M. Tullius Cicero: Academica

In Cumano nuper cum mecum

Musæ Varronis quam nec tamen opus magnum manibus, jam pridem ad bunc enim ipsum — me autem — quædam quæ magna sane limantur de manibus imiqudm deponere. Autem ante hoc tempus numquam mentem Nam cum philosophiam viderem diligentissime Græcis explicatam, existima\i qui de nostris ejus studio tenerentur, essent Græcis doctrinis eruditi, Græca potius quam nostra lecturos sin a Græcorum artibus et abhorrerent, ne hæc quidem curaturos quæ sine eruditione Græca legi non possunt itaque ea nolui scribere quæ nec indocti intellegere possent nec docti legere curarent.

[6]6 Vides autem (eadem enim ipse non posse nos Ama fini aut Rabiri similes esse, qui nulla arte adhibita de rebus ante oculos positis vulgari sermone putant, definiunt, partiuntur, apta ter rogatione concludunt, nullam denique artem esse nec dicendi nec disserendi putant. Nos autem præceptis dialecticorum et oratorum etiam, quoniam utramque vim virtutem esse nostri putant, parentes ut legibus, verbis quoque no\ds cogimur uti,quæ docti, ut a Græcis petere malent, indocti ne a nobis quidem accipient, ut frustra omnis suscipiatur labor.

[6]6 Lam vero physica, Epicurum, id est Democritum probarem, possem scribere plane ut Amafinius quid est enim magnum, cum causas rerum

Quæ cum contineantur ex ex materia ea quam format adhibenda etiam geometria quam quibusnam quisquam enuntiare aut quem ad intellegendum adducere Hæc^ de moribus de expetendis fugiendisque rebus pecudis enim hominis idem bonum censent, apud nostros autem^ non ignoras quæ quanta

Enim Zenonem sequare, magnum

Ut quid verum simplex bonum quod non ab honestate quod bonum quale omnino negat Epicurus voluptatibus sensum moventibus ne dem^ vero Academiam veterem persequamur, quam ut probamus, quam acute explicanda nobis quam argute, quam obscure etiam contra Stoicos disserendum Totum philosophiæ studium mihi quidem sumo ad

Constantiam quantum possum ad delectationem animi, nec ullum ut apud Platonem

Majus aut melius datum munus homini. Sed meos amicos quibus studium Græciam mitto, ad Græcos jubeo, ut ex' bus potius hauriant quam consectentur quæ autem nemo adliuc docuerat nec erat unde studiosi scire possent, ea quantum potui enim magnopere meorum miror) ut essent nota nostris a Græcis enim peti non poterant ac post L. Ælii nostri occasum ne a Latinis quidem. Et tamen in veteribus nostris quæ Menippum imitati, non interpretati, quadam hilaritate conspersimus, multa admixta ex intima philosophia, multa dicta dialectice quæ cum^ faci hus minus docti intellegerent jucunditate quadam ad legendum invitati^ in laudationibus, in his antiquitatum proœmiis philosophis scribere voluimus, modo consecuti sumus."

[9]9 In. Tum ego, " Sunt," inquam, " Varro nam nos in nostra urbe peregrinantis errantisque tamquam hospites tui hbri quasi domum reduxerunt, Tu ætatem patriæ, tu discriptiones temporum, tu sacrorum jura, tu sacerdotum,^ tu domesticam, tu belhcam disciphnam, tu sedem regionum, locorum, tu omnium divinarum humanarumque rerum nomina, genera, causas aperuisti, plurimumque idem poetis nostris omninoque Latinis et htteris luminis et verbis attuhsti, atque ipse varium et elegans omni fere numero poema philosophiamque multis locis

Interponit lacunam Casauhon. Incohasti,ad impellendumsatis,ad edocendum parum. Causam autem probabilem tu quidem aut enim Græca legere malent qui erunt aut ne hæc quidem qui nesciunt sed da mihi nunc satisne probas Immo vero et hæc qui non poterunt et qui Græca poterunt non contemnent Quid enim causæ cur poetas Latinos Græcis

Legant, philosophos non legant An non verba sed vim Græcorum expresserunt poetarum? Æschylum, Sophoclem, Euripidem, Platonem imitentur, Aristotelem, Theophrastum Oratores quidem laudari video, qui e Hyperidem aut Demosthenem Ego autem (dicam enim ut dum me ambitio, dum honores, dum causæ, dum publicæ non solum cura sed quædam strictum tenebat, hæc inclusa habebam, ne obsolescerent renovabam cum legendo nunc vero et fortunæ gravissimo percussus vulnere adminiphilosophia peto et oblectationem hanc mam Aut enim huic hoc maxime aptum

Aut rebus quas dignas laude gessimus hoc m primis consentaneum, aut etiam ad nostros ahud video quod agere possimus. Brutus quidem noster, excellens omni genere philosophiam Latinis persequitur ut iisdem de rebus Græca et eandem quidem sententiam sequitur quam nam Aristum Athenis audivit aH quamdiu, cujus tu fratrem Antiochum. Quam ob rem da, quæso, te huic etiam generi Ut terarum."

IV. Tum " Istuc quidem considerabo, nec vero sine Sed de te ipso quid quod audio " Quanam," inquam, de re " ReUctam ate veterem Academiam,^ " autem novam." " Quid ergo " inquam, Antiocho

Magis Ucuerit nostro fami Uari, remigrare domum veterem e nova, quam nobis novam e vetere Certe enim recentissima quæque sunt correcta emendata maxime quamquam Antiochi magister

Magnus ut tu existimas negat quod coram etiam ex ipso audiebamus, duas Academias erroremque eorum qui putarunt te non quæ contra Philonis Antiochus

" Immo vero totam veterem Academiam, aqua absum jam renovari a molestum velim simul adsidamus," inquam, "si videtur." " Sane istud quidem," " sum enim admodum infirmus sed \ddeamus idemne Attico placeat ame quod video." " Mihi vero," quid enim quod malim quam ex Antiocho jam pridem audita simul videre

Ea commode possint Latine Quæ cum essent^ conspectu consedimus omnes.^

Tum Varro exorsus " Socrates mihi vide-

Quod constat omnes, primus a rebus ante eum philosophioccupatifuerunt,avocavissephilosophiam ad vitam communem adduxisse, ut de

Omninoque de bonis rebus malis quæreret, autem procul esse a nostra cognitione censeret maxime cognita

Tamen ad bene vivendum. Hic omnibus sermonibus qui ab qui illum audierunt

Putent, se unum ob eamque rem se ab Apolline omnium sapientissimum esse dictum quod hæc esset una omnis^ sapientia, non arbitrari se scire quod nesciat. Quæ cum diceret constanter et in ea sententia permaneret, omnis ejus oratio tamen^ in virtute laudanda et in hominibus ad studium cohortandis consumebatur, ut e Socraticorum Ubris maximeque Platonis intellegi potest. Platonis autem auctoritate, qui varius et multiplex et copiosus una et consentiens duobus vocabuhs philosophiæ forma instituta Academicorum et Peripateticorum, qui rebus congruentes nominibus differebant nam cum Speusippum sororis filium Plato philosophiæ quasi heredem reUquisset, duos autem præstantissimo studio atque doctrina, Xenocratem Calchedonium et Aristotelem Stagiriten, qui erant cum Aristotele Peripatetici sunt quia disputabant inambulantes in Lycio, autem quia^ Platonis instituto in Academia, quod est alterum gymnasium, cœtus erant et sermones habere sohti, e

Vocabulo nomen habuerunt. Sed utrique Platonis ubertate completi certam quandam disciphnæ formulam composuerunt et eam quidem plenam ac refertam, illam autem Socraticam dubitanter* de omnibus rebus et nulla adfirmatione adhibita consuetudinem disserendi reliquerunt. Ita facta quod minime Socrates probabat, ars quædam philosophiæ et rerum

[18]18 Ordo et descriptio disci pUnæ. Quæ quidem erat primo duobus, ut dixi, nominibus una, nihil enim inter Peripateticos et illam veterem Academiam differebat abundantia quadam ingenii præstabat, ut mihi quidem videtur, Aristoteles, sed idem fons erat utrisque et eadem rerum expetendarum fugiendarumque partitio.

V. " Sed quid ago " inquit " aut sumne sanus qui hæc vos doceo nam non sus Minervam, ut aiunt, tamen inepte quisquis Minervam docet." Tum Atticus, " Tu vero," inquit, " perge, Varro valde enim amo nostra atque nostros, meque ista delectant cum Latine dicuntur et isto modo." " Quid me," inquam, " putas, qui philosophiam jam professus sim populo nostro exhibiturum " " Pergamus igitur,"

[19]19 Inquit, " quoniam placet. Fuit ergo jam accepta a Platone philosophandi ratio triplex, una de vita et moribus, altera de natura et rebus occultis, tertia de disserendo et quid verum,^ quid falsum, quid rectum in oratione pravumve, quid consentiens, quid repugnans esset^ judicando. Ac primum illam partem bene vivendi a natura petebant^ eique parendum esse dicebant, neque ulla aUa in re in natura quærendum esse illud summum bonum quo omnia referrentur, constituebantque extremum esse rerum expetendarum et finera bonorum adeptum esse omnia enatura et animo et corpore et vita.

Repugnans Miiller repugnet codd.

Partibus autem sensus præstantiam etiam explanatam vocum impressionem. Animi autem quæ essent ad comprehendendam virtutem idonea, eaque ab naturam mores bantur naturæ celeritatem ad discendum memoriam dabant, quorum utrumque mentis proprium morum autem putabant studia

Quasi consuetudinem, quam partim

In qua quod incohatum neque absolutum progressio quædam ad virtutem

Naturæ omniumque rerum quas animis ponunt una optima. Ergo hæc animorum. Vitæ autem enim tertium) adjuncta dicebant quæ ad usum Nam animi bonis quibusdam quæ non tam naturæ quam beatæ adjuncta Hominem censebant quasi partem quandam

Generis humani, eumque conjunctum cum hominibus humana quadam Ac de summo quidem atque natur ah bono agunt cetera autem pertinere ad putant aut adaugendum aut tuendum,^ ut dmtias, ut opes, ut gloriam, ut gratiam. Ita ab inducitur bonorum.

VI. Atque hæc sunt genera quæ putant plerique Peripateticos Id quidem non

Enim hæc illorum imprudenter,

Esse Academicos qui tum^ appellarentur, Peripateticos arbitrantur. Communis hæc utrisque hic bonorum videbatur, quæ essent prima natura quæque ipsa per sese expetenda, aut omnia aut maxima ea sunt autem maxima quæ

Ipso animo atque ipsa virtute versantur. Itaque omnis antiqua philosophia sensit in una virtute

Adjungerentur et corporis cetera quæ supra

[23]23 Dicta sunt ad usum idonea. Ex hac descriptione agendi quoque aliquid et initium reperiebatur, quod erat conservatione earum rerum quas natura præscriberet. Hinc gignebatur fuga desidiæ voluptatumque contemptio, ex quo laborum dolorumque susceptio multorum magnorumque honestique causa et earum rerum quæ erant congruentes cum descriptione naturæ, unde amicitia exsistebat et atque æquitas, eæque et voluptatibus multis vitæ commodis anteponebantur. Hæc quidem apud eos morum

Partis quam primam posui forma atque

[24]24 " De natura autem enim sequebatur) bant eam dividerent in res duas, ut altera esset

Altera autem quasi huic se præbens, ex qua^ efficeretur aliquid. In eo quod efficeret \dm esse censebant, in eo autem quod efficeretur materiam quandam in utroque tamen utrumque, neque enim materiam ipsam cohærere potuisse nulla contineretur, neque vim sine ahqua materia est enim quod non alicubi esse cogatur). Sed quod ex utroque, id jam corpus et quasi quahtatem quandam nominabant — dabitis enim profecto ut in rebus inusi-

Quod Græci faciunt aquibus hæc jam diu tractantur, utamur verbis interdum inauditis."

[25]25 VII. " Nos vero," inquit Atticus " quin etiam Græcis hcebit utare cum voles, te Latina forte deficient." " Bene sane sed enitar ut Latine loquar, in hujusce modi verbis, ut philosophiam aut rhetoricam aut physicam aut dialecticam appellem, quibus ut ahis multis consuetudo jam utitur pro Latinis. QuaUtates igitur appellavi quas Græci vocant, quod ipsum apud Græcos non est

Ex qua Turne hus eaque codd. Ex eaque Mdv. Vulgi verbum sed philosophorum atque Dialecticorum vero verba nulla sunt pubHca, utuntur quidem commune omnium fere artium, aut enim nova sunt rerum novarum facienda nomina aut ex transferenda. Quod Græci faciunt qui rebus jam sæcula versantur, quanto magis nobis concedendum qui hæc nunc primum tractare conamur " " Tu vero," inquam, Varro, bene etiam meriturus mihi de eos non modo copia rerum ut sed etiam verborum." " Audebimus ergo," "novis

Te auctore necesse Earum quahtatum sunt ahæ aUæ ex Principes sunt unius modi simplices ex autem variæ ortæ sunt quasi multiformes. Itaque ær (hoc quoque utimur jam^ pro Latino) aqua terra prima sunt ex autem ortæ animantium formæ earumque rerum quæ gignuntur e Ergo e Græco vertam) elementa dicuntur equibus ær movendi vim habent

Reliquæ^ partes accipiendi quasi patiendi, aquam dico terram. Quintum genus, quo essent astra mentesque, singulare eorumque quattuor quæ supra Aristoteles quoddam esse quibus omni natura cohærente continuata cum omnibus unum effectum mundum, extra quem materiæ nu Uumque

Autem mundi omnia quæ

Aquo quam vim animum

Dicunt mundi, eandemque mentem ti amque perfectam, quem deum appehant, omniumque rerum quæ subiectæ prudentiam quandam, procurantem maxime, deinde diun eandem necessitatem appellant, quia

Atque ab ea constitutum quasi fatalem immutabilem continuationem ordinis sempiterni non numquam quidem eandem fortunam, quod multa improvisa ac necopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum.

[30]30 VIII. Tertia deinde philosophiæ pars, quæ erat

Ratione et disserendo, tractabatur ab que. Quamquam oriretur a sensibus, tamen non esse judicium sensibus mentem volebant rerum esse judicem solam censebant idoneam crederetur, quia sola cerneret quod semper esset simplex unius modi et quale Hanc

Appellant, jam a Platone nominatam, nos recte speciem possi mius Sensus autem omnes hebetes et tardos esse arbitrabantur nec percipere

Modo res quæ subiectæ sensibus viderentur,^ quod aut essent parvæ ut sub sensum cadere non possent, aut mobiles concitatæ ut umquam unum constans, ne idem quidem, quia continenter laberentur et fluerent omnia itaque hanc

[32]32 Omnem partem rerum opinabilem appellabant. Scientiam autem nusquam esse censebant animi notionibus atque rationibus qua de causa tiones rerum probabant et has ad omnia de quibus disceptabatur adhibebant. Verborum etiam expU catio probabatur, qua de causa quæque essent

Nominata, quam appellabant post argumentis quibusdam^ et quasi rerum notis ducibus explanari volebant in quo- tradebatur omnis dialecticæ disciplina, id orationis ratione conclusæ huic quasi ex altera parte oratoria dicendi adhibebatur, expUcatrix orationis perpetuæ ad persuadendum accommodatæ.

[33]33 " Hæc erat prima forma^ a Platone tradita cujus quas acceperim immutationes,^ exponam." " Nos vero volumus," inquam, " ut pro Attico etiam respondeam." " Et recte," inquit, " respondes præclare enim explicatur Peripateticorum et Academiæ veteris auctoritas."

IX. " Aristoteles^ primus species quas paulo ante dixi quas mirifice Plato erat amplexatus, ut in quiddam divinum esse diceret. Theophrastus autem, et oratione suavis et moratus ut probitatem quandam præ se et ingenuitatem ferat, vehementius etiam fregit quodam modo auctoritatem veteris disciphnæ spoHavit enim virtutem suo decore imbecillamque reddidit quod negavit in ea

[34]34 Sola positum esse beate vivere. Nam Strato ejus auditor, quamquam ingenio, tamen ab ea disciphna omnino semovendus qui cum maxime necessariam partem philosophiæ, quæ posita est in \1rtute et moribus, reliquisset totumque se ad investigationem naturæ contuHsset, in ea ipsa plurimum dissedit a Speusippus autem et Xenocrates, qui

Manutius qua

Poneret nec quidquam numeraret quoddam solum unum bonum. Cetera autem

Aha media numerabat. Quæ autem secundum naturam ea sumenda quadam æstimatione dignanda docebat, contraque quibus ponebat omnino momenti, sed quæ

Sumenda,^ ex aUa æstimanda, aUa minoris quæ ea præposita appeUabat,

Autem quæ Atque ut hæc non tam rebus quam voca buUs commutaverat,

Autem^ servata prætermissaque media putabat, ut Cumque non omnem virtutem

Dicerent sed quasdam natura aut more omnes ponebat cumque ea genera virtutum quæ supra

Posse nec modo posse disserebat nec usum modo,ut sed ipsum habitum per præclarum, nec tamen vlrtutem cuiquam adesse quin ea semper Cumque perturbationem animi ex homine non opinionisque omnium perturbationum matrem arbitrabatur immoderatam quandam intemperantiam. Hæc de moribus.

XI. De autem primum ut quattuor rerum quintam hanc naturam ex qua sensus mentem rebantur non ddhiberet statuebat enim ignem esse ipsam naturam quæ quidque gigneret, etiam^ mentem atque sensus. Discrepabat etiam ab iisdem quod nullo modo arbitrabatur quidquam posse ab ea quæ expers esset corporis, cujus generis Xenocrates et superiores etiam animum esse dixerant, nec vero aut quod

Aliquid aut quod efficeretur posse esse non

[40]40 Corpus. Plurima autem in tertia philosophiæ parte mutavit in qua primum de sensibus quædam nova, quos junctos esse censuit e quadam quasi impulsione oblata extrinsecus (quam

Nos visum appellemus hcet, et teneamus hoc quidem verbum, enim utei idum rehquo sermone sæpius), — sed ad hæc quæ visa sunt et quasi accepta sensibus adsensionem adjungit animorum quam esse vult nobis positam et voluntariam.

Non omnibus adjungebat fidem sed solum quæ propriam quandam haberent declarationem earum rerum quæ viderentur autem visum cum ipsum " Nos vero," inquit " quonam enim aho modo batum comprehensionem appellabat, similem rebus quæ manu prenderentur — ex quo etiara nomen hoc duxerat, cum eo verbo antea nemo tah re usus

Plurimisque idem novis verbis (nova enim dicebat) usus Quod autem erat sensu comprensum, ipsum sensum appellabat, et erat comprensum ut convelli ratione non posset, scientiam, sin scientiam nominabat, ex qua exsisteret etiam opinio, quæ esset imbecilla et cum incognitoque com-

[42]42 Munis, Sed inter scientiam et inscientiam comprehensionem illam quam co Uocabat, eamque neque neque pravis numerabat sed solum

Credendum esse dicebat. E quo sensibus etiam fidem tribuebat, quod, ut supra comprehensio facta sensibus et vera esse et fideHs videbatur, non quod omnia quæ essent in re comprehenderet, sed quia quod cadere in eam posset reUnqueret, quodque natura quasi normam scientiæ et principium dedisset unde postea notiones rerum in animis imprimerentur, equibus non principia solum sed quædam ad rationem inveniendam viæ aperirentur. Errorem autem et temeritatem et nomine omnia quæ essent ahena firmæ et constantis adsensionis, a virtute sapientiaque removebat. Atque fere commutatio omnis dissensioque Zenonis a superioribus."

[43]43 XII. Quæ cum " Breviter sane minimeque obscure exposita inquam, " a Varro, et veteris Academiæ ratio et Stoicorum verum esse autem ut Antiocho nostro familiari placebat, correctionem veteris Academiæ potius quam novam ahquam disciphnam putandam." Tum Varro, " Tuæ sunt nunc partes," inquit, " qui ab antiquorum ratione desciscis et ea quæ ab Arcesila novata sunt probas, docere quod qua de causa discidium factum ut Cum Zenone," inquam, ut accepimus, Arcesilas

Omne certamen non pertinacia aut studio vincendi, ut mihi quidem sed earum rerum obscuritate quæ ad confessionem adduxerant Socratem jam ante Socratem Democritum, Anaxagoram, Empedoclem, omnes pæne cula ut Democritus, profundo veritatem fusa dixerunt. Itaque Arcesilas negabat quidquam quod ne quidem ipsum, quod Socrates rehquisset omnia censebat neque quidquam quod cemi aut

Neque adfirmare quemquam neque adsensione approbare, cohibereque semper ab omni lapsu continere temeritatem, quæ tum cum aut aut incognita approbaretur, neque hoc quidquam turpius quam cognitioni percep-

Adsensionem approbationemque præcurrere. Huic quod erat consentaneum ut contra omnium sententias disserens eam^ plerosque deduceret, ut cum eadem re paria partibus momenta rationum invenirentur, ab

[46]46 Utraque parte adsensio Hanc Academiam novam appellant, quæ mihi vetus videtur, siquidem Platonem ex vetere numeramus, cujus

Adfirmatur utramque partem multa disseruntur, de omnibus quæritur, sed tamen quam exposuisti vetus, hæc nova nominetur quæ usque ad Carneadem perducta, qui quartus ab Arcesila eadem Arcesilæ ratione permansit. Carneades autem philosophiæ

Ignarus ut cognovi ex qui illum audierant maximeque ex Epicureo Zenone, qui cum ab eo mum unum tamen præter ceteros mirabatur, quadam..." Cicero Academ. Quid lunæ quæ liniamenta sunt potesne dicere cujus et nascentis et senescen-

Non. 162. Perpendicula normæ. Cicero perpendiculis, non normis, non

Non. 474. Urinantur. Cicero Academicis

Quando enim nos demersimus ut qui urinantur, aut superum aut obscure admodum cernimus.

Non. Exultare dictum Cicero pisci culosque exultantes videmus homini ut cupiditas ingeneraretur cognitionis et scientiæ! In libertatem.

16. Lactant. 24. Cicero cujus kæc Academico verba sunt Quod liceret, ut qui in itinere deerra\-issent, vitam deviam secutis corrigere errorem pænitendo, esset emendatio temeritatis.

17. Diomedes p. 377 Keil. Varro ad Ciceronem

LlBRORUM INCERTORUM (Cicero) Mihi autem non modo ad sapientiam cæci videmur sed ad ea ipsa quæ aliqua ex parte cerni videantur hebetes et obtusi.

Augustin. Academicos 26 TaUa, inquit Academicus, mihi videntur omnia quæ probabiha vel

Vocare, nihil repugno, satis enim mihi est te jam bene accepisse quid dicam, id quibus rebus hæc nomina imponam non enim vocabulorum opificem sed rerum inquisitorem decet esse sapientem. Quos in hujus causæ patrocinium locus quidam, ut mihi videtur, mira urbanitate ut non quemquam non moveat quod dictum Academico

Ab omnibus ceterarum sectarum qui sapientes videntur secundas partes cum primas

Quemque vindicare necesse ex quo posse probabiliter eum recte primum suo qui omnium ceterorum secundus.

Morem occultandi sententiam suam nec eam cuiquam qui secum ad senectutem usque

Cum M. Varrone, homine, omnium

Magnum mgenium L. Luculli magnumque optimarum artium studium, tum omnis liberalis et digna li omine nobili ab eo percepta doctrina, quibus temporibus florere in foro maxime potuit caruit omnino rebus urbanis. Ut enim admodum adulescens cum fratre pari pietate et industria prædito paternas inimicitias magna cum gloria est persecutus, in Asiam quæstor profectus permultos annos admirabili quadam laude provinciæ præfuit deinde absens factus ædilis, continuo prætor (licebat enim celerius legis præmio), post in Africam, inde ad consulatum, quem ita gessit ut diligentiam admirarentur omnes, ingenium agnoscerent. Post ad Mithridaticum bellum missus asenatu non modo opinionem omnium quæ de virtute ejus erat sed etiam gloriam

[2]2 Superiorum idque eo fuit mirabilius quod ab eo laus some imperatoria non adniodum exspectabatur centiam quæsturæ diuturn imi tempus Murena bellum Ponto gerente Asia pace consumpserat. Sed quædam magnitudo non indocilem usus Itaque cum totum navigationem consumpsisset partim percontando partim rebus

Asiam imperator cum Roma profectus Habuit enim divinam quandam memoriam rerum, verborum majorem Hortensius, sed quo gerendis quam verba prosunt, hoc memoria præ-

Quam Themistocle, quem Græciæ principem ponimus, singularem quidem etiam cuidam artem memoriæ quæ tum primumproferebaturtraditurum respondisse

Malle — credo quod hærebant memoria quæcumque audierat Tah ingenio præditus Lucullus adjunxerat etiam

Quam Themistocles spreverat discipHnam,

Ut consignamus quæ monumentis mandare volumus, animo

Oppugnationibus, navahbus pugnis, totiusque belU instrumento adparatu, ut rex post Alexandrum maxumus hunc a majorem ducem cognitum quam quemquam eorum quos

In eodem tanta prudentia endis temperandisque tanta æquitas, ut hodie Asia Luculli servandis et quasi

Persequendis. Sed magna cum

Publicæ, tamen quam vellem tanta

Et Quin etiam cum a Mithridatico bello inimicorum calumnia triennio dius quam debuerat triumpha\dt nos enim consules introduximus pæne urbem currum cujus mihi consilium et auctoritas quid tum maximis rebus profuissent^ dicerem de me ipso dicendum quod hoc tempore non necesse itaque privabo potius illum debito testimonio quam id cum mea laude communicem.

[4]4 Sed quæ populari decorari LucuUo debueruntj ea fere sunt et Græcis celebrata et Nos autem externa cum multis, hæc

Cum paucis ex ipso sæpe cognovimus majore enim studio Lucullus cum omni htterarum generi tum philosophiæ deditus quam qui illum ignorabant arbitrabantur, nec vero ineunte ætate solum sed pro quæstore aUquot annos ipso

Quo magna mi Utaris esse occupatio

Ut non multum imperatori sub pelHbus

Rehnquatur. Cum autem e philosophis ingenio scientiaque putaretur Antiochus Philonis auditor

Eum secum quæstor habuit post aliquot annos imperator, quique ea memoria quam ante ea sæpe audiendo cogno^it quæ semel audita meminisse Delectabatur autem librorum de quibus

[6]6 Ac vereor interdum ne talium personarum cum amplificare veUm minuam etiam gloriam. Sunt enim multi qui omnino Græcas non ament plures qui philosophiam rehqui- etiam hæc non improbant,^ tamen earum rerum disputationem principibus

Non decoram putant.* Ego autem cum Græcas htteras M. Catonem senectute acceperim, P. autem Africani loquantur

Legatione nobiU quam ante censuram Panætium unum omnino comitem nec htterarum Græcarum nec philosophiæ jam ullum auctorem

Restat ut respondeam qui sermonibus vero clarorum virorum aut congressus oporteat aut sermones aut rerum conloquia leviorum Etenim quodam Hbro vere a nobis philosophia laudata, profecto optimo atque ampU ssimo quoque dignissima nec quidquam videndum nobis quos populus Romanus de opera publica detrahamus. Quodsi cum fungi munere debebamus non modo operam nostram numquam a populari cœtu removimus sed ne Ut teram quidem ullam fecimus forensem, reprendet otium nostrum, qui eo non modo nosmet hebescere languere nolumus sed etiam ut plurimis prosimus enitimur Gloriam vero non modo non minui sed etiam augeri arbitramur eorum quorum ad popularis laudes has etiam minus notas minusque pervolgatas adjungimus. Sunt etiam

Restat unum genus reprehensorum quibus Academiæ non probatur. Quod gravius baret præter eam quam sequeretur. Nos autem quoniam contra omnes quæ^ videntur solemus, non possumus quin a nobis recusare quamquam nostra quidem causa qui verum invenire uUa contentione volumus idque summa cura studioque conquirimus. Etsi enim omnis cogut non sine causa antiquissimi et doctissimi invenire se posse quod cuperent tamen nec defecerunt neque nos studium exquirendi defatigati relinquemus neque nostræ disputationes quidquam aliud agunt ut in utramque partem dicendo

Et tamquam exprimant aliquid quod aut verum aut ad id quam proxime accedat. Nec inter nos et eos qui se arbitrantur quidquam interest quod non dubitant quin ea vera quæ defendunt, nos probabilia multa habemus, quæ sequi adfirmare vix possumus hoc autem

Et solutiores sumus quod integra nobis judicandi potestas nec ut omnia quæ præscripta a quibusdam et quasi imperata defendamus neces-

UUa cogimur. Nam ceteri primum ante tenentur

Quam quid esset optimum judicare potuerunt, deinde infirmissimo tempore ætatis aut obsecuti amico cuipiam aut una quem primum audierunt oratione capti de rebus incognitis judicant, et ad quamcumque sunt disciplinam quasi tempestate delati ad eam tamquam ad saxum adhærescunt.

[9]9 Nam quod dicunt omnino se credere quem judicent

Sapientem,probarem ipsum rudes et indocti judicare potuissent (statuere enim qui sapiens maxime videtur esse sapientis) sed, ut potuerint,^ potuerunt omnibus rebus cognitis etiam liquorum judicaverunt autem re seme] audita atque^ ad unius auctoritatem contulerunt. Sed nescio quo modo plerique errare malunt eamque sententiam quam adamaverunt pugnacissime defendere quam pertinacia quid constantissime dicatur

Quibus de rebus sæpe nobis multa quæ-

Disputata sunt quondam Hortensii quæ ad Baulos, cum eo Catulus Lucullus nosque postridie venissemus quam apud Catulum fuissemus. Quo quidem etiam maturius venimus quod erat constitutum, ventus Lucullo Neapolitanum, mihi Pompeianum navigare. Cum

Pauca xysto essemus, tum eodem spatio consedimus. Quærebatur pæne explicatum ut tota fere quæstio tractata videatur, tamen exspecto ea quæ

Polhcitus Luculle, ab Antiocho audita dicturum. " Equidem," inquit Hortensius, " plus quam vellem, totam enim rem Lucullo integram servatam

Et tamen servata ame enim ea quæ promptu erant dicta a Lucullo autem reconditiora desidero." Tum Non sane," non laboro quam valde ea quæ probaturus sim, eo minus conturbor dicam enim nec mea nec ea

Quibus, non non me malim quam

Sed mehercule, ut quidem nunc causa habet, hesterno sermone labefactata mihi tamen videtur Agam Antiochus agebat (nota enim mihi nam vacuo animo illum audiebam magno eadem de etiam ut etiam majorem exspectationem faciam quam modo Hortensius." Cum exorsus, ad audiendum animos mus Cum Alexandriæ pro quæstore " quit essem, Antiochus mecum, erat jam antea Alexandriæ fami haris Antiochi Heraclitus Tyrius, qui Clitomachum multos annos Philonem audierat, homo sane philosophia, quæ nunc quo Antiochum sæpe disputantem audiebam, sed utrumque Et quidem hbri duo de quibus dictum a Catulo tum erant Alexandriam tumque primum Antiochi manus venerant homo natura lenissimus enim Mirabar, nec enim umquam ante videram Heracliti memoriam implorans quærere ex eo viderenturne Philonis aut ea num vel e Philone vel ex Academico audivisset aliquando. Negabat Philonis tamen scriptum agnoscebat, nec id quidem dubitari poterat, nam aderant mei fami hares, docti homines, P. et C. SeUi et Tetrilius Rogus qui se audii isse Romæ de Philone et ab eo ipso duos

[12]12 Hbros dicerent descripsisse. Tum et dixit Antiochus quæ heri Catulus commemoravit a patre suo dicta Philoni^ et aha plura, nec se tenuit quin contra suum doctorem hbrum etiam ederet qui Sosus

Tum igitur cum et Herachtum studiose audirem contra Antiochum disserentem et item Antiochum contra Academicos, dedi Antiocho operam dih gentius, ut causam ex eo totam cognoscerem. Itaque complures dies adhibito Herachto doctisque compluribus et in Antiochi fratre Aristo et præterea Aristone et Dione, quibus secundum fratrem plurimum tribuebat, multum temporis

Una disputatione consumpsimus. Sed ea pars quæ contra Philonem erat prætermittenda minus enim acer est adversarius qui quæ sunt heri defensa negat Academicos omnino dicere enim mentitur, tamen adversarius Ad Arcesilan Carneademque veniamus."

V. Quæ cum rursus exorsus mum mihi videmini " — me autem [nomine]^ appellabat

" Cum veteres physicos nominatis, facere idem quod

Proferunt quos dicant populares ut eorum

Esse videantur. Valerio qui exactis regibus primo anno consul coDomemorant reliquos qui leges populares de provocationibus tulerint cum consules essent tum ad hos notiores, C. Flaminium qui legem agrariam aliquot annis ante secundum Punicum bellum tribunus plebis L. Cassium, Q. Pompei imi quidem etiam P. vero sapientissimos et clarissimos P. Crassum et P. Scævolam aiunt Graccho auctores legum

Alterum quidem (ut videmus) palam, alterum (ut suspicantur) obscurius. Addunt etiam C. Marium, et de hoc quidem mentiuntur. Horum nominibus tot virorum atque tantorum expositis eorum se institutum sequi dicunt. Simi Uter cum perturbare ut rem pubhcam vos philosophiam bene jam constitutam Empedoclen, Anaxagoran, Democritum, Parmeniden, Xenophanem, Platonem etiam et Socratem Sed neque Saturninus, ut nostrum inimicum potissimum nominem, simile quidquam habuit veterum illorum, nec Arcesilæ calumnia conferenda est cum Democriti verecundia. Et tamen physici raro admodum, cum hærent aliquo exclamant quasi mente — Empe abstrusa esse omnia, nos sentire, cernere,

Omnino quale posse reperire majorem autem partem mihi quidem omnes videntur nimis etiam quædam adfirmare, plusque se quam

Quodsi tum in novis rebus quasi modo nascentes hæsitaverunt, nihilne tot sæcu Hs, summis ingeniis, maximis explicatum putamus nonne cum jam philosophorum disciplinæ gravissimæ constitissent, tum exortus ut in optima re pubhca Gracchus qui otium perturbaret, Arcesilas qui constitutam philosophiam everteret, et eorum auctoritate dehtesceret qui negavissent quidquam aut percipi posse Quorum enumero tollendus est et Plato et Socrates — quia Academicos, nominibus differentes, re congruentes, aquibus verbis magis quam sententiis senserunt Socrates autem de se ipse detrahens in disputatione plus tribuebat quos volebat refellere ita cum aliud diceret atque sentiret, libenter uti solitus est ea dissimulatione quam Græci eipwvetav vocant quam etiam in Africano fuisse Fannius, idque propterea \-itiosum in non putandum quod idem fuerit in Socrate.

[16]16 VI. " Sed fuerint vetera.^ incognita nihilne est igitur actum quod investigata sunt posteaquam Arcesilas, Zenoni (ut putatur) obtrectans no\d reperienti sed emendanti superiores immutatione verborum, dum hujus definitiones labefactare volt conatus est clarissimis rebus tenebras obducere Cujus primo non admodum probata ratio, quamquam

Cum acumine ingenii tum admirabiU quodam lepore dicendi, proxime a Lacyde solo retenta post autem confecta a Carneade, qui est quartus ab Arcesila, audivit enim Hegesinum qui Euandrum audierat Lacydi discipulum, cum Arcesilæ Lacydes

Sed ipse Carneades diu tenuit, nam nonaginta vixit annos, et qui illum audierant admodum floruerunt, equibus industriæ plurimum in Chtomacho fuit (declarat multitudo hbrorum), ingenii non minus in Hagnone,^ in Charmada eloquentiæ, in Melanthio Rhodio Bene autem nosse Carneaden Stratoniceus Metrodorus putabatur. Lam Clitomacho Philo vester operam multos annos dedit Philone autem vivo patrocinium Academiæ non de-

Sed quod nos facere nunc ingredimur ut contra Academicos disseramus, quidam e philosophis quidem non mediocres faciundum omnino non putabant, nec vero esse ullam rationem disputare cum qui probarent, Antipatrumque Stoicum qui multus eo reprehendebant nec aiebant necesse esse quid cognitio aut perceptio aut verbum e verbo volumus) comprehensio, quara esse aUquid quod comprehendi percipi posset inscienter facere dicebant, propterea quod esset dentiam nominemus, fabricemurque opus verba, ne " — me appellabat jocans — " hoc hcere putet soh) sed tamen orationem nuUam nec ea quæ tam essent definienda censebant. Ahi autem negabant pro hac evidentia quidquam Plerique tamen et ipsarum etiam evidentium rerum non improbant rem idoneam de qua

Autem dum nova quædam commovet enim negaret quidquam quod comprehendi quidquam comprehendi plane perceptum definitionem quara Philo voluit evertere quam obtinemus, percipi posse concedimus.

VII. Ordiamur a sensibus, quorum clara judicia et certa sunt ut optio naturæ nostræ detur et ab ea deus requirat contentane

Integris incorruptisque sensibus an postulet melius non \ddeam quid quærat amplius. Nec vero hoc loco exspectandum est dum de remo inflexo aut de columbæ respondeam, non enim sum qui quidquid videtur dicam esse quale videatur. Epicurus hoc et multa meo autem judicio est maxima sensibus et sani sunt ac valentes et omnia removentur quæ obstant et impediunt. Itaque et lumen mutari sæpe volumus et earum rerimi quas intuemur et intervalla aut contrahimus aut diducimus multaque facimus usque eo dum aspectus ipse fidem

Quod idem vocibus, odore, sapore, ut nemo nostrum qui sensibus cujusque

[20]20 Generis judicium requirat Adhibita vero exercitatione et ut pictura teneantur, aures cantibus,^ quis est quin cernat quanta

Sensibus Quam multa vident pictores in umbris

Eminentia quæ nos non videmus quam multa quæ nos fugiunt cantu exaudiunt eo genere

Qui primo Antiopam esse aiunt aut Andromacham, cum nos ne suspicemur quidem Nihil necesse de gustatu et odoratu

In quibus intellegentia, quædam tamen. Quid de tactu, et eo quidem quem philosophi interiorem vocant, aut aut voluptatis,

Quo Cyrenaici putant veri esse judicium quia sentiatur Potestne quisquam dicere inter eum qui doleat et inter eum qui voluptate

Interesse, aut qui sentiat non apertissime insaniat Atqui quaha sunt hæc quæ sensibus per-

Dicimus, taha secuntur ea quæ non sensibus

Percipi dicuntur sed quodam modo sensibus, ut hæc Illud est album, hoc dulce, canorum hoc bene olens, hoc asperum.' Animo jam hæc tenemus comprehensa, non sensibus. Deinceps quitur, majora nectens, ut hæc, quæ quasi expletam rerum comprehensionem amplectuntur homo

Animal mortale, particeps.' Quo e genere nobis notitiæ rerum imprimuntur, sine quibus nec quidquam nec quæri disputa rive potest. Quodsi essent falsæ notitiæ (iwoLas enim appellare tu videbare) — essent hæ falsæ aut ejus modi impressæ quaUa visa a discerni non possent, quo tandem modo uteremur quo modo autem quid cuique consentaneum esset, quid repugnaret, videremus Memoriæ quidem certe, quæ non modo philosophiam sed omnem vitæ usum omnesque artes una maxime continet, omnino rehnquitur. Quæ potest enim esse memoria falsorum aut quid quisquam meminit quod non animo comprehendit et tenet ars vero quæ potest esse quæ non ex una aut duabus sed ex multis animi perceptionibus constat Quam^ subtraxeris, qui distingues artificem ab inscio non enim fortuito hunc artificem dicemus esse, illum negabimus, sed cum alterum percepta et comprehensa tenere videmus, alterum non item. Cumque artium aHud ejus modi genus ut tantum modo animo rem cernat, ahud ut moliatur ahquid et quo modo aut geometres cernere ea potest quæ aut nulla sunt aut internosci anon possunt, aut qui fidibus utitur explere numeros et conficere versus quod idem in similibus quoque artibus continget quarum omne opus est in faciendo atque agendo, quid enim est quod arte possit, qui artem tractabit multa perceperit

[23]23 VIII. " Maxime vero virtutum cognitio confirmat percipi et comprehendi multa posse. In quibus sohs inesse etiam scientiam dicimus (quam nos non comprehensionem modo rerum sed eam stabilem quoque et immutabilem esse censemus), itemque sapientiam, artem vivendi, quæ ipsa ex sese habeat constantiam. Ea autem constantia habeat percepti et cogniti, quæro unde nata aut quo modo. Quæro etiam, bonus qui statuit omnem cruciatum perferre, intolerabili dolore lacerari potius quam aut officium prodat aut fidem, cur has tam graves leges imposuerit cum quam ob rem oporteret haberet comprehensi, percepti, cogniti, constituti. Nullo igitur modo potest ut quisquam tanti æstimet æquitatem et fidem ut ejus conservandæ causa nullum supphcium recuset, rebus ad-

[24]24 Sensus quæ falsæ esse non possint. Ipsa vero sapientia se ignorabit sapientia necne, quo modo primum obtinebit nomen sapientiæ deinde quo modo suscipere aliquam rem aut agere fidenter audebit cum certi quod sequatur cum vero dubitabit quid extremum et ultimum bonorum ignorans quo omnia referantur, qui poterit esse sapientia Atque etiam perspicuum con-

Necesse esse initium quod sapientia cum quid agere incipiat sequatur, idque initium esse naturæ accommodatum, Nam ahter adpetitio (eam enim volumus esse qua ad agendum impellimur et id adpetimus quod est visum, moveri non potest

[25]25 Autem quod movet prius oportet eique credi, quod non potest id quod visum discerni non poterit a falso quo modo autem moveri animus ad adpetendum potest id quod videtur non percipitur accommoda tumne naturæ an alienum Itemque quid non occurrit animo, umquam omnino aget, ad nullam rem umquam impelletur, numquam movebitur quodsi aliquid aliquando acturus necesse est id verum quod

[26]26 Occurrit Quid quod, vera sunt, ratio omnis quasi quædam lux lumenque vitæ tamenne in pravitate perstabitis Nam quærendi initium ratio quæ^ perfecit virtutem cum esset ipsa ratio confirmata quærendo quæstio autem est adpetitio cognitionis, quæstionisque inventio at nemo invenit nec ea quæ incerta permanent inventa esse possunt, sed cum ea quæ quasi involuta fuerunt aperta sunt, tum inventa dicuntur — et initium quærendi et exitus percipiundi et comprendendi tenetur. Argumenti con-

Quæ est Græce definitur ratio quæ ex rebus perceptis ad id quod non percipiebatur adducit.'

[27]27 IX. " Quodsi omnia visa ejus modi essent qualia

Dicunt, ut ea vel falsa esse possent neque ea posset ulla notio discernere, quo modo quemquam aut conclusisse aliquid aut invenisse diceremus, aut quæ esset conclusi argumenti Ipsa autem philosophia, quæ rationibus progredi debet, quem habebit exitum Sapientiæ vero quid futurum quæ neque de ipsa dubitare debet neque de decretis quæ philosophi vocant quorum nullum scelere prodi poterit cum enim decretum proditur, lex rectique proditur, quo e amicitiarum proditiones rerum publicarum

Non potest dubitari quin decretum nullum falsum esse neque non esse falsum sed etiam fixum, ratum esse debeat, quod movere nulla queat autem neque esse neque possunt eorum ratione qui

Equibus omnia decreta sunt nata negant quicquam a Ex hoc natum quod postulabat Hortensius, ut ipsum saltem perceptum a sapiente posse Sed Antipatro hoc idem postulanti, cum diceret qui adfirmaret posse percipi unum tamen dicere percipi posse consentaneum ut aha non possent, Carneades acutius resistebat nam tantum abesse dicebat ut consentaneum ut maxime etiam repugnaret qui enim negaret quicquam esse quod perciperetur, eum excipere necesse esse ne ipsum quidem, quod exceptum non comprendi percipi uUo modo posse. Antiochus ad istum locum pressius vldebatur accedere quoniam enim haberent Academici decretum enim jam hoc me posse non debere eos in suo decreto rebus fluctvm re, præsertim ciim eo siimma consisteret, hanc enim esse regulam totius philosophiæ, constitutionem veri cogniti incogniti quam nem quoniam susciperent, docereque vellent quæ visa accipi oporteret, quæ repudiari, certe hoc ipsum ex quo omne veri falsique judicium esset percipere eos debuisse etenim duo esse hacc maxima in philosophia, judicium veri et finem bonorum, nec sapientem posse esse qui aut cognoscendi esse initium ignoret aut extremum expetendi, ut aut unde proficiscatur aut quo perveniendum nesciat hæc autem habere dubia nec confidere ut moveri non possint^ abhorrere a sapientia plurimum. Hoc igitur modo potius erat ab his postulandum ut hoc unum saltem, percipi posse, perceptum esse dicerent. Sed de inconstantia totius illorum sententiæ, ulla sententia cujusquam esse potest adprobantis, opinor dictum

[30]30 X. " Sequitur disputatio copiosa quidem sed paulo abstrusior — habet enim aU quantum aphysicis, ut verear ne majorem largiar qui contra dicturus est hbertatem et Hcentiam, nam quid eum facturum putem de abditis rebus et obscuris qui lucem eripere conetur Sed disputari poterat subtihter quanto quasi natura fabricata esset primum animal omne, deinde hominem maxime, quæ esset sensibus, quem ad modum primo nos deinde adpetitio ab pulsa sequeretur, tum^ sensus ad res percipiendas intenderemus. Mens enim quæ sensuum fons atque etiam sensus naturalem vim habet quam intendit ad ea quibus cetera autem similitudinibus ex quibus

Rerum, quas Græci tum hvocas, tum vocant. Eo cum argumentique conclusio rerumque innumerabilium mul-

Tum perceptio eorum omnium apparet eadem perfecta gradibus ad sapientiam per-

Ad rerum scientiam vitæque constantiam aptissima cum mens hominis, amplectitur maxime cognitionem et istam quam ut

Verbum e verbo exprimentes comprensionem dicemus, cum ipsam per se amat enim

Luce tum etiam propter usum. Quo-

Et usque eo philosophiam ipsam corroborat ut virtutem ex qua re una omnis apta

Ergo qui negant quicquam posse comprendi hæc ipsa eripiunt vel instrumenta vel omam enta vitæ, vel potius etiam totam \dtam evertunt funditus ipsumque animal orbant animo. Ut de temeritate eorum perinde ut causa postulat dicere.

[32]32 " Nec vero constituere possum quod eorum consilium aut quid Interdum enim cum adli ibemus ad eos orationem ejus modi. Ea quæ putentur vera tum omnia fore incerta, respondent Quid ergo istud ad nos num nostra culpa est naturam accusa, quæ in profundo veritatem, ut Democritus, penitus abstruserit.' Autem elegantius, qui etiam queruntur quod eos insimuleraus omnia incerta dicere, quantumque inter incertum et id quod percipi non possit docere conantur eaque distinguere. Cum his igitur agamus qui hæc distinguunt, qui omnia incerta dicunt ut stellarum numerus par an impar quasi desperatos aliquos rehnquamus. \"olunt enim hoc quidem vel maxime vos animadvertebam moveri) probabile aliquid esse et quasi veri simile, eaque se uti regula et in agenda vita et in quærendo ac disserendo.

XI. " Quæ regula est veri et notionem veri et propterea quod ea non possunt internosci, nullam habemus Nam habemus, interesse oportet ut inter rectum et pravum inter verum et falsum interest, nulla regula nec potest cui est veri falsique communis ullum habere judicium aut ullam omnino notam. Nam cum dicunt hoc se unum ut quicquam

Ut non eodem modo falsum etiam

Quo enim omnia judicantur sublato

Dicat ea quæ cerni possent non ademisse. Ut enim modo agnoscuntur, reliqua sed propria non communi nota. Quam ob rem tu probabilem^ visionem probabilem quæ non impediatur, ut Carneades

Aliud quid proferes quod sequare, ad visum

[34]34 De quo agimus revertendum. In eo autem, communitas cum nullum judicium, quia proprium^ communi signo notari non potest autem commune habeo quod

Enim quæro quod mihi videatur verum ut non item falsum Simih errore santur cum convicio perspicua a perceptis volunt distinguere, et conantur ostendere esse aliquid perspicui, verum quidem impressum animo atque mente, neque tamen id percipi atque comprendi posse. Quo enim modo perspicue dixeris album esse aliquid cum possit accidere ut id quod nigrum album esse videatur, aut quo modo ista aut perspicua dicemus aut impressa subtiliter cum

Incertum vere inaniterne moveatur Ita neque color neque corpus nec veritas nec argumentum nec

[35]35 Sensus neque perspicuum ullum relinquitur. Ex hoc illud usu venire solet ut quicquid dixerint a quibusdam interrogentur Ergo istuc quidem percipis Sed qui ita interrogant, ab irridentur non enim urguent ut coarguant neminem ulla de re posse contendere nec adseverare sine aliqua ejus quam quisque placere certa et propria nota. Quod est igitur istuc vestrum probabile Nam quod cuique occurrit et primo quasi aspectu probabile

[36]36 Videtur id confirmatur, quid eo levius Sin ex visum id se dicent sequi, tamen exitum non habebunt, primum quia inter quæ interest æquahter omnibus abrogatur deinde, cum dicant posse accidere sapienti ut cum omnia fecerit diligentissimeque circumspexerit exsistat aliquid quod et veri simile videatur et absit longissime a vero, ne magnam partem quidem, ut solent dicere, ad verum ipsum aut quam proxime accedant, confidere poterunt. Ut enim confidant, notum

Esse debebit insigne quo obscurato^ et oppresso quod tandem verum videbuntur attingere Quid autem tam absurde potest quam cum ita loquuntur, Est hoc quidem signum aut argumentum, et ea re id sequor, sed potest ut id quod significatur aut falsum aut omnino Sed de perceptione hactenus quis enim ea quæ dicta sunt labefactare volet, etiam absentibus nobis veritas se ipsa defendet.

[37]37 XII. " His cognitis quæ jam expU cata sunt, nunc de adsensione atque adprobatione, quam Græci a-vyKaraO^cTiv vocant, pauca dicemus — non quo non latus locus sed paulo ante jacta sunt fundamenta. Nam cum vim quæ esset in sensibus explicabamus, simul illud aperiebatur, comprendi multa et percipi sensibus, quod sine adsensione non potest. Deinde cum inter inanimum et animal hoc maxime intersit quod animal agit aliquid enim agens ne cogitari quidem potest quale aut sensus adimendus est aut ea quæ est in nostra potestate

[38]38 Reddenda adsensio. At vero animus quodam modo eripitur quos neque sentire neque adsentiri volunt ut enim necesse est lancem in hbra^ ponderibus impositis deprimi, animum perspicuis cedere nam quo modo non potest animal ullum non adpetere id quod æ commodatum ad naturam adpareat (Græci id

Appellant), non potest obiectam rem perspicuam non adprobare. Quamquam, de quibus disputatum est vera sunt, attinet de adsensione omnino loqui qui enim quid percipit adsentitur statim. Sed hæc etiam sequuntur, nec memoriam sine adsensione posse constare nec notitias rerum nec artes idque quod maximum ut aliquid in nostra potestate, in eo qui adsentietur non

Ubi igitur virtus, situm est in

[39]39 Nobis Maxime autem absurdum in ipsorum esse potestate neque peccare quemquam adsensione, hoc idem in virtute non esse, cujus omnis constantia et firmitas ex rebus constat quibus adsensa est et quas adprobavit. Omninoque ante videri aliquid quam agamus necesse est eique quod visum

Adsentiatur.I Quare qui aut visum aut adsensum tolUt, omnem actionem e

[40]40 XIII. " Nunc ea \ddeamus quæ contra ab his disputari solent. Sed prius potestis totius eorum rationis quasi fundamenta cognoscere. Componunt igitur primum artem quandam de quæ visa dicimus, eorumque et vim et genera definiunt, in his quale id quod percipi et comprendi possit, totidem verbis quot Deinde exponunt duo quæ quasi contineant omnem hanc quæstionem quæ ita \ideantur ut etiam alia eodem modo \dderi possint nec in quicquam intersit, non posse eorum alia percipi, alia non percipi nihil interesse autem, non modo omni ex parte ejusdem modi sint, sed etiam discerni non possint. Quibus positis unius argumenti conclusione tota ab causa comprenditur composita autem ea conclusio sic est Eorum quæ videntur aUa vera sunt, aha falsa et quod falsum est id percipi non potest. Quod autem verum visum est id omne tale est ut ejusdem modi falsum etiam possit videri et quæ sunt^ ejus modi ut in nihil intersit, non potest^ accidere ut eorum alia percipi possint, aha non possint. Nullum igitur est

[41]41 Visum quod percipi possit.' Quæ autem sumunt ut concludant id quod volunt, ex his duo sibi putant concedi, neque enim quisquam repugnat ea sunt hæc, quæ visa falsa sint, ea percipi non posse, et alterum, inter quæ visa nihil intersit, ex non posse aha talia esse ut percipi possint, aha ut non possint. ReUqua vero multa et varia oratione defendunt, quæ sunt item duo, unum, quæ videantur, eorum aUa vera esse, aUa falsa, alterum, omne visum quod a vero tale esse quale etiam a possit

Hæc duo proposita non prætervolant, sed dilatant ut non mediocrem curam adhibeant et gentiam dividunt enim in partes, et eas quidem magnas, primum in sensus, deinde in ea quæ ducuntur a sensibus et ab omni consuetudine, quam obscurari volunt, tum perveniunt ad eam partem ut ne ratione quidem conjectura res percipi Hæc autem universa concidunt etiam minutius ut enim de sensibus hesterno sermone item faciunt de singulisque rebus, quas in minima dispertiunt, volunt omnibus quæ differant ea cum non posse comprendi.

XIV. " Hanc ego subtihtatem philosophia quidem dignissimam judico sed ab eorum causa qui disserunt remotissimam. Definitiones enim et par-

Et horum luminibus utens tum simihtudines dissimilitudinesque et earum tenuis et acuta fidentium est hominum vera et firma et certa esse quæ tutentur, non eorum qui clament magis vera jua esse quam Quid enim agant cum aUquid roget eos quispiam num possit aham rem trans-

Quamlubet posse dixerint, quid dicere Im beant cur vera negaverint, fatendum quoniam vel vera non possit in falsum, quod ea definitione explicet ui id percipi posse, quod minime volunt. Eadem

[44]44 Poterunt in omnibus partibus. Si enim dicent ea de quibus disserent se dilucide perspicere, nec ulla communione visorum impediri, comprendere ea se posse fatebuntur. Sin autem negabunt vera visa a

Posse distingui, qui poterunt longius progredi occurretur enim sicut occursum est nam concludi argumentum non potest quæ ad concludendum sumpta erunt ita probatis ut falsa ejusdem modi nulla possint esse ergo rebus comprensis et perceptis nisa et progressa ratio hoc efRciet, posse comprendi, quid potest reperiri quod ipsum

Repugnet magis Cumque ipsa natura accuratæ orationis hoc profiteatur, se ahquid patefacturam quod non appareat et quo id faci hus adsequatur adhibituram et sensus et ea quæ perspicua quahs est istorum oratio qui omnia non tam esse quam videri volunt Maxime autem convincuntur cum hæc duo pro congruentibus sumunt tam vehementer repugnantia, primum esse quædam falsa

Quod cum volunt declarant quædam esse vera, deinde ibidem inter falsa visa et vera interesse at prim uin sumpseras tamquam interesset — priori posterius, posteriori superius non jungitur.

[46]46 " Sed progrediamur longius et agamus ut nobis adsentati esse videamur quæque ab his dicuntur persequamur ut in præteritis reUnquamus. Primum igitur perspicuitas quam diximus magnam habet vim ut ipsa per sese ea quæ sint nobis ut sint indicet. Sed tamen ut maneamus perspicuis firmius et constantius, majore quadam opus est vel arte vel dih gentia ne ab quæ clara sint ipsa per sese quasi præstigiis quibusdam et captionibus depellamur. Nam qui voluit subvenire erroribus Epicurus^ qui videntur conturbare veri cognitionem, dixitque sapientis esse opinionem a perspicuitate seiungere, profecit, ipsius enim opinionis errorem nullo modo sust uHt.

[46]46 XV. " Quam ob rem cum duæ causæ perspicuis et evidentibus rebus adversentur, auxiha totidem sunt contra comparanda. Adversatur enim primum quod parum defigunt animos et intendunt in ea quæ perspicua sunt ut quanta luce ea circumfusa

Possint agnoscere alterum est quod fallacibus et captiosis interrogationibus circumscripti atque decepti quidam, cum eas dissolvere non possunt, desciscunt a veritate. Oportet igitur et ea quæ pro perspicuitate responderi possunt in promptu habere, de quibus jam diximus, et esse armatos ut occurrere possimus interrogationibus eorum captionesque cutere, quod deinceps facere Exponam

Generatim argumenta eorum, quoniam etiam solent non confuse Primum conantur ostendere multa posse videri esse quæ omnino nulla

Cum animi inaniter moveantur eodem modo rebus quæ nuUæ ut quæ Nam cum

Inquiunt, visa quædam mitti adeo, velut ea quæ in somnis videantur quæque extis declarentur (hæc enim aiunt probari quos contra disputant), quærunt quonam modo visa quæ ea deus possit probabilia, quæ autem plane proxime ad verum accedant non

[48]48 Cur non inter quæ omnino. Deinde cum mens moveatur ipsa per ut et ea declarant quæ cogitatione depingimus et ea quæ vel dormientibus vel videntur non numquam, simile

Etiam mentem moveri ut non modo non

Omnino ut qui tremerent et exalbescerent vel per se motu mentis ahquo vel obiecta

Et neque ut quicquam interesset inter intestinum oblatum. Postremo nulla sunt sunt, cur non etiam quæ non internoscantur cur non ut plane præsertim cura

Sapientem in furore sustinere se ab omni

[49]49 XVI. Ad has omnes visiones inanes Antiochus quidem et permulta dicebat et erat de hac una re unius disputatio mihi autem non idem dimi puto, sed ipsa capita dicenda. Et primum quidem hoc reprehendendum quod captiosissimo genere interrogationis utuntur, quod genus minime sophia probari cum aUquid minutatim et gradatim additur aut demitur. Soritas hoc vocant, quia acervum uno addito grano. Vitiosum sane et captiosum genus enim adscenditis visum obiectum adeo dormienti ut probabile cur non etiam ut valde simile cur deinde non ut a vero internoscatur deinde ut ne internoscatur quidem postremo ut inter hoc

[528]528 Et illud intersit Huc perveneris me primum quidque concedente, meum vitium fuerit sin ipse

[50]50 Tua sponte processeris, tuum. Quis enim dederit aut omnia deum posse aut ita facturum esse possit quo modo autem sumis ut, quid cui simile esse possit, sequatur ut etiam internosci possit deinde, ut ne internosci quidem postremo, ut eadem sint ut, lupi canibus similes, eosdem dices ad extremum. Et quidem honestis similia sunt quædam non honesta et bonis non bona et minime artificiosa quid dubitamus igitur adfirmare

Inter hæc interesse Ne repugnantia quidem videmus nihil est enim quod de suo genere in aliud genus transferri possit. At efficeretur ut inter visa difFerentium generum nihil interesset, reperirentur quæ et in suo genere essent et in aUeno quod

[61]61 Qui potest Omnium deinde inanium visorum una depulsio sive cogitatione informantur, quod

Solere concedimus, sive in quiete sive per vinum sive per insaniam nam ab omnibus ejusdem modi

Perspicuitatem, quam mordicus tenere debemus, abesse dicemus. Quis enim, cum aliquid et cogitatione depingit, non simul ac se ipse commovit atque ad se revocavit sentit quid intersit inter perspicua et inania Eadem ratio est somnior uni. Num censes Ennium cum in hortis cum Servio Galba vicino suo ambulavisset dixisse Visus sum mihi cum Galba ambulare At cum somniavit, narravit

Homerus adesse

Nam videbar somniare med ego mortuom. Itaque simul ut experrecti sumus visa contemnimus neque habemus ut ea quæ in foro gessimus.

[62]62 XVII. " At enim dum videntur eadem est in somnis species eorumque^ quæ vigilantes videmus Primum interest sed id omittamus, illud enim mus, non eandem esse vim neque integritatem dormientium et vigilantium nec mente nec sensu. Ne vinulenti quidem quæ faciunt eadem adprobatione faciunt qua sobrii dubitant, hæsitant, revocant se interdum, iisque quæ videntur imbecil Hus adsentiuntur cumque edormiverunt visa quam levia fuerint intellegunt. Quod idem contingit insanis, ut et incipientes furere sentiant et dicant ahquid quod non id videri et cum relaxentur sentiant atque

Dicant Alc mæonis

Sed mihi ne utiquam cum oculorum

[63]63 At enim ipse sapiens sustinet se in furore ne adprobet pro Et quidem sæpe, aut in sensibus est aliqua forte gravitas aut tarditas, aut obscuriora sunt quæ videntur, aut a perspiciendo temporis brevitate excluditur. Quamquam totum hoc, sapientem aliquando sustinere adsensionem, contra vos est enim inter visa interesset, aut semper sustineret aut numquam. Sed ex hoc genere toto perspici potest orationis eorum, qui omnia cupiunt confundere. Quærimus utimur exemplis somniantium, furiosorum, ebriosorum. Illud attendimus hoc omni genere quam inconstanter loquamur Non enim proferremus vino aut somno oppressos aut mente captos tam absurde ut tum diceremus interesse inter vigilantium visa et sobriorum et sanorum et eorum qui essent ad-

[64]64 Tum interesse. Ne hoc quidem cernunt, omnia se reddere incerta, quod nolunt (ea dico certa quæ aSrjka Græci) enim res se habeant ut utrum cui videantur^ ut insano an sano, cui possit exploratum esse de sua sanitate quod non mediocris insaniæ tu dines vero aut gemino rura aut signorum anulis impressorum pueriliter consectantur. Quis enim nostrum similitudines negat cum eæ plurimis in rebus appareant sed est ad tollendam cognitionem esse multa multorum, cur eo non

Contenti, præsertim concedentibus nobis, et cur id potius contenditis quod rerum natura non patitur, ut non suo quidque genere quale est nec duobus aut pluribus nulla re differens

Communitas Ut et ova ovorum et apes apium simillimæ, quid pugnas igitur Aut quid

In geminis conceditur enim similes quo contentus esse potueras tu autem eosdem plane

[55]55 Non quod nullo modo potest. Dein confugis ad physicos, eos qui maxime Academia inridentur, aquibus ne tu quidem jam te abstinebis, et Democritum dicere innumerabiles esse mundos, et quidem quosdam inter sese non solum similes sed undique perfecte et absolute pares' ut inter eos

Prorsus eo* quidem innumerabiles],' itemque homines. Deinde postulas mundus

Par mundo ut inter eos ne minimum quidem concedatur ut hoc quoque nostro mundo ahquid ahcui par ut intersit cur enim, inquies, cum ex individuis unde omnia Democritus gigni adflrmat, in reliquis mundis et in quidem innumerabilibus innumerabiles Q. Lutatii Catuli non modo possint esse sed etiam in hoc tanto mundo Catulus alter non

[56]56 XVIII. " Primum quidem me ad Democritum vocas cui non adsentior potiusque refello propter id quod dilucide docetur a politioribus physicis, singularum rerum singulas proprietates Fac enim antiquos Servilios, qui gemini fuerunt, tam similes quam dicuntur num censes etiam eosdem fuisse Non cognoscebantur at domi non ab aHenis, at a An non videmus hoc usu venisse* ut, quos numquam putassemus a nobis internosci posse, eos consuetudine adhibita tam internosceremus uti ne minimum quidem similes esse

[57]57 ^iderentur Hic pugnes non repugnabo quin etiam concedam illum ipsum sapientem de quo omnis hic sermo cum res similes occurrant quas non habeat dinotatas, retenturum adsensum nec umquam uUi \iso adsensurum quod tale fuerit quale falsum esse non Sed et ad ceteras res habet quandam artem qua vera a possit distinguere, et ad similitudines usus adhibendus est ut mater geminos internoscit consuetudine oculorum, tu internosces adsueveris. Videsne ut in proverbio ovorum inter se similitudo tamen hoc accepimus, Deli fuisse complures rebus

Qui gallinas alere permultas quæstus causa solerent cum ovum inspexerant, quæ id gallina

[58]58 Peperisset dicere solebant. Neque id est contra nos, nam nobis est ova non internoscere, enim magis adsentiri par est hoc illud esse quasi^ inter omnino nihil interesset habeo enim regulam ut taUa visa vera judicem quaha falsa esse non possint ab hac mihi non Hcet transversum, ut aiunt, digitum discedere, ne confundam omnia. Veri enim et non modo cognitio sed etiam natura tolletur

Nihil quod ut etiam illud absurdum prim antur, non vos id dicere, inter ipsas impressiones

Interesse, sed inter species et quasdam formas eorum. Quasi vero non specie visa judicentur, quæ fidem nullam habebunt sublata veri et nota

[69]69 Illud vero perabsurdum quod probabiha vos sequi nuUa re impediamini. Primum qui potestis non impediri cum a veris falsa non distent deinde quod judicium est veri cum commune Ex sunt quæ de Carneade non existimant. Enim percipi potest quod utrique visum tollendus adsensus est quid enim est tam quam quicquam adprobare non cognitum Carneadem autem etiam heri audiebamus solitum esse eo^ delabi interdum ut diceret opinaturum, id est peccaturum, esse sapientem. Mihi porro non tam certum est esse aliquid quod comprendi possit (de quo jam nimium etiam diu disputo) quam sapientem

Opinari, id est numquam adsentiri vel falsæ

[60]60 Vel incognitæ. Restat quod dicunt veri veniundi causa contra omnia oportere et pro omnibus. Volo igitur videre quid invenerint. Non solemus,' inquit, ostendere.' Quæ sunt tandem

Mysteria, aut cur quasi turpe aliquid sententiam vestram Ut qui audient,' inquit, ratione potius quam auctoritate ducantur.' Quid utroque^ num pejus est Unum tamen non celant,

Esse quod percipi An in eo auctoritas

Obest Mihi quidem videtur vel plurimum quis enim tam aperte perspicueque et perversa et secutus tanta Arcesila, multo etiam major in Carneade copia rerum et dicendi

XIX. " Hæc Antiochus fere et Alexandreæ tum et multis annis post multo etiam adseverantius, S}Tia cum esset mecum paulo ante quam mortuus. Sed jam confirmata causa te hominem amicissimum " — me autem appellabat — et aliquot annis minorem natu non dubitabo monere Tune, cum tantis laudibus philosophiam extuleris Hortensiumque nostrum dissentientem conmioveris, eam philosophiam sequere quæ confundit vera cum nos privat adprobatione, omnibus^ orbat sensibus Et Cimmeriis quidem, quibus aspectum soHs deus

Natura ademerat ejus quem colebant ignes tamen aderant, quorum lumine hcebat autem quos tu probas tantis

Tenebris ne scintillam quidem ullam nobis ad dispiciendum rehquerunt quos sequamur, vinchs simus ut nos commovere nequeamus. Sublata enim adsensione omnem et motum animorum

Actionem rerum sustulerunt quod non modo recte

Sed omnino non potest. Provide etiam ne uni istam sententiam minime hceat defendere an cum res occultissimas aperueris lucemque protuleris juratusque dixeris ea te comperisse (quod

Omni omnino negabis rem ullam quæ cognosci comprendi illarum quoque rerum pulcherrimarum a

Hortensius autem vehementer admirans, quod quidem perpetuo Lucullo loquente etiam manus sæpe (nec mirum, nam numquam

Contra Academiam dictum subtihus),me tentiam mutes deterrendum puto. Vero non censuerim ut moveare, tantum enim

Non modo monuit," ut caveres ne improbus tribunus quorum contione quæreret constares cum idem negares quicquam posse idem comde causa autem mahm quidem ab hoc

Non magnopere mirabor, memini enim Antiochum ipsum, cum annos multos aha

Simul ac visum sententia destitisse." Hæc cum dixisset Catulus, me omnes intueri.

[64]64 XX. Tum ego, non minus commotus quam soleo in causis majoribus, hujus modi quandam orationem^ sum exorsus. " Me, Catule, oratio Luculli de ipsa re

Movit ut docti hominis et copiosi et parati et prætereuntis eorum quæ pro causa possent, non tamen ut respondere posse diffiderem auctoritas autem tanta plane me movebat, tu opposuisses non minorem tuam. Adgrediar igitur,

[65]65 Pauca ante quasi de fama mea dixero. Ego enim aut ostentatione ahqua adductus aut studio certandi ad hanc potissimum philosophiam me adplicavi, non modo stultitiam meam sed etiam mores et naturam condemnandam puto. Nam in minimis rebus pertinacia reprehenditur, calumnia etiam cœrcetur, ego de omni statu consilioque totius vitæ aut certare cum ahis pugnaciter aut frustrari cum tum etiam me ipsum vehm Itaque, ineptum putarem in disputatione id facere quod cum de re pubhca disceptatur interdum jurarem per lovem deosque penates me et ardere studio veri

[66]66 Reperiendi et ea sentire quæ dicerem. Qui enim possum non cupere verum invenire, cum gaudeam simile veri quid invenerim Sed, ut hoc pulcherrimnm esse judico, vera videre, pro veris probare falsa turpissimum Nec tamen ego sum qui

Umquam adprobem, qui numquam adsentiar, qui opiner, sed quærimus de sapiente. Ego vero ipse et magnus quidem sum opinator (non enim sum sapiens) et meas cogitationes derigo, non ad illam parvulam Cynosuram qua ut Aratus, eoque derectius gubernant quod eam tenent quæ sed HeHcen et clarissimos Septemtriones, id est rationes has latiore^ specie, non ad tenue eUm atas. Eo

Ut errem et vager latius sed non de me, ut sed de sapiente quæritur. Visa enim ista cum acriter mentem sensumve pepulerunt accipio, iisque interdum etiam adsentior (nec percipio tamen, enim arbitror posse percipi) — non sum sapiens, itaque cedo neque possum resistere sapientis autem hanc censet Arcesilas vim esse maximam, Zenoni adsentiens, cavere ne capiatur, ne fallatur videre — est enim ab ea cogitatione quam habemus de gravitate sapientis errore, levitate, temeritate diiunctius. Quid igitur loquar de firmitate sapientis quem quidem opinari tu quoque, Luculle, concedis. Quod quoniam ate probatur (ut præpostere tecum agam mox referam me ad ordinem), hæc primum

[67]67 Conclusio quam habeat \im considera XXI. Si

Sapiens adsentietur umquam, ah quando etiam opinabitur numquam autem opinabitur igitur adsentietur.' Hanc conckisionem Arcesilas (Carneades non numquam secundum illud dabat, adsentiri aliquando sequebatur etiam opinari, quod tu non et recte, ut mihi Sed primum, sapientem adsensurus esset etiam opinaturum, falsum esse et Stoici dicunt et eorum adstipulator Antiochus posse enim eum falsa a veris et quæ non possint percipi ab quæ possint distinguere.

[68]68 Nobis autem primum, etiam quid percipi possit, tamen ipsa consuetudo adsentiendi periculosa esse videtur et lubrica, quam ob rem, cum tam vitiosum esse constet adsentiri quicquam aut falsum aut cognitum, sustinenda est potius omnis adsensio, ne præcipitet temere processerit ita enim finitima sunt falsa veris eaque quæ percipi non possunt quæ possunt^ modo ea sunt quædam jam enim videbimus) ut tam in præcipitem locum non debeat se sapiens committere. Sin autem omnino esse quod percipi possit ame sumpsero et quod tu mihi das accepero, sapientem opinari, effectuni

Sapientem adsensus omnes cohibiturum, ut videndum idne malis an aliquid opinaturum esse sapientem. Neutrum,' inquies, illorum/ Nitamur igitur posse percipi etenim de eo omnis est controversia.

[69]69 XXII. " Sed prius pauca cum Antiocho, qui hæc ipsa quæ ame defenduntur et didicit apud Philonem tam diu ut constaret diutius didicisse neminem, et

De his rebus acutissime, et idem hæc non acrius accusavit in senectute quam antea defensitaverat. Quamvis igitur fuerit acutus, ut tamen inconstantia levatur auctoritas. Quis enim dies inluxerit quæro qui ostenderit eam quam multos annos esse negitavisset veri et notam. Excogitavit aliquid Eadem quæ Pænituit maxime ad Stoicos eorum enim erat propria sensio. Quid eum Mnesarchi pænitebat quid Dardani qui erant Athenis tum principes Stoicorum. Numquam a Philone postea quam ipse

[70]70 Cœpit qui se audirent habere. Unde autem subito vetus Academia revocata est Nominis dignitatem

Cum a voluisse — quod erant qui causa sperare etiam ut sequerentur Antiochii vocarentur. Mihi autem magis videtur non

Concursum omnium philosophorum (etenim de sunt non communia, hæc Academicorum una sententia quam reliquorum philosophorum nemo probet) itaque ut qui sub Novis solem non item cum

Veterum ut Mænianorum Academicorum umbram secutus Quoque argumento

Honestum quod bonum solum

An quod postea honesti inane nomen voluptatem summum bonum — qui ex commutata sententia docere

Animis vero posse quod non eodem modo posset quod argumentum ex Dionysio sumpsisset ex eo sumerent. Sed cum hoc aho nunc ad ea quæ a Luculle,

[556]556 XXIII. Et primum quod videamus quale a nobis de antiquis philosophis commemorari atque solerent sed tamen populares aUquos nominare. Cum non^ bonas bonorum volunt nos autem ea dicimus nobis quæ vosmet agoras nivem nigram me ego idem dicerem tu ne dubitarem quidem. At quis ostentationis aut quæstus causa philosophabantur) loquar de Democrito Quem cum eo conferre possumus non modo magnitudine sed etiam animi, qui ausus Hæc loquor de

De quo non quid enim potest extra universa Quis hunc philosophum non anteponit Cleanthi Chrysippo rehquis esse ahquid non negamus, posse negamus

Verum plane negat sensusque idem^ non obscuros sed tenebricosos — enim appellat

De Nego excæcat nos aut orbat parum magnam ponem Diodorum Alexinum, quorum sunt contorta et aculeata quædam sophismata enim appellantur

Conclusiunculæ) sed quid eos colligam cum habeam Chrysippum, qui putatur porticum Stoicorum Quam multa contra sensus, quam multa contra omnia quæ in consuetudine probantur At idem. Mihi quidem non videtur sed

Sane certe tam multa non quæ nos probabiHtate magna videret videntur, minime contempti philosophi qui negant esse quicquam quod percipi possit extrinsecus ea se

Percipere quæ tactu intumo sentiant, ut dolorem, ut voluptatem, neque quo quid colore aut quo sono

Sed tantum sentire se quodam modo.

" Multa de auctoribus — quamquam ex me quæsieras nonne putarem post veteres sæcu hs verum potuisse tot ingeniis

Quærentibus. Quid inventum paulo post videro, te ipso quidem Arcesilan vero non obtrectandi causa cum Zenone pugnavisse, sed verum

[77]77 Invenire voluisse intehegitur. Nemo umquam pe riorum non modo expresserat sed ne dixerat quidem sapientem, ad hanc controversiam pertinebat licebat enim percipere et tamen opinari — quod a Carneade dicitur probatum, equidem Clitomacho plus quam Philoni aut Metrodoro credens hoc magis ab eo disputatum quam probatum puto. Sed id omittamus. Illud certe opinatione et perceptione sublata sequitur, omnium adsensionum retentio, ut, ostendero posse percipi, tu concedas numquam adsensurum

[79]79 XXV. " Quid ergo est quod percipi possit, ne sensus quidem vera nuntiant Quos LucuUe, communi loco defendis quod ne facere posses, idcirco heri non necessario loco contra sensus tam multa dixeram. Tu autem te negas infracto remo neque columbæ commoveri. Primum cur nam et in remo sentio non esse id quod videatur, et in columba pluris \ideri colores nec esse plus uno. Deinde nihilne præterea diximus Maneant^ omnia, jacet* ista causa. Veraces suos esse sensus

Igitur semper auctorem habes, et eum qui magno suo periculo causam agat eo enim rem demittit Epicurus, unus sensus semel in vita men-

[80]80 Titus nulU umquam esse credendum. Hoc est verum esse, confidere testibus et in pravitate^ insistere Itaque Timagoras Epicureus negat umquam, cum oculum duas ex lucerna flammulas esse visas opinionis enim esse mendacium, non oculorum. Quasi quæratur quid non quid videatur Sit hic quidem majorum tu vero, qui visa sensibus vera dicas esse, qui ea distinguis Et desine,^ quæso, communibus domi nobis nascuntur inquis, deus te interroget sanis modo et integris sensibus num amplius quid desideres, quid respondeas Utinam quidem roget audiret- quam nobiscum male ageret Ut enim vera videamus, quam longe videmus Ego Catuli Cumanum ex hoc loco cerno et e regione' video, Pompeianum non cerno, neque quicquam interiectum est quod obstet, sed intendi acies longius non potest. O præclarum prospectum Puteolos videmus, at famiharem nostrum C. Avianium fortasse in porticu Neptuni ambulantem non vide-

[81]81 Mus at nescio qui qui in schohs nominari solet mille et octingenta stadia quod abesset \idebat quædam volucres longius. Responderem igitur audacter vestro deo me plane ocuhs non esse contentum. Dicet me acrius videre quam pisces fortasse qui neque \identur a nobis et nunc quidem sub ocuh's sunt neque nos suspicere possunt ergo ut aqua, nobis ær crassus offunditur. At amplius non desideramus^ Quid talpam num

Lumen putas Neque tam quererer cum deo quod parum longe quam quod falsum viderem. Videsne navem nobis secundum non posse id percipi, tertium inter quæ visa

Intersit non posse ut eorum percipi possint, non possint, quartum nullum esse visum verum a sensu profectum cui non adpositum visum aliud quod ab eo intersit quodque percipi non

Horum quattuor capitum secundum et tertium omnes concedunt primum Epicurus non dat, vos quibuscum res est id quoque conceditis omnis

[84]84 Pugna de quarto Qui igitur P. Servi Hum Geminum videbat, Quintum se videre putabat, incidebat in ejus modi visum quod percipi non posset, quia nulla nota verum distinguebatur a falso qua distinctione sublata quam haberet in C. Cotta qui bis cum Gemino consul agnoscendo ejus modi notam quæ falsa esse non posset Negas tantam simiUtudinem in rerum natura esse. Pugnas omnino, sed cum adversario ne sane videri certe potest, igitur sensum, et una simihtudo, dubia omnia reddiderit sublato enim judicio quo oportet agnosci, etiamsi ipse quem videris qui videbitur, tamen non ea nota judicabis, qua oportere, ut non possit esse

[85]85 Ejusdem modi Quando igitur potest P. Geminus Quintus videri, quid habes explorati cnr non possit Cotta videri qui non quoniam aliquid videtur esse quod non est Omnia generis esse, esse idem quod Stoicum est istuc quidem nec admodum credibile, nullum esse pilum omnibus rebus talem qualis pilus nullum granum. Hæc possunt, sed pugnare nolo ad id enim quod agitur interest omnibusne partibus visa res difFerat an internosci non possit etiamsi Sed hominum similitudo tanta esse non potest, ne signorum quidem Dic mihi, Lysippus eodem ære, eadem temperatione, eodem cælo atque^ ceteris omnibus centum Alexandros ejusdem modi facere non posset qua igitur

[86]86 Notione discerneres Quid in ejusdem modi cera centum hoc anulo impressero, ecquæ poterit in agnoscendo esse distinctio an quærendus anularius quoniam galhnarium venisti De Uacum illum qui ova cognosceret XXVII. Sed adhibes artem advocatam etiam sensibus. Pictor videt quæ nos non videmus, et simul tibicen aperito carmen agnoscitur. Quid hoc nonne videtur contra te valere, sine magnis

Ad quæ pauci accedunt, nostri quidem generis admodum, nec videre nec audire possimus lara

Præclara, quanto esset sensus nostros mentemque totam constnictionem hominis cata natura. Cur non extimescam opinandi temeri tatem Etiamne hoc adfirmare potes, Luculle, quando cur quo modo Tractantur geni ose, disputantur etiam eleganter denique videantur sane, ne adfirmentur modo. Sed de physicis mox quidem ob eam causam ne qui

Me facturum paulo ante videare mentitus) sed ut ad ea quæ sunt veniam, jam versas profundam, de quibus volumina impleta sunt non a solum sed etiam a Chrysippo de quo contra sensus perspicuitatem contraque omnem consuetudinem contraque rationem, ipsum spondentem inferiorem itaque ab eo armatum

Carneadem. Ea sunt modi quæ a dih gentissime tractata Dormientium vi nuquam vigilantium siccorum sanorum. Quo modo Quia, cum experrectus Ennius, non

Homerum sed visum Alcmæo autem Similia de Quasi quisquam neget et qui experrectus eum somniasse et cujus furor consederit putare non ea vera quæ essent

Furore Sed non id agitur tum cum videbantur quo modo viderentur, id quæritur. Nisi vero Eimium non putamus totimi audivisse

Modo id somniavit, ut vigilans audiret experrectus enim potuit visa putare, ut somnia, dormienti vero æque ac probabantur. Quid Iliona somno nonne locutum ut experrecta etiam crederet Unde enim

Age mane, audi iteradum eadem mihi — num videtur minorem habere quam vigilantes fidem

[89]89 XXVIII. " Quidloquardeinsanis Qualis tandem

Tuus, Catule, Tuditanus quisquam sanissimus tam certa putat quæ videt quam putabat quæ videbantur Quid qui nonne etiam exclamavit se videre cum omnino non videret Quid apud Euripidem Hercules cum ut Eurysthei ita suos configebat cum uxorem interemebat, cum conabatur etiam patrem, non perinde movebatur ut veris moveretur Quid ipse Alcmæo tuus, qui negat cor cum oculis consentire,' nonne ibidem incitato furore

Unde hæc flamma et deinceps Quid cum virginis fidem implorat

Mi auxilium, pestem abige ame, flammiferam hano

Vim quæ me excruciat

Cæruleo angui^ incedunt, circumstant cum

Dentibus — num dubitas quin hæc videre videatur Itemque cetera

[90]90 Qui magis hæc crederet essent quam credebat quia videbantur apparebat* enim jam cor cum oculis consentire.' Omnia autem hæc proferuntur ut illud quo certius potest esse, inter visa

Angui Columna

Hand vera ad animi adsensum Vos autem cum furiosorum somniantium recordatione ipsorum non enim quæritur, recordatio eorum qui experrecti aut eorum qui furere

Sed quahs aut furentium aut somniantium tum cum movebantur. Sed abeo a

Judicem. Cujus qua re In geometriane quid verum aut falsum In philosophia Sol quantus quid ad illum quod summum bonum quid habet ut queat quid sequatur quamque rem, quid repugnet hæc horum simiUa de ipsa judicat plus autem polhcebatur, nam hæc quidem judicare ad ceteras quæ sunt philosophia multæ atque magnæ non Sed quoniam tantum ea primo progressu elementa loquendi et ambiguorum intellegentiam concludendique

[582]582 Nem; Tum paucis additis venit ad lubricum sane et periculosum locum, quod tu modo dicebas esse vitiosum interrogandi genus. XXIX. Quid ergo num nostra culpa Rerum natura nullam nobis dedit cognitionem finium ut

Re statuere possimus quatenus nec hoc in acervo solum unde nomen sed nulla omnino

Re — minutatim interrogati, dives pauper, clarus obscurus multa pauca, magna parva, longa brevia, lata angusta, quanto aut addito aut dempto certum respondeamus non^ habemus. At molesti erunt enim, Cautum inquit placet enim Chr^-sippo, cum gradatim interrogetur (verbi causa) pauca anne multa, aU quanto prius quam ad multa perveniat quiescere,

Quod ab Per me vel stertas inquit Carneades, non modo quiescas sed quid sequitur enim qui te ex somno excitet et eodem modo interroget Quo numero ad eum numerum unum addidero, multane erunt " — progrediere rursus quoad videbitur.' Quid plura hoc enim

Neque ultimum te paucorum neque primum multorum respondere posse cujus generis error manat ut non videam quo non possit accedere.

[94]94 Nihil me ego enim ut agitator

Quam ad finem veniam equos sustinebo, eoque magis locus quo ferentur equi præceps captiose interroganti respondeo.' Habes quod liqueat neque respondes, superbe non habes, ne tu quidem quia obscura, concedo, sed negas usque ad obscura progredi. Inlustribus

Adsequeris, quid enim ad illum qui captare

Utrum tacentem an loquentem autem usque ad novem verbi gratia dubitatione respondes pauca decumo etiam contra adiuvat quæ nec augendi nec minuendi^ quid aut primum aut postremum docet. Quid quod eadem quasi Penelope telam retexens ad extremum superiora utrum ea vestra an nostra culpa Nempe fundamentum

Quidquid enuntietur autem appel odiosius quam quæ nos non comprehensa et non percepta dicimus.

XXX. " Sed hoc omitto, quæro exphcari non possunt nec eorum ullum judicium invenitur ut respondere verane an ubi est effatum esse id quod aut verum aut falsum Rebus sumptis adjungam ex sequendas esse aUas improbandas,^ quæ in esse judicas nunc lucere et verum lucet autem nunc lucere et verum lucet igitur Probatis certe genus et rectissime conclusum itaque in docendo eum primum concludendi modum Aut quidquid igitur eodem modo concluditur probabitis aut ars nulla ^^ide ergo hanc conclusionem probaturusne te mentiri verumque mentiris autem te mentiri verumque mentiris igitur qui potes hanc non probare cum probaveris ejusdem generis superiorem Hæc Chrv^sippea sunt, ne ab ipso quidem dissoluta. Quid enim faceret huic conclusioni lucet, lucet lucet autem lucet igitur cederet sciUcet, ipsa enim ratio conexi, cum concesseris superius, cogit inferius concedere. Quid ergo hæc ab conclusione differt Si mentiris, mentiris mentiris autem mentiris igitur Hoc negas te posse nec adprobare nec improbare qui igitur magis illud

Ratio, via, vis denique conclusionis

[97]97 Valet, eadem est in utroque. Sed hoc extremum eorum est postulant ut excipiantur hæc inexplicabiUa. Tribunum ahquem censeo videant ame istam exceptionem numquam impetrabunt. Etenim cum ab Epicuro, qui totam dialecticam et contemnit et inridet, non impetrent ut verum esse concedat quod ita effabimur, Aut vivet cras Hermarchus aut non vivet,' cum dialectici statuant, omne quod ita disiunctum quasi aut etiam aut non non modo verum esse sed etiam necessarium, vide quam cautus^ quem tardum^ putant Si enim,' inquit, alterutrum concessero necessarium esse, necesse erit cras Hermarchum aut vivere aut non vivere nuUa autem est in natura rerum tahs necessitas.' Cum hoc igitur dialectici pugnent, id est Antiochus et Stoici totam enim evertit dialecticam, nam e contrariis disiunctio — contraria autem ea dico, cum alterum aiat, alterum neget — tahs disiunctio falsa potest esse, nuUa vera est

[98]98 Mecum vero quid habent htium, qui ipsorum phnam sequor Cum ahquid hujus modi inciderat,

Ludere Carneades solebat Si recte conclusi, teneo^ minam Diogenes mihi reddet (ab eo enim Stoico dialecticam didicerat, hæc autem mcrces erat dialecticorum). Sequor igitur eas quas ab Antiocho, nec reperio quo modo judicem lucet, lucet verum esse (ob eam causam quod omne quod ipsum ex se conexum verum non judicem mentiris, mentiris eodem modo esse conexum. Aut igitur hoc et

Aut hoc ne quidem judicabo.

XXXI. " Sed ut omnes aculeos et totum tortuosum genus disputandi relinquamus ostendamusque qui simus, jam explicata tota Carneadis sententia Antiochi conruent universa. Nec vero quicquam dicam ut quisquam id suspicetur a Chtomacho sumam, qui usque ad senectutem cum Carneade homo et acutus ut Poenus et valde studiosus ac dih gens. Et quattuor ejus hbri sunt de sustinendis adsensionibus, hæc autem quæ jam

[99]99 Dicam sunt sumpta de primo. Duo placet esse Carneadi genera visorum, uno hanc di^-isionem, aha esse quæ percipi possint, aha quæ percipi non possint, altero autem visa esse probabiha, aha non probabiha itaque quæ contra sensus contraque perspicuitatem dicantur ea pertinere ad superiorem divisionem, contra posteriorem oportere quare ita placere, tale visum nullum esse ut perceptio consequeretur, ut autem probatio, multa. Etenim contra naturam probabile esse, et sequitur omnis vitæ ea quam tu, Luculle, commemorabas eversio itaque et sensibus probanda multa sunt, teneatur modo non inesse in quicquam tale quale non etiam falsum ab eo difFerens esse Sic quidquid acciderit specie contrarium, utetur eo sapiens, ac omnis ratio vitæ gubernabitur. Etenim quoque qui a vobis sapiens inducitur multa sequitur probabilia, non comprehensa neque percepta neque adsensa sed similia veri quæ probet, omnis vita

[100]100 Quid enim conscendens navem sapiens num comprehensum animo habet atque perceptum se ex sententia navigaturum qui potest Sed jam ex hoc loco proficiscatur Puteolos stadia triginta probo navigio, bono gubernatore, hac tranquilUtate, probabile videatur se venturum esse salvum. Hujus modi igitur con siha capiet et agendi et non agendi, facihorque ut albam esse nivem probet quam erat Anaxagoras (qui id non modo esse negabat sed quia sciret aquam nigram esse unde concreta esset, albam ipsam esse ne videri quidem) et quæcumque res eum attinget ut

Visum probabile neque re impeditum, movebitur. Non enim e saxo sculptus aut e robore dolatus habet corpus, habet animum, movetur mente, movetur sensibus, ut vera multa videantur, neque tamen habere insignem illam et propriam percipiendi notam, eoque sapientem non quia possit ejusdem modi exsistere falsum aliquod cujus modi hoc verum. Neque nos contra sensus ahter dicimus ac qui multa esse dicunt longeque ahter habere ac sensibus videantur.

XXXII. Hoc autem ut unum modo sensibus falsum videatur, præsto qui neget rem uham percipi posse sensibus Ita nobis tacentibus ex uno Epicuri capite, altero vestro perceptio et comprehensio Quod caput Epicuri

UUum sensus visum falsum percipi

Quod vestrum Sunt sensus Quid sequitur Ut taceam, conclusio ipsa loquitur

Posse Non concedo,' Epicuro.' Certa cum qui ate totus diversus noh mecum, qui hoc quidem esse ahquid sensibus, adsentior. Quamquam mihi tam mirum videtur quam ab Antiocho quidem maxime, cui erant ea quæ paulo ante dixi notissima. Licet enim hoc quivis arbitratu suo reprehendat quod negemus rem ullam percipi posse, certe levior reprehensio est quod tamen dicimus esse quædam probabilia, non ^idetur hoc esse vobis. Ne

Certe debemus efFugere quæ ate vel maxime agitata sunt Nihil igitur cernis audis

Est perspicuum Exphcavi paulo ante CUtomacho auctore quo modo Carneades diceret accipe quem ad modum eadem dicantur a CHtomacho in eo Hbro quem ad C. Luci Hum poetam, cum scripsisset iisdem de rebus ad L. Censorinum eum qui consul cum M'. ManiHo Scrip stt igitur his fere verbis — sunt enim mihi nota, propterea quod earum ipsarum rerum de quibus agimus prima institutio et quasi discipHna iHo Hbro continetur — sed

[103]103 Scriptum est Academicis placere esse rerum ejus modi dissimiHtudines ut aHæ probabiles videanposse percipi dicas, aHa non posse, propterea quod multa falsa probabiHa autem perceptum et cognitum possit Itaque vehementer errare eos qui dicant ab Academia sensus aquibus numquam dictum aut colorem aut saporem aut sonum nuUum esse, iHud disputatum, non inesse in propriam quæ nusquam esset veri

[104]104 Et certi notam. Quæ cum exposuisset, adjungit dupliciter adsensus sustinere sapientem, uno modo cum hoc intellegatur, omnino eum nuUi adsentiri, altero cum se a respondendo ut aut adprobet quid^ aut improbet sustineat, ut neque neget aliquid neque aiat id cum ita alterum placere, ut numquam adsentiatur, alterum tenere, ut sequens probabilitatem ubicumque hæc aut occurrat aut deficiat aut etiam aut non respondere possit. Etenim cum^ placeat eum qui de omnibus rebus contineat se ab adsentiendo moveri tamen et agere ahquid, relinqui ejus modi visa quibus ad actionem excitemur, item ea quæ interrogati in utramque partem respondere possimus, sequentes tantum modo quod ita visum dum sine adsensu neque tamen omnia ejus modi visa adprobari,^' sed ea quæ nulla re impedirentur.

[105]105 Hæc vobis non probamus, sint falsa sane, invidiosa certe non sunt, non enim lucem eripimus, sed ea quæ vos percipi comprehendique, eadem nos, modo probabilia videri dicimus.

XXXIII. " Sic igitur inducto et constituto proba-

Et eo quidem expedito, soluto, libero, nuUa re implicato, vides profecto, Luculle, jacere jam tnum perspicuitatis patrocinium. Lisdem enim hic sapiens de quo loquor oculis quibus vester cælum, terram, mare intuebitur, iisdem sensibus reliqua quæ sub quemque sensum cadunt sentiet. Mare quod nunc favonio nascente purpureum videtur, idem huic nostro videbitur, nec tamen adsentietur, quia nobismet modo cæruleum videbatur, mane ravum,^ quodque nunc qua a sole conlucet albescit et vibrat dissimileque est proximo et continenti, ut etiamsi possis rationem reddere cur id eveniat, tamen non possis id verum esse quod videbatur oculis de-

[106]106 Fen dere. Unde memoria, percipimus enim quærebas. Quid meminisse visa comprensa non possumus Quid Polyænus, qui magnus mathematicus fuisse dicitur, posteaquam Epicuro adsentiens totam geometriam falsam esse credi-

Num etiam quæ sciebat oblitus est Atqui falsum quod est id percipi non potest, ut vobismet

Placet igitur memoria perceptarum comprensa rumque rerum omnia quæ quisque meminit habet^ comprensa atque percepta autem comprendi potest, et omnia meminit Siron Epicuri dogmata vera igitur sunt nunc omnia. Hoc per me hcet sed aut concedendum est ita esse, quod minime aut memoriam mihi remittas oportet et fateare^ esse locum, etiamsi

[107]107 Comprehensio perceptioque nulla Quid bus Quibus iisne quæ ipsæ fatentur conicctura se plus uti quam scientia, an quæ tantum id quod videtur sequuntur nec habent istam artem vestram qua vera et falsa diiudicent

" Sed sunt lumina duo quæ maxime causam istam continent. Primum enim negatis posse ut quisquam nuUi adsentiatur, et id quidem perspicuum Cum Panætius, princeps prope meo quidem judicio Stoicorum, ea de re dubitare se dicat quam omnes præter eum Stoici certissimam putant, vera esse haruspicum responsa,^ auspicia, oracula, somnia, vaticinationes, seque ab adsensu sustineat, quod potest facere etiam^ de rebus quas u quibus ipse didicit certas habuerunt,* cur id sapiens de reliquis rebus facere non possit An est aliquid quod positum vel improbare vel adprobare possit, dubitare non possit an tu in poteris hoc cum insistere, præsertim cum possit sine adsensione ipsam

[108]108 Veri simihtudinem non impeditam sequi Alterum est quod negatis actionem uUius posse in eo esse qui nullam rem adsensu suo comprobet primum enim videri oportet, in quo etiam adsensus, dicunt enim Stoici sensus ipsos adsensus esse, quos quoniam adpetitio consequatur, actionem sequi, tolh autem omnia XXXIV. Hac de re

Utramque partem sunt multa, Clitomacho Herculi quendam laborem exanclatum a Carneade, quod, ut feram immanem opinationem temeritatem, tamen ente Hoc,' ipsum impediet, quod ne quidem quod probet posse lam

Quoque impediet navigando, conserendo,

Et tamen usitatum sæpe repudiatum

Non ut Antipater sed ut nam Antipatrum reprehensum quod consentaneum saltem posse comprendi. Quod Antiocho quicquam comprendi posse modo potius putat urguendum Carneadem cum sum perceptum cognitum, ut hoc ipsum decretum quidem,! Decretum^ sapientis esse posse percipi, fateretur esse perceptum. Proinde quasi sapiens nullum aHud decretum habeat et sine decretis vitam

[110]110 Agere possit Sed ut habet probabiha non percepta, hoc ipsum, posse percipi nam in hoc haberet cognitionis notam, eadem uteretur in ceteris quam quoniam non habet, utitur probabiUbus. Itaque non metuit ne confundere omnia videatur et incerta reddere. Non enim, quem ad modum quæsitum ex eo stellarum numerus par an impar item de multisque aUis de rebus in quibus versatus exer citatusque nescire se dicat in incertis enim est probabile, in quibus autem

In non deerit sapienti nec quid faciat nec

[111]111 Quid respondeat. Ne illam quidem prætermisisti, Luculle, reprehensionem Antiochi — nec mirum, in primis enim est nobilis — qua solebat dicere Antiochus Philonem maxime perturbatum cum enim sumeretur unum, esse quædam falsa alterum, ea differre anon attendere superius ea re a se esse concessum quod videretur esse quædam

Eam tolH altero quo neget visa æsset nos verum omnino tolleremus non facimus, nam tam vera quam cemimus. Sed probandi species percipiendi signum nuUum habemus.

[112]112 XXXV. Ac mihi videor nimis etiam nunc agere jejune. Cimi enim campus in quo exsultare possit cur eam tantas in angustias et quod impressum esset e neque adhiberet^ illam magnam accessionem, quo modo imprimi non posset ecum simpHci homine simpHciter agerem nec magno opere contenderem, atque etiam

Cum ego dicerem posse comprendi, diceret

Sapientem interdum opinari, non repugnarem, præsertim ne Cam eade quidem huic loco valde

[113]113 Pugnante nunc quid facere possum Quæro enim quid quod comprendi possit respondet mihi non Aristoteles aut Theophrastus, ne Xenocrates quidem aut Polemo, sed qui minor verimi quale falsum esse non Nihil ejus modi invenio itaque incognito nimirum adsentiar,

Opinabor. Hoc mihi et Peripatetici et vetus Academia concedit, vos negatis, Antiochus primis, qui me valde movet, vel quod amavi hominem

Me, vel quod judico, politissimum et ruum ommuni Ro stræ memoriæ philosophorum. A quo primum quæro quo tandem modo ejus Academiæ cujus esse se profiteatur. Ut omittam hæc duo de quibus agitur quis umquam dixit aut veteris Academiæ aut Peripateticorum, vel id solum percipi posse quod esset verum tale quale falsum esse non posset, vel sapientem opinari Certe nemo horum neutrum ante Zenonem magno opere defensum Ego tamen utrumque venim puto, nec dico temporis causa sed plane probo.

[114]114 XXXVI. " Illud ferre non possum tu cum me cognito adsentiri vetes idque turpissimum esse dicas et plenissimum temeritatis, tantum adi oges ut exponas disciplinam sapientiæ, naturam rerum omnium evolvas, mores fingas, bonorum malorumque constituas, discribas, quam vitam ingrediar definias, idemque etiam disputandi et intellegendi judicium dicas te et artificium traditurum, perficies ut ego innumerabilia complectens nusquam labar,

Opiner Quæ tandem ea est disciplina ad quam me deducas ab hac abstraxeris vereor ne subadroganter facias dixeris tuam, atqui dieas necesse Neque vero tu solus sed ad suam

[115]115 Quisque rapiet. Age, restitero Peripateticis, qui cum oratoribus cognationem qui a se instructos dicant rem publicam sæpe sustinuero Epicureos, meos tam bonos, tam inter se amantes Diodoto quid fæjam

Quem a puero qui mecum tot annos, qui habitat apud me, quem et admiror et quies, vera Certe vera, plura enim vera discrepantia esse non possunt. Utrum

Nos impudentes qui nohmus,^ an ad- Non me quidem,' sed sapientem dico Optime nempe quæ sunt tua disci pUna. Hoc primum quale anon sapiente exphcari sapientiam discedamus a nobismet de sapiente loquamur, de quo ut sæpe jam omnis quæ de natura rerum quæsita videamus. At^

Ante estne quisquam tanto errore ut eas quæ ex conjectura pendent, quæ disputationibus huc et trahuntur, nullam adhibent persuadendi necessitatem geometræ provideant, qui se profitentur non persuadere sed cogere, et qui omnia vobis quæ describunt probant. Non quæro ex his mathematicorum quibus non concessis digitum progredi non possunt, punctum esse quod magnitudinem nullam habeat, extremitatem et quasi Ubramentum in quo nulla omnino crassitudo lineamentum sine ulla latitudine.^ Hæc cum vera esse concessero, adigam jus jurandum sapientem, nec prius quam Archimedes eo inspectante rationes omnes descripserit eas quibus multis partibus solem majorem esse quam terram, juraturum putas Si solem ipsum quem deum censet esse con-

[117]117 Tempserit. Quodsi geometricis rationibus non est crediturus, quæ vim adferunt in docendo. Vos ut

Ne longe aberit ut argumentis credat philosophorum aut est crediturus, quor jun potissimum omnia^ enim physicorum Ucet explicare, sed longum est quæro tamen quem sequatur. Finge ahquem nunc sapientem, nondum esse quam mum sententiam ehget et disciphnam quamcumque ehget, insipiens ehget sed ingenio divino, quem unum e physicis potissimum probabit nec plus uno poterit. Non persequor quæstiones

Tantum de principiis rerum equibus omnia constant videamus quem enim magnos homines summa

XXXVII. Princeps unus septem constare omnia. At hoc Anaximandro ignem, tum ex omnia. Anaxagoras materiam

Primum postea ordinem adductas deum, neque natum umquam sempitemimi, globata Parmenides ignem moveat terram materia omnia mundum factum censet adeo sempiternum. Pythagorei ex numeris quem sequatur ceteri tot et tanti repudiati

[119]119 Ab eo condemnatique discedent. Quamcumque vero sententiam probaverit, eam animo comprensam habebit ut ea quæ sensibus, nec magis adprobabit nunc lucere quam, quoniam Stoicus hunc mundum esse sapientem, habere mentem quæ et se et ipsum fabricata et omnia moderetur moveat regat. Erit persuasum etiam solem lunam omnes teiTam mare deos esse, quod quædam anima hs tel legentia per omnia ea permanet et transeat fore tamen aliquando ut omnis hic mundus ardore de-

XXXVIII. Sint vera (\ddes enim jam me

Aliquid esse comprendi ea tamen et per-

Nego. Cum enim tuus Stoicus sapiens batim dixerit, veniet flumen orationis aureum fundens Aristoteles qui illum desipere dicat neque enim ortum esse umquam mundum quod nulla fuerit novo consilio tam præclari operis inceptio, et esse eum undique aptum ut nulla tantos queat motus mutationemque mohri. Nulla senectus diuturnitate temporum exsistere ut hic ornatus umquam dilapsus occidat. Tibi hoc repudiare, autem superius sicut caput et famam tuam defendere necesse cum^ mihi ne ut dubitem quidem re-

[120]120 Linquatur. Ut omittam levitatem temere adsentienistimet curari se adeo, non et dies et noctes divinum numen horrere et quid adversi acciderit (quod cui non accidit extimescere ne id jure evenerit Nec Stratoni tamen adsentior nec vero modo hoc, modo probabilius videtur.

XXXIX. " Latent omnia, Luculle, occultata et circumfusa tenebris, ut nulla acies humani ingenii tanta quæ penetrare in cælum, terram intrare Corpora nostra non novimus, qui partium, quam vim quæque pars habeat ignoramus itaque medici quorum intererat ea nosse, aperuerunt ut viderentur, nec eo tamen aiunt empirici notiora esse quia possit

Ut patefacta et detecta mutentur. Sed ecquid nos eodem modo rerum naturas persecare aperire dividere possumus, ut videamus terra penitusne defixa et quasi radicibus hæreat an media pendeat Habitari Xenophanes luna, eamque esse terram multarum urbium et montium portenta videntur, sed tamen nec qui jurare possit

Se rem habere neque ego non Vos etiam

Esse e regione nobis contraria parte terræ qui adversis stent contra nostra quos antipodas vocatis cur mihi magis suscensetis qui non aspernor quam qui cum audiunt desipere vos arbitrantur Hicetas Syracosius, ut Theophrastus, cælum solem lunam supera denique omnia stare censet neque præter terram rem ullam mundo moveri, quæ cum circum axem se summa celeritate convertat torqueat, eadem omnia quæ stante terra cælum moveretur atque hoc etiam Platonem in Timæo dicere quidam tr antur, sed paulo obscurius. Quid Epicure loquere, putas solem esse tantulum ego ne quidem tantum Et vos ab inridemini et illum \dcissim Liber a tah inrisione Socrates, hber Aristo Chius, qui istorum

[124]124 Putant^ posse. Sed redeo ad animum et corpus. Satisne tandem ea nota sunt nobis, quæ nervorum natura quæ venarum tenemusne quid animus, ubi denique sitne an, ut Dicæarcho visum ne quidem partes habeat, ut Platoni an simplex unusque simplex, utrum an anima an sanguis an, ut Xenocrates, numerus' nullo corpore (quod quale vix potest) et quidquid mortale an æternum nam utramque partem multa Horum potissimum quem Dera ocritum semper enim, dissimillimum aut mente rem uUam adsensus melius quam tam prava sentire Non ergo agitur ut aliquid adsensu meo comprobem, quod^ tu vide ne impudenter etiam non solum adroganter, præsertim cum tua mihi ne probabiha quidem videantur nec enim divinationem quam probatis ullam esse

Fatumque quo omnia contineri

Contemno — ne exædificatum quidem hunc mundum divino existimo atque haud an XLI. Sed cur rapior invidiam hcetne fere æther videtur summus deus, mente præditus qua omnia regantur, Cleanthes, qui quasi majorum gentium Zenonis solem dominari rerum putat cogimur sione sapientium dominum nostrum ignorare, quippe qui nesciamus soh an ætheri serviamus. Sohs autem magnitudinem — ipse enim radiatus me videtur, admonens ut crebro faciam mentionem — vos ergo hujus magnitudinem quasi decempeda permensi ego me quasi mahs mensuræ vestræ nego credere dubium uter nostrum — ut dicam — inverecundior* Nec tamen quæstiones physicorum exterminandas puto. Est enim animorum ingeniorumque naturale quoddam quasi pabulum consideratio -idemur, humana despicimus, cogitantesque supera atque hæc nostra ut exigua minima contemnimus. Indagatio rerum cum maximarum tum etiam occultissimarum habet oblectationem humani^sima completur animus voluptate. Quæret ut adsentiatur credat adfirmet, noster ut vereatur temere præclareque secum putet

Veniamus nunc ad bonorum malorumque notionem

Paulum ante dicendum Non mihi videntur con auctoritatem quæ videantur amittere. Non enim magis adsentiuntur nec adprobant lucere nunc quam cum cornix tum ahquid eam aut jubere aut nec magis adfirmabunt signum

Erunt mensi sex pedum quam solem, quem metiri non possunt, plus quam duodeviginti partibus majorem quam terram. Ex quo

Qui ceteras eodem modo quo magnitudinem adprobat, eas res non percipit magnitudo autem percipi non potest qui igitur id adprobat quasi percipiat, nullam rem percipit. Responderint posse percipi quantus non repugnabo dum modo eodem pacto cetera percipi comprehendique dicant nec enim possunt dicere aliud magis minusve comprehendi, quoniam omnium rerum una est definitio comprehendendi.

[129]129 XLII. " Sed quod cœperam quid habemus in rebus bonis et maUs explorati Nempe fines constituendi sunt ad quos et bonorum et malorum summa referatur qua de re est igitur inter summos viros major dissensio Omitto quæ rehcta jam videntur — ut Erillum, qui in cognitione et scientia summum bonum ponit qui cum Zenonis auditor esset, vides quantum ab eo dissenserit et quam non multum a Platone. Megaricorum nobihs disciphna, cujus, ut scriptum video, princeps Xenophanes quem modo nominavi deinde eum secuti Parmenides et Zeno (itaque ab his Eleatici philosophi nominabantur), post Euchdes, Socratis discipulus, Megareus (a quo idem

Megarici qui id bonum solum esse dicebant quod esset unum et simile et idem semper. Hi quoque multa a Platone. A Menedemo autem, quod Eretrius^ Eretriaci appellati quorum omne bonum in mente positum et mentis acie qua verum

Summum bonum summum malum, supreme

[130]130 Hos contemnimus et jam abiectos putamus, certe minus despicere debemus Aristonem, qui cum Zenonis auditor, probavit ea quæ esse bonum virtutem nec malum quod contrarium mediis ea momenta quæ Zeno nuUa esse Huic summum bonum rebus neutram partem moveri, quæ aoiac^opU ab ipso Pyrrho autem ea ne quidem sapientem, quæ o-dOeLa nominatur. Has tot sententias ut omittamus, hæc nunc videamus quæ diu multumque defensa Ahi voluptatem finem esse voluerunt quorum princeps Aristippus qui Socratem audierat, unde Cyrenaici post Epicurus, cujus pHna nunc notior nec tamen cum Cyrenaicis de ipsa voluptate consentiens. ^^oluptatem autem honestatem finem esse CaUi pho vacare omni molestia Hieronymus, hoc idem cum honestate Diodorus, ambo Peripatetici honeste autem vivere fruentem rebus quas primas homini natura conci het et vetus Academia ut indicant

Polemonis quem Antiochus probat maxime, et Aristoteles eiusque amici huc proxime videntur probaret sed ut opponeret summum bonum esse rebus quas primas natura Honeste autem vivere, quod ducatur a conciliatione naturæ, Zeno statuit finem esse bonorum, qui inventor et princeps Stoicorum

XLIII. " lam perspicuum omnibus finibus bonorum quos exposui malorum esse contrarios. Ad vos nunc refero quem sequar, modo ne quis tam ineruditum absurdumque respondeat, Quemlibet, modo aliquem potest inconsideratius. Cupio sequi Stoicos licetne — omitto per Aristotelem, meo judicio in philosophia prope singularem — per ipsum Antiochum qui appellabatur Academicus, erat quidem,^ perpauca muta-

Germanissimus Stoicus. Erit igitur res jam discrimine, nam aut Stoicus constituatur^ sapiens aut veteris Academiæ. Utrumque non potest, est enim inter eos non de terminis sed de tota possessione contentio, nam omnis ratio vitæ definitione summi boni continetur, de qua qui dissident de omni vitæ ratione dissident. Non potest igitur uterque esse sapiens, quoniam tanto opere dissentiunt, sed

Polemoneus, peccat Stoicus falsæ adsentiens — nam vos quidem^ esse a sapiente tam ahenum vera sunt Zenonis, eadem

Nam quidem Davies num quidem namque in veteres Academicos Peripateticosque dicenda. Hic igitur neutri adsentietur Sin, inquam,^ uter

[133]133 Est prudentior Quid cum ipse Antiochus dissentit quibusdam in rebus ab his quos amat nonne indicat non posse probanda esse sapienti Placet Stoicis omnia peccata esse paria, at hoc Antiocho vehementissime displicet Hceat tandem mihi considerare utram sententiam sequar. Præcide,* inquit, statue aU quando qui dUbet Quid quod quæ dicuntur^ et acuta mihi videntur in utramque partem et paria nonne caveam ne scelus faciam scelus enim dicebas esse, Luculle, dogma prodere contineo igitur me ne incognito adsentiar — quod mihi

[134]134 Tecum est dogma commune. Ecce multo major etiam dissensio Zeno in una virtute positam beatam vitam putat quid Antiochus Etiam,' inquit, beatam sed non beatissimam.' Deus qui censuit deesse homuncio hic qui multa putat præter virtutem homini partim cara' esse, partim etiam necessaria. Sed vereor ne virtuti plus tribuat quam natura patiatur, præsertim Theophrasto multa diserte copioseque contra* dicente. Et hic metuo ne vix constet qui cum dicat esse quædam et corporis et fortunæ mala, tamen eum qui in his omnibus beatum fore censeat sapiens

Distrahor — tum hoc mihi probabihus tum

Et tamen, alterutmm virtutem

XLIV. Quid, quibus consentiunt num pro

Probare possumus Sapientis animum numquam nec cupiditate moveri nec age, hæc probabilia sane num etiam numquam timere, numquam dolere Sapiensne non timeat ne patria deleatur non doleat deleta Durum, sed Zenoni necessarium, præter hone-

Præter honestatem multa bona, præter tudinem multa mala videntur, quæ venientia metuat sapiens necesse venisse Sed quæro quando ab^ Academia vetere decreta, ut animum commoveri conturbari negarent. Mediocritates probabant, omni permotione naturalem volebant quendam modum. Legimus omnes Crantoris Academici De Luctu enim non magnus verum aureolus

Ut Tuberoni Panætius ad verbum ediscendus Atque quidem etiam utihter a natura dicebant permotiones animis

Metum cavendi causa, misericordiam ægritudinemque clementiæ ipsam iracundiam

Quasi cotem dicebant, recte secusne ahas

[136]136 Viderimus. Atrocitas quidem tua quo modo veterem Academiam inruperit nescio vero ferre non possum, non quo mihi displiceant (sunt enim Socratica pleraque mirabilia Stoicorum, quæ -apaSofa nominantur), sed ubi Xenocrates, ubi Aristoteles

(Hos enim quasi eosdem esse umquam dicerent sapientes reges,

Formosos, omnia quæ ubique essent sapientis

Neminem consulem prætorem imperatorem, nescio an ne quinquevirum quidem quemquam, sapientem, postremo solum civem, solum hberum, insipientes omnes peregrinos, exsules, servos, sos denique Lycurgi, Solonis, duodecim tabulas nostras non esse leges ne urbes quidem aut

Quæ essent sapientium Hæc Luculle, adsensus Antiocho fami hari tuo, tam sunt defendenda quam mœnia, mihi autem bono modo tantum quantum videbitur.

XLV. " Legi apud Chtomachum, cum Carneades et Stoicus Diogenes ad senatum Capit oho starent, A. Albinum qui tumP. Scipio neet M. Marcello consuhbus prætor esset,eum qui cum avo tuo,Luculle,consul

Doctum sane hominem ut indicat historia scripta Græce, jocantem dixisse Carneadi Ego

Carneade, prætor esse non videor [quia sapiens non sum]^ nec hæc urbs nec in ea Tum Huic Stoico non videris.' Aristoteles aut Xenocrates, quos Antiochus sequi volebat, non dubitavisset quin et prætor esset et Roma urbs et eam ci^dtas incoleret sed noster est plane, ut supra

[138]138 Dixi, Stoicus, perpauca balbutiens. Vos autem mihi verenti ne labar ad opinationem et aliquid adsciscam et comprobem incognitum (quod minime quid con siUi datis Testatur sæpe Chrysippus tres solas esse sententias quæ defendi possint de finibus bonorum, circumcidit et amputat multitudinem aut enim honestatem esse finem aut voluptatem aut utrumque nam qui sum mimi bonum dicant id esse vacemus omni molestia, eos invidiosum nomen voluptatis fugere, sed in vicinitate versari, quod facere eos etiam qui illud idem cum honestate conjungerent, nec multo secus eos qui ad honestatem prima naturæ commoda adjungerent ita rehnquit sententias quas putet probabihter posse

[139]139 Defendi. Sit sane quamquam a Polemonis et Peripateticorum et Antiochi finibus non facile divellor nec quicquam habeo adhuc probabihus — verum tamen video quam suaviter voluptas sensibus nostris blandiatur. Labor eo ut adsentiar Epicuro aut Aristippo revocat virtus vel potius reprendit manu, pecudum motus esse hominem jungit deo. Possum esse medius, quoniam Aristippus quasi animum nullum habeamus corpus solum tuetur, Zeno quasi corporis simus expertes animum solum com-

Ut Calliphontem sequar, cujus quidem sententiam Carneades studiose defensitabat ut eam probare etiam videretur (quamquam CHtomachus adfirmabat numquam se intellegere potuisse quid Carneadi probaretur) sed istum finem veUm sequi, nonne ipsa veritas et gra\ds et recta mihi obversetur, Tune,^ cum honestas voluptate contemnenda honestatem cum voluptate

[140]140 Tamquam hominem cum belua copulabis XLVI. Unum par quod depugnet rehcum voluptas cum honestate de quo Chrysippo quantum ego sentio non magna contentio. Alteram sequare, multa ruunt et maxime communitas cum hominum genere, amicitia rehquæ quarum esse nulla potest gratuita, nam quæ voluptate quasi mercede ahqua ad officium impelhtur, ea non \drtus sed imitatio simulatioque

Audi contra qui nomen honestatis a se ne quidem dicant, forte quod gloriosum in vulgus honestum veUmus dicere fontem omnium bonorum corpore hanc normam, hanc regulam, hanc præscriptionem esse naturæ, aqua qui aberravisset, eum numquam quid

Sequeretur habiturum. Nihil me puta- Tam moveor quam Luculle, nec me minus hominem quam te putaveris. Tantum interest quod tu cum es commotus adquiescis, adsentiris, adprobas, verum certum comprehensum perceptum ratum firmum fixum deque eo nulla ratione neque neque mov(iri potes, ego ejus modi esse arbitror cui adsensus sim non adsentiar sæpe quoniam vera anullo discrimine separantur, præsertim cum judicia ista dialecticæ

[142]142 " Venio enim jam ad tertiam partem philosophiæ. AUud judicium Protagoræ est qui putet id cuique verum esse quod cuique videatur, ahud Cyrenaicorum qui præter permotione intimas putant esse

Ahud Epicuri qui omne judicium in sensibus et in rerum et in voluptate constituit Plato autem omne judicium veritatis veritatemque ipsam abductam ab opinionibus et a sensibus cogitationis

[143]143 Ipsius et mentis esse voluit. Num quid horum probat noster Antiochus vero ne majorum quidem suorum — ubi enim aut Xenocraten sequitur, cujus

Sunt de ratione loquendi multi et multum probati, aut ipsum Aristotelem, quo profecto est acutius, pohtius A Chrysippo pedem nusquam. XLVII. Quid ergo Academici appellamur an abutimur gloria nominis Aut cur cogimur eos sequi qui inter se dissident In hoc ipso quod in elementis docent, quo modo judicare oporteat verum falsumne quid conexum est ut hoc, dies quanta contentio est Aliter Diodoro, Philoni, Chrysippo ahter placet. Quid cum Cleanthe doctore suo quam multis rebus Chrysippus dissidet quid duo vel principes lect icorum, Antipater et Archidemus, opiniosi ssimi

[144]144 Homines, nonne multis in rebus dissentiunt Quid me Luculle, in invidiam et tamquam in contionem vocas, et quidem, ut tribuni solent, occludi tabernas jubes quo enim spectat cum citentur Qui undique omnes convenerint, contra vos incitabuntur expromam primum invidiosa, quod eos omnes qui in contione stabunt exsules servos insanos esse dein ad veniam quæ jam non ad multitudinem sed ad vosmet ipsos qui adestis pertinent negat enim vos Zeno, negat Antiochus quicquam. Quo modo inquies nos enim defendimus etiam insipientem

[145]145 Multa comprendere.' At negatis quemquam rem ullam sapientem et hoc quidem Zeno gestu conficiebat nam cum extensis adversam manum ostenderat, visum inquiebat hujus modi est dein cum paulum digitos contraxerat, adsensus hujus modi tum cum plane compresserat pugnumque comprensionem illam esse dicebat (qua ex similitudine etiam nomen quod ante non imposuit) cum autem lævam manum admoverat illum pugnum arte vehementerque compresserat, scientiam talem esse dicebat, cujus compotem sapientem esse neminem — sed qui sapiens aut ne quidem solent Hortensi, tua nos esse Num minus hæc

Dicuntur nec tamen nimis eleganter

Sed quo modo comprehendi dabas quod probabile esset magnam vim habere ad ego nunc refero artem

Esse non An pateretur hoc Zeuxis esset tanta Quodsi eos docuisset aUquis quam vim habere diceretur desinerent

Ne nobis quidem suscenserent cum

ToUere nos quod nusquam quod autem esset reUnquere. Quam rationem majorum etiam comprobat diUgentia, qui primum jurare ex

Animi sententia quemque voluerunt, deinde versaretur tum qui testimonium diceret ut

Diceret etiam quod ipse quæque judices cognovissent ea non ut esse

XLVIII. Verum quoniam non solum nauta gandi nobis, Luculle, tempus quoniam multa mihi perorandum. Posthac tamen cum hæc quæremus, potius de dissensionibus summorum virorum disseramus, de obscuritate bonis contrariisque rebus tanto opere discrepant cum plus uno verum esse non jacere necesse

Tam nobiles quam de oculorum sensuumque rehquorum mendaciis de aut pseudomeno, quas plagas contra texuerunt." Tum Luc uUus " Non moleste," " fero nos hæc contuhsse sæpius enim congredientes maxume Tusculanis quæ videbuntur requiremus." Optume," inquam, sed quid Catulus quid Hortensius " Tum Catulus " Egone " inquit " ad revolvor sententiam, quam quidem Came adeam esse dicebat, ut percipi putem posse, adsensurum autem non percepto, opinaturum, sapientem

Esse quod comprehendi et percipi possit quare iHam omnium rerum comprobans^ vehementer adsentior." " Habeo," inquam, " sententiam tuam nec eam admodum aspernor sed quid tandem videtur, Hortensi " Tum ridens " Tollendum " " Teneo te," inquam, " nam Academiæ est propria sententia." Ita sermone confecto Catulus remansit, nos ad naviculas nostras descendimus.

Index