Anon. littorensis, Historia translationis S. Nicolai
De indicatione facta de celebratione super tripodes, non super altare.
De massa vitrea primo inventa.
De tertia massa cuprea, post aliam de bitumine.
De titulo s Nicolai reperto in grseco et latino De mandato imperatoris de fortissima clausura facienda.
De assistentia diversorum generum in inventionem s Nicolai.
De asportatione sanctorum corporum, et relaxatione Pisanorum pro memoria.
De lamentatione Graecorum, et de supplicatione abbatis ad restitutionem.
De restitutione unius capsellae, et donatione pro restaurando loco De oblatione Venetorum ad corpora, et depositione in triremi.
De legatione missa ad Venetos.
De exercitu ducentarum navium, et applicatione legationis ad Venetiam.
De dispositione ad locanda corpoi>.
De navi remissa ad exercitum pro responsione legati De applicatione classis cum sanctis tribus ad Hierusalem XXXI.De generosa receptione Venetorum ab exercitu Gallorum et Godofrido, et oblatione Ve
De pactione inter exercitum Venetorum, et de privilegiis eis concessis.
De captione Tripolis, et de conventione parte in Joppe pro custodia
De applicatione s Johannis Baptistae, stoli in die relicta sanctorum et sermone episcopi ad populum De missarum celebratione ad S Sepulcbrum,
De eleemosynis Venetorum, et laude ipsorum a Gallis.
XXXVIII De confirmatione pactorum et reditu ad Joppem De Godefridi obitu.
De accessu ad capiendum Acaron.
De accessu ad capiendam Caipham civitatem.
De captione unius turris Caiphae, et promissione ejusdem.
De captione Caiphae, et praeda donata Gallis, et valefactione ad invicem.
classis ad Venetiam cum corporibus sanctis, De applicatione et juramento de locandis.
s NU De constructione turris fortissimae in ecclesia s Nicolai, et de translatione et festo
colai in Venetia Sermo de reliquiis.
De praedicatione crucis nostri Salvatoris, anno millesimo nonagesimo sexto, a Ab Incarnatione Dominiglorioso Graeciae feli U rbano papa catholico in apostolica sede residente, Alexioguber Novae necnon, patriarcha Aquileiae ecclesiam citer imperante, Petronante, Vitale Michael b Venetiae principante, remque publicam suorum magna Aquilegm codd praeter a." c Hunc titulum addidimus Alexi a ' ecclesim a." providentia sapienter et utiliter disponente, Spiritus Sanctus Occidentalium a tum 1096-1099.
mentibus inspiravit, quatenus, cum armis spiritualibus simulque materialibus,Hierosolimam peterent; ea scilicet ratione, ut civitatem sanctam et sancta sancto rum a cultura daemoniorum et ab immundis ritibus paganorum emundarent Cuj us honesti consilii militiaeque salutaris conscii et participes, cum Gallorumevidentia efficaci principibus 2, Veneticorum proceres cxtiterunt, sicut postea rei ter ostenderunt Occidentales igitur viri, divinitus inspirati, alii ferro candente carni propriae signum Crucis imprimentes*, alii exterius in vestibus designantes,unanimiter et alacriter viam Dei sanctamque militiam arripuerunt, civitates ini niicorum debellantes, et hostes Dei suosque devincentes.
De captione Hierusalem in tertio anno itinere, Deo cooperante, Tertio anno ab incepto Sepulchrum civitatem ac Domini de potestate gentilium virtute liberarunt Venetici vero, quia bellica, situ loci, pro equis navibus utuntur, navali praelio super omnes* populosantivictoriam obtinere quasi naturaliter assueti, appa quitus exercitati, semperque ratu grandi, studioque diligenti copiosam navium multitudinem, ad servitium vise d Dei, paraverunt, earnque viris et rebus bellicis sufficienter impleverunt Sed, quiaexer nondum plenarie constitutum erat, qui classem regere, quique praeesse deberent, ecclesiam evangelistse Marci unanimiter omnes petunt, commu citui Henricum 165, Castellanum episcopum nique voce clerus ac populusrecto, praeceptorem rem deposcunt, Joannemque 19 Michaelem filium praefati et,, exercitui classique ducem praeficiunt Henricus igitur, ducisCastellanus epi scopus, quamvis invitus 22, obedientia tandem patriarchae 23, et ducis imperio, pre cibusque cleri ac populi superatus, in signum viae 24 Dei crucem suscepit: cujus devotior cunctis, ultroneus adimplevit, qui et servitium postea, opus, suscepta, pluribus exemplum et doctrinam secum pergentibus cruce praebuit, E orandi studio, non ad pugnam Hunc titulum solus habet a !' b plenarie erath que om populus petunt Michaelemque A - 20 vero non minus quam in armorum victoriam expectarent d ! • a De crucibus carne impressis, de ea praecipue quam Bernoldi Chron., ad ann 1096 (M Germ,, III, p 479
, primus S M de Josaphat V, p 464 ) fronti insculpserat Balduinus b Henricus Contarenus (Enrico Contarini), Dominici abbas et Caesariensis archiepiscopus, v Guib de Novig Contareni ducis filius, ad sedem Olivolensem ann 1074 182-1 83 ).
Hist occ des ci\, pp miraculo, commemorant Historia anno nuncupatam), Easdem, (ab Castellanam sed ex electus 1091,
De recessu classis portu Venetiarum carinas solvunt Paratis itaque cunctis, et onerata classe, incunctanter, por- a petunt, ibique lumque exitu Rivoalti alacriter omnes, more solito littoris in de ratibus descendentes, sanctissimi Nicolai basilicam a adeunt; et, audita patriarchaealiorumque episcoporum salutifera praedicatione, confirmatisque cunctis singu lorum sacrosancta benedictione, subito de portu navibus emissis, per aequora late vela turgescunt Tunc Castellanus pontifex volis tacitam orationem taliter meditatus est: «Praesul sancte Dei! caput hujus materiei! «Perfice servorum, quae poscunt, vota tuorum mea mefallitspes (ut credo), quia locus, sancto nomini «Spero enim, neque maxima semper ha- c, quem tui fideles Venetici in veneratione «tuo dedicatus 14 «buerunt, et ubi modo devotis mentibus licentiam acceperunt, quandoque 18et frequentius, ac devotique nominis et praesentia tui corpo «reverentius «ris consecratus, non solum Veneticis, verum etiam cunctis 23 Occidentalibus! »Discedentes igitur naves 25 Veneticorum tensis velis aequo «erit venerandus ra tundunt 28 Venetiae vero clerus et monachi puppes precibus impellunt; sicque veloci cursu, et aspera 29 Dalmatiae littora carpentes, Jaderam applicuerunt Quae et ordinaverint, et multa alia de autem ibi de suo regno tractaverint itinere historiographi luculenti narrationi reservemus 34, et ad ea, quae nos proposito, et sanctissimi confessoris Nicolai devotio exigit, ipso opitu trae mentis intentio lante, et stylum et studium applicemus e
Nicolai, in littore Rivoalti, ( Chartee duae, inenico Contareno duce, anno, exstructum, de quo Slav merid t VII, pp 178-179), adjungeret c Res Dalmaticae, ut vo x tandem significat, multum v Cornelius, Op et cit, pp s.
regna Rhodon a Achaiae claram usque deserentes, pervenerunt, ubi, consilio Johannis dueis, atque Henrici episcopi aliorumque stoli sapientum, propter,temporis multimodam oppor portus securitatem et loci positionem, necnon et in terram pluribus extractis, hiemaverunt tunitatem, deoneratis navibus et
De legatione missa ad Godofredum, et de dissuasione imperatoris Gonstanlinopolitani \ legatos, cum Inde litteris, patriarchae Jerosolimilano, regi Godfrido 5, comiti b Raimundo, Boimundo, ibicrue legatos eorum, aliisque principibus transmiserunt et litteras, priusquam discederent, receperunt d Interea Constantinopolitanus im eos, ut fertur, impedire ab incepto perator, itinere satagebat, eisque, minis et desisterent suggerebat muneribus, ut Sed Dei pontifex, zelo divino repletus, crucisque vexillo, plus quam lorica vel clypeo confisus, nec minas hominumti blanditiis animum flectens, sociorum animos in Dei servitio solidabat, mens, nec asserendo quod non incipiens coronatur in fine perseverat 10f, sed qui; dicebat mei carissimi! quando Christus crucem suam tollere jussit, itaque «Certe, filii: sequi tollere «non solumese praecepit Quod si rebus transi, verum etiam obediamus «toriis, aut hominibus, plus quam Deo, et nisi votum cœptae viae n «fideliter impleamus, abnegamus plane illum cujus signum bajulamus Sed timore aliquo vel temporali commodo 22 «absit hoc a nobis, quod, pro, propoinfamiam hominum incurra «situm nostrum immutemus, unde iram Dei et «mus »Haec et his similia episcopo praelibante 26, major pars bonorum, qui satis in proposito firmi erant, firmiores effecti, et minores ad eorum unitatem sunt redacti.
gessit; sed anno tantumsedem reipsa obtinuit, Ex omnibus maritimis obiitque ann 1118 Italiae gentibus, soli Veneti h Godefridus deBullione, qui regium titulum nun tunc imperio Byzantino inservisse videntur supra,
norum classem adesse contra eos, armatam et praeparatam in praelium, qui in a iogg-1
oo tantum superbiae fastum ascenderant 2, quod navim imperialemet signa impe rialia sibi fecerant, et seipsos totum mundum devincentes appellabant Venetici \ cum vero, oculo ne post factum paeniteant discretionis vigilantes, consilio,, satis humiliter rogando miserunt, ut a damnis cuncta facientes, legatos eis et cessarent, atque ut boni b opprobriis, quae Graecis et Veneticis inferebant, et peregrini pacifici transmearent Illi autem, hoc audire dedignantes, christiani et dixerunt se, sicut dominos terrae, quocumque vellent 9, ad eorum dedecus, ituros, et in portum, ubi hiemabant, ipsis nolentibus, etiam intraturos Quorumprae sumptione audita, Venetici subito de terra classem in aequora trudunt, et, dimis tantum armatis navibus, contra quinqua- c in portu reliquis, cum triginta sis usurpantibus, procedunt Quid plura? Inito ginta obviam illis, imperialia signa tantum quatuor 16 Veneticorum certamine, prius illi adeo minaces, praecedentibus usurpationem amiserunt, et impetus in tantum navibus superati, ferocitatem quod de quinquaginta navibus eorum, viginti duae vix, nocte superveniente, libe aliis omnibus sine sanguine captis, evaserunt Refrenata tandem eorum ratae, contumacia, cum in portum tripudianter fuissent subducti, ducique exercitus episcopo triumphaliter praesentati, quid excusationis, quid satisfactionis, quid et obligationis obtulerunt taediosa narrationis series fuerit 24 Viden disserere,, tes imperatoris ministri, qui illi praeerant regioni, suos infestissimos hostes, et, in civitate sua captos detineri imperii fasces mentientes 26, modis omnibus eia- e borant, ut imperatori reddantur 29, et, ei praesentati sicut damnatitii, capite puni timorati,immo cruci, in Domino antur 30 Sed victores se vere cruciferos cum exemplo demonstrarunt, nec imperatori, nec patientiae fixos, alicui voluerunt mortali, sed soli Deo triumphum, quem dederat, ascribere
c x tembri applicuerit loquitur ed deflictis, fuse ( Bonn., II, pp n 5-12 1 in Terram Sanctam novembri multo; Hist gr des cr.,I, II, pp praeliata, serius Eam de eadem re, quum victoriam Graecis, non advenerit F Negri, qui documentis deperditis opus a suum della I Bologna^ crociata 1601, Venetis tribuat, tractasse suspicari est; noster ( Storia in-f.) difficilenempe naves in portu, Anna autem medio in pelago pu conflavit, duas classes sedulo distinctas recenset istas gnavisse narrat; classisque Pisana de qua Anna loquitur, (c lxv, p 43 ) h Id est a die octad diem maiicui Daimbertus archiepiscopus praeerat, quaeque Graecos c Mirrwa, olim Myra, de qua v supra p o, ann d.
Cephalonia trucidaverat Aq in Albert.
singulis providerent, si res esset idonea ad faciendum quod parabant, im- a et ad desiderabant plendum quod
De descensu classis ad Mirraeam Euntes autem (tantum enim, qui sex milliaribus per terram missi fuerant, distabat a littore, ubi classis erat ), urbem et ecclesiam ingrediuntur, civitas in thesaurus jacebat absconditus qua, quo tunc forte congregatio desiderabilis convenerat, quando naves ad terram canonicorum tota, plus accedere viderat forsan oblationis, quam devotione civitas a paganis religionis Erat enim spe stabant, sed in castro destructa; ibique, nec clerici alii homines, quod, nec ab urbe distabat quasi duobus milliaribus, habitabant; neque omnes omni diedescendebant, sed quaternis suas vices hebdomadibus adimple ad officium illuc hora red- c bant Inquisitis itaque legatis ac denotatis quae volunt, eademque retulerunt Quo audito, populi cuncta prospera et opportuna euntes, exercitui non ducis imperium, non episcopi documentum praestolantes, non multitudo praeconis vocem, non tubae sonitum attendentes, certatim arma capiunt ac civitati irruunt Ubi vero beatissimi confessoris ad ecclesiam pervenerunt, catervatim et hoc modo cum lachrymis orationem fude- d gradum sistunt, arma ponunt, «Deus aeterne! qui cuncta, priusquam fierent, ordinasti, quique beatum runt:, «Nicolaum in utero matris sanctificasti d, qui nos, ejus interventu 21, de tot periculis desiderium nostrum, quatenus «liberasti, concede piae petitioni, comple in bono«illum mereamur corporaliter habere praesentem, quem ubique veneramur mira «culis non absentem Alme paler Nicolae! tuorum precibus annue famulorum, «dignare patriam tibi semper dedicatam visitare Sancte pater! Venetia, «filia tua tibi locum te videre desiderat;, te invitat,, ubi te recipiat, praepa «ravit; et, si illuc veneris, adhuc illum amplificabit 29, et, ut ibi deceat te tantum «patronum 31 Scimus quidem nos indignos, ut habitare, meliorabit te lascivis et ut ossa sancta tua pollutis manibus teneamus: «oculis videamus, fides, non obtinebit, quod completa, cum «meritum Dei gratia adimplebit.»Oratione et a" 2 autem om civitatis a" tota cum venera d »viderat om spe om quando tione nec i omni die om nec clerici om homines illuc om sed clerici legati que add interventum a" jam tibi locum amplificabit om j) 31 prmconem cedificavit, et si deceat ibi* Locus incertus, forsan Pheenicus qui olim nuncupa seu Dere Aghzy nuncupato, Tchischanie et ruinisvali batur Sinas, P at arae vicinus, dissimi cujusdam monasterii, ad honoremss Anargy murum civitatis circumquaque muniunt alii cum ferramentis, alii cum a armis a a; instrumentis, ad fodi en dum, ibi remanentes, sese praeparaverunt; quatuor eccle fugientibus, retinuerunt, custodes, quos prius siae clericis aliis blanditiis et promissis alliciunt, consolatione leniunt, potentes et divites eos fore promittunt, quem requirunt si locum ostenderint, ubi jaceat
/ De ostenta arca fracta, unde Barenses partem reliquiarum discerpserant 7 ' / ignorantes rem b Illi vero dissimulantes,, arcam, vel antiquitate forsitan in capite fractam, muro adhaerentem, illis ostenderunt: «Haec est, inquiunt, arca, «unde Barenses partem reliquiarum abstulerunt, partemque reliquerunt Si facite.»Quibus illi: «Hactenus vobiscum tollite, nosque dimissos «vultis illas, «verbis mollibus et blandimentis usi sumus; sed nisi dixeritis, quod quaerimus, et tormentis in vos animadvertemus »Ad hoc custodes: «atrocissime verberibus flammis uratis, vel capite puniatisa nobis rei veri, quomodo «Si nos etiam exsculpere poteritis, quae ab omnibus ignoratur, a tempore Vasiliiim «tatemVasilius imperator eum abstulit, cum Constan «peratoris Arcam enim unde quondam «tinopolim asportare videre sed voluit potestis; ubi, vel, «quomodo reposuerit 24, cum ipsum transferre nequiverit, nullus indicare mor «talium notest vobis \
Xll De arca violata in qua solum repererunt oleum custodibus arcam itaque monstratam Currentes fregerunt, inquirentes a et intrinsecus, praeter aquam et oleum, nihil aliud invenerunt Frementes igitur et ira commoti, murum ecclesiae perforant, pavimentum frangunt, aras diruunt 27, neque sacrariis, neque sacris aditis parcunt, jam que diei praecedentis partem, prius qui aliis clericis d \ de clericis aliisque discerpunt codd rem vel antiquitate forsitan a"; murum a'vo is c > eum portare quidem de qua quidem Constantinopoli a Non xn (ed Le Prevost, III, civitatis murum, Saracenis jam ab anno Op cit etOrder Vit.,
cus- a totamque fere noctem incassum laborando consumpserant, cum quidam ex a 1100.intolerabili tormento perterritus, ad naves ire pro epi todibus, crudeli pcena acscopo rogavit, pollicens se veritatem indicaturum, nec aliquid quod novisset ve nienti celaturum Adsunt illico juvenes parati, qui properanter episcopo verba, quem in vanum expenderant Eadem, et laborem seriatim custodis annuntiant hora dux exercitus, Johannes, et episcopus Henricus, stipati bellatorum copiis, urbem adeunt Dux cum militibus loricatis praecedebat, episcopus cum clericis, nudis pedibus, incedebat; dux suos milites ad bellandum ordinabat, episcopus suum clerum ad psallendum commonebat
De oratione episcopi ecclesiam in terram se Cumque in introissent, episcopus, cum lachrymis, ab imo pectore suspiria trahens prosternens, talia precabatur: «Deus, Pater peccatorum! «misericordiarum, cognitor secretorum, dator bonorum, remissor indignum, «qui me, famulum tuum, peccatorem et ecclesiae sanctae tuae «praeesse voluisti, quique mihi, licet indigno, tuas oves ad regendum commi «sisti, exaudi propitius humilitatis meae preces, et respice fidelem devotionem «populi tui Domine misericors, miserator vitae! Deus, qui discipulis n, et fons petieritis vobis*, da nobis, quod «tuis promisisti: Quidquid in nomine meo, fiet «in nomine tuo petimus, qui discipuli tui sumus, qui in crucem tuam tollimus 23, «qui te sequimur, ut valemus 24 Sancte Paraclite Spiritus! qui pro nobis gemi inenarrabilibus 26, tuam sanctam consolationem nostris infunde «tibus postulas «mentibus 27, ut quod fideliter imploramus efficaciter obtinere valeamus Deus «P ater! Deus Filius! Spiritus Sancte 28 Deus! sicut ego corde credo et oreconfi «teor, quod hoc tres personae una est substantia et unus Deus, sic concede nobis«invenire quod quaerimus, videre quod volumus, perficere quod optamus Sanc acquiesce 29; dignare tuam Venetiam «tissime praesul Nicolae! votis fidelium et Graecis, quod «Occidentem visitare Sufficiat Orienti te pontificem et docto- f et«rem habuerunt, et quod te, post excessum, fere septingentis annis 30h retinue; gaudeant tandem 33 Occidens et Latini tui 34 «runtcorporis praesentia visi «tari, miraculis illustrari, tuisque precibus et meritis, ad cœlestia sublevari, «praestante et cooperante sancta et individua est honor et gloria, Trinitate, cui vero hora d - cum lachrymis om / terra sese terram seseprecaet ab imo pectore suspiria trahens, talia precabatur proferebat B 13 remis cum lachrymis bamur c, d -?-* c et om sanctae om sio licet indigno om mus kacquies et quod gaudeat B 33 tantum ab tui sanctissimi gaudeant tandem Oriens et Latini miraculis d, retinuerunt, infra post visitari ponit te.
saeculorum Arnen »Erectus autem 2 Dei «mine et semper, et ante omnia saecula a ratione pontifex ab oratione custodem, qui eum arcessiverat, alloquitur tali: benedicte! cum tuam suscepi legationem quamvis «Fili certe infirmitate,, huc adveni 9 Scio enim, quod non sine «gravi detinerer spe sublevatus, «causa pro me mandasti ne celaveris si quid habes veritatis, mihi sis;; «securus de metcede Vera, cum protuleris »Cui custos: «Sancte pater, et vere «Dei cultor! hujus rei quam desideras, Deo teste, nullius ostensionis scire «Vestigium agnosco; sed pœnas imminentes evitare cupiens, ut per te liberer, pro «te mandavi »Audiens haec episcopus in abditam ecclesiae partem lachrymando secessit Populus vero 20, se delusUm comperiens, custodem pœnis afficit exqui* c sitis, quas 'non praevalens, episcopum diutius advocavit; qui sustinere ille accurrens, tortoribus graviter iratus, eum de manibus eorum eripuit.
De una arca demonstrata TunC ille, paulo post spiritu resumpto, «Serve Dei pontifici dixit: talia «Omnipotentis! cur me sic affligi permittis? Sine causa, Deus novit, haec tormenta «patior; quod requiris, nunquam scies a me, Vel ab aliquo Sed invitus et coactus o «tibi quiddam jam revelabo, quod quidem erit inutile, semperque Graecis «lachrymabile damnum, Veneticis vero utile et memoriale sempiternum In hae, quam vides, duo sancti praesules, magni Nicolai vel in 28 «arca praedecessores,«altari principali, ad honorem s Johannis Baptistae consecrato, sine dubio requies «eunt;;
De tribus capsellis cypressinis, in quibus erant duo corpora Quo audito, illi studiosi, arcani antiquam rumpunt, de
De suavitate percepta a perseverantibus in ecclesia Sed quidam eorum divinitus inspirati, in ecclesia retardantes, et locum, ubi sanctissimi confessoris altare destruxerant, diligentius perscrutantes, inopinatam et insuetam odoris suavitatem naribus odorantes, ibi magnam sanctitatem latitare d Quidam etiam, non dubitabant qui locum illum frequentaverant, ad me moriam reduxerunt, quod in praecipuis solemnitatibus archiepiscopus, non ad s Nicolai missarum solemnia celebrabat,sed in loco plano super sanc altare tum corpus tripodem ponebat, ibique divina mysteria peragebat.
De indicatione facta de celebratione super tripodes, non super altare Cernentes quoque imaginem sancti Nicolai superius recta linea super locum «Si locus hic magnum esse depictam, conjecturam facientes, dixerunt intra se: archiepiscopus eum non veneratione non «quid haberet, in tanta sanctitatis»Currentes igitur post exercitum, qui ad naves cum gaudio propera «teneret, odorem, quem senserant, et quae conjecerant bant 29, ex ordine narraverunt; • ejus a oleo de b - Nos debita cum arcellis episcopus suis cum 27
veritate, conjectura consimili ad ecclesiam redeunt, primis succes a qui, audita
autem ad locum, laetiores sibus satis laeti, de secundo efficiendi Ascendentes quem odorem et imaginemcontem designaverant, superius sentientes, plantes, ad invicem dixerunt: «Eya! boni juvenes! iterum in Christi nomine esse verum quod «laboremus Poteritisti, Spiritu Sancto revelante, propheta «verant »Resumptis igitur diversi generis instrumentis, opus beatum in testa lapidum et terrae, prius congerie mentum aeternum sibi repetunt, remolaquepavimentum usque per illuc projecerant, ad quam, antea laborantes, huc atque magnae venerunt, quod etiam rumpentes violenter penetrantes, sublevatis et gravem et ad penetrandum molis lapidibus, vitream massam, ad frangendum difficilem, invenerunt *
De massa vitrea primo inventa vero juventus Venetica suas vires exercuit; Tuncalii cuneos ferreos suppo malleis percutiunt; nunt; alii desuper alii laborantibus subveniunt, profati recentes laborem subeunt; alii locum mundantalii pro fractis ferra gatis; mentis integra subministrant 23 Confracta denique, laborioso studio, massa vitri 24, post ipsam, non minus laboriosam de bitumine repererunt 25, in qua similiter pene tranda plurimum laboris et sudoris exhauserunt.
chrymis et pectus, sanctissima membra collegit, et in suam cappam episcopalem a I iOO ! mirabilisque Deus in sanctis suis! collectam reverenter accepit Mirabile dictu, quam de Hierosolymis vir Deo plenus asportaverat*, in sepulchro, sub palma circa eum, ramos unde frondes tus pullularat, et virides et collegerunt ’ 7 et in testimonium veritatis ad propria portaverunt.
De s Nicolai reperto, in graeco titillo et latino In sepulchro autem illo Graecis litteris scriptum erat: Hic requiescit magnus episcopus Nicolaus, terra marique miraculis gloriosus Sed si quis forte scire voluerit qua ratione s Nicolaus absconsus, quae ita fortiter sigillatus erat et sequitur causa fuit.
De assistentia diversorum generum ad inventionem corporis s Nicolai, Graeci, Ibi namque praesentes aderant Ungari, Tbeutonici, Daci
lioo,,Pisani felicem populum! qui tam pretiosum the Galii, Italici, Barenses et invenire beatum pontificem, qui tale onus 'meruit sustinere! saurum meruit O vere beata, bisque beata Venetia! quae fulges geminis hodie subnixa columnis; leonem b, qui te victoriosam facit in praelio; habes nauclerum habes utique, qui non timet tempestatem in pelago Leonemingenioso furto de Alexandria rafur puisti; nauclerum de Graecia manifestis abstulisti In altero ergo viribuscausa vio quia non tum, et in altero rapinam criminaliter commisisti? Absit! hoc landi locum 10, nec causa malignitatis, sed devotionis et pietatis studio egisti,
De asportatione sanctorum corporum, et relaxatione Pisanorum pro memoria ergo collectisque bituminis adhaerentibus Collectis sanctis reliquiis, frustisad naves suas pervene, properanter ad littora convolarunt Qui statim ut ipsis runt, Pisanos obsides, quos in Rhodo, aliis dimissis, retinuerant, pro caritateabsolutos dimiserunt, eisque navim vic Nicolai misericordiam implorantes, s tumque tribuerunt Quantum, arma, chartamque vero gaudium securitatis Deo laudes lachrymas habuerunt, quantasque retulerunt, quot gratias et compunctionis emiserunt, digne describere non valemus.
tuas desolatas 2, deseris? Cur ab «tuam derelinquis? Cur oves te pastore istis, portare permittis? tuam Aut certe virtutem solitam «violenter amisisti, te cognovisti crudeles Venetici! quare fideles 8 «aut Veneticos plus aliis tibi «nobis hoc fecistis? Quare locum istum destruxistis, altaria confregistis, ecclesiae Turei collegistis? Quamvis «patronos et patrocinia civitatem istamdestruxe salutis adhuc nobis dimiserunt 13, magnam spem «runt; sed vos, qui christianilachrymabiliter sic con «estis, nos et totam Graeciam mortificastis »Dumque improperando loquitur, prae nimio dolore queritur, et, illis absentibus, haectristitia confectus, ad naves ire non potuit; sed ducem illius civitatis ac cano ac nicos rogando misericorditer illuc misit, quatenus Dei amore et sancti imperii c,, aut unum de tribus sibi redderent; quod si neutrum honore, aut tres insimul 20, sanctuarium saltem, quod de altari principali tulerant, non facere vellent negarent; quia criminosum et abominabile multum esset, si locus tantae auctoritatis et antiquitatis sine patrocinio aliquo remaneret.
De restitutione unius capsellae, et donatione pro restaurando loco, quas invenerant in altari, eis n Audita legatione, Venetici unam capsellarum reddiderunt, tantummodo misericordia commoti 28, centum aureos bysan et,, pro restauratione loci, addiderunt Quae illi mœrendo suscipientes, et pro tios a tristitia nihilo ad ea que perdiderant computantes, ad ecclesiam redierunt 30, in remanentes Populi vero finitimi, fama volante commoti, concurrebant ad eum videndum et salutandum filii patrem in longinquam regionem abiturum 32; quasi; videre non potuerunt, navi ubi positus erat inclinantes, qui, cum eum tristitia consumpti, oculisque fletu turbatis, ad sua loca remearunt iSHgHS
In triremi quoque unusquisque pro desiderio vel posse suo a rios offerentes, construxerunt in modum simul positis habitaculum de novis assibus ecclesiolae, iliudque cortinis interius et palliis honorifice paraverunt, ubi nunquam olei lumen ubi pontifex die noctuque ubi deerat praesens aderat, clericorum et cerei, letanias, aut aliquid divinum psallebat; cœtus, assidue, aut vigilias cantabat, autde pulvere, pro devotione, vel eccle illi vero, qui de ossibus sancti Nicolai, aut
siarum suarum veneratione, aliquid a toto diviserant, vel infirmitate varia vexati, vel duris verberibus in nocte terroribus agitati, pontifici quae passi caesi, vel ad integrum omnia fuerant indicantes, suaque peccata confitentes, velut inviti retulerunt satisfaciendo
De legatione missa ad Venetos Quibus ita peractis, legatos inde cum litteris remiserunt Venetiam, indicantes singulis seria tim Constitutis igitur omnibus et de ' 5, quae et qualia peregerant ordinalis, quae ad praesens negotium opus erant, completoque pro desiderio quod gravibus de profundo sublevatis,, a littore funibus solutis, uncisque volebant cum magna alacritate via Dei arripitur: expansisque carbasis, praeter cœlum et vela, fere naves ducentae, omnes victu, armis et nihil aliud videbatur Erant enim hominibus bellicosis oneratae.
De exercitu ducentarum navium, et applicatione legationis ad Venetiam.commit Nunc vero de classe aliquantulum sileamus, eamque Deo regendamredea, cum legatis consolandam, narraturis passibus tamus, atque Venetiam et cum scriptis atque signis, cum Venetiam pervenissent mus Illi itaque, civitas Rivoalti 27, ingenti gaudio sublevata, veritatem ostendissent, repente totaet amicorum per signa re litteris propinquorum palatium ibique requirit,ceptis, jam nullius dubietatis scrupulus, jam nullius tristitiae nodus in eorum cor remansit Totum enim illius anni fere transierat spatium, quo de ipsis id aut om aut nocturnis nocte - omnia ad integrum satisfacientes i13 Venetiam cum verberibus dico litteris • * b.
personuerat quod erat certum non audierant; sed pro vero ficta fama satis
LJbi a quantamque misericordiam, veritas manifeste claruit, qualem scilicet vero rei et de sanctis, et de Pisanis, Deus omnipotens suis fidelibus contulerit, o quantripudio pro inventione sanc tum pro amicorum salute gaudebant! quantoquede torum et monachi in exultabant! Adfuerunt statim, orationibus clerici fit rumor in eleemosynis in populo; votiores laici largiores; diversi diversa b, conjiciunt.
' De dispositione ad locanda corpora quia juxta sanctum Marcum sanctus Nicolaus collocabitur Alii enim dicunt; alii non, sed in campo ipsius ecclesia sibi construetur tertia pars neutrum; laudat horum, sed in casa majori melius esse confirmat, ut sicut dux ad sanc tum Marcum, ita patriarcha sedeat ad sanctum Nicolaum Item omnes suam sen- cquod speramus erit; sed epi tentiain mutant: «Nihil horum, inquiunt, forsan
«scopus, qui cum eo est, ad eum habendum laborabit, eumque in suo episcopatu Ita mentes hominum varie sentiebant 19; sed Deus, qui in cunabu «collocabit.»sedandam et ubi mirificavit sine humano arbitrio, ad dissidionem lis eum eum collocari vellet, indubitanter providit 24 Erat eo tempore Vitalis, abbas S d N icolai de Littore, vir simplex et castus, et a saeculi vanitate penitus alienus, qui, cum audisset s Nicolaum, dominum suum, ab incolis suis inventum fuisse, quod, ex divina pietate complendum in vita sua compleri semper exoptabat 26expec tabat O quam studiosus fuit ad eum adquirendum ducem 29, qui satis amicus et principes requirendo, suggerendo 30 Asserebat erat monasterio,, cohortando! rediret, ipse, totaque monasterii congregatio, quod, nisi, exercitus cum etiam ibi collocarent, assumpto loci thesauro, simulque familia tota, dominum eum suum sequerentur, quocunque eum deferrent.
a eertificati fuerunt, navim velocissimam et armatam, cum nuntiis exercitui obviam, legaverunt ad ducem stoli, et episcopum, aliosque discretiores, de servitio liberali conveniendos; cpii, cum Sclavoniam attigissent, timore hostiumet periculo hie, qui cum, monacho mali ab itinere revocati, in Jadera demorati ipsa navi ex parte abbatis iverat, classis eventum expectante, eaeteri in dubio re pendente,, remearunt De b Venetiam quae Venetiae fiebant, ad praesens satis his igitur, dimissa, stylo navigantes, dictum esse putamus; nunc in pelago, cum classe Hierosolymam adeamus.
\ De applicatione classis cum sanctis tribus ad Hierusalem Nicolao securi navigantes, Cyprum insulam attin Euntes nautae, felice JEgidii, Raimundo, comitique redeunti de Hierosolymis, euntique gentes, S.c Constantinopolim, obviantes, interrogatis de more successibus et recitatis utrim que, cum osculo pacis divisi, cœptum iter tenuerunt utrique Cumque navium in Joppem 16, urbem antiquam multitudo Terrae Promissionis accessisset, et et, regem sanctae civitatis Godefriduin et patriarcham, cum desertam, advenisset quidem tenuiparvo, obviam ha et numero satis toto exercitu suo, pecunia bueriint ':
De pactione inter exercitum Venetorum, et de privilegiis eis concessis Constitutum est igitur inter eos fœdus, in reditu jurejurando confirmandum, et a «Quod Venetici cum privilegio firmitatis sanciendum eis a festivitate Johannis: Assumptionem usque in sanctae Mariae ratione sequenti debeant «Baptistae,, terram, «in Dei servitio laborare; quotquot enim, vel juxta mare, vel infra in «Francigenae ceperant, vel capturi erant, civitates, in singulis ecclesias singulas, «cum plateis convenientibus ad forum, Veneticis concesserunt, eisque libertatem «et immunitatem ab omnibus, quae mercatorum usus principibus terrae reddere «solet, in perpetuum laudaverunt Earum vero civitatum, quas simul caperent, «praeda sic inter se divideretur, quatenus Venetici tertiam, et Francigenae duas «partes haberent, eo quod pecuniosi non erant, et plus et diutius in Dei, servitio «desudarent ~ " itm, '
De captione Tripolis et de conventione, quidem civitatis per medium «Tripolim autem tota praeda inter se, si,«caperetur, divisa, sine ullo debito et servitio, sanctus Marcus possideret, nisi tan «tummodo singulis annis, pro recognitionis memoria sanctique loci reverentia, «Hierosolymam aliquid honestatis insigne transmitterent Etsi forte Venetico navis periclitetur, ubi Gallorum aliquis dominetur «rum ei quicquam nullus, «auferat, nec alicui aliquid nauclerus nisi suis adjutoribus, pro mercede laboris, «attribuat b - ^irriiSiinK^iw «
De applicatione stoli in die s Johannis Baptistae, relicta parte in Joppe pro custodia sanctorum Quibus ita collaudatis, dux stoli et episcopus, simul cum exercitus medietate, Hierosolymam petierunt Alii vero, ad classem custodiendam et corpora sanctorum in portu Joppe, illis redeuntibus ituri, remanserunt, qui in die Nativitatis beati e, circa sextam, nudis pedibus et jejuni, cum summa reverentia
De missarum celebratione ad S Sepulchrum, et sermone episcopi ad populum civitatis Sequenti vero sole, Henricus, venerabilis episcopus, a rege sancta? et patriarcha rogatus humiliter et invitatus, in ecclesia Sancti Sepulchri missarum solemnia cum lachrymosa compunctione celebravit, ubi,post evangelicam lec conversus, donem, ad innumerabilem populum ore sacro talemedidit collo ! completum cutionem: «Hodie, dilectissimi carissimi fratres et est in filii longe ante per os David regis et prophetae, «nobis peccatoribus, quod Spiritus in «et de nobis, et de aliis fidelibus, futurum esse praedixit Hodie vero introimus c Domini «tabernaculum sanctum Domini b Hodie adoravimus in loco ubi steterunt pedes C «nostri Jesu Christi Hodie in sancta civitate sumus, quae totiens a prophetis est «annuntiata, in Scripturis recitata 14, lege prius illustrata, Christi sanguine con«secrata quale gaudium est hodie, fratres! de nostra vera confessione mentis «que compunctione cœlestium agminibus Angelorum! 0 qualis inde mœror et «confusio est hodie principibus tenebrarum! sed quid prodest in terrenam Hieru «salem et in templum Domini manufactum introisse, si forte contingat a consortionos deesse ? Elabore cœlestis et a templi non manufacd unitate «Hierusalem «mus igitur, et in bonis operibus cum Dei auxilio vigilemus, ne tantum laborem «et stipendium, redeuntes ad vomitum d, amittamus Cœlestis namque paterfami «lias denarium diurnum, quem Francigenis prius laborantibus dedit, nobis modo non negabit 18e, neque minus sunt victoriosi, qui viriliter in extremo «venientibus prima «pugnant agmine, quam feriunt enim qui in Nihil profuit, acie «imo multum obfuit, iste sanctus ab inimicis Dei liberatus, iterum ab si locus non jam amplius eum retinere nitentur, sed omnino «eisdem occupetur; quia «destruere semel minantur Quapropter, annihilare invaserint, et sicut si, «Christi milites et athletae fortes ac recentes, enitimini quatenus fratribus vestris f, militiae fatigatis et assiduitate bellornm attenuatis, succurrendo, «longo labore adscribi numero Machabaeorum mereamini Pro certo, «beatorumfilii mei caris totam hodie Venetiam prae oculis et sine dubio credatis, quia «simi! sciatis in 26 «habeo, omniumque mentionem in praesenti sacrificio et aliis orationibusfacio Cunctis etiam classem nostram custodientibus, vel Venetiae habi
in beatorum a b, meis om.
quam vobis praesentibus absolutionem, nostraeque peregri- a «tantibus, eamdem a noo omniumque bonorum operumnostrorum parli «nationis, laboris orationis, ad praesens, et viae labor imminens, et «cipationem concedo Plura dicere vobis prohibet plurima «diei aestus fervens nos; sed viri sapientes et discreti paucis «colligere possunt; nec indigent multis verbis, qui Deum timent et in veritate portatis, «diligunt Ipse vero, cujus morte redempti estis, cujus crucis signum «cujus Sepulchrum gloriosum requiritis, beatae Mariae, suae genitricis, meritis «et precibus, aliorumque sanctorum omnium, de praeteritis peccatis det vobis«remissionem et indulgentiam, dp praesentibus absolutionem et veniam, de futu gratiae suae custodiam, qui cum Deo Patre, Spirituque 14 Paraclito, aris vivit et saecula saeculorum l6 «regnat, et nunc, et ante omnia, et in Arnen* »
De eleemosynis Venetorum, et laude ipsorum a Gallis, ) pabulo divini verbi suas Cumque Dei sacerdos oves et eucharistia nostrae salutis refecisset, omnia loca sancta, quae peregrini quaerere solent et debent, et, cum summa devotione ac lachrymabili compunctione intra civitatem et extra visitaverunt, eaque largis muneribus et honestis donaverunt, unde laudabat eos esse largos, religione conspicuos; beneficiis Gallorum clerus, in ecclesiarummilites vero de cultu vestium et probitate armorum eos super omnes alios extolle bant.
De Godefridi obitu Godofridum In quo spatio, Veneticis, itersuum praeparantibus, nuntiatum est militem regem, ensiferum egregium, debitum persolvisse b Unde morti et dubietate suspensi, cum tribus nimium tristes effecti, et quidnam acturi essent et Tancredo, navibus, viros discretos patriarchae militiae principi, legaverunt,eis nuntiarent, et de singulis quidquid agere vellent, cer qui quod contigerattitudinem reportarent Quo nuntio tam lacbrymabili tamque damnoso Franci genis tristibus atque turbatis, inter caeteros Tancredus 12, consilio providus bello respondisse fertur que strenuus j talia Veneticis
noster Acconem Andreas Dandulus,
fiducia totaque paganismi super festo visu comprehendi poterat El quia tota partimque parti m pro inexpugnabili munitione, pro civium bia, loco et consultum inter eos, istam illa civitate pendebat, insuperabili dignitate ex fit, expugnare superata, caeteras, ’, qua terrore concussas ante alias facilius, subjugarent.
De accessu ad capiendam Caypham civitatem per terram atque alii per aquam, ad urbem Caypham Accedentes igitur, alii, eam prius more hostium obsederunt Deinde statim nunquam antea superatam l6 pontifex saepe praefatus, quia cuncta secundum discretionem et auctoritatem agere decreto, superbis civibus mandavit, ut fidem, communi suorum voluerit et baptismum susciperent et omnia Christi sicque suas christiana facultates, christicolarum servitium aliquod facultate possiderent; nulli principiexhiberent, nisi pecuniam, quam paganis principibus exsolvebant annis singulis, expu gnatoribus Christianis adimplerent 24si fidem Christi suscipere nollent, civi; vel, tatem tamen eis redderent amissis facultatibus suis, in lege sua viventes, et,, aut licitum esset eis discedere quoquo vellent Illi aut christianis servirent, inflati 28et muni vero, duritia cordis excaecati, spiritu elationis suis viribus,tionibus confisi, fallaciis assueti, indutias tantae rei subdole postulabant, et in terim defensionis et munitionis instrumenta praeparabant Videntes autem Christi se deludi, moras belli diuticas (sic) non milites, indutias postulando, ab hostibus ferunt, jamque rem definiri virtute quam placito magis volunt 34 Bellum igitur incipientes, Venetici perfidorum civium aliquos interfecerunt, eorumque naves plurimas combusserunt At pagani, quadam nocte se vindicantes, unam navimVeneticis deinter alias uncis ferreis extraxerunt, quam cum quatuordecim homi nibus, aliis liberatis, submerserunt Nunc vero, quia longum est de singulis rebus gestis per ordinem enarrare, et quia nobis propositum est corpora sanctorum f Venetiam apportare, Christi praeconia praedicanteset diaboli superbiam concul sic multiloquium excludamus, ut cœptum breviter expleamus cantes, Militesergo Christi, victoriae cupidi, cum omni genere instrumentorum, de navibus con structorum, diabolicam urbem viriliter expugnabant Hostes vero Dei pro salute, sese fortiter defendebant, nominique christiano die nOc- g ferro, flamma, saxis 39«Crucifixus vester, inquientes, in quem cre tuque clamosis vocibus oblatrabant: vos «ditis, nunquam urbem istam est ingressus, nec ipsius discipuli; sed nec «eam virtute capietis, stultissimi homines et ignavi! quam soldanus Persidae 44, paganissima non poterat a a inexpugnabili munitione aliam a a"; alia < quia prius expugnare a" concusas a" tato superata a adim IV MONACHUS LITTQftENSIS, Babyloniae, cuminnumerabili mul totiens manu a «vel ammirabilis obsidentes,
IlOO vincere potuerunt nostrae «nunquam vos, numero pauci a legis ritibus et, nec Deus vester convincetis! Nos potuit, nec etiam noster «alieni, aliquando «subjugare unquam; nos neque Deum, quem legi alii colunt, colimus, suae voluntariam obedimus, neque legem «nec terreno principiobser nisi jactantes cives perditissimi, denudatis ensibus, de tur «vamus »Haec et talia
vana praesumptione cessarent si non a ribus christicolis minabantur, quod,, prae imminerent Ad haec incantationes plurimas cervicibus sentes gladii suis et oracula postulabant incestis maleficia pertractabant, et a suis daemonibus etSed Deus, superbiae conculcator et humilium consolator, suorum fidelium humili et adversariorum contumaciam humotenus tatem cœlotenus exaltavit, inclinavit De navibus ergo Veneticorum, castro cunctis turribus civitatis illius eminentiore cruciferi urbem acrius impetebant, nec inimici Crucis constructo, obstinatis, animis, sese minus acriter defendebant.
De captione unius et promissione ejus turris Caypbae, diutius gloriam Videntes suos urbis itaque agonistae hostes et fortes per mensem a fere continuum prolongari, ut major insit audacia expugnationem, cum Francigenis, colligatis castrum Veneticis ac sacramentis fide sibi, confertissimos viam ferro pandentes, ligneum ascenderunt, per hostes et,unam turrim civitatis intraverunt Quod cernentes alii, qui turres caeteras observabant, de vita desperantes, episcopo saepenominato de suis majoribus ac sapien seipsos tradendos, ubi crucem tioribus unum citissime transmiserunt, eique
satis ingeniosus, de talibus eorum fraudes poneret, promiserunt At pontifex,civitatis cum cruce declinavit, eamque gen intelligens, ad inferiorem partem legati manibus commendavit Pagani autem,cruce con tibus ostendendam episcopum confugientes confluunt; christiani vero specta, turres deserunt, ad, aetati nec sexui parcunt Ubi instantes, ense feriunt, nec ulli penitus a tergo
in et nullus pedem transferre potuit paganorum i*§HS
De captione Cayphae, et prasda donata Gallis, et valefactione ad invicem capta, modoque primum Caypha semel urbeimperio sub igitur Christi praedaque Francigenis condonata jugata,, aliquot diebus tota civitatis ibi peractis, hominibus victis navibus dimissis aliisque sapienter et ordinatis,, vale dicentes et pacis osculum imprimentes, gemina palma peregri- b Francis, nationis et victoriae triumphantes, ad patriam, pacis Semper amicam, remeabant.desi Jam enim hiems navibus imminebat, eisque sanctos Venetiam apportandi derium incumbebat.
De applicatione classis ad Venetiam cum corporibus sanctis, et juramento de locandis victoriosissimi milites maris locum, qui Lesina vocatur 16 Cumque, attigis artificio conspirati, sanctissimum Nicolaum cum sociis suis sent, Sancti Spiritus, quos portabant, in monasterio de Litto re Rivoalti, ejus nomini consecrato, seposituros et ad permanendum ibi collocaturos, super sanctum Evangelium una juraverunt Deinde vero prospere navigantes, cursu nimiter omnes et uno ore miraculosi praesulis quem gestabant, citissimo et secundo, in ipsius die festivitatis, circa horam diei primam, feliciter intra- d, portum Rivoalti ipso gubernante verunt Visa eminus cornuta classe Venetiae, clerus et populus, de suorum reditu gaudio et sanctorum adventu laeti sonantibus ubique prae exultantes et,prmdaque civi sicco pede om tota hmc est condonata dimissis d Francigenis apportandi Esina dantes Venetias d - suis sociis super quatuor Dei Evangelia affirmatione d - citissimo uno ore et omnes d *• et sanctorum om et cantantes «Ecce venit desideratus cunctis gentibus ! »itu: a Solus Albertus Aquensis plura de obsessa et capta III, vi, n 3 (Bongars., I, p 1067, Secr.Jid crucis, Caypha i i), Ibn Khaldoun (Rohricht,
xxn-xxv, Beitr zu Gesch dicit Hist occ des cr., II, p (1 pp 521-523), cum nostro satis congruens Caeteri rem; Martino da Kr., Canale, xiv, p p, Germ., SS, XIV,
b z 3 IV MONACHUS LITTORENSIS,k campanis, comitante duce cum patriarcha, necnon simul cœpiscopis suis trium
i loo phatoribus, eorum votum adhuc ignorantes, obviam processerunt Ubi vero dux eorum votum et jusjurandum agnovit, nequaquam quod Vitalis Michaelfece pariter et modis omnibus confirmavit; Videns sed laudavit rant sibi displicuit, autem abbas monasterii totaque congregatio suum desiderium appropinquans 2, cum prae nimia pietate lachrymantes, crucibus et vestibus acthuri vexillis adornati, dominum suum bulis obviam exeuntes 6, solemniter honorificerece Assumptis igitur de navi tribus arcellis, dux perunt et episcopus Castellanus, praesules in monasterium, sicut juratum erat, cum cum cœpiscopis a, sanctos hymnis et laudibus portaverunt, eosque super altare ipsius sanctissimi confessoris, palmam peregrinationis manu ges C devotis mentibus obtulerunt Tunc Dei pontifex tans, ecclesiam, quia parva erat, egressus, totius rei gestse seriem, tam Veneticis, quam aliis multis qui convenerant, cum aliis salutaribus monitis, satis breviter T anta enim, tum propter festum, tum propter classis et et luculenter enarravit adventum, multitudo convenerat, quod vix aquae naves, vix terrae sanctorum ac multitudine D spatium capiebant, minores tenuata Solemnitate celebrata arcellae, in quibus venerant, intra majores reponuntur, et, ut ab omnibus sanctaereliquiae videantur, sic ad planum in medio choro collocantur Ibi itaque sanctis re quiescentibus, ad Resurrectionem usque dominicam b, per ordinem constitutum, tota, clerici cunctis rebus ecclesiasticis suffulti, vigilias celebrabat Venetia quotidie cum pueris, matronae juvenes vexillis, tubis, armatisque navibus muniti, senessanc cum puellis, luminaribus accensis et odoriferis incensis, in servitio Dei torumque praesulum, devotissime pernoctabant Sancti vero sine numero miracula, caecos illuminabant 26, surdis auditum, faciebant; daemones scilicet effugabantclaudis gressum, mutis locutionem, paralyticis membrorum connexionem, febrici restituere, medicando F tantibus refrigerationem, variisque languoribus sanitatem cœli tus non cessabant.
in quam, dum a ac munitissima honorifice transferuntur construitur, sancti
1100 praeparetur, ubi monachorum ecclesia major et munitioet ar eis et vigiliae matorum excubiae non deerantspirituali ter morbosis ac corpora, ubi sancti,, praesentes aderant Horum autem sanctorum pontificum gloriosa liter medicando translatio de Smirrea in kalendas junii inventio victoriosissima vero tertio, idus decembris ipso videlicet die nalalitio beatissimi confes- b Venetiam octavo honor, soris Nicolai celebratur, regnante Domino nostro Jesu Christo, cui est, potestas, et imperium, cum Deo Patre, et Spiritu Sancto, nunc etsemper gloria in saecula saeculorum Arnen et
Sermo de reliquiis 15 «Hodierna die, dilectissimi fratres! laetemur et exultemus, non tantum laetitia temporali, quantum gaudio, quia hodie sanctissimus Dei confessor spirituali «consortio hominum exemptus, Nicolaus, de terris sublimatus est ad cœlos, de u angelorum collegio est admixtus, de mœrore in gaudium, de labore in requiem, «de hujus mundi tenebris in lucem, de nocte in diem, de morte in vitam felici «commercio transmutatus Gaudeamus, inquam, et iterum dico, gaudeamus! quia a inter choros sanctorum est collocatus hodie cœlo beatus Nicolaus specialiter, n «hodie est conjunctus Hodie corpore 22, hodie et angelis spiritibus sanctis, Dei misericordia concedente, Venetiae corporaliter est collocatus; Venetiam est «ingressus Celebremus igitur devotis mentibus ipsius solemnitatem geminatam; «de transitu scilicet cum omnibus Graecis et Latinis communem facientes, et de (t corporis adventu nostram propriam recolentes, geminatam celebrare solem- e «nitatem, an multiplicatam debemus? Sed ut rationabilius et venerabilius faciamus, «et geminatam et multiplicatam celebremus: geminatam, ut duximus, pro mirifico «Nicolao multiplicatam; item pro altero Nicolao, confessore magno, similiter, et «; cum praesertim item familiari socie ejus avunculo, et pro martyre Theodoro 30 «tate sint conjuncti, quod ejusdem eivitatis archiepiscopi fuerunt, simul etiam finventi, in una nave venerunt simul, hodie Venetiam intraverunt, unam com «munem mansionem voluerunt habere Et idcirco non debent esse divisi a u solemnitate, cum in his omnibus separati non fuerint a societate; nec debent «
xtvi quos eadem dignitas, eadem sanctitas a «a laudibus tantae solemnitatis excludi, «et tam familiaris societas, et etiam propinquitas generis counivit et quorum: «venerabilis inventio, gloriosa translatio, occidentalis peregrinatio vel visitatio, laudes, eorum simul et praeconia pura «corporalis constatdevo collocatio«tio non disjungat In hac ergo celebritate veneranda referamus latudes quas vale «mus, effundamus preces cum lachrymis, et dicamus: Sanctissimi confessores «Dei, Nicolae nepos pariter, et avuncule! et tu quoque Theodore,, martyr Domini«praetiose! praesentem catervam, ad vestrum hodie honorem congregatam, abom «nibus adversis protegite, vestrisque precibus, intercessionibus meritis, ab et; ! Gubernate ecclesiam, defendite patriam, sanctificate «infernalibus pœnis liberate et judices, orate pro «pastores, episcopos, et abbates, justificate ducem diviti «bus, subvenite pauperibus, dirigite clerum, conservate populum, et me quoque «peccatorem et indignum, qui vestras laudes recitare praesumo, ab immunditiis «peccatorum emundate, ut Dei laus et vestra in ore meo fiat speciosa, et mea vox aeternae remunerationis non remaneat otiosa Gloria «a fructu boni operis et tibi «Deus, aeterne! dator et conservator bonorum, qui non nostris meritis, nec rex bonitate, per tantos «nostra probitate, sed tua misericordia, tuaque gratuita«ac tales patronos et pontifices, nos indignos famulos tuos et patriam istam digna dignum egimus, y ' «tus es visitare Quid enim vel agere valeamus, quo tantum vel tantum sanctuarium habere mereamur? Sed Dei pietas, «beneficium, sine «humano consilio, sua providentia, quod voluit, fecit, qui non indiget servo; sed «servus indiget eo Talibus ergo tantisque beneficiis, a Deo collatis, Venetia ditata «gratis et visitata, non in seipsa, sed in Domino glorietur, nec extollatur divino j «munere, sed potius humilietur! Rependat Deo grateset gratiarum actiones, qui incomparabili thesauro ditavit, cum ei Graecorum patronum et Latinorum «eam Marcum «evangelistam donavit felix Venetia ! eto beata Venetia! quae beatum «evan gelis tam, utpote leonem in et Nicolaum, patrem bellis, habes defensorem, «Graecorum, in navibus gubernatorem In bello fortem leonem habes signiferum, «in tempestate maris graecum sapientem nauclerum Cum tali leone metuendo «hostium cuneos invadis, cum tali nauclero secura per undas pelagi vadis Est «quidem magnum quid utilitatis in exterioribus, quod de his patronis provenire sed majus bonum animab.us profuturum «dicimus, inde procedere credimus «Sicuti enim sanctus Marcus suum populum in praelio temporali juvat, ita sibi «devotos in certamine spirituali juvat, contra vitia sustentat Et sicut s Nicolaus «regit naves per undas tempestatis, sic gubernat hominum mentes per fluctus Rogamus ergo vos, gloriosissimi Venetiae protectores ! evange «pravae suggestionis et vos quoque sanctissimi pontifices martyr «lista Marce, et confessor Nicolae! «Theodore,et alter confessor Nicolae! quatenus, divina gratia praecedente, ves suffragio subsequente festa vestra temporalia veneramur, «troque, qui festis «angelorum vobisCum interesse mereamur »^ b - eorumque B a'; que om duces-r a', Quidnam r- 8 eam om beatum om metuendos juvat om nostroque bI
Quamvis vita, mores, imperitia, reique difficultas dehortentur nos, et praepediant sane- A tissimi Nicolai sociorumque ejus frequentem miraculorum seriem recitare, fides tamen et devotio nobis suggerit eorum penitus praeconia non tacere Nec fideli forsan peccatorifacultatem se laudandi denegabit, qui gentili Pharaoni, vel Sibillae prophetandi spiritum mi nistravit De nostris itaque meritis desperantes et de copiosa Dei misericordia praesumentes, pauca de plurimis, Sancto Spiritu suggerente, describa- B quasi de pelago haurientes guttam mus, quae posterorum memoriae recitanda relinquamus r I Temporibus igitur Dominici Marangonis', patriarchae Gradensis,ac Dominici Contareni io43-io65.
redeam, «redeo, ubi tempus- constitutum, dum Venetiam cum
sociis meis expectabo »Illi autem secundo vento navigantes, Haec dixit eis, et evanuit satis suam stationem atque feliciter explicantes, tandem Venetiam regressi, monasterium inceptum partemque maxn mam aedificiorum, ut sanctus praedixerat, invenerunt Alio quoque tempore, cum fames valida fere cunctas partes Occidentis vehementer ‘
B affligeret, abbas Zeno praedicti monasterii b, vir magnae religionis et honestae probitatis, duosfratres, ut triticum, et legumina, aliaque necessaria monasterio deferrent, ultra mare man davit; qui, cum Epiri portum humiliter injunctam obedientiam attigissent, et fideliter adimplere satagebant Interim autem duo Graeci, germani fratres, nobiles viri et divites, Dyrrachium, unde erant et unde venerant, de Gonstantinopoli redeuntes, et per planitiem, urbis 4 Thessalonicensium redeundo transeuntes, suorum praecedente manu adjacentem, se retardantes, de quibusdam militum, secretius equitando pertractabant Quibus stalim obviavit quasi quidam senex venerandus, solus incedens, nudis pedibus, habitu et vultu religiosus, quem humiliter duo humilis germani ejusque de more et satis salutantes, unde et quo salutationem suscipientes veniret interrogaverunt iret Illoquerespon, D dente, Smirream quia de Venetia atque rediret, tenderet, cogitatione praeventi, alia nihil aliud sciscitantes, praecedentes suos ocius sequebantur Jamque longius abillo via tore recesserant, cum alter fratribus, ad se reversus, * Frater, iste senex, alteri sic ait: «qui de Venetia se venire dicit, per nostram forsan civitatem aliquid de transivit et ergo me, frater ! et post eum velociter redeamus, audivit Audi «nobis pertinentibus et, »Hoc dicto *}
«si quid inde noverit, diligenter inquiramus, post ipsum revertentes, eumque cursu citissimo consequentes, sciscitabantur ab eo quid si quid Venetiae audivisset^ vel recitandum de Dyrrachio cognovisset Illo autem de interrogatis prospera recitante, denuo discesserunt, altero fratre, ut suam viam tenerent suosque milites sequerentur, instigante Cumque senem deserentes atque suos consequentes remotius jam abissent, mentem suam F revocantes et se ipsos increpantes, sic mutuo loquebantur «Certe tam venerabilis senex ita: «nudis pedibus et solus tam longam viam non iret, tantumque laborem non subiret, nisi «magnum servitium sibi immineret, vel secretum alii non committendum apportaret; qua «propter citissime redeamus, eumque de discrete perscrutemur 7 )) singulis sapienter et Iterum ergo senem attingentes, alloquuntur eum, ita dicentes: «Conjuramus te per Patrem,
et per almum, qui procedit ab utroque, «et per 8 Unigenitum, Spiritum, veritatem nobis «dicas, de quo loco venias et quo loco vadas, simul viae causam patefacias »Tunc setiex, «Quia video vos talia sincera vinculo Trinitatis alligatus, a quaestione sese taliter absolvit: si modo veritatem vobis celarem, non utique veritatis «fide et bona intentione prosequi, «amicus essem Ego verissime, et Smirream vobis, de Venetia venio sicut vado.; in Venetia quemdam carissimum fratrem, II «causa autem itineris mei haec existit Habeo «nomine Marcum, quem et cum eo de quibusdam secretis tractavi, et visitavi, et littore juxta portum Rivoalti quamdam domum «etiam fideles servos habeo, quos et iri «similiter visitavi et in servitio meo confortavi Unde si dubitatis, Dyrrachii unum de ipsis, «nomine Godoinum, in portu cum Sed in Smirrea civitate duos aliis Veneticis invenietis 13 «alios confratres habeo, pro quibus vado, et cum ipsis, quando Deo placuerit, Venetiam »Ad haec «Nomen tuum dicas nobis simul et officium; ut teneamus ccep-* «remeabo: «tum iter, solvas istud dubium »Tunc sanctissimus confessor se demonstrans apertissime prosuspicientes k venisse a" meis om redeo a'; tum a Hic explicit causam codd meis perscrutemus A a" a" invenientis a" add.
«Nicolaus, inquit, vocor, Smirreorum archiepiscopus »At audito nomine Nicolai, de A illi, equis in terra proni corruentes, pedes ejus amplecti et osculari nitebantur Sanctus autemNicolaus, sese paulatim elongans et in aerem elevans, se minime tangi permisit, sed eos con signans et benedicens, ab eorum praesentia et conspectibus evanuit Illi itaque Dyrrachium venientes, non prius civitatem, vel ecclesiam, intraverunt, non prius domos, vel uxores, vel familias visitaverunt, quam ad portum descendentes, et studiose per Veneticos requirentes, sancti Nicolai famulum invenerunt Quo invento, de in terram prosternentes, caballis seejusquei pedes osculantes, quae audierant et viderant, cum lachrymis, et Graecorum et Vene ticorum multitudini narraverunt, inquirentes de si monasterium in tali loco et, singulis, haberet, multorum testimonio Venetiae esset, etsi res ita se esse didicerunt,praedi sic cantes et confirmantes quia Deus et sanctus Nicolaus locum illum diligeret, et de die in diem cexaltaret Descendentes autem in domum suam, praedictum servum Dei rogaverunt et invitaverunt ad refectionem secum; quem cum debita veneratione tractantes, cum tritico, legu caritatis muneribus Venetiam remiserunt, minibus, caseis, bufalis, aliisque abbatisalio et Deum, qui talia operatur in servis suis, rumque fratrum se commendantes orationibus, laudantes et glorificantes in omnibus III Nec dissimilis ab his duabus praescriptis, tertia sequitur apparitiomirifici confes
1094, Veneticorum duce egregio, consummata est Venetiae soris Regnante itaque Vitale Faletro a a Dominico Contareno, duce nobilissimo, fundata, consimili ecclesia evangefistae Marci,in honorem duodecim Apostolorum Constan constructione quae artificiosae ecclesiae, m’c) est constructa Quando etiam sanctissimum corpus evangelistae de loco, ubi in E tinopolis et ad videndum in medio positum, dum priori ecclesia collocatum fuerat, sublevatum est, et paratus, quasi missam cantaret, ecclesia nova consecraretur, qui totus integer cunctis evidenter fere quinque mensibus manifestus apparuit; in quo spatio per eum etiam multa miracula Deus Omnipotens perpetravit b Tunc forte quidam presbyter de Venetia, similiter servitii sui causa, Dyrrachii morabatur, qui ad ecclesiam S Marci, in solitario loco contra F Venetiam, infra murum civitatis constructam, orationis studio quotidie venire consueverat;qui, cum una dierum ibidem solus orationem fecisset, quasi spatiaturus et contra Vene tiam aspecturus, murumecclesiae vicinum, ascendit Dumque secum de qui civitatis,busdam divinis cogitaret et compunctus pro delictis lachrymando suspiraret, adstitit ei qui dam honorabilis senior, et veste, quem considerans sacerdos et admirans effigie graecus unde sic subito comparuisset, inclinando lingua graeca suppliciter eum et, ab eo salutavit, similiter salutatus, unde Ille vero de Smirrea metropoli esset interrogavit se essere: «Quia video te verbis sapientem, habitu et vultu spondit, et adhibuit (szc) sacerdos loqui «bonum, hominem aetate senem, si nosti de corpore ex parte Dei, Nicolai, dicas s Bari, sicut multi Latinorum H «veritatem mihi, est in Smirrea, sicut Graeci dicunt, vel si «credunt Nos enim Venetici sumusin periculo maris assidue con negotiatores, nautae beneficiis plurimum indigemus, magnamque fiduciam «versantes, qui ejus illius meritis «adhibemus, et ideocertificari vellemus, in quo loco veraciter devotionem nostram pone «Cum tu Veneticus sis, cur de corpore »Tunc senior, velut eum increpans, sic ait «remus: est, quod requiris 80 «s Nicolai dubius existis? Venetiae; ne dubites amplius, nec requiras, «sed firmiter credas, de quo et pro certo quia corpus scias, s Nicolai, requiris, inec «clesia sua, quae est in littore Rivoalti, divina praedestinatione requiescit »Haec dixit ei, et disparuit a" 2 se om a nostri a" qui a se om e Jf l 9^ e reperis a "
Hactenus haec pauca beatissimi Nicolai miracula, divina praedestinatione noo.
lectori sufficiant Nunc ad ea, quae post inventionem suam et translationem, vel in via, vel Qualiter autem in Venetia gessit, intellectum auditores diligenter adhibeant et quanto labore fuerit inventus, in libello de ipsius inventione, satis aperte, licet minus composite 3, et quomodo multi de descripsimus, furto sustulerunt, quae postea, reliquiis ejus coacti B divina ultione, reddiderint, succincte tetigimus 3 Nunc vero, caeteris omissis 5, miraculum quoddam proferamus, et quid episcopo Castellano contigerit et revelatum fuerit,edis camus Apparuit etenim sibi in visione sanctissimus Nicolaus archiepiscopus, quasi missam celebrare vellet, eum graviter increpans, suumque corpus laceratum ostentans, et seipsum non idoneum ad sacrificium offerendum conquerebatur, «Henrice ! cur corpus ita dicens: C «meum lacerari, meaque membra dividiconcessisti? tacendo, non obsecrando, non incre «pando, non arguendo facientibus communicasti; quocirca, nisi peccatum eis annuntiaveris, «consentiendo, facientibus similis, repi illicitam egisti* sacrilegium commisisti, in Christum«Domini manum misisti, ab officio sacerdotali me suspendisti; et ideo facientes a taliprae «sumptione corripe, tuaeque saluti sapienter iliorumque consule; ledintegrent cito, quod in me D «de corpore meo detraxerunt, emendent suppliciter quod deliquerunt et, haec, «facientes, Dei meique gratiam obtinebunt Quod si facere dissimulaverint, nec dominicum«Sepulchrum videbunt, nec in Venetiam remeabunt, sed in proximo morte pessima terri»Qua visione Dei praesul stupefactus et nimio terrore percussus, fre «biliter interibunt quenter sermonem, congregata multitudine, faciebat, et inter praecipue reliquias caetera E sanctorum praesulum reddi praecipiebat, et,si quis inde aliquid retinebat, anathematis vin culo condemnabat; pro cujus exhortatione vel excommunicatione, alii spontanei, vel infir^ agitati, reddiderunt subito quod habebant; sed mitatibus vel in nocte terroribus coacti, inter caeteros sacros fures, cujusdam nobilis Venetici servus extitit, qui causa devotionis unum os de manu confessoris latenter subtraxerat, cujus dominus hoc percipiens, in cuppa caelata, et cuppam iterum in arca satis honorifice, pro F argentea deaurata, opere graeco collocaverat; qui, cum itineris necessitate,audisset assidue praesulis salutiferam praedica, et in multis ipsam negligentiam exercitam fuisse divinam ultionem, cuppam, ubi re tionem liquias habebat, aperuit, eamque totam oleo 1, mirabile dictu! resudantem invenit, sicqueet miraculo gavisus, ad episcopum subito festinavit, eique veniam postu peccato timidus, et sancto Nicolao cuppam ipsam pro G lando, et quae viderat recitando reliquias reddidit,, emendatione donavit V His ita peractis, aliud quoque miraculum satis inusitatum cunctis audientibus et admirandum, pluribus aliis praetermissis, non putamus esse praetermittendum, sed prorei novitate multorumque ad solidandam credulitatem, digne duximus recitandum Con H tigit in eodem itinere redeundo, quod episcopus Castellanus,, multis precibus impulsus, praesuli, propter devotionem quam in Firmano Azoni 16s Nicolao habebat, et etiam prop ter seipsum et honorem praedictum quem ei impendebat, aliquid reliquiarum ejusdem sancti, quas ei sub tali conditione donarat, ut inde idem epi in argentea pypside sic) collocaret littore subditum, ad honorem ipsius in Marchia scopus Firmanus monasterium, illi de cmteris tetigimus a ' tanto a, miraculum a, Dominum a; Christi Domini a * cuppa a " delinquerunt a a a*' a' - emundatione a " oleo om invisitatum a !’ a a V supra, xxvi, p tore facta, exscripta est, quae translationi nostrae his verbis b Actius seu Azzo TI, episcopus Firmanus anno 1089 Ecclesiae S, Nicolai, terra marique magni, in alludit: * ante annumnon defunctus; de quo v M Gatalanus littore sitae prope Venetias, dono et offero pro reparatione De ecclesia Firmana (Firmi, 1783, in- 4 °)> pp, quae nunc de novo mirabiliter fabricatur, ad laudem i 28 -i 33
transformaret Interim vero episcopis separatim venientibus, et colloquendi locum nonhaben- A
o»tibus, forte cecidit praedictum vasculum argenteum cum reliquiis in pelagus nimis profundum nimium conturbatus, unde venerabilis consueta tamen episcopus Henricus, religione 2tristitiam temperabat, nec alicui, quid sibi contigerit, indicabat Jamque dies tertius transie rat et quartus illuxerat, et etiam episcopus omnem recuperandi spem jam amiserat, cum quaedam navis Veneticorum, non illa quidem ubi episcopus erat, sed alia, remotius a classe B, pypsidem (sic) cum reliquiis, super undas pelagi veniendo velis separata (dicturus sum mira) natantem et quasi quodam remigio contra Venetiam venientem, invenit; stupefacti nautae et admirantes rem inauditam, quid hoc esset ignorantes et seipsos intuentes 4, haesitantem illusionem esse putantes, quidam tamen pro ignavia sibimet etiam imputantes, prius si talem rem ita sinerent inexpertam, descendentes de navi, et quasi periculum facientes, sibi eamdem capsellam de gurgite levaverunt, quam sublevatam porrexerunt presbytero de navi, ut eam aperiret, et, si quid intus clausum haberetur 8, pro religione prius ipse consideraret Aperiens autem presbyter ille capsellam, dentem unum s Nicolai cum cartula nominis ipsius invenit, et, inopinabili gaudio repletus, coram omnibus cartulam legit et reliquias ostendit.Invento, qui aderant in navi, quo nihil praeliosius vellent vel desiderabiliuk invenisse, tan tum gaudium et tantum miraculum non decernerunt 9 (sic) occultandum, sed classi celeriteret episcopo dignum fore communicandum; qui, cum classem convenissent et rem istam indi cassent, episcopus de mœrore statim in gaudium est versus 11; quia hoc egerat praedictaintentione coram omnibus est confessus, et, accipiens vasculum cum reliquiis, reliquias qui dem aliis counivit; vasculum autem inter et re- E alia sacra vasa collocavit Intelligens vero cognoscens hoc signo beatissimum confessorem sui corporis divisionem nolle fieri, cum*, quod bona intentione latenter egerat, voluerit omnibus tanto miraculo revelari, lau illuddabat et magnificabat Deum in sanctis suis mirabilem, qui 16 Nicolaum sic mirificabat, almi ficum confessorem Illud quoque judicamus miraculis inserendum, quod, quando Sclavoniam sancti F
attigerunt, dissensionem de sua collatione, quae Venetiae erat et in classe, ingeniose satis sedaverunt Susurratum est etenim per exercitum in vulgo quod quidam Venetiae principes,se locaturos ad suum beneplaci pro sanctorum collatione pecuniam accepissent, eosque sine classis voluntate, jactavissent; qui rumor, ut ad majorum audientiam ascendit, tum, habita concione, omnes juraverunt se nusquam alibi, nisi in littore, sanctos praesules positu- Gros, et, si quis hoc contradiceret, armis etiam, si opus esset, se defensuros; quo facto, sanc torum intercessione divinaque miseratione 18, tantam serenitatemaeris tantamque prosperi tatem itineris habuerunt, quod non tantum prius in aestate, duobus fere mensibus, quantum in hieme paucis diebus processerunt; nimirum beatissimus Dei Nicolaus hoc confessor sua sociorumque secum littore collatione, ad suam ibi H ideo faciebat, quia, certus de in festivitatem in proximo alacriter properabat 0 Nicolae 20! 0 praeconiis exco ! mirifice confessor! quamt discrete, quam sapienter more solito peregisti; cum tuis Veneticis Hierosoli lende 21mam peregisti (sic); adivisti Gaypham, urbem tuis viribus devicisti; in itinere redeundo prae dictanr civium seditionem sedasti, asperitatem hiemis mitigasti; Venetiam intrans diem tuae festivitatis elegisti, domum alienam intrare noluisti 22, sed tuo nomini dedicatam possidere decrevisti; triumphum tibi competentem adveniens praevidisti quantum gaudium illa die, laetitia totam Venetiam adimplevit! cum quanta pompa, et cum quanta gloria quantaque sanctis venientibus obviavit! Non immerito gaudebant tota patria et exultabant universi;multi quidem pro suorum amicorum expectata diu reversione, plurimi autem pro sancto - ' a " religiose a ignorantes intuentes a et a a, devenerunt a statim de moe rem et cognoscens a ullis a voluit a versum a signum a A rum advenientium profutura suffragatione; etenim multitudo tantaclassis adve fuit ibi obviantis, quod vix navium spissam congeriem nientis et turbae venientibus aquae, vix hominum terra longam seriem sufferebat Audientes autem de nationibus
diversis aegroti, variis infirmitatibus laborantes, catervatim undique confluebant, quor um patronos Venetiam tantos ae advenisse, tales B plurimi cœlestem medicinam nullamqu molestiam sentientes, pristinae par infirmitatis, ad propria laetabundi remeabant Quis enim dinumerare, nedum describere queat, tientes quot caeci visum, quot surdi auditum, quot muti linguae plectrum, quot claudi gressum,istis suffragantibus, susceperunt? Nec memo quot daemoniaci sensum, sanctis praesulibus, nec ingenium ad dictandum, nec manus sufficit ad scribendum; ria nostra ad retinendum 4C sed ne tantum opus frustra videamur incepisse, pressique pondere penitus defecisse, quo rumdam mentionem succincte et Dei magnalia, quibus possumus faciamus praeconiis,,, prece sanctorum ab infirmitatibus manu divina subleva extollamus Fuit igitur inter caeteros tos, Veneticus quidam, nomine Petrus, quem omnes paene compatriotse sui cognoverunt, quanta infirmitate diu laboravit, et quanta, quae sibi non profuerunt, in medicinis dissipavit D Sed quia non tantum vicinis, verum etiam longinquis 7, nec solum praesentibus, sed futuris memoranda recitamus, prius de modo aliquantulum et postea de medicina infirmitatis ut, secundum quantitatem edicamus,praedicemus peritiam medi sanitatis infirmantis,cantis Erat enim hujus hominis infirmitas ita gravis et intolerabilis, quod nec officium pe dum, nec manuum habebat usum et auditum aurium ipsa infirmitate perdiderat;, £ loqui vix poterat, in ecclesia jacens ante corpora sanctorum, qui truncus se movere penitus non valebat Ad haec mala gravius malum et periculosius accedebat; habebat namque pectus in utroque anteriori parte, quod terribile in tribus locis perforatum, latere scilicet et in erat ad videndum, cum praesertim assidue venenum inde et sanies emanarent, satis et tali passione miserabilis homo uno anno et men^ etiam ipsa penetralia cordis apparerent; F sibus septemr continuis laborabat, nec ullus amicorum vel medicorum ulterius remedium aliud, nisi mortem ejus proximam, expectabat Sed Deus, Pater misericordiarum, qui non desiderat satiari ultione peccantis 13, malens vitam et satisfactionem pcenitentis, intercessione et, ut ita dixerim, eum, servi sui Nicolai, mirabiliter hujus hominis infirmitatem curavit,, suscitavit Ostenso modo superius infirmitatis, ostendamus ex debito qui mortuus fuerat 14 G modum etiam curationis Visum in somno huic homini, quod quasi Constantinopoli est in palatio cum s Nicolaum, praecedente quodam puero aliis plurimis interesset, et quasi praetereuntem, cognovisset, cui praetereunti cum caeteri debitum honorem non exhiberent,nec ei assurgerent, nec inclinarent, iste, quasi solus assurgens et ad pedes ejus sese pro sternens, more Graecorum et lingua, benedictionem postulabat, sic inquiens Eulogison me: «»Quem sanctus sereno et tranquillo vultu re Benedic me, potestas!
reformato ! quanta propinquis et amicis ipsius congratulatio, creditis, tale signum con- A, quanta siderantibus, admiratio! Rependat graies suo domino medico vir iste, sanitatem adeptus Referamus cum eo pariter et dicamus «Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, qui: Nicolaum mirabiliter operatur «talia per sanctissimum ! Aliud etiam miraculum silentio quod Deus manifestum fieri aliis inseramus, ne
voluity occultemus, neque vos negligenter, Dei beneficia cum recitantur, debetis audire B quae per sanctos suos, quibus dignatusest exhibere Fuit igitur quaedam vi sibi placuit, dua illo determinante qui vocatur Mons natione Francigena, civitate Turonica, de loco, (sic enim ab et nos quoque civitatem Bellus* ipsa didicimus, et locum ipsum jamvi dimus), quae, pro lumine oculorum recuperando pecunia medicis erogata, inutiliter et, per mundum duobus ^ quos habebat, comitata requirere peregrinari, sanctosque filiisse curandam vero medico commendavit Cumque plurima loca, Dei miseri decrevit, et cordiam implorando, Constantinopolim requisissetV et jam etiam peragrasset, et annis quindecim in tali proposito perstitisset, filii ejus, longo laborefatigati, paupertatisque ne miseram matrem, lumine desolatam Tuscia cessitate coacti, et rectore, in deseruerunt.; libet nunc hanc miseram vetulam, quo sit itura, vel quid sit actura: «Hoc- D Percunctari »dic mihi, quo nunc vades ages, vel quomodo vives? «(Ium,, vel quid infelix anus! vel quomodo «Nescio, inquit, quo vadam,, vel quid agam, Vae mihi misejae! quid vivam «dicam, vel quid faciam 9 ? exui patria, viro vidua, sine pecunia, orba filiis, caeca oculis! utilius vitai penitus carere quam in «est mihi diutius elanguere; sancte Nicolae! tantis miseriis «succurre peccatrici; sancte Nicolae! visum redde mihi Spero enim meae viduitatis te E»Cum talia mulier infelix lamentando cla «habere rectorem, et caecitatis illuminatorem mitaret, atque die (sic) noctuque sanctum Nicolaum invocaret, occurrit ei exaudibilis Nicolaus,: «Mulier! vade ad Sanctum Nicolaum; »at illa, non intelligens quis esset, qui talia et aitsibi dixisset, a lachrymis et querimonia non cessabat Iterum autem affuit ei sanctus Nico laus, bis et tertio repetens eumdem sermonem «Mulier! vade ad Sanctum Nicolaum »Cui E: «Domine ! quis es tu, qui mihi loqueris,, et quid est, quod dicis, quo mulier ita respondit r m «debeo ire, vel ubi potero S Nicolaum invenire? Totum mundum paene circui; in Apulia «et Graecia eum quaesivi, et ubicumque nomen et memoriam ejus audivi; nunc vero quo debeo «ire amplius, sine rectore, senio confecta, labore deficiens et dolore? »Cui sanctus Nicolaus, vade Venetiam; in Venetia enim 14 G, noli desperare «Nolr, inquit, dubitare; noli dubitare «Sanctum Nicolaum reperies, in Venetia enim visum recipies:»Credidit mulier instanti tan dem, et, baculo viam palpans, inquirendo Venetiam ire cœpit; et ecce turba peregrinorum,causa sancti Marci, Venetiam declinabat (nondum enim erat divulgatum de adventu s Nico, mulierem errantem reperientes 16, et quae esset vel quo ire vellet interrogantes lai), qui 15;, quae ei contigerant audierunt, eamque, caritate Dei sanctique Nicolai, secum u ipsa narrante 18, cum Venetiam Venetiam adduxerunt Quae et ecclesiam, ubiNico advenisset, erat s.laus; ingressa fuisset, septem diebus in oratione, cum lachrymis et jejunio, permansit* qui accedere non enim bus ad sanctorum Tanta arcas praesumpsit erat sanctos circafre quentia monachorum, nobilium Veneticorum et clericorum frequentia, thymiamata* et luminaria, aliaque dona deferentium, quod et pannosae non licebat mulieri pauperculae t osculando suum desiderium adimplere Octava die tandem accedere, nec arcas mulier,irrependo, beatissimi confessoris ad arcam per fideli praesumptione sub pedibus aliorum venit, ibique subtus eam latitans, quamdiu preces et lachrymas effudit, et oculos suos ad arcam confricavit, donec, tamquam squamis inde cum sanguine cadentibus 20, visum recepit, a" 2 silentis a" anus vidua a' a" detis a\ - nos A comitata sanctum suum a q /
simile recitemus, suis ex operibus praedicemus Quaedam namque mulier, deItalica regione, de pago scili cet Pataviensi, perdito visu, quinquiennio \ causa devotionis et illuminationis, S Jacobuni S Martinum requirebat Cumque a domo sua remotius jam B ultra montes et contigisset abisse, audivit a quibusdam sanctum Nicolaum, cum sociis suis, venisse in 2 Venetiam Quo sistens illico gradum, ad puerum qui eam trahebattu puer par audito, dixit «Fili, ita: est, quam cepimus, «vulus es aetate, et ego vetula carens luce; via longa Alpes asperae, «nimiumque periculosae, quas sumus Videtur mihi transituri consilium prius salutaresi Deus mihi, per sanctum Nico «Venetiam ire, sanctumque Nicolaum requirere; deinde, «laum, mihi misericordiam fecerit visumque reddiderit, votum nostrumdevotius persol «vernus, et viam istam cum majori alacritate et prosperitate faciemus »His dictis, mulier 5, sanctumque Nicolaum cum summa veneratione requisivit; quae, cum Venetiam declinavit 6 Venetiam introisset, et ad locum, ubi pontifices erant, pervenisset, arcas 7singulo sancti D rum prece fusa cum lachrymis osculari satagebat, et, haec faciens, a suspiriis et gemitibus non cessabat Haec ea tribus diebus et noctibus faciente, nec a tali proposito desistente, et, quantum medicinalis operatio misericordiae Dei manifeste cunctis astantibus apparuit,valeat apud Deum fidelis devotio sancti que Nicolai confessoris intercessio, credentibus re; nam, in conspectu monachorum et aliorum multorum qui aderant, oculorum ma seravit 8 E culae crepuerunt, et in pavimentum ceciderunt Insuper etiam tanta abundantia ecclesiae aquae cœpit exire, quod non de oculis, sed de aliquo vase crederetur emanare, unde tota aliquot diebus in testimonium tanti et pavimenti superficies vestis mulieris fuit irrigata, apparuit madefacta Tunc omnes, qui aderant, annuntiantes cœperunt exclamare: signi «Benedictus Dominus Deus Hierusalem 9 ! qui facit sanctos suos tantis miraculis coruscare F Mulier vero, videns et gaudens, domum suam remeavit, et cum magno desiderio viam,quam voverat, adimplevit; quae, postquam rediit, frequenter ad sanctos praesules cum obla ejusque loci fratribus humillima devotione de et gratiarum tionibus actionibus veniebat, suis facultatibus ministrabat cœpti qperis insistamus, atque quod Gallis et Veneticis certum constat ad
Proposito G Dei laudem et gloriam referamus Invidus enim vel malivolus judicari possem si illud,,unde Deus glorificari debet et quod vidi praesentialiter, occultarem Adjuvent meam debilide eorum miraculis mihi patet materia co tatem et ignorantiam illorum merita gloriosa; si lingua nostra non sufficit ad dicendum, fides tamen auditorum non deficiat ad piosa, et, credendum De Galliae partibus quaedam mulier extitit oriunda, de burgo nomine Corbeia a, H Franciaepartim,partimque Flandriae adjacente, quae curva nata fuerat et contracta; haec autem, virum habens et filium, cum eisdem crucem viae Dei suscepit, quibus iter suum facientibus per Italiae partes, irruente latronum manu, rebus ablatis, viroque perempto, sancti Nicolai famam audiens, in Venetiam mulier cum filio suo ad peregrinandum descendit Adveniens autem Venetiam, alia gravi, praeter antiquam infirmitatem, detenta, in hospitali S Marci, I tribus continuis mensibus gemebunda non surrexit; hospitalis vero ministri, taedio tam longoinfirmitatis fatigati, ad locum, ubi corpus confessoris beatissimi requiescit, languidam mulierculam transmiserunt; quo cum delata navi fuisset, genua sua per terram trahendo, ma introivit Cumque tota die cum lachrymis nibusque sese debiliter sustentando, ecclesiam orans in angulo latuisset, quidam fratribus eam reperiens interrogavit, unde esset, vel ut a proprietate periculosus quem sumimus transitusmu a" 6 a.
latitaret; noverat enim linguam Francorum illa linguam suam intelli- A quod frater At ille gens, levato capite, perfusa lachrymis cum singultu, ut sui misereatur eum orat, et qua3, vel ordinem manifestat Tunc undeille bonae com et quid ei per contigisset, esset, sibi passionis et fidei frater mulieri praecepit et interdixit, ne de ecclesia S Nicolai vel de atrio discederet, sed Dei sanctique Nicolai confessoris misericordiam expectaret, et interim ab et lachrymis non cessaret; suspiciensque eam puro corde compunctam, jubet B orationibuset sustentat imbecillam, ad Nicolaum medicum ducens, non auro vena ire pedetentim lem, sed qui gratis dat fideli medicinam salutarem Quae cum turrim a sanctam introisset,frater solus eam trahere po sanctos ascendere nequisset, neque et per gradus ad ille in quam illam intromisit, ibique beatissimi confessoris tuisset, subtus sanctos erat crypta, iconam ante ipsam in fenestra reponens, et locum, ubi super capsa beatissimum corpus C erat, ostendens, rogavit eam et ammonuit ne a precibus, fletibus, gemitibusve cessaret, et iconam semper inspiceret, et, quotiens profunde suspiceret locum, ubi sanctus erat, baculo! per merita quibus viges apud Deum, et per mira «Sancte Nicolae propulsaret, ita dicens: «cula quibus coruscas apud mundum, ossa, ne permittas si veraciter hic requiescunt tua «me abire immunem in tua praesentia, et, si hic est indubitanter tuum corpus, per te mihi D «mea membra restituat Deus tuus.»Haec ea, septem diebus continuis, devotione fideli clami tante, nec ab illo loco nisi causa naturali discedente, se praesentem ibi corpore Nicolaus exaudibilis confirmavit, quia membrissolidatis mulierculam reformavit Nec sine mona chorum testimonio vel laicorum spectaculo miraculum istud patratum praedicamus; sed quod nobis praesentibus in octavis Epiphaniae h Domini, vespertinum officium celebrantibus, E contingit facere, confirmamus, cum monachorum conventus die praedictae solemnitatis ininterim ad sanctos cum processione ve choro ecclesiae vespertinas horas complevisset,: 0 Christi pietas nientes, antiphonam de more ! claris vocibus intonabat; et ecce mulier, in oratione persistebat, manu quae semper, ut diximus, divinae pietatis contacta, resupina sicque jacens quasi mortua per dimidiam horam, nec etiam anhe- F corruens est extensa, litum emittebat Nos autem, stupefacti astantes, ossa ejus stridere, velut frangerentur, et nervos extendi, velut rumperentur, audiebamus, et de toto corpore sudorem emanare, ac si, videbamus Postea vero quasi dulci somno de pelago emersisset 9sopita, nil doloris sen et, stans in pedibus suis recta, priore statu sese majorem obstupuit Unde tiens esurrexit, confessoris, per quem G nos laudes omnipotenti Deo et gratiam referamus, et servitium talia operatur, devotius impleamus XI Eodem tempore Firmanae ecclesiae Azo praesul et ejusdem Reginaldus civitatis 11
consul navigantes Hierusalem orationis studio requirebant; qui, cum a multis invia, quae apud Smirream Venetici de sanctis praesulibus gesserant, audissent, ad eamdem metropolim, et, intrantes ecclesiam, nec aras, nec arcas, H veritatem discussuri, viam suam deflexerunt e,nec murum, nec pavimentum, quod non fuerit reversatum, invenerunt; et, cum loci de fossio, arcarum confractio, miserabilis Graecorum lamentatio, veritatis indicia suffecissent 12, tamen quasi compatientes, caritatis obsequio condolentes, ad metropolitanum et supernae civitatis illius accedentes, eum interrogaverunt, etiam jurantes 13si vera essent; quae audie, demonstrabat, quod Venetici scilicet corpora sanctorum Nicolai rant, et destructio loci asportaverant et locum et sociorum ejus devastaverant Quibus civitatis metropolitanus, lachrymis cum singultu permixtis, detestando Veneticos, rem totam, ut erat, illis ex ordine velut quid a; vel qui ut quid a, a ne sustentatim a a' 6 caput A A a" que quis A
a" civi suffecisset a et conjurantes a' a tatis ejusdem et a e Firmanorum peregrinatio a V supra, p 280, ann a «Optarem equidem, benedicti fratres, falsum esse quod quaeritis, A reseravit, sic inquiens: «et celarem hoc si possem, sed res ita manifesta et ubique, quod est divulgata a nobis «non poterit occultari, cum Deus hanc voluerit tantae multitudini revelari Peccatiset «enim nostris exigentibus, Veneticorum classis huc irruens, sicut videtis, sanctuarium istud«violavit et destruxit, custodes ecclesiae tormentis gravibus affecit, patronos nostros et reli videlicet Nicolaum nepotem B «quias, sanctos et avunculum,et sanctum martyrem Tlieo «dorum a nobis abstulerunt, et tantam mœstitiam in nos de caetero reliquerunt Et ecce «quia vidimus vos condolentes raptorum impietatem, et nostram desolationem familiariter «vobis indicamus.»Et accipiens archiepiscopus Firmanum praesulem, et per ecclesiam eum deducens arcas marmoreas, unde Venetici sanctos abstulerant illi praesentialiter,, C ostendit, ipsis singulorum epitaphia graecis litteris quae Firmanus interpretans et in legit, modo sequenti latinaliter explanavit, in altera quarum ita scriptum erat: «Hic requiescunt duo Metropolitani, quorum alter est martyr pr/ESentis ecclesias «TheQdORUS PRASTIOSUS,
«Nicolai patruus, qui eum instruxit, et in sacris litteris erudivit »In altera vero sic continebatur «Hic requiescit magnus archiepiscopus Nicolaus, terra marique miraculis gloriosus, «quem Vasilis imperator ita sigillavit et abscondit, et eum Constantinopolim asportare «VOLUIT, ET NON POTUIT a »lectisque titulis, Azo, Firmanus praesul, et Reginaldus consul, sacram Cognita veritate E viam, quam ceperant, tenuerunt, et, cum vota Hierosolymis solemniter explevissent, atque, ad propria revertentes, Rhodum insulam attigissent, et, eodem similiter itinere redeuntes, Veneticos invenerunt; cumque pontifex Firmanus ibidem adeo esset infirmus, quod moriadjutor in necessitatibus Nicolaus, eum incre putaretur, apparuit in visione protinus ei «Praesul Azol dum dubius de praesentia mei corporis extitisti, pans et imperans hoc modo: «tantam in me devotionem habuisti quod ad locum meum et sepulchrum, me absente, mei
«gratia declinasti Nunc vero cum audivisti certitudinem, cognovisti veritatem, sepulchrum «meum vidisti, epitaphium et tepidus, cur in portu isto mihi perlegisti, quasi taediosus fecisti? cur ad me saltem pro «curiam non recuperanda sanitate non venisti?»Quihus auditis, praesul, mane facto, de improperatione anxius, de sanitate vero dubius, pro longa G quidem debilis, sed minus patiens jam, ad portum ubi infirmitate erant, doloris, sancti comitante comite Reginaldo cum plurimis, propriis pedibus ambulavit 9, quem advenien episcopus, cum tem Henricus suscipiens b Contarenus, Castellanus debita veneratione, eumque per manum in navem, ubi sancti praesules erant, deducens 10, corpora sanctorum, ei honorifice collocata, singillatim ostendit; quae considerans, praesul in faciem suam pronus H adoravit, eaque cum lachrymis osculando, sanitatem integram et episcopo impetravit, Castellano statim cuncta, quae contigerant et revelata fuerant, ex ordine revelavit; ei adducens a' a" w Vabstu
et, apprehendens episcopalem baculum episcopus Azo Firmanus pontificis Castellani, et Acomes Reginaldus in monasterio exaudibilis confessoris, Venetiae in Littore 1 Rivoalti consti, ac, per eumdem baculum, de ecclesiis, campis, vineis, tuto, pro monachis sese devoverunt a, ut in privilegio continetur, sanctissimum corpus ejus investierunt Deo olivetis, familiis gratias Arnen Littoris codd famulis a a Hic errat noster,seu saltem rem amplificat; Azzo enim non in monasterio S INicolai, sed in diœcesi sua fini 128-1 33 b V supra, p 272, visse vitam videtur; ann y
) civ., n° 467, ch.s xvn, ff i4o-i4i apographum codicis cujusdam antiqui, i4w6ia/ii^BibL in monasterio Broniensi asservati CAPITULUM PRIMUM., quidam Albertus nomine, qui, causa pere Fuit in villa, quae Portus dicitur a a a hoi signatus, Hierosolymam Adorato autem Sepulchro cruce grinationis, perrexit.caeterisque locis sanctis, quorum gratia iter susceperat, navem reversurus ascen dit, aliquantisque elapsis diebus, ad portum Barensem appulit Egressus vero de ' navi, ecclesiam, in qua beatissimi requiescit corpus Nicolai, oraturus intravit, et coram in eadem ecclesia quidam se corpore prostravit Porro erat altari toto clericus de villa supradicta, quae Portus dicitur, oriundus, ac praedicto militi affinitate proximus; qui in tantam familiaritatem Carniscustodis praedictae ecclesiae devenerat, ut ei claves omnes ecclesiae et altaris custodiam plerumque committeret Cum autem miles, oblationem facturus, ad altare venisset, clericum mi nime recognoscens, ab eodem est cognitus; atque ita clericus secum per aliquot dies retinuit, et cum eo ad patriam reverti constituit.
Apparuit interea beatus Nicolaus praedicto clerico, dicens eum ad patriam non debere reverti, nisi secum aliquid de reliquiis asportaret Cum igitur clericus, per cogitasset, quadam die claves ecclesiae sibi multos dies, qualiter id posset fieri commissas accepit, et, parte aliqua ex ossibus beati Nicolai clam assumpta, cum praedicto milite repatriare cœpit Multorum dierum itinere autem confecto, gravi infirmitate deprimitur, ex qua moriturus, reliquias militi commendavit Sepulto clerico, miles in patriam regredi cœpit, et ad domum suam, in villa, quae Portus dicitur, perveniens, reliquias sacras in arca sua, nemine sciente, reposuit, et, pere quamlibet noctem, lumen ante eam ponere constituit Quod cum per annos ali revelasset, tandem hoc quot devote et nemini, quid intus haberetur, fecisset, modo, revelante Deo, cognitum est h De Alberto isto nil aliud scimus.a Hodie S.-Nicolas-de-Port (arr de Nancy, Menrihe-et