et nuditatem et ficus folia auspicantia pruriginem nuptiarum. Nubat et nubatur ille, qui in sudore faciei comedit panem suum, cui terra tribulos generat et spinas, cujus herba sentibus suffocatur: meum semen centena fruge fecundum est.

' Non omnes capiunt ver bura Dei, sed hi quibus datum est.' Alium eunuchum necessitas faciat, me voluntas. ' Tempus et amplexandi et tempus abstinendi manus a conplexu; Tempus mittendi lapides et tempus colligendi.' Postquam de duritia nationum generati sunt filii Abraham, cœperunt sancti lapides volvi super terram. Pertranseunt quippe mundi istius turbines et in curru Dei rotarum celeritate volvuntur. Consuant tunicas, qui inconsutam desursum tunicam perdiderunt, quos vagitus delectat infantum in ipso lucis exordio fletu lugente, quod nati sunt. Eva in paradiso virgo fuit: post pellicias tunicas initium nuptiarum. Tua regio paradisus. Serva quod nata es, et die: ' Revertere, anima mea, in requiem tuam.'

Et ut scias virginitatem esse naturæ, nuptias post delictum: virgo nascitur caro de nuptiis in fructu reddens, quod in radice perdiderat. ' Exiet virga de radice lesse et flos de radice ascendet.' Virga mater est domini, simplex, pura, sinceris nullo extrinsecus germine cohærente et ad similitudinem Dei unione fecunda. Virgæ flos Christus est dicens: ' Ego flos campi et lilium convallium.' Qui et in alio loco lapis prædicatur de monte sine manibus significante propheta virginem nasciturum de virgine. Manus

quippe accipiuntur pro opere nuptiarum, ut ibi ' Sinistra ejus sub capite meo et dextera ejus amplexabitur me.' In hujus sensus congruit voluntatem etiam illud, quod animalia, quæ a Noe bina in arcam inducuntur, immunda sunt—inpar numerus est mundus—quod Moyses et lesus Nave nudis in sanctam terram pedibus jubentur incedere, et discipuli sine calciamentorum onere et vinculis pellium ad prædicationem evangelii destinantur quod milites vestimentis Iesu sorte divisis caligas non habuere, quas tollerent. Nec enim potuerat habere dominus, quod prohibuerat in servis.

[20]20Laudo nuptias, laudo coniugium, sed quia mihi virgines generant: lego de spinis rosas, de terra aurum, de concha margaritum. Numquid, qui arat, tota die arabit? Nonne et laboris sui fruge lætabitur? Plus honorantur nuptiæ, quando, quod de illis nascitur, plus amatur. Quid invides, mater, filiæ? Tuo lacte nutrita est, tuis educata visceribus in tuo adolevit sinu, tu illam sedula pietate servasti indignaris, quod noluit militis uxor esse, sed regis? Grande tibi beneficium præstitit: socrus Dei esse cœpisti.

' De virginibus,' inquit apostolus, ' præceptum domini non habeo: cur? Quia, et ipse ut esset virgo, non fuit imperii, sed propriæ voluntatis. Neque enim audiendi sunt, qui eum uxorem habuisse

Configunt, cum de continentia disserens et suadens perpetuam castitatem intulerit: * Volo autem omnes esse sicut me ipsum,' et infra: ' Dico autem innuptis et viduis: bonum est illis, si sic permaneant, sicut et ego,' et in alio loco: ' Numquid non habemus potestatem uxores circumducendi sicut et ceteri apostoli? ' Quare non habet domini de virginitate præceptum? Quia majoris est mercis, quod non cogitur et offertur, quia, si fuisset virginitas imperata, nuptiæ videbantur ablatæ et durissimum erat contra naturam cogere angelorumque vitam hominibus extorquere et id quodam more damnare, quod conditum est.

[21]21Alia fuit in veteri lege felicitas. ' Beatus, qui habet semen in Sion et domesticos in Hierusalem,' et maledicta sterilis, quæ non pariebat, et: ' Filii tui sicut novella olivarum in circuitu mensæ tuæ,' et repromissio divitiarum, et: ' Non erit infirmus in tribubus tuis.' Nunc dicitur: ' Ne te lignum arbitreris aridum; Habes locum pro filiis et filiabus in cælestibus sempiternum '; Nunc benedicuntur pauperes et Lazarus diviti præfertur in purpura nunc, qui infirmus est, fortior est. Vacuus erat orbis, et ut de typis taceam, sola erat benedictio liberorum. Propterea et Abraham jam senex Cetturæ copulatur et Iacob mandragoris redimitur

Et conclusam vulvam in ecclesiæ figuram Rachel pulchra conqueritur.

Paulatim vero increscente segete messor inmissus est. Virgo Helias, Helisæus virgo, virgines multi filii prophetarum. Hieremiæ dicitur: ' Et tu ne accipias uxorem.* Sanctificatus in utero captivitate propinquante uxorem prohibetur accipere. Aliis verbis id ipsud apostolus loquitur: ' Existimo ergo hoc bonum esse propter instantem necessitatem, quoniam bonum est homini sic esse.' Quæ est ista necessitas, quæ aufert gaudia nuptiarum? * Tempus breviatum est; Reliquum est, ut et qui habent uxores sic sint, quasi non habentes.' In proximo est Nabuchodonosor. Promovit se leo de cubili suo. Quo mihi superbissimo regi servitura coniugia? Quo parvulos, quos propheta conploret dicens: ' Adhæsit lingua lactantis ad faucem ipsius in siti. Parvuli postulaverunt panem, et, qui frangeret eis, non erat ' Inveniebatur ergo, ut diximus, in viris tantum hoc continentiæ bonum et in doloribus jugiter Eva pariebat. Postquam vero virgo concepit in utero et peperit nobis puerum, ' cujus principatus in umero ejus,* Deum fortem, patrem futuri sæculi, soluta maledictio est. Mors per Evam, vita per Mariam. Ideoque et ditius virginitatis donum fluxit in feminas, quia cœpit a femina. Statim ut Filius Dei ingressus

Est super terram, novam sibi familiam instituit, ut, qui ab angelis adorabatur in cælo, haberet angelos in terris. Tunc Olofernæ caput Iudith continens amputavit; Tunc Aman, quod interpretatur ' iniquitas,' suo igne conbustus est; Tunc Iacobus et Iohannes relicto patre, rete, navicula, secuti sunt salvatorem affectum sanguinis et vincula sæculi et curam domus pariter relinquentes; Tunc primum auditum est: ' Qui vult venire post me, neget se ipsum sibi et tollat crucem suam et sequatur me.'

Nemo enim miles cum uxore pergit ad prœlium. Discipulo ad sepulturam patris ire cupienti non permittitur. * Vulpes foveas habent et volucres cæli nidos; Filius autem hominum non habet, ubi caput reclinet '; Ne forsitan contristeris, si anguste manseris. ' Qui sine uxore est, sollicitus est ea, quæ domini sunt, quomodo placeat Deo, qui autem cum uxore est, sollicitus est, quæ sunt hujus mundi, quomodo placeat uxori. Divisa est mulier et virgo: quæ non est nupta, cogitat, quæ sunt domini, ut sit sancta corpore et spiritu; Nam quæ nupta est, cogitat, quæ sunt mundi, quomodo placeat viro.'

[22]22Quantas molestias habeant nuptiæ et quot sollicitudinibus vinciantur, in eo libro, quern adversus Helvidium de beatæ Mariæ perpetua virginitate edidimus, puto breviter expressum. Nunc eadem replicare perlongum est et, si cui placet, de illo potest haurire fonticulo. Verum, ne penitus videar omisisse, nunc dicam, quod cum apostolus sine intermissione orare nos jubeat et, qui in coniugio debitum solvit, orare non possit, aut oramus semper et virgines sumus, aut orare desinimus, ut coniugio serviamus. ' Et si nupserit,' inquit, ' virgo, non peccat; Tribulationem tamen carnis habebunt hujusmodi.' Et in principio libelli præfatus sum me de angustiis nuptiarum aut nihil omnino aut pauca dicturum et nunc eadem admoneo. At, si tibi placet scire, quot molestiis virgo libera, quot uxor adstricta sit, lege Tertulliani ad amicum philosophum et de virginitate alios libellos et beati Cypriani volumen egregium et papæ Damasi super hac re versu prosaque conposita et Ambrosii nostri quæ nuper ad sororem scripsit opuscula. In quibus tanto se fudit eloquio, ut, quidquid ad laudem virginum pertinet, exquisierit, ordinarit, expresserit.

[23]23Nobis diverso tramite inceditur: virginitatem non efferimus, sed servamus. Nec sufficit scire, quod bonum est, nisi custodiatur adtentius, quod electum est, quia illud judicii est, hoc laboris, et illud commune cum pluribus, hoc cum paucis. ' Qui perseveraverit,' inquit, ' usque ad finem, hie salvus erit,' et ' Multi vocati, pauci autem electi.' Itaque obtestor te coram Deo et Christo Iesu et electis angelis ejus, ne vasa templi, quæ solis sacerdotibus videre concessum est, facile in publicum proferas, ne sacrarium

dei quisquam profanus inspiciat. Ozias arcam, quam non licebat, adtingens subita morte prostratus est. Neque enim aureum vas et argenteum tam carum Deo fuit, quam templum corporis virginalis. Præcessit umbra, nunc Veritas est. Tu quidem simpliciter loqueris et ignotos quoque blanda non despicis, sed aliter inpudici vident oculi. Non norunt animæ pulchritudinem considerare, sed corporum. Ezechias thesaurum Dei monstrat Assyriis, sed Assyrii videre, quod cuperent. Denique frequentibus bellis ludæa convulsa vasa primum domini capta atque translata sunt et inter epulas et concubinarum greges, quia palma vitiorum est honesta polluere, Baltasar potat in fialis.

[24]24Ne declines aurem tuam in verba mala. Sæpe indecens aliquid loquentes temptant mentis arbitrium. Si libenter audias, virgo, quod dicitur, si ad ridicula quæque solvaris, quidquid dixeris, laudant; Quidquid negaveris, negant. Facetam vocant et sanctam et in qua nullus sit dolus, * Ecce vera Christi ancilla,' dicentes, ' ecce tota simplicitas, non ut ilia horrida, turpis, rusticana, terribilis et quæ ideo forsitan maritum invenire non potuit.' Naturali ducimur malo: adulatoribus nostris libenter favemus et, quamquam nos respondeamus indignos et calidus rubor ora perfundat, tamen ad laudem suam intrinsecus anima lætatur.

Sponsa Christi area est testamenti extrinsecus et ilia nihil aliud fuit nisi tabulæ testamenti, ita et in te nullus sit extrinsecus cogitatus. Super hoc propitiatorio quasi super cherubim sedere vult dominus. Mittit discipulos suos, ut in pullo asinæ curis te sæcularibus solvant, ut paleas et lateres Ægypti derelinquens Moysen sequaris in heremo et terram repromissionis intrœas. Nemo sit, qui prohibeat, non mater, non soror, cognata, germanus; Dominus te necessariam habet. Quod si voluerint inpedire, timeant flagella Pharaonis, qui populum Dei ad colendum eum nolens dimittere passus est ilia, quæ scripta sunt. Lesus ingressus templum omnia, quæ templi non erant, proiecit. Deus enim zelotes est et non vult domum patris fieri speluncam latronum. Alioquin, ubi æra numerantur, ubi sunt caveæ columbarum et simplicitas enecatur, ubi in pectore virginali sæcularium negotiorum cura æstuat, statim velum templi scinditur; Sponsus consurgit iratus et dicit: * Relinquetur vobis domus vestra deserta.'

Lege evangelium et vide, quomodo Maria ad pedes domini sedens Marthæ studio præferatur—et certe Martha sedulo hospitalitatis officio domino atque discipulis convivium præparabat: ' Martha,' inquit, * Martha, sollicita es et turbaris circa plurima; Pauca autem necessaria sunt aut unum. Maria bonam partem elegit, quæ non auferetur ab ea.* Esto et tu Maria, cibis præferto doctrinam. sorores tuæ cursitent et quærant, quomodo Christum hospitem habeant; Tu insemel sæculi onere proiecto sede ad pedes domini et die: ' Inveni eum, quem quærebat anima mea; Tenebo eum et non dimittam eum,' et ille respondeat: ' Una est columba mea, perfecta mea; Una est matri suæ, electa genetrici suæ,' cælesti videlicet Hierusalem.

[25]25Semper te cubiculi tui secreta custodiant, semper tecum sponsus ludat intrinsecus. Oras loqueris ad sponsum; Legis: ille tibi loquitur, et, cum te somnus oppresserit, veniet post parietem et mittet manum suam per foramen et tanget ventrem tuum, et tremefacta consurges et dices: * Vulnerata caritatis ego sum,' et rursus ab eo audies: ' Hortus conclusus soror mea sponsa; Hortus conclusus, fons signatus.' Cave ne domum exeas, ne velis videre filias regionis alienæ, quamvis fratres habeas patriarchas et Israhel parente læteris: Dina egressa corrumpitur. Nolo te sponsum quærere per plateas, nolo circumire angulos civitatis, Dicas licet: ' Surgam et circumibo in civitate, in foro et in plateis et quæram quem dilexit anima mea,' et interroges ' Nunquid, quem dilexit anima mea, vidistis? ' Nemo tibi respondere— dignabitur. Sponsus in plateis non potest inveniri ' Arta et angusta via est, quæ ducit ad vitam '—denique sequitur: ' Quæsivi eum et non inveni eum, vocavi eum et non respondit mihi.'

Atque utinam non invenisse sufficiat. Vulneraberis, nudaberis et gemebunda narrabis: ' Invenerunt me custodes, qui circumeunt civitatem; Percusserunt me, vulneraverunt me, tulerunt theristrum meum a me.' Si autem hoc exiens patitur ilia, quæ dixerat: * Ego dormio et cor meum vigilat,' et: ' Fasciculus stactæ fratruelis meus mihi, in medio uberum meorum commorabitur,' quid de nobis fiet, quæ adhuc adulescentulæ sumus, quæ sponsa intrante cum sponso remanemus extrinsecus? Zelotypus est lesus, non vult ab aliis videri faciem tuam. Excuses licet atque causeris ' Adducto velamine ora contexi, te quæsivi, tibi dixi *' Adnuntia mihi, quem dilexit anima mea, ubi pascis, ubi cubas in meridie, nequando fiam sicut cooperta super greges sodalium tuorum," ' indignabitur, tumebit, et dicet: ' Si non cognoveris temet ipsam, o pulchra in mulieribus, egredere tu in vestigiis gregum et pasce hædos tuos in tabernaculis pastorum.' ' Sis,' inquit, ' pulchra et inter omnes mulieres species tua diligatur ab sponso, nisi te cognoveris et omni custodia servaveris cor tuum, nisi oculos juvenum fugeris, egredieris de thalamo meo et pasces hædos, qui staturi sunt a sinistris.'

[26]26Itaque, mi Eustochia, filia, domina, conserva, germana—aliud enim ætatis, aliud meriti, illud religionis, hoe caritatis est nomen—audi Esaiam loquentem: * Populus meus, intra in cubicula tua, claude ostium tuum, abscondere pusillum quantulum, donee pertranseat ira domini.' Foris vagentur virgines stultæ, tu intrinsecus esto cum sponso, quia, si ostium cluseris et secundum evangelii præceptum in occulto oraveris patrem tuum, veniet et pulsabit et dicet: ' Ecce ego sto ante januam et pulso. Si quis mihi aperuerit, intrabo et cenabo cum eo et ipse mecum,' et tu statim sollicita respondebis: ' Vox fratruelis mei pulsantis: aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea.' Nec est, quod dicas: ' Dispoliavi me tunicam meam, quomodo induar cam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos? ' Ilico surge et aperi, ne te remorante pertranseat et postea conqueraris dicens ' Aperui fratrueli meo, fratruelis meus pertransiit.' Quid enim necesse est, ut cordis tui ostia clausa sint sponso.'' Aperiantur Christo, claudantur diabolo secundum illud: ' Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum ne dederis ei.' Danihel in cenaculo suo—neque enim manere poterat in humili—fenestras ad Hierusalem apertas habuit: te tu habeto fenestras apertas, sed unde lumen intrœat, unde videas civitatem Dei. Ne aperias illas fenestras, de quibus dicitur: ' Mors intra vit per fenestras vestras.'

[27]27Illud quoque tibi vitandum est cautius, ne vanæ gloriæ ardore capiaris. ' Quomodo,' inquit lesus, ' potestis credere gloriam ab hominibus accipientes? ' Vide, quale malum sit, quod qui

* Quoniam gloriatio mea es tu,' et: ' Qui gloriatur, in domino glorietur,' et: 'Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem,' et: ' Mihi absit gloriari, nisi in cruce domini mei Iesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo,' et illud: 'In te laudabimur tota die,' et: * In domino laudabitur anima mea.'

Cum facis elemosynam, Deus solus videat. Cum jejunas, læta sit facies tua. Vestis nec satis munda nec sordida et nulla diversitate notabilis, ne ad te obvia prætereuntium turba consistat et digito demonstreris. Frater est mortuus, sororis est corpusculum deducendum: cave ne, dum hoc sæpius facis, ipsa moriaris. Ne satis religiosa velis videri nec plus humilis, quam necesse est, ne gloriam fugiendo quæras. Plures enim paupertatis, misericordiæ atque jejunii arbitros declinantes in hoc ipso placere cupiunt, quod placere contemnunt; Et mirum in modum laus, dum vitatur, adpetitur. Ceteris perturbationibus, quibus mens hominis gaudet, ægrescit, sperat et metuit, plures invenio extraneos; Hoc vitio pauci admodum sunt qui caruerint, et ille est optimus, qui quasi in pulchro corpore rara nævorum sorde respergitur.

Neque vero moneo, ne de divitiis glorieris, ne de generis nobilitate te jactes, ne te ceteris præferas scio humilitatem tuam, scio te ex affectu dicere * Domine, non est exaltatum cor meum neque elati

Sunt oculi mei.' Novi et apud te et apud matrem tuam superbiam, per quam diabolus cecidit, locum penitus non habere. Unde et super ea scribere supersedi. Stultissimum quippe est docere, quod noverit ille, quem doceas. Sed ne hoc ipsud tibi jactantiam generet, quod saeculi jactantiam contempsisti, ne cogitatio tacita subrepat, ut quia in auratis vestibus placere desisti, placere coneris in sordibus et, quando in conventu fratrum veneris vel sororum, humili sedeas scabello, te causeris indignam, vocem ex industria quasi confecta jejuniis tenues et deficientis imitata gressum umeris innitaris alterius. Sunt quippe nonnullæ exterminantes facies suas, ut pareant hominibus jejunare; Quæ, statim ut aliquem viderint, ingemescunt, demittunt supercilium et operta facie vix unum oculum liberant ad videndum; Vestis pulla, cingulum sacceum et sordidis manibus pedibusque; Venter solus, quia videri non potest, æstuat cibo; His cotidie psalmus ille cantatur: ' Deus dissipavit ossa hominum sibi placentium.' Aliæ virili habitu, veste* mutata, erubescunt feminæ esse, quod natæ sunt, crinem amputant et inpudenter erigunt facies eunuchinas. Sunt, quæ ciliciis vestiuntur et cucullis fabrefactis, ut ad infantiam redeant, imitantur noctuas et bubones.

[28]28Sed ne tantum videar disputare de feminis,

Sunt alii—de mei ordinis hominibus loquor—qui ideo ad presbyterium et diaconatum ambiunt, ut mulieres licentius videant. Omnis his cura de vestibus, si bene oleant, si pes laxa pelle non folleat. Crines calamistri vestigio rotantur, digiti de anulis radiant et, ne plantas umidior via spargat, vix imprimunt summa vestigia. Tales cum videris, sponsos magis æstimato quam clericos. Quidam in hoc omne studium vitamque posuerunt, ut matronarum nomina, domos moresque cognoscant.

E quibus unum, qui hujus artis est princeps, breviter strictimque describam, quo facilius magistro cognito discipulos recognoscas. Cum sole festinus exsurgit; Salutandi ei ordo disponitur; Viarum

[29]29Variis callidus hostis pugnat insidiis. Sapientior erat coluber omnibus bestiis, quas fecerat dominus Deus super terram. Unde et apostolus: ' Non,' inquit, ' ignoramus ejus astutias.' Nec affectatæ sordes nec exquisitæ munditiæ conveniunt Christianis. Si quid ignoras, si quid de scripturis dubitas, interroga eum, quem vita commendat, excusat ætas, fama non reprobat, qui possit dicere: ' Desponsavi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo.' Aut si non est, qui possit exponere, melius est aliquid nescire securam, quam cum periculo discere. Memento, quoniam in medio

Laqueorum ambulas et multæ veteranæ virgines castitatis indubitatam in ipso mortis limine coro nani perdidere de manibus.

Si quæ ancillæ sunt comites propositi tui, ne erigaris adversus eas, ne infleris ut domina. Unum sponsum habere cœpistis, simul psallitis Christo, simul corpus accipitis, cur mensa diversa sit? Provocentur et aliæ. Honor virginum sit invitatio ceterarum. Quodsi aliquam senseris infirmiorem in fide, suscipe, consolare, blandire et pudicitiam illius fac lucrum tuum. Si qua simulat fugiens servitute mj huic aperte apostolum lege: ' Melius est nubere quam uri.'

Eas autem virgines viduasque, quæ otiosæ et curiosæ domus circumeunt matronarum, quæ rubore frontis adtrito parasitos vicere mimorum. Quasi quasdam pestes abice. ' Corrumpunt mores bonos confabulationes pessimæ.' Nulla illis nisi ventris cura est et quæ ventri proxima. Istiusmodi hortari solent et dicere: ' Mi catella, rebus tuis utere et vive, dum vivis,' et: * Numquid filiis tuis servas? Vinosæ atque lascivæ quidvis mali insinuant, ac ferreas quoque mentes ad delicias molliunt, et ' cum luxuriatæ fuerint in Christo, nubere volunt habentes damnationem, quia primam fidem inritam fecerunt.'

Nec tibi diserta multum velis videri aut lyricis festiva carminibus metro ludere. Non delumbem matronarum salivam delicata secteris, quæ nunc strictis dentibus, nunc labiis dissolutis, balbutientem linguam in dimidiata verba moderantur rusticum putantes omne, quod nascitur. Adeo illis adulterium etiam linguæ placet. ' Quæ enim communicatio luci ad tenebras, qui consensus Christo et Belial? Quid facit cum psalterio Horatius? Cum evangeliis Maro? Cum apostolo Cicero? Nonne scandalizatur frater, si te viderit in idolio recumbentem? Et licet ' omnia munda mundis et nihil reiciendum sit, quod cum gratiarum actione percipitur,' tamen simul bibere non debemus calicem Christi et calicem dæmoniorum. Referam tibi meæ infelicitatis historiam.

[30]30Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis et, quod his difficilius est, consuetudine lautioris cibi propter cælorum me regna castrassem et Hierosolymam militaturus pergerem, bybliotheca, quam mihi Romæ summo studio ac labore confeceram, carere non poteram. Itaque miser ego lecturus Tullium jejunabam; Post noctium crebras vigilias, post lacrimas, quas mihi præteritorum recordatio peccatorum ex imis visceribus eruebat, Plautus sumebatur in manibus. Si quando in memet reversus prophetam legere cœpissem, sermo horrebat incultus, et quia lumen cæcis oculis non videbam, non oculorum putabam culpam esse, sed solis. Dum ita me antiquus serpens inluderet, in media ferme quadragesima medullis infusa febris corpus invasit exhaustum et sine ulla requie—quod dictu quoque incredibile sit—sic infelicia membra depasta est, ut ossibus vix hærerem.

Interim parabantur exsequiæ et vitalis animæ calor toto frigente jam corpore in solo tam tepente pectusculo palpitabat, cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut proiectus in terram sursum aspicere non auderem. Interrogatus condicionem Christianum me esse respondi: et ille, qui residebat, ' Mentiris,' ait, * Ciceronianus es, non Christianus; " Ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum." ' Ilico obmutui et inter verbera—nam cædi me jusserat—conscientiae magis igne torquebar ilium mecum versiculum reputans ' In inferno autem quis confitebitur tibi? ' Clamare tamen cœpi et heiulans dicere: ' Miserere mei, Domine, miserere mei.' Hæc vox inter flagella resonabat. Tandem ad præsidentibus genua provoluti, qui adstiterant, precabantur, ut veniam tribueret adulescentiæ, ut errori locum patientiæ commodaret exacturus deinde cruciatum, si gentilium

Litterarum libros aliquando legissem. Ego, qui tanto constrictus articulo vellem etiam majora promittere, deiurare cœpi et nomen ejus obtestans dicere: ' Domine, si umquam habuero codices sæculares, si legero, te negavi.'

In hæc sacrarænti verba dimissus reverter ad superos et mirantibus omnibus oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. Nec vero sopor ille fuerat aut vana somnia, quibus sæpe deludimur. Teste est tribunal, ante quod jacui, judicium teste est, quod timui—ita mihi numquam contingat talem incidere quæstionem!—Liventes habuisse me scapulas, plagas sensisse post somnum et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia ante non legeram.

[31]31Avaritiæ quoque tibi vitandum est malum, non quo aliena non adpetas—hoc enim et leges publicæ puniunt,—sed quo tua, quæ sunt aliena, non serves. ' Si in alieno,' inquit, ' fideles non fuistis, quod vestrum est, quis dabit vobis? ' Aliena nobis auri argentique sunt pondera, nostra possessio spiritalis est, de qua alibi dicitur: ' Redemptio viri propriæ divitiæ.' ' Nemo potest duobus Dominis servire; Aut enim unum odiet et alterum amabit, aut unum patietur et alterum contemnet. Non potestis

Deo servire et mammonæ,' id est divitiis. Nam gentili Syrorum lingua ' mammona ' divitiæ nuncupantur Cogitatio victus spinæ sunt fidei, radix avaritiæ, cura gentilium.

At dices: ' Puella sum delicata et quæ meis manibus laborare non possum. Si ad senectam venero, si ægrotare cœpio, quis mei miserebitur? ' Audi ad apostolos loquentem lesum: ' Ne cogitetis in corde vestro, quid manducetis, neque corpori vestro, quid induamini. Nonne anima plus est quam esca et corpus plus est quam vestimentum? Respicite volatilia cæli, quoniam non serunt neque metunt neque congregant in horrea et pater vester cælestis pascit ilia.' Si vestis defuerit, lilia proponentur si esurieris, beatos audies pauperes et esurientes si aliquis adflixerit dolor, legito: ' Propter hoc conplaceo mihi in infirmitatibus meis,' et: ' Datus est mihi stimulus carnis meæ, angelus Satanæ, qui me colafizet,' ne extollar. Lætare in omnibus judiciis Dei; ' Exultaverunt,' enim, ' filiæ ludæ in omnibus judiciis tuis, Domine.' Ilia tibi semper in ore vox resonet: ' Nudus exivi de utero matris meæ, nudus et redeam,' et: ' Nihil intulimus in hunc mundum nec auferre quid possumus.'

[32]32At nunc plerasque videas armaria stipare vestibus, tunicas mutare cotidie et tamen tineas non posse superare. Quæ religiosior fuerit, unum exterit vestimentum et plenis arcis pannos trahit. Inficitur

Membrana colore purpureo, aurum liquescit in litter gjs. Eje mmis codices vestiuntur et nudus ante fores ærum Christus emoritur. Cum manum porrexerint, bucinant; Cum ad agapen vocaverint, præco conducitur. Vidi nuper—nomina taceo, ne saturam putes—nobilissimam mulierum Romanarum in basilica beati Petri semiviris antecedentibus propria manu, quo religiosior putaretur, singulos nummos dispertire pauperibus. Interea—ut usu nosse perfacile est—anus quædam annis pannisque obsita præcurrit, ut alterum nummum acciperet; Ad quam cum ordine pervenisset, pugnus porrigitur pro denario et tanti criminis reus sanguis effunditur.

' Radix malorum omnium est avaritia,' ideoque et ab apostolo idolorum servitus appellatur. ' Quære primum regnum Dei et hæc omnia adponentur tibi.' Non occidet dominus fame animam justi ' lu venior fui et senui et non vidi justum derelictum nec semen ejus quærens panem.' Helias corvis ministrantibus pascitur; Vidua Sareptena ipsa cum filiis nocte moritura prophetam pascit esuriens et mirum in modum capsace conpleto, qui alendus venerat, alit. Petrus apostolus: ' Argentum/inquit,

Et aurum non habeo; Quod autem habeo, hoc tibi do. In nomini domini Iesu Christi surge et ambula.' At nunc multi, licet sermone taceant, re loquuntur

Fidem et misericordiam non habeo; Quod autem

Habeo, aurum et argentum non do tibi.' Habentes igitur victum et vestimentum his contenti sumus. Audi, Iacob in sua oratione quid postulet: ' Si fuerit dominus Deus mecum et servaverit me in via hac, per quam ego iter facie, et dederit mihi panem ad manducandum et vestem ad induendum.' Tantum necessaria deprecatus est et post annos viginti dives dominus et ditior pater ad terram revertitur Chanaan. Infinita de scripturis exempla subpeditant, quæ et avaritiam doceant esse fugiendam.

[33]33Verum quia nunc ex latere de ea dicitur et suo, ri Christus adnuerit, volumini reservatur, quid ante non plures annos Nitriæ gestum sit, referam. Quidam e fratribus parcior magis quam avarior et nesciens triginta argenteis dominum venditum centum solidos, quos lina texendo quæsierat, moriens dereliquit. Initum inter monachos consilium—nam in eodem loco circiter quinque milia divisis cellulis habitant—quid facto opus est. Alii pauperibus distribuendos esse dicebant, alii dandos ecclesiæ, nonnulli parentibus remittendos. Macarius vero et Pambos et Isidorus et ceteri, quos patres vocant, sancto in eis loquente spiritu decreverunt infodiendos esse cum domino suo dicentes: ' Pecunia tua tecum in perditionem.' Nec hoc crudeliter quisquam factum putet: tantus per totam Ægyptum cunctos terror invasit, ut unum solidum dimisisse sit criminis.

[34]34Et quoniam monachorum fecimus mentionem et te scio libenter audire, quæ sancta sunt, aurem paulisper adcommoda. Tria sunt in Ægypto genera

Monachorum: cœnobium, quod illi ' sauhes ' gentili lingua vocant, nos ' in commune viventes ' possumus appellare; Anchoretæ, qui soli habitant per deserta et ab eo, quod procul ab hominibus recesserint, nuncupantur; Tertium genus est, quod dicunt ' remnuoth,' deterrimum atque neglectum et quod in nostra provincia aut solum aut primum est. Hi bini vel terni nec multo plures simul habitant suo arbitratu ac dicione viventes, et de eo, quod laboraverint, in medium partes conferunt, ut habeant alimenta.communia. Habitant autem quam plurimum in urbis et castellis, et, quasi ars sit sancta, non vita, quidquid vendiderint, majoris est pretii. Inter hos sæpe sunt jurgia, quia suo viventes cibo non patiuntur se aljcui esse subiectos. Re vera solent certare jejuniis et rem secreti victoriæ faciunt. Apud hos affectata sunt omnia: laxæ manicæ, caligæ follicantes, vestis grossior, crebra suspiria, visitatio virginum, detractatio clericorurn, et si quando festior dies venerit, saturantur ad vomitum,

[35]35His igitur quasi quibusdam pestibus exterminatis veniamus ad eos, qui plures in commune habitant, id est, quos vocari cœnobium diximus. Prima apud eos confœderatio est obœdire majoribus et, quidquid jusserint, facere. Divisi sunt per decurias atque centurias, ita ut novem hominibus decimus præsit et rursus decem præpositos sub se centesimus habeat. Manent separati, sed junctis

* I.e. Pannonia, cellulis. Usque ad horam nonam quasi justitium est: nemo pergit ad alium exceptis his, quos decanos diximus, ut, si cogitationibus forte quis fluctuat, illius consoletur alloquiis. Post horam nonam in commune concurritur, psalmi resonant, scripturæ ex more recitantur et conpletis orationibus cunctisque residentibus medius, quem patrem vocant, incipit disputare. Quo loquente tantum silentium fit, ut nemo ad alium respicere, nemo audeat excreare. Dicentis laus in fletu est audientum. Tacite volvuntur per ora lacrimæ et ne in singultus quidem erumpit dolor. Cum vero de regno Christi, de futura beatitudine, de gloria cœperit adnuntiare ventura, videas cunctos moderato suspirio et oculis ad cælum levatis intra se dicere: ' Quis dabit mihi pinnas sicut columbæ, et volabo et requiescam? '

Post hoc concilium solvitur et unaquæque decuria cum suo parente pergit ad mensas, quibus per singulas ebdomadas vicissim ministrant. Nullus in cibo strepitus, nemo comedens loquitur. Vivuntur pane, leguminibus et olere, quæ sale et oleo condiuntur. Vinum tantum senes accipiunt, quibus et parvulis sæpe fit prandium, ut aliorum fessa sustentetur ætas, aliorum non frangatur incipiens. Dehinc consurgunt pariter et hymno dicto ad præsepia redeunt. Ibi usque ad vesperam cum suis unusquisque loquitur et dicit: ' Vidistis ilium et ilium,

Quanta in ipso sit gratia, quantum silentium, quam moderatus incessus? ' Si infirmum viderint, consolantur; Si in Deo amore ferventem, cohortantur ad studium. Et quia nocte extra orationes publi eas ni suo cubili unusquisque vigilat, circumeunt cellulas singulorum et aure adposita, quid faciant, diligenter explorant. Quern tardiorem deprehenderint, non increpant, sed dissimulate, quod norunt, eum sæpius visitant et prius incipientes provocant magis orare, quam cogunt. Opus diei statutum est, quod decano redditum fertur ad œconomicum, qui et ipse per singulos menses patri omnium cum magno reddit tremore rationem. A quo etiam cibi, cum facti fuerint, degustantur et, quia non licet dicere cuiquam: ' Tunicam et sagum textaque juncis strata non habeo,' ille ita universa moderatur, ut nemo quid postulet, nemo dehabeat. Si vero quis cœperit ægrotare, transfertur ad exedram latiorem et tanto senum ministerio confovetur, ut nec delicias urbium nec matris quærat affectum. Dominicis diebus oratione tantum et lectionibus vacant; Quod quidem et omni tempore conpletis opusculis faciunt. Cotidie de scripturis aliquid discitur. Le junium totius anni æquale est excepta quadragesima, in qua sola conceditur restrictius vivere. Pentecoste cenæ mutantur in prandia, quo et traditioni ecclesiasticæ satisfiat et ventrem cibo non onerent duplicate. Tales Philo, Platonici sermonis imitator, tales loseph us, Græcus Livius, in secunda Iudaicae captivitatis historia Essenos refert.

[36]36Verum quia nunc de virginibus scribens pæne superflue de monachis disputavi, ad tertium genus veniam, quos anchoretas vocant et qui de cœnobiis exeuntes excepto pane et sale amplius ad deserta nil perferunt. Hujus vitæ auctor Paulus, inlustrator Antonius et, ut ad superiora conscendam, princeps lohannes baptista fuit. Talem virum Hieremias quoque propheta descripsit dicens: ' Bonum est viro, cum portaverit jugum ab adulescentia sua. Sedebit solus et tacebit, quoniam sustulit super se jugum, dabit percutienti se maxillam, saturabitur inproperiis, quia non in sempiternum abiciet dominus.' Horum laborem et conversationem in came, non carnis, alio tempore, si volueris, explicabo. Nunc ad propositum redeam, quia de avaritia disserens ad monachos verteram. Quorum tibi exempla proponens, non dicam aurum et argentum et ceteras opes, sed ipsam terram cælumque despicies et Christo copulata cantabis: ' Pars mea dominus.'

[37]37Post hæc, quamquam apostolus semper orare nos jubeat et Sanctis etiam ipse somnus oratio sit, tamen divisas orandi horas habere debemus, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admoneat: horam tertiam, sextam, nonam, diluculum quoque et vesperam nemo qui nesciat. Nec cibus a te sumatur nisi oratione præmissa nec recedatur a mensa, nisi referantur

Gratiæ creatori. Noctibus bis terque surgendum, revolvenda de scripturis, quæ memoriter tenemus. Egredientes hospitium armet oratio, regredientibus de platea oratio occurrat ante, quam sessio, nec prius corpusculum requiescat, quam anima pascatur. Ad omnem actum, ad omnem incessum manus pingat crucem. Nulli detrahas nec adversus filium matris tuæ ponas scandalum. ' Tu quæ es, ut alienum servum judices? Suo domino stat aut cadit. Stabit autem; Potens est enim Deus statuere ilium.' Nec, si biduo jejunaveris, putes te non jejunante meliorem. Tu jejunas et irasceris, ille comedit et forte blanditur; Tu vexationem mentis et ventris esuriem rixando digeris, ille moderatius alitur et Deo gratias refert. Unde cotidie clamat Esaias: ' Non tale jejunium elegi, dieit dominus,' et iterum: ' In diebus enim jejuniorum invenientur voluntates vestræ et omnes, qui sub potestate vestra eunt, stimulatis. <Si)> in judiciis et litibus jejunatis et percutitis pugnis humilem, ut quid mihi jejunatis? Quale illud potest esse jejunium, cujus iram, non dicam nox occupat, sed luna integra derelinquit? Te ipsam considerans noli in alterius ruina, sed in tuo opere gloriari.

[38]38Nec illarum tibi exempla proponas, quæ carnis curam facientes possessionum reditus et cotidianas domus impensas subputant. Neque enim undecim apostoli ludæ proditione sunt fracti nec

Phygelo et Alexandre faciente naufragium ceteri a cursu fidei substiterunt. Nec dicas: ' Ilia et ilia suis rebus fruitur; Honoratur ab omnibus; Fratres ad eam conveniunt et sorores: numquid ideo virgo esse desivit? ' Primum dubium, an virgo sit talis. ' Non enim, quomodo videt homo, videbit Deus. Homo videt in facie, Deus videt in corde.' Dehinc, etiam si corpore virgo est, an spiritu virgo sit, nescio. Apostolus autem ita virginem definivit: ' Ut sit sancta et corpore et spiritu.' Ad extremum habeat sibi gloriam suam; Vincat Pauli sententiam, deliciis fruatur et vivat! Nos meliora exempla sectemur.

Propone tibi beatam Mariam, quæ tantæ extitit puritatis, ut mater esse domini mereretur. Ad quam cum angelus Gabriel in viri specie descendisset dicens: ' Ave, gratia plena, dominus tecum,' consternata respondere non potuit; Nunquam enim a viro fuit salutata. Denique nuntium discit et loquitur et, quæ hominem formidarat, cum angelo fabulatur intrepida. Potes et tu esse mater domini. ' Accipe tibi tomum magnum, novum et scribe in eo stilo hominis velociter spolia detrahentis,' et, cum accesseris ad prophetissam et conceperis in utero et pepereris filium, die: ' A timore tuo, Domine, concepimus et doluimus et peperimus; Spiritum salvationis tuæ fecimus super terram.' Tunc et filius tuus

Tibi respondebit et dicet: ' Ecce mater mea et fratres mei.' Et mirum in modum ille, quern in latitudine pectoris tui paulo ante descripseras, quem in novitate cordis stilo volante signaveras, postquam spolia ex hostibus ceperit, postquam denudaverit principatus et potestates et adfixerit eas cruci, conceptus adolescit et major effectus sponsam te incipit habere de matre. Grandis labor, sed grande præmium esse, quod martyras, esse, quod apostolos, esse, quod Christus est.

Quæ quidem uni versa tunc prosunt, cum in ecclesia fiunt, cum in una domo pascha celebramus, si arcam ingredimur cum Noe, si pereunte Hierico Raab justificata nos continet. Ceterum virgines, quales apud diversas hereses et quales apud inpurissimum Manicheum esse dicuntur, scorta sunt æstimanda, non virgines. Si enim corporis earum auctor est diabolus, quomodo possunt honorare plasticam hostis sui? Sed quia sciunt virginale vocabulum gloriosum, sub ovium pellibus lupos tegunt. Christum mentitur antichristus et turpitudinem vitæ falso nominis honore convestiunt. Gaude, soror, gaude, filia, gaude, mi virgo: quod aliae simulant, tu vere esse cœpisti.

[39]39Hæc omnia, quæ digessimus, dura videbuntur ei, qui non amat Christum. Qui autem omnem sæculi pompam pro purgamento habuerit et vana duxerit universa sub sole, ut Christum lucrifaciat, qui conmortuus est domino suo et conresurrexit et crucifixit carnem cum vitiis et concupiscentiis, Ubere

Tribulatio? An angustia? An persecutio? An famis? An nuditas? An periculum? An gladius? ' Et iterum: ' Certus autem sum, quia neque mors neque vita neque angelus neque principatus neque instantia neque futura neque fortitudo neque excelsum neque profundum neque alia creatura poterit nos separare a caritate Dei, quæ est in Christo Iesu domino nostro

Dei filius pro nostra salute hominis factus est filius, decern mensibus in utero, ut nascatur, expectat, fastidia sustinet, cruentus egeritur, involvitur pannis, blanditiis deridetur et ille, cujus pugillo mundus includitur, præsepis continetur angustiis. Taceo, quod usque ad tricesimum annum ignobilis parentum paupertate contentus est: verberabatur et tacet crucifigitur et pro crucifigentibus deprecatur. ' Quid,' igitur, ' retribuam domino pro omnibus, quæ retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam et nomen domini invocabo, Pretiosa in conspectu domini mors sanctorum ejus.' Hæc est sola digna retributio, cum sanguis sanguine compensatur et rede rapti cruore Christi pro redemptore libenter obcumbimus. Quis sanctorum sine certamine coronatus est? Abel justus occiditur; Abraham uxorem periclitatur amittere et, ne in inmensum volumen extendam, quære et invenies singulos diversa perpessos. Solus in deliciis Salomon fuit, et forsitan ideo corruit. ' Quem enim diligit dominus, corripit; Castigat autem omnem

Filium quem recipit.' Nonne melius est brevi tempore dimicare, ferre vallum, arma, cibaria, lassescere sub lorica et postea gaudere victorem, quam inpatientia unius horæ servire perpetuo?

[40]40Nihil amantibus durum est, nullus difficilis cupienti labor. Respice, quanta Iacob pro Rachel pacta uxore sustineat. ' Et servivit,' inquit scriptura, ' Iacob pro Rachel annis septem. Et erant in conspectu ejus quasi pauci dies, quia amabat illam.' Unde et ipse postea memorat: ' In die urebar æstu et gelu nocte.' Amemus et nos Christum, semper ejus quæramus amplexus, et facile videbitur omne difficile. Brevia putabimus universa, quæ longa sunt, et jaculo illius vulnerati per horarum momenta dicimus: ' Heu me, quia peregrinatio mea prolongata est.' ' Non sunt,' enim, ' condignæ passiones hujus mundi ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis '; ' Quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio autem spem, spes vero non confundit.' Quando tibi grave videtur esse, quod sustines, Pauli secundam ad Corinthios lege: ' In laboribus plurimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter— ludæis quinquies quadragenas una minus accepi, ter virgis cæsus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci—nocte et die in profundo maris fui, in itineribus sæpius, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentibus, periculis in civitate, periculis in deserto, periculis in

Mare, periculis in falsis fratribus, in laboribus, in miseriis, in vigiliis multis, in fame et siti, in jejuniis plurimis, in frigore et nuditate.' Quis nostrum saltim minimam portionem de catalogo harum sibi potest vindicare virtutum? Utique ille postea confidenter aiebat: ' Cursum consummavi, fidem servavi. Superest mihi corona justitiæ, quam retribuet mihi dominus.'

Si cibus insulsior fuerit, contristamur et putamus nos Deo præstare beneficium, cum aquatius bibimus: calix frangitur, mensa subvertitur, verbera sonant et aqua tepidior sanguine vindicatur. ' Regnum cælorum vim patitur et violenti diripiunt illud.' Nisi vim feceris, cælorum regna non capies. Nisi pulsaveris inportune, panem non accipies sacramenti. An non tibi videtur esse violenti, cum caro cupit esse, quod Deus est, et illuc, unde angeli corruerunt, angelos judicatura conscendere?

[41]41Egredere, quæso, paulisper e corpore et præsentis laboris ante oculos tuos pinge mercedem, quam ' nec oculus vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit.' Qualis erit ilia dies, cum tibi Maria, mater domini, choris occurret comitata virgineis, cum post Rubrum Mare et submersum cum suo exercitu Pharaonem tympanum tenens præcinet

Responsuris: ' Cantemus domino; Gloriose enim magnificatus est. Equum et ascensorem proiecit in mare.' Tunc Thecla in tuos læta volabit amplexus. Tunc et ipse sponsus occurret et dicet: ' Surge, veni, proxima mea, speciosa mea, columba mea, quia ecce hiemps transiit, pluvia abiit sibi.' Tunc angeli mirabuntur et dicent: ' Quæ est ista prospiciens quasi diluculum, speciosa ut luna, electa ut sol? ' Videbunt te filiæ et laudabunt te reginæ et concubinæ te prædicabunt. Tunc et alius castitatis chorus occurret: Sarra cum nuptis veniet, filia Phanuelis Anna cum viduis. Erunt ut in diversis gregibus, carnis et spiritus, matres tuæ. Lætabitur ilia, quod genuit; Exultabit ista, quod docuit. Tunc vere super asinam dominus ascendet et cælestem ingredietur Hierusalem. Tunc parvuli, de quibus in Esaia salvator effatur: ' Ecce ego et pueri, quos mihi dedit dominus,' palmas victoriæ sublevantes consono ore cantabunt * Osanna in excelsis; Benedictus, qui venit in nomine domini, osanna in excelsis.' Tunc centum quadraginta quattuor milia in conspectu throni et seniorum tenebunt citharas et cantabunt canticum novum et nemo poterit scire canticum illud, nisi numerus definitus: * Hi sunt, qui se cum mulieribus non coinquinaverunt—virgines enim permanserunt; Hi sunt, qui secuntur agnum, quocumque vadit.' Quotienscumque te vana sæculi delectarit ambitio, quo-

' Song of Sol omon, ii. 10.

Tiens in mundo aliquid videris gloriosum, ad paradisum mente transgredere; Esse incipe, quod futura es, et audies ab sponso tuo: ' Pone me sicut signaculum in corde tuo, sicut signaculum in brachio tuo,' et opere pariter ac mente munita clamabis: ' Aqua multa non poterit extinguere caritatem et flumina non cooperient eam.'

Index